{"id":57585,"date":"2017-11-19T18:09:10","date_gmt":"2017-11-19T16:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=57585"},"modified":"2017-11-19T08:30:11","modified_gmt":"2017-11-19T06:30:11","slug":"25-09-15","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=57585","title":{"rendered":"Jan Tomasz Gross: Czy Zag\u0142ada jest ich histori\u0105 czy nasz\u0105?"},"content":{"rendered":"
<\/a>Jan Tomasz Gross: Czy Zag\u0142ada jest ich histori\u0105 czy nasz\u0105?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Jan Tomasz Gross<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

(plaidoyer w przedmiocie ustanowienia w Polsce \u201emiejsca pami\u0119ci\u201d po\u015bwi\u0119conego Zag\u0142adzie)<\/strong><\/p>\n

Kiedy m\u00f3wimy o polskiej historii to mo\u017cna od biedy dopu\u015bci\u0107 \u2013 nie \u0142ami\u0105c konwencji poprawnego pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykiem \u2013 \u017ce bierzemy pod uwag\u0119 przede wszystkim (wy\u0142\u0105cznie?) losy polskiej ludno\u015bci. I w tym sensie polska historia by\u0142aby po prostu opowie\u015bci\u0105 o Polakach. Ale ju\u017c historii Polski w ten spos\u00f3b opowiedzie\u0107 si\u0119 nie da.<\/span><\/p>\n

Polska historia jako opowie\u015b\u0107 wy\u0142\u0105cznie o Polakach musia\u0142aby by\u0107 czasowo bardzo skr\u00f3cona, bo si\u0119gaj\u0105ca co najwy\u017cej XIX wieku. Przypomnijmy sobie tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki Eugena Webera, Peasants into Frenchmen, o przemianie \u015bwiadomo\u015bciowej ch\u0142opstwa we Francji, kt\u00f3re dopiero w XIX wieku zfrancuzia\u0142o. W Polsce nie by\u0142o przecie\u017c inaczej. Zreszt\u0105 polska historia jako historia wy\u0142\u0105cznie Polak\u00f3w by\u0142aby nie tylko p\u0142ytka, si\u0119gaj\u0105ca w g\u0142\u0105b najwy\u017cej dwa stulecia, ale i spo\u0142ecznie ograniczona \u2014 bo z pewno\u015bci\u0105 przecie\u017c nie obejmuj\u0105ca historii miast zamieszka\u0142ych w wi\u0119kszo\u015bci przez Niemc\u00f3w i \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Innymi s\u0142owy historia Polski jako ziemi, pa\u0144stwa, terytorium o okre\u015blonych cho\u0107 zmieniaj\u0105cych si\u0119 granicach, jest nie do pomy\u015blenia jako opowie\u015b\u0107 obejmuj\u0105ca wy\u0142\u0105cznie losy etnicznie polskiej ludno\u015bci. Z jednym wyj\u0105tkiem: od 1945 roku historia Polski rzeczywi\u015bcie jest niemal wy\u0142\u0105cznie histori\u0105 Polak\u00f3w, co zawdzi\u0119czamy dw\u00f3m m\u0119\u017com stanu \u2014 Hitlerowi i Stalinowi. Dop\u00f3ki \u017bydzi nie zostali wymordowani, Niemcy wyp\u0119dzeni, za\u015b Ukrai\u0144cy, Bia\u0142orusini i Litwini usuni\u0119ci z obszaru Rzeczypospolitej za pomoc\u0105 paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow (kt\u00f3rego ustalenia zosta\u0142y nast\u0119pnie utrzymane w mocy na konferencji Wielkiej Tr\u00f3jki w Teheranie) Polska by\u0142a krajem wielokulturowym i multi-etnicznym. Mo\u017cna si\u0119 co najwy\u017cej zastanawia\u0107 nad ironi\u0105 losu, kt\u00f3ry dla spe\u0142nienia endeckich marze\u0144 o Polsce jako pa\u0144stwie wy\u0142\u0105cznie Polak\u00f3w pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 dwoma z\u0142oczy\u0144cami, kt\u00f3rzy usi\u0142owali Polsk\u0119 zniewoli\u0107, ale nie nale\u017cy tej rzeczywisto\u015bci wykreowanej przemoc\u0105 pa\u0144stw o\u015bciennych ekstrapolowa\u0107 wstecz. \u201ePolsko\u015b\u0107\u201d \u2013 by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 bezdyskusyjnie polskim autorytetem w tej materii \u2013 \u201eto w gruncie rzeczy wielo\u015b\u0107 i pluralizm\u201d m\u00f3wi\u0142 Jan Pawe\u0142 II, i dodawa\u0142: \u201eten \u2018jagiello\u0144ski\u2019 wymiar polsko\u015bci\u2026, przesta\u0142 by\u0107, niestety, w naszych czasach oczywistym\u201d.<\/span><\/p>\n

