{"id":57338,"date":"2017-11-18T18:09:20","date_gmt":"2017-11-18T16:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=57338"},"modified":"2017-11-17T15:29:21","modified_gmt":"2017-11-17T13:29:21","slug":"15-09-21","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=57338","title":{"rendered":"PRL na cztery r\u0119ce"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>PRL na cztery r\u0119ce<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Micha\u0142 Przeperski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

To jedna z najbardziej wyczekiwanych historycznych ksi\u0105\u017cek roku 2017. Niecz\u0119sto we wsp\u00f3lnej, intelektualnie pog\u0142\u0119bionej dyskusji o najnowszych dziejach Polski uczestnicz\u0105 postaci tak nieszablonowe i tak r\u00f3\u017cne. Jaki jest efekt takiego spotkania?<\/strong><\/p>\n

Karol Modzelewski to legenda opozycji demokratycznej, cz\u0142owiek kt\u00f3ry ju\u017c od lat 60. wywo\u0142ywa\u0142 b\u00f3l g\u0142owy u w\u0142adc\u00f3w PRL-u. Tym\u00adczasem dialog przychodzi mu prowadzi\u0107 z szar\u0105 eminencj\u0105 rz\u0105d\u00f3w komunistycznych, z cz\u0142o\u00adwiekiem, kt\u00f3ry w centrum w\u0142adzy przetrwa\u0142 wiele poli\u00adtycznych zakr\u0119t\u00f3w. Andrzej Werblan zasiada\u0142 bowiem w Komitecie Centralnym PZPR od roku 1948, a\u017c do lata 1981 r., z czego ostatnie miesi\u0105ce jako cz\u0142onek Biura Politycznego. Wieczny buntownik spotyka si\u0119 zatem z wiecznym konformist\u0105. Rozmawiaj\u0105 ze sob\u0105 nie tylko \u015bwiadkowie historii, ale te\u017c zawodowi histo\u00adrycy. Modzelewski \u2013 \u015bwiatowej s\u0142awy mediewista, Werblan \u2013 autor niedo\u015bcignionej, cho\u0107 jedynie cz\u0119\u015bciowej, biografii W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki. Dlatego te\u017c opr\u00f3cz solidnej dawki wspomnie\u0144 otrzymujemy zapis frapuj\u0105cego sporu o interpretacj\u0119 dziej\u00f3w PRL-u. Pasjonuj\u0105cego, wielow\u0105tkowego i id\u0105cego pod pr\u0105d czarno-bia\u0142ym uj\u0119ciom.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka sk\u0142ada si\u0119 z 29 rozm\u00f3w, kt\u00f3rych tematem s\u0105 kluczowe wydarzenia z dziej\u00f3w PRL-u: od instalacji w\u0142adzy komunistycznej w Polsce, przez kolejne kryzysy, po rok 1989 i upadek systemu. To Werblan od pocz\u0105tku nadaje rozmowie ton. Jego wywody s\u0105 ch\u0142odne i wr\u0119cz do b\u00f3lu logiczne. Wychodzi z za\u0142o\u017cenia, \u017ce po prze\u00adgranej II wojnie \u015bwiatowej pogodzenie si\u0119 z ja\u0142ta\u0144skim status quo by\u0142o dla Polak\u00f3w absolutn\u0105 konieczno\u015bci\u0105. Pokazuje to tak z perspektywy wielkiej polityki i jej aktor\u00f3w (Stalin, Miko\u0142ajczyk, Gomu\u0142ka), jak w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144: wywieziony na Syberi\u0119, m\u00f3g\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do Polski tylko razem z sowieck\u0105 armi\u0105. W takiej wizji wszelkie pr\u00f3by oporu, zw\u0142aszcza zbrojnego, s\u0105 uzna\u00adwane \u2013 m\u00f3wi\u0105c ogl\u0119dnie \u2013 za politycznie nierozs\u0105dne. Jednak niekt\u00f3re opinie Werblana wzbudz\u0105 sprzeciw. Czy po 1945 r. \u017co\u0142nierze podziemia niepodleg\u0142o\u015bcio\u00adwego rzeczywi\u015bcie mogli znale\u017a\u0107 dla siebie szans\u0119 na nowe \u017cycie np. na tzw. Ziemiach Odzyskanych? Cho\u0107by przyk\u0142ad gen. Fieldrofa \u201eNila\u201d, kt\u00f3ry pad\u0142 ofiar\u0105 mordu s\u0105dowego, dowodzi, \u017ce polityczny realizm nie by\u0142 drog\u0105 dla ka\u017cdego.<\/span><\/p>\n

