{"id":56673,"date":"2017-10-21T17:09:43","date_gmt":"2017-10-21T15:09:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=56673"},"modified":"2017-10-21T18:12:34","modified_gmt":"2017-10-21T16:12:34","slug":"19-00-18","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=56673","title":{"rendered":"“Rabin bez g\u0142owy i inne opowie\u015bci z Che\u0142ma”"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>“Rabin bez g\u0142owy i inne opowie\u015bci z Che\u0142ma”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

aszw \/ ula<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

“Rabin bez g\u0142owy i inne opowie\u015bci z Che\u0142ma”<\/em><\/span><\/p>\n

“Rabin bez g\u0142owy” – taki tytu\u0142 nosi niedawno opublikowany zbi\u00f3r przedwojennych opowie\u015bci o \u017bydach z podlubelskiego Che\u0142ma, kt\u00f3re przypominaj\u0105 polskie dowcipy o niekonwencjonalnie my\u015bl\u0105cych obywatelach W\u0105chocka. Che\u0142m na Lubelszczy\u017anie, gdzie przed wojn\u0105 mieszka\u0142a spora spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska, by\u0142 w \u015bwiecie polskich \u017byd\u00f3w aren\u0105 niezliczonych opowie\u015bci, kt\u00f3rych bohaterami by\u0142y zabawne poczynania autochton\u00f3w. W istocie opowie\u015bci o che\u0142mskich \u017bydach przypominaj\u0105 polskie opowie\u015bci o mieszka\u0144cach W\u0105chocka, najprawdopodobniej obie tradycje s\u0105 jako\u015b ze sob\u0105 powi\u0105zane.<\/strong><\/p>\n

“Che\u0142m Kipnisa jest osobliwym miejscem – punktem w wyobra\u017ani, nie miejscem w konkretnej przestrzeni i czasie” – pisze Balla Szwarcman-Czarnota, kt\u00f3ra prze\u0142o\u017cy\u0142a z jidysz “Rabina bez g\u0142owy”. W obliczu problemu m\u0119\u017cczy\u017ani z Che\u0142ma zwykli zwo\u0142ywa\u0107 narad\u0119, na\u015bwietlaj\u0105c trudn\u0105 sytuacj\u0119 z wielu stron, tak\u017ce w \u015bwietle \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g, a potem – ewentualnie – podejmowali decyzj\u0119. Na og\u00f3\u0142 okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce rozwi\u0105zanie jest nieskuteczne i trzeba zwo\u0142a\u0107 nast\u0119pn\u0105 narad\u0119. Bywa\u0142o, \u017ce po\u017car strawi\u0142 miasteczko, zanim obywatele che\u0142mianie podj\u0119li jakie\u015b dzia\u0142anie, czasem pojawia\u0142 si\u0119 obcy, kt\u00f3ry podsuwa\u0142 szcz\u0119\u015bliw\u0105 my\u015bl, \u017ce nie warto wci\u0105ga\u0107 krowy na strych, aby j\u0105 nakarmi\u0107 – mo\u017cna zrzuci\u0107 siano na d\u00f3\u0142, czy te\u017c poradzi\u0142, jak por\u0105ba\u0107 drewno.<\/span><\/p>\n

Che\u0142m na Lubelszczy\u017anie, gdzie przed wojn\u0105 mieszka\u0142a spora spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska, by\u0142 w \u015bwiecie polskich \u017byd\u00f3w aren\u0105 niezliczonych opowie\u015bci, kt\u00f3rych bohaterami by\u0142y zabawne poczynania autochton\u00f3w. W istocie opowie\u015bci o che\u0142mskich \u017bydach przypominaj\u0105 polskie opowie\u015bci o mieszka\u0144cach W\u0105chocka, najprawdopodobniej obie tradycje s\u0105 jako\u015b ze sob\u0105 powi\u0105zane.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Podobno gdy Anio\u0142 wysiewa\u0142 po ziemi dusze ludzi – m\u0105drych i g\u0142upich – nad Che\u0142mem rozsypa\u0142 mu si\u0119 przypadkiem worek z g\u0142upcami. Sprz\u0119t do gaszenia po\u017car\u00f3w che\u0142mianie umie\u015bcili w zagrodzie niemo\u017cliwej do sforsowania nie tylko dla z\u0142odziei, ale te\u017c dla stra\u017cy po\u017carnej, a kiedy miejscowy szames si\u0119 zestarza\u0142 i nie mia\u0142 si\u0142y obchodzi\u0107 ca\u0142ego miasta, aby, stukaj\u0105c w okiennice budzi\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w, u\u0142atwiono mu zadanie gromadz\u0105c wszystkie okiennice przy jego domu. Che\u0142mianie zas\u0142yn\u0119li te\u017c tym, \u017ce jad\u0105c kiedy\u015b na wesele, zapomnieli zabra\u0107 narzeczonego.<\/span><\/p>\n

Aby ukara\u0107 ryb\u0119, kt\u00f3ra miotaj\u0105c si\u0119 na targu uderzy\u0142a nabywc\u0119 w twarz, rada che\u0142mian postanowi\u0142a j\u0105 utopi\u0107 w rzece, aby przewie\u017a\u0107 kloc drewna niemieszcz\u0105cy si\u0119 na w\u0105skiej uliczce, zacz\u0119li rozbiera\u0107 domy, zamiast go przepi\u0142owa\u0107. W przypadku zgubienia pieni\u0119dzy mieszka\u0144cy Che\u0142ma zazwyczaj szukali ich nie tam, gdzie zgubili, a w miejscu dobrze o\u015bwietlonym. Gdy szewca skazano na kar\u0119 \u015bmierci, s\u0105siedzi zwr\u00f3cili si\u0119 z pro\u015bb\u0105, \u017ceby straci\u0107 raczej kt\u00f3rego\u015b z che\u0142mskich krawc\u00f3w, bo szewc jest tylko jeden.<\/span><\/p>\n