Szukaj\u0105c odpowiedzi na pytanie czy Zag\u0142ada jest \u201eich\u201d histori\u0105 czy \u201enasz\u0105\u201d, przypomnijmy sobie, \u017ce \u017bydzi mieszkaj\u0105 na polskiej ziemi od prawie tysi\u0105ca lat i \u017ce przed wojn\u0105 ludno\u015b\u0107 \u017cydowska stanowi\u0142a 1\/3 miejskiej populacji Rzeczypospolitej. Wedle statystyk Joint\u2019u w latach 30tych by\u0142o w Polsce 1013 miejscowo\u015bci zamieszkanych przez co najmniej 300 \u017byd\u00f3w. Co najmniej, bo przecie\u017c w wielu miasteczkach \u017bydzi byli najwi\u0119ksz\u0105 grup\u0105 ludno\u015bci. \u017badne z tego tysi\u0105ca polskich miast i miasteczek nie mo\u017ce opowiedzie\u0107 swojej w\u0142asnej historii pomijaj\u0105c spo\u0142eczny, gospodarczy, religijny, czy kulturalny wk\u0142ad \u017byd\u00f3w w \u017cycie lokalne. Odwieczna obecno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w w Polsce wkopana jest w ziemi\u0119 budynkami synagog i \u0142a\u017ani rytualnych, kamieniami nagrobnymi cmentarzy, ca\u0142ymi fragmentami wa\u017cnych miast \u2013 jak krakowski Kazimierz, na przyk\u0142ad \u2013 i aby zamieszkiwa\u0107 w odwiecznie czystej etnicznie polsko\u015bci trzeba t\u0119 genealogi\u0119 budynk\u00f3w w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych \u017cyjemy aktywnie wypiera\u0107 ze \u015bwiadomo\u015bci. Polacy, kt\u00f3rzy historii wielowiekowej \u017cydowskiej obecno\u015bci i wsp\u00f3\u0142\u017cycia z ludno\u015bci\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 nie znaj\u0105, ipso facto nie znaj\u0105 w\u0142asnej historii: w dos\u0142ownym, bardzo konkretnym i intymnym znaczeniu \u2013 nie znaj\u0105 historii swojego gniazda, je\u015bli tak mo\u017cna powiedzie\u0107, tzn. dziej\u00f3w miejscowo\u015bci, z kt\u00f3rych pochodz\u0105 i w kt\u00f3rych si\u0119 wychowali. Ka\u017cde muzeum lokalne w Polsce, w kt\u00f3rym niczego nie mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 o \u017bydach jest \u015bwiadectwem wyalienowania jego tw\u00f3rc\u00f3w \u2013 i u\u017cytkownik\u00f3w \u2013 od w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. Zaiste poemat narodowy otwieraj\u0105cy si\u0119 s\u0142owami \u201eLitwo, Ojczyzno moja\u201d \u2014 dla Polaka tkwi\u0105cego umys\u0142owo w endekoidalnej fantasmagorii i wychowanego w totalnej ignorancji \u201ewielo\u015bci i pluralizmu\u201d w\u0142a\u015bciwie ka\u017cdej \u201ema\u0142ej Ojczyzny\u201d na polskiej ziemi \u2014 musi brzmie\u0107 jak g\u0142os z ksi\u0119\u017cyca.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