Historyczny fatalizm ci\u0105\u017cy na ca\u0142ej interpretacji dziej\u00f3w PRL-u prezentowanej przez Werblana. Jego wywody s\u0105 precyzyjne, je\u015bli chodzi o kalkulacje polityczne, ale niemal zupe\u0142nie brak tu p\u0142aszczyzny zaanga\u017cowania ideowego. I to tak prokomunistycznego, jak i antysys\u00adtemowego. W tej logice List do Partii Kuronia i Modze\u00adlewskiego, w po\u0142. lat 60. rzucaj\u0105cy polityczne wyzwanie rz\u0105dz\u0105cej monopartii, jest dzia\u0142aniem strace\u0144czym. Werblan nie jest go w stanie wyt\u0142umaczy\u0107, sam pyta w pewnym momencie Modzelewskiego: \u201eCo wy\u015bcie w\u00f3wczas my\u015bleli?\u201d. I uzyskuje odpowied\u017a: \u201eS\u0105dzili\u015bmy, \u017ce system upadnie, nasze my\u015blenie by\u0142o zupe\u0142nie uto\u00adpijne\u201d. Wobec takich postaw wszelka Realpolitik jest bezradna.<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 ch\u0142odne spojrzenie na PRL jest potrzebne, to prezentowane przez dawnego partyjnego aparat\u00adczyka niebezpiecznie zbli\u017ca si\u0119 do cynizmu. I w\u00f3wczas Modzelewski przybywa z pomoc\u0105, delikatnie polemi\u00adzuje, pokazuje inn\u0105 perspektyw\u0119. Oto np. Werblan zna\u00adkomicie rekonstruuje atmosfer\u0119 panuj\u0105c\u0105 w Komitecie Centralnym PZPR po \u015bmierci Stalina i pog\u0142\u0119biaj\u0105c\u0105 si\u0119 erozj\u0119 centrum w\u0142adzy. Buntowanie si\u0119 aparatu partyj\u00adnego przeciwko dotychczasowym w\u0142adcom, dyskusje kuluarowe i na forach oficjalnych \u2013 to elementy wyj\u0105t\u00adkowo cenne dla ka\u017cdego historyka. Ale w tej opowie\u015bci o drodze do Pa\u017adziernika brakuje masowych emocji. Te barwnie odmalowuje Modzelewski, kt\u00f3ry gabinetow\u0105 histori\u0119 polskiego Pa\u017adziernika uzupe\u0142nia o swoje inte\u00adrakcje z robotnikami, o analiz\u0119 j\u0119zyka polityki, kt\u00f3rym si\u0119 w\u00f3wczas pos\u0142ugiwano. Dzi\u0119ki temu fragmenty po\u015bwi\u0119cone okresowi 1954\u20131957 nale\u017c\u0105 do najciekaw\u00adszych w ca\u0142ej ksi\u0105\u017cce.<\/span><\/p>\n

Cztery lata temu Modzelewski opublikowa\u0142 wspo\u00admnienia Zaje\u017adzimy koby\u0142\u0119 historii. W tej pasjonuj\u0105cej i m\u0105drej ksi\u0105\u017cce pomie\u015bci\u0142 wiele anegdot i spostrze\u017ce\u0144, kt\u00f3re ponownie pojawiaj\u0105 si\u0119 w rozmowie z Werblanem. Tymczasem ten ostatni jak do tej pory nie wyda\u0142 \u017cad\u00adnych wspomnie\u0144, dlatego te\u017c jego wypowiedzi stanowi\u0105 trudne do przecenienia \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy o dziejach poli\u00adtycznych PRL-u.<\/span><\/p>\n

Werblan utrzymuje m.in., \u017ce po nieudanej pod\u00adwy\u017cce cen i u\u017cyciu si\u0142y wobec robotnik\u00f3w Radomia, Ursusa i P\u0142ocka w czerwcu 1976 r. Edward Gierek pla\u00adnowa\u0142 powt\u00f3rzenie operacji cenowej. Przygrywk\u0119 mia\u0142y stanowi\u0107 re\u017cyserowane masowe wiece poparcia w ca\u0142ym kraju. Niemal w ostatniej chwili Leonid Bre\u017c\u00adniew \u201eporadzi\u0142\u201d polskim towarzyszom, by zrezygnowali z tego kroku. To informacja niezwykle istotna, stano\u00adwi\u0105ca asumpt do zupe\u0142nie nowego spojrzenia na rok 1976 i racjonalno\u015b\u0107 ekonomiczno-spo\u0142ecznej polityki epoki gierkowskiej.<\/span><\/p>\n