Przez jednych che\u0142mianie s\u0105 uwa\u017cani za g\u0142upc\u00f3w, przez innych za m\u0119drc\u00f3w. Jak powiada Szmendryk – bohater animowanego filmu o che\u0142mskich \u017bydach “Village of Idiots” (re\u017c. Eugene Fedorenko i Rose Newlove), “obcy nazywaj\u0105 nasz\u0105 miejscowo\u015b\u0107 miasteczkiem durni\u00f3w, ale nasz rabin powiada, \u017ce jeste\u015bmy w spos\u00f3b naturalny genialni, bo widzimy wszystko po swojemu”.<\/span><\/p>\n

Na d\u0142ugo przed tym, zanim pojawi\u0142y si\u0119 w formie zarejestrowanych w jidysz opowiastek o \u017bydach z Che\u0142ma, kr\u0105\u017cy\u0142y po Europie podobne w tre\u015bci, cho\u0107 utrzymane w zupe\u0142nie innej stylistyce historie o mieszka\u0144cach angielskiego Gotham, greckiej Abdery czy niemieckiego miasta Schilda. W 1597 roku \u017cartobliwe historyjki o mieszka\u0144cach tego ostatniego zosta\u0142y prze\u0142o\u017cone na jidysz i zaadoptowane przez kultur\u0119 \u017cydowsk\u0105. Zyska\u0142y one ogromn\u0105 popularno\u015b\u0107, jednak przez wiele lat nie by\u0142y kojarzone z Che\u0142mem, lecz z innymi miejscowo\u015bciami m.in. z Poznaniem i Leskiem.<\/span><\/p>\n

Jako pierwszy osadzi\u0142 je w Che\u0142mie Ajzyk Meir Dik w 1867 roku. To sta\u0142o si\u0119 po\u017cywk\u0105 dla bardzo wielu pisarzy j\u0119zyka jidysz – w wieku XX nast\u0105pi\u0142a istna eksplozja “literatury che\u0142mskiej”. Pisali o tym mie\u015bcie folklorysta Noach Pri\u0142ucki, Szolem Alejchem i Icchak Baszewis Singer. Autor zbioru “Rabin bez g\u0142owy” Menachem Kipnis opublikowa\u0142 swoje “Chelmer majnes” w roku 1930.<\/span><\/p>\n

Kipnis pochodzi\u0142 z rodziny kantora z Wo\u0142ynia, studiowa\u0142 w konserwatorium warszawskim, w 1902 roku wygra\u0142 konkurs rozpisany przez Teatr Wielki, zosta\u0142 pierwszym tenorem tamtejszego ch\u00f3ru i \u015bpiewa\u0142 w nim przez 16 lat. By\u0142 te\u017c fotografem-amatorem, jego portrety \u017byd\u00f3w i scenki rodzajowe ukazywa\u0142y si\u0119 w prasie \u017cydowskiej. Pisywa\u0142 te\u017c na tematy muzyczne, etnograficzne, uprawia\u0142 publicystyk\u0119, pisywa\u0142 obrazki rodzajowe. Kipnis zbiera\u0142 te\u017c \u017cydowskie pie\u015bni i opowie\u015bci ludowe.<\/span><\/p>\n

“Chelemes majnes” ukazywa\u0142y si\u0119 pierwotnie w pi\u015bmie “Hajnt” pod nazw\u0105 “Z m\u0105drego miasta”. Podobno cz\u0119\u015b\u0107 \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Che\u0142ma poczu\u0142a si\u0119 dotkni\u0119ta. Przysy\u0142ano listy do redakcji w obronie reputacji miasta, pewien che\u0142mski prawnik zarzuca\u0142 Kipnisowi, \u017ce przypisa\u0142 mieszka\u0144com Che\u0142ma czyny g\u0142upc\u00f3w z innych miast, pewna kobieta skar\u017cy\u0142a si\u0119, \u017ce po tej publikacji jej c\u00f3rka mo\u017ce mie\u0107 trudno\u015bci ze znalezieniem m\u0119\u017ca.<\/span><\/p>\n

W czasie okupacji Kipnis trafi\u0142 do warszawskiego getta, gdzie zmar\u0142 na wylew w 1942 roku. Jego zona Zimra pilnowa\u0142a jego archiwum jak oka w g\u0142owie, nie chcia\u0142a ich powierzy\u0107 Emanuelowi Ringelblumowi, kt\u00f3ry gromadzi\u0142 cz\u0119\u015bciowo zachowane archiwum getta. Zimra zgin\u0119\u0142a w Treblince, a zbiory jej m\u0119\u017ca bezpowrotnie zagin\u0119\u0142y.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka “Rabin bez g\u0142owy” ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem wydawnictwa Austeria. (PAP)<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Rabin bez g\u0142owy i inne opowie\u015bci z Che\u0142ma” aszw \/ ula “Rabin bez g\u0142owy i inne opowie\u015bci z Che\u0142ma” “Rabin bez g\u0142owy” – taki tytu\u0142 nosi niedawno opublikowany zbi\u00f3r przedwojennych opowie\u015bci o \u017bydach z podlubelskiego Che\u0142ma, kt\u00f3re przypominaj\u0105 polskie dowcipy o niekonwencjonalnie my\u015bl\u0105cych obywatelach W\u0105chocka. Che\u0142m na Lubelszczy\u017anie, gdzie przed wojn\u0105 mieszka\u0142a spora spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56673"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56673"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56695,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56673\/revisions\/56695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}