I to jest zasadnicza przyczyna, dla kt\u00f3rej historia \u017byd\u00f3w w Polsce \u2013 a wi\u0119c i Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w \u2013 s\u0105 niezbywaln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 polskiej historii. Bo przecie\u017c nie ma sensownych kryteri\u00f3w my\u015blenia o sobie samych, wedle kt\u00f3rych los 3 milion\u00f3w polskich obywateli, mieszka\u0144c\u00f3w Polski zamordowanych na polskiej ziemi, m\u00f3g\u0142by nie by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 polskiej historii.<\/span><\/p>\n

Ale nie tylko kryteria dotycz\u0105ce fizycznego, obiektywnego, stanu rzeczy o tym przes\u0105dzaj\u0105. Spos\u00f3b w jaki dokonano Zag\u0142ady \u017byd\u00f3w i konsekwencje tej katastrofy demograficznej maj\u0105 r\u00f3wnie istotne znaczenie.<\/span><\/p>\n

Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w by\u0142a ci\u0105giem zdarze\u0144 roz\u0142o\u017conym w czasie na kilka lat, a wi\u0119c utrwalonym w do\u015bwiadczeniu zbiorowym. Uruchomi\u0142a mobilno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 rozlicznych warstw polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa i dotyczy\u0142a na wiele sposob\u00f3w kondycji materialnej polskiej ludno\u015bci. R\u00f3wnocze\u015bnie zaanga\u017cowa\u0142a duchowo\u015b\u0107 Polak\u00f3w zmuszaj\u0105c miliony ludzi do podejmowania wybor\u00f3w etycznych w obliczu okrutnych zbrodni. W ten spos\u00f3b wymordowanie \u017byd\u00f3w w Polsce mia\u0142o te\u017c g\u0142\u0119bokie konsekwencje moralne, materialne i spo\u0142eczne w \u017cyciu i do\u015bwiadczeniu polskiej ludno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/span><\/p>\n

Historiografia Zag\u0142ady przez ostatnie 20 lat \u2013 a je\u015bliby si\u0119gn\u0105\u0107 do prac Roberta Paxtona i Michaela Marrusa o losach \u017byd\u00f3w we Francji pod rz\u0105dami Petaina to trzeba by t\u0119 wiedz\u0119 historyczn\u0105 datowa\u0107 i 40 lat wstecz \u2013 ods\u0142ania rozmaite formy wsp\u00f3\u0142uczestnictwa spo\u0142ecze\u0144stw okupowanych kraj\u00f3w Europy w procesach wykluczenia, rabunku i w ko\u0144cowym efekcie eksterminacji \u017cydowskich wsp\u00f3\u0142obywateli w czasie II Wojny \u015awiatowej. Polska, jak ju\u017c dzisiaj wiadomo czytelnikom publikowanej na ten temat literatury naukowej, ma pod tym wzgl\u0119dem ponur\u0105 kart\u0119. I nie jest to bynajmniej wiedza ezoteryczna, dost\u0119pna wy\u0142\u0105cznie zawodowym historykom II Wojny \u015awiatowej. Przeciwnie, mo\u017cna j\u0105 \u0142atwo zdoby\u0107 bez samodzielnego badania \u017ar\u00f3de\u0142 archiwalnych jak r\u00f3wnie\u017c bez znajomo\u015bci j\u0119zyk\u00f3w obcych, w oparciu o pi\u015bmiennictwo, kt\u00f3re ukaza\u0142o si\u0119 drukiem w j\u0119zyku polskim. Wszystko to razem wzi\u0119te oznacza, \u017ce do\u015bwiadczenie Zag\u0142ady bezpo\u015brednio dotyka olbrzymie rzesze ludno\u015bci Polski \u2013 w\u0142\u0105czaj\u0105c urodzonych po wojnie, kt\u00f3rzy zetkn\u0119li si\u0119 z tym zjawiskiem na podstawie lektury \u2014 a nie tylko \u017byd\u00f3w wymordowanych w czasie II Wojny \u015awiatowej.<\/span><\/p>\n