Wszelkie informacje, jakie odnajdujemy w ksi\u0105\u017cce, trzeba weryfikowa\u0107, co nie jest zadaniem \u0142atwym, bo po latach Werblan pozostaje cz\u0119stokro\u0107 jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em. Zdarza mu si\u0119 pope\u0142nia\u0107 mniejsze b\u0142\u0119dy faktograficzne (myli si\u0119 np., wspominaj\u0105c, kiedy Stefan \u017b\u00f3\u0142kiewski zosta\u0142 redaktorem naczelnym \u201eNowej Kultury\u201d), ale s\u0105 te\u017c chwile znacznie bardziej k\u0142opotliwe. W pewnym miejscu wspomina np., \u017ce znana historyk Maria Tur\u00adlejska zosta\u0142a wsp\u00f3\u0142pracowniczk\u0105 NKWD jeszcze jako uczennica szko\u0142y \u015bredniej w 1940 r. Tego rodzaju opinia nie opiera si\u0119 na \u017cadnych znanych dokumentach sowieckich, a zarzut jest, rzecz jasna, bardzo powa\u017cny. Werblan mo\u017ce si\u0119 przecie\u017c myli\u0107, tak jak myli si\u0119, nie dostrzegaj\u0105c faktu, \u017ce Turlejska mia\u0142a wtedy za sob\u0105 uko\u0144czone studia na Uniwersytecie Warszawskim.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cnym elementem dialogu prowadzonego przez osoby z dw\u00f3ch stron politycznej barykady jest autorefleksja. Modzelewski, opowiadaj\u0105c o do\u015bwiad\u00adczeniu PRL-u, otwarcie prezentuje swoj\u0105 ideow\u0105 ewo\u00adlucj\u0119, drog\u0119 od wierz\u0105cego m\u0142odego marksisty do jed\u00adnego z g\u0142\u00f3wnych wrog\u00f3w systemu komunistycznego. Podobnie jak w Zaje\u017adzimy koby\u0142\u0119 historii, widzimy go jako \u017cywego cz\u0142owieka z jego rozterkami, w\u0105tpli\u00adwo\u015bciami i naiwno\u015bciami. Dzi\u0119ki temu jego wypo\u00adwiedzi nie tylko zyskuj\u0105 na wiarygodno\u015bci, ale pozwa\u00adlaj\u0105 uchwyci\u0107 to, co wymyka si\u0119 sztywnej politycznej racjonalno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Postawa Werblana jest inna. K\u0142ad\u0105c nacisk na poli\u00adtyczne dzieje PRL-u, redukuje on siebie samego do roli niewielkiego trybika w machinie. Tym samym unika te\u017c okre\u015blenia w\u0142asnej roli w tych wydarzeniach. A przecie\u017c bez tak sprawnych urz\u0119dnik\u00f3w jak on system nie m\u00f3g\u0142by funkcjonowa\u0107. Co wi\u0119cej, w jego \u017cyciorysie nie brakuje trudnych do zrozumienia niejednoznaczno\u015bci: przy\u00adk\u0142adem jego postawa w marcu 1968 czy dobrowolne odej\u015bcie na polityczn\u0105 emerytur\u0119 ju\u017c w 1982 r. Nie idzie tu przecie\u017c o to, by Werblan kaja\u0142 si\u0119 czy przeprasza\u0142 za swoje \u017cyciowe wybory, ale by pozwoli\u0142 je lepiej zro\u00adzumie\u0107 potomnym. Niestety, pozostaje jedynie konse\u00adkwentne odwo\u0142ywanie si\u0119 do politycznego fatalizmu, co stanowi wielkie rozczarowanie. Owszem, celnie wska\u00adzuje on, \u017ce polityczne systemy wprowadzane drog\u0105 rewolucyjnej przemocy maj\u0105 kr\u00f3tki \u017cywot. Ale czy rze\u00adczywi\u015bcie, obserwuj\u0105c upadek PRL-u, tak po prostu pogodzi\u0142 si\u0119 z tym, \u017ce \u201ejej czas min\u0105\u0142\u201d? W to bardzo trudno jest uwierzy\u0107.<\/span><\/p>\n

Realizm Werblana, moderowany przez refleksyj\u00adno\u015b\u0107 Modzelewskiego, stanowi znakomity materia\u0142 do przemy\u015ble\u0144 na temat PRL-u. To jednak na pewno rzecz dla zaawansowanych \u2013 bardzo subiektywna, momen\u00adtami jednostronna. Stawia wi\u0119cej pyta\u0144, ni\u017c daje odpo\u00adwiedzi. Tym bardziej warto po ni\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

_<\/span><\/p>\n

Karol Modzelewski, Andrzej Werblan, Robert Walenciak<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

PRL na cztery r\u0119ce Micha\u0142 Przeperski To jedna z najbardziej wyczekiwanych historycznych ksi\u0105\u017cek roku 2017. Niecz\u0119sto we wsp\u00f3lnej, intelektualnie pog\u0142\u0119bionej dyskusji o najnowszych dziejach Polski uczestnicz\u0105 postaci tak nieszablonowe i tak r\u00f3\u017cne. Jaki jest efekt takiego spotkania? Karol Modzelewski to legenda opozycji demokratycznej, cz\u0142owiek kt\u00f3ry ju\u017c od lat 60. wywo\u0142ywa\u0142 b\u00f3l g\u0142owy u w\u0142adc\u00f3w PRL-u. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57338"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57338"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57338\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57593,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57338\/revisions\/57593"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57338"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57338"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57338"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}