Przyczyny tego stanu rzeczy s\u0105 \u0142atwe do wskazania. Polska by\u0142a pierwszym krajem, kt\u00f3ry si\u0119 znalaz\u0142 pod okupacj\u0105 hitlerowskich Niemiec, a zatem prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w realizowane i inspirowane przez okupanta trwa\u0142y w Polsce najd\u0142u\u017cej nie licz\u0105c samych Niemiec i zaanektowanej przez III Rzesz\u0119 w marcu 1938 roku, Austrii. Na terenie Polski zamieszkiwa\u0142o znacznie wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c gdziekolwiek indziej w Europie, a wi\u0119c i p\u0142aszczyzna styku i kontakt\u00f3w mi\u0119dzy ludno\u015bci\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 i \u017bydami by\u0142a w Polsce znacznie wi\u0119ksza ni\u017c gdziekolwiek indziej. W odr\u00f3\u017cnieniu od kraj\u00f3w Europy Zachodniej, w tym r\u00f3wnie\u017c i Niemiec, sk\u0105d \u017byd\u00f3w wywo\u017cono aby ich u\u015bmierci\u0107, polscy \u017bydzi zostali podczas okupacji zamordowani na terenie Polski. I to nie tylko w obozach zag\u0142ady. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci \u017cydowskiej \u2013 milion, a mo\u017ce nawet p\u00f3\u0142tora miliona os\u00f3b \u2013 zosta\u0142a zabita in situ, w miejscowo\u015bciach i okolicach przez ni\u0105 zamieszkiwanych, a wi\u0119c na widoku i w bezpo\u015bredniej styczno\u015bci z tubylcz\u0105 ludno\u015bci\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Dodajmy do tych okoliczno\u015bci, \u017ce przedwojenny polski antysemityzm \u2014 agresywnie propagowany przez endecj\u0119, ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, Ob\u00f3z Narodowo Radykalny i inne ugrupowania spo\u0142eczno-polityczne, oraz tolerowany przez Sanacj\u0119 po \u015bmierci Pi\u0142sudzkiego \u2013 uczyni\u0142 polskie spo\u0142ecze\u0144stwo bezbronnym wobec nazistowskiej polityki wymierzonej przeciwko \u017bydom podczas okupacji, co jednoznacznie zdiagnozowa\u0142 Jan Karski ju\u017c na samym pocz\u0105tku wojny, wiosn\u0105 1940 roku, w raporcie dla polskiego rz\u0105du na emigracji.<\/span><\/p>\n

Raport Karskiego, sporz\u0105dzony w czasie jego pierwszej podr\u00f3\u017cy kurierskiej z okupowanej Polski do siedziby rz\u0105du Genera\u0142a Sikorskiego rezyduj\u0105cego w\u00f3wczas we Francji w miejscowo\u015bci Angers, opisywa\u0142 zachowanie \u201cszerszych mas spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego\u201d i ich stosunek do \u017byd\u00f3w \u2014 \u201cprzewa\u017cnie bezwzgl\u0119dny, cz\u0119sto bezlitosny. Korzystaj\u0105 [owe szersze masy polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa] w du\u017cej mierze z uprawnie\u0144, jakie nowa sytuacja im daje, [\u2026] cz\u0119sto nadu\u017cywaj\u0105 ich nawet\u201d. Karski przestrzega\u0142 rz\u0105d genera\u0142a Sikorskiego, \u017ce \u201czaj\u0119cie biernej postawy wobec obecnego stanu rzeczy grozi i demoralizacj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego (przewa\u017cnie ni\u017cszych jego warstw), i wszystkimi niebezpiecze\u0144stwami wynikaj\u0105cymi z tej \u2013 cho\u0107by cz\u0119\u015bciowej, ale w wielu wypadkach szczerej zgodno\u015bci [podkr. Karskiego]\u2013 znacznej cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w z zaborc\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Powt\u00f3rz\u0119 co powiedzia\u0142em na temat raportu Karskiego podczas konferencji upami\u0119tniaj\u0105cej stulecie jego urodzin: \u201eKarski nie wiedzia\u0142 jak g\u0142\u0119boko prawdziwa by\u0142a jego intuicja, bo wyobra\u017ania cz\u0142owieka wychowanego w Europie nie mog\u0142a obj\u0105\u0107 \u2018wszystkich niebezpiecze\u0144stw [\u2026] wynikaj\u0105cych ze szczerej zgodno\u015bci znacznej cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w z zaborc\u0105.\u2019 Pisa\u0142 przecie\u017c na samym pocz\u0105tku wojny, kiedy jeszcze stosunkowo niewiele si\u0119 wydarzy\u0142o. Ale by\u0142 cz\u0142owiekiem ogromnie wra\u017cliwym i wyczu\u0142, \u017ce t\u0142um ob\u015bmiewaj\u0105cy \u017byda postawionego na beczce (\u017ce przywo\u0142am wspomnienie Marka Edelmana spisane przez Hann\u0119 Krall w wywiadzie Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem) to krok w otch\u0142a\u0144 demoralizacji, kt\u00f3ra, mi\u0119dzy innymi, zaowocuje bon-motem powtarzanym wzd\u0142u\u017c, wszerz i wzwy\u017c polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, \u017ce \u2018trzeba b\u0119dzie Hitlerowi po wojnie wystawi\u0107 pomnik za to, \u017ce Polsk\u0119 uwolni\u0142 od \u017byd\u00f3w\u2019.<\/span><\/p>\n

Antysemityzm w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w by\u0142 gleb\u0105, na kt\u00f3rej wyros\u0142y w czasie wojny zachowania stoj\u0105ce w ca\u0142kowitej sprzeczno\u015bci z wyobra\u017ceniem etosu narodowego pod\u0142ug zasady \u2018za nasz\u0105 wolno\u015b\u0107 i wasz\u0105\u2019. Brak lito\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia dla prze\u015bladowanych \u017byd\u00f3w, masowe uczestnictwo w prowadzonej przez Niemc\u00f3w grabie\u017cy \u017cydowskiego maj\u0105tku i wreszcie wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w tropieniu i mordowaniu \u017byd\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych ratowa\u0107 \u017cycie ukrywaj\u0105c si\u0119 po tzw. aryjskiej stronie \u2014 wymieniam zjawiska, kt\u00f3re napotykamy wsz\u0119dzie gdzie przed wojn\u0105 mieszkali \u017bydzi a wi\u0119c rozprzestrzenione po ca\u0142ym kraju\u201d \u2013 przeorywuj\u0105 biografie milion\u00f3w ludzi w Polsce podczas okupacji.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Pami\u0119tajmy tak\u017ce, \u017ce nienawi\u015b\u0107 rasowa, dyskryminacja ca\u0142ych kategorii ludzi, antysemityzm, to nigdy nie jest \u2014 ani wy\u0142\u0105cznie ani nawet przede wszystkim \u2014 jakich\u015b \u201eich\u201d problem. To jest zawsze problem tych, kt\u00f3rzy dzia\u0142aj\u0105 powodowani uprzedzeniami. \u201eNie zamierzam by\u0107 rzecznikiem g\u0142upiego sentymentalizmu, kt\u00f3ry wszystkie rasy otoczy\u0142by niezr\u00f3\u017cnicowanym uczuciem mi\u0142o\u015bci,\u201d pisa\u0142 Albert Camus tu\u017c po wojnie. \u201eLudzie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105. \u015awietnie wiem, \u017ce g\u0142\u0119bokie r\u00f3\u017cnice tradycji dziel\u0105 mnie od Afryka\u0144czyk\u00f3w czy Muzu\u0142man\u00f3w. Ale wiem r\u00f3wnie\u017c co mam z nimi wsp\u00f3lnego. I to jest co\u015b tkwi\u0105ce w ka\u017cdym cz\u0142owieku czym nie mog\u0119 pogardza\u0107 bez poni\u017cania samego siebie\u201d. I to jest dodatkowy splot przyczyn, dla kt\u00f3rych Zag\u0142ada jest nasz\u0105 histori\u0105.<\/span><\/p>\n

W dodatku \u2013 c\u00f3\u017c to jest za historia! Nigdy przedtem ani nigdy potem mieszka\u0144com tej ziemi \u2014 w w\u0105skim, intymnym znaczeniu s\u0142owa \u201eziemia\u201d, jakie ewokuje powiedzenie: \u201ena polskiej ziemi\u201d \u2014 nic podobnego si\u0119 nie wydarzy\u0142o. Mam na my\u015bli zar\u00f3wno obywateli Polski, kt\u00f3rzy zostali zamordowani jak i tych, kt\u00f3rzy z rozpacz\u0105 w sercach byli \u015bwiadkami zbrodni oraz tych, kt\u00f3rzy na wiele r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w wynie\u015bli korzy\u015bci materialne z tej katastrofy, aprobowali uniformizacj\u0119 narodowo\u015bciow\u0105 jak\u0105 ze sob\u0105 przynios\u0142a, lub bezpo\u015brednio uczestniczyli w mordowaniu \u017cydowskich wsp\u00f3\u0142obywateli.<\/span><\/p>\n

Zag\u0142ada jest do\u015bwiadczeniem, kt\u00f3re bezpo\u015brednio dotkn\u0119\u0142o w Polsce \u201eszerokie masy\u201d, tzn. wiele milion\u00f3w ludzi. I eksternalizacja Zag\u0142ady \u2014 tzn. nie przyjmowanie do wiadomo\u015bci, \u017ce wymordowanie 3 milion\u00f3w polskich \u017byd\u00f3w jest istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 polskiej historii \u2013 to drastyczny przyk\u0142ad mauvaise foi, fa\u0142szywej \u015bwiadomo\u015bci, w skali zbiorowej. A tymczasem spo\u0142ecze\u0144stwo \u2014 podobnie jak jednostka, kt\u00f3ra ma tylko swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 biografi\u0119 indywidualn\u0105 i musi nauczy\u0107 si\u0119 z ni\u0105 \u017cy\u0107 (albo popada w ob\u0142\u0119d, albo przynajmniej w alkoholizm) \u2014 ma tylko swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119 i nie mo\u017ce jej zast\u0105pi\u0107 \u017cadn\u0105 inn\u0105. Oczywi\u015bcie mo\u017cna i nale\u017cy si\u0119 spiera\u0107 o znaczenie i wymow\u0119 zdarze\u0144, ale nie mo\u017cna negowa\u0107 fakt\u00f3w bez popadania w fantasmagorie.<\/span><\/p>\n

Eksternalizacja Zag\u0142ady to utrwalona do dzi\u015b \u201ebia\u0142a plama\u201d polskiej historii, kt\u00f3rych to plam \u2014 cz\u0119\u015bciowo te\u017c dotycz\u0105cych okresu II Wojny \u015awiatowej \u2014 by\u0142o wi\u0119cej, pilnie strze\u017conych przez p\u00f3\u0142 wieku rz\u0105d\u00f3w partii komunistycznej. Fa\u0142szywa \u015bwiadomo\u015b\u0107 polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa na temat wymordowania \u017byd\u00f3w podczas okupacji ma, oczywi\u015bcie, bardziej skomplikowane \u017ar\u00f3d\u0142a ni\u017c cenzura i propaganda komunistyczna, ale i one w tej materii odegra\u0142y rol\u0119 \u2013 wystarczy przypomnie\u0107, \u017ce przez ca\u0142y okres PRL-u w Muzeum O\u015bwi\u0119cimskim nie mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 s\u0142owa \u017byd.<\/span><\/p>\n

Wielu ludzi w Polsce pracuje nad histori\u0105 Zag\u0142ady i powsta\u0142y, jak wspomina\u0142em, doskona\u0142e opracowania na ten temat, a tak\u017ce dzie\u0142a artyst\u00f3w inspirowanych katastrof\u0105. Ale to ogromne w swoim zasi\u0119gu i g\u0142\u0119bi egzystencjalnej prze\u017cycie zbiorowe (dla 3 milion\u00f3w ludzi oznaczaj\u0105ce po prostu fizyczn\u0105 \u015bmier\u0107) wymaga upami\u0119tnienia. W tym celu wydaje mi si\u0119 konieczne wybudowanie w Polsce muzeum \u2013 albo lepiej \u201emiejsca pami\u0119ci\u201d \u2014 Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cnaby odpowiedzie\u0107 na t\u0119 sugesti\u0119, \u017ce Zag\u0142ada jest ju\u017c w Polsce upami\u0119tniona bo istniej\u0105, na przyk\u0142ad, Muzeum O\u015bwi\u0119cimskie, Muzeum na Majdanku, pomniki w Treblince, w Be\u0142\u017ccu, czy nawet w Jedwabnem \u2014 nota bene ciekawe i znacz\u0105ce s\u0105 perypetie tych obiekt\u00f3w, data ich powstania, zmieniaj\u0105ca si\u0119 tre\u015b\u0107 ekspozycji, itd.. Ale te lieux de memoire odnosz\u0105 si\u0119 przede wszystkim do konkretnych miejsc i wydarze\u0144. Brakuje instytucji opowiadaj\u0105cej i pomagaj\u0105cej zrozumie\u0107 Zag\u0142ad\u0119 jako centralne wydarzenie historii Polski XX wieku. R\u00f3wnie\u017c galeria po\u015bwi\u0119cona Zag\u0142adzie w Muzeum Polin tej roli nie spe\u0142nia. Podczas dyskusji na konferencji Polish-Jewish Studies na uniwersytecie Princeton w kwietniu 2015 roku, na pytanie \u2014 jak usytuowana jest Zag\u0142ada w koncepcji wystawy muzeum Polin? \u2014 dyrektor muzeum, profesor Dariusz Stola, odpowiedzia\u0142 bez mrugni\u0119cia okiem: \u201emi\u0119dzy 1939 a 1945 rokiem\u201d. Ale czy rzeczywi\u015bcie Zag\u0142ada to po prostu 5 lat w historii czegokolwiek \u2013 \u017byd\u00f3w, Polski, czy, dajmy na to, cywilizacji zachodniej?<\/span><\/p>\n

Nie mam gotowej formu\u0142y muzeum Zag\u0142ady na podor\u0119dziu, ale pragn\u0119 zaproponowa\u0107 kilka prostych zasad, kt\u00f3re konstrukcja takiego \u201emiejsca pami\u0119ci\u201d w Polsce powinna, moim zdaniem, uwzgl\u0119dnia\u0107.<\/span><\/p>\n

Muzeum Zag\u0142ady proponowa\u0142bym wybudowa\u0107 w Lublinie, po prostu dlatego, \u017ce w\u0142a\u015bnie tam Niemcy umie\u015bcili sztab Akcji Reinhard, kt\u00f3rej celem by\u0142o wymordowanie wszystkich \u017byd\u00f3w w Generalnej Guberni. Zapleczem Muzeum by\u0142yby te\u017c wtedy dobrze zachowane pozosta\u0142o\u015bci obozu koncentracyjnego na Majdanku, ale wyobra\u017cam sobie Muzeum jako zupe\u0142nie oddzieln\u0105 instytucj\u0119.<\/span><\/p>\n

Upatruj\u0119 dwa podstawowe zadania Muzeum. Po pierwsze powinno gromadzi\u0107 mo\u017cliwie kompletn\u0105 dokumentacj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 Zag\u0142ady polskich \u017byd\u00f3w i ta encyklopedyczna i skomputeryzowana wiedza powinna by\u0107 tak uporz\u0105dkowana aby zwiedzaj\u0105cy mogli bez trudu znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na ka\u017cde rzeczowe pytanie dotycz\u0105ce Zag\u0142ady. Wsp\u00f3\u0142czesny stan informatyki, wydaje mi si\u0119, na to ju\u017c pozwala. Drugim zasadniczym celem Muzeum powinno by\u0107 klarowne pokazanie na czym polega\u0142o podstawowe do\u015bwiadczenie polskich \u017byd\u00f3w (a wi\u0119c i ipso facto centralne do\u015bwiadczenie Polak\u00f3w nie\u017cydowskiego pochodzenia) podczas zaplanowanej przez niemieckich okupant\u00f3w akcji wyniszczenia, grabie\u017cy i wymordowania polskiego \u017cydostwa.<\/span><\/p>\n

Zag\u0142ada nie da si\u0119 opowiedzie\u0107 w ca\u0142ej z\u0142o\u017cono\u015bci przez \u017cadne muzeum. Ale og\u00f3lna wiedza o tym co si\u0119 w\u00f3wczas wydarzy\u0142o jest dost\u0119pna od bardzo dawna dzi\u0119ki \u015bwiadectwom wielu tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli wojn\u0119. Mo\u017cna wi\u0119c wskaza\u0107 konkretny aspekt Zag\u0142ady, kt\u00f3ry z punktu widzenia polskich dziej\u00f3w ma dominuj\u0105c\u0105 moc, ci\u0105gle powraca w ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci i z pewno\u015bci\u0105 b\u0119dzie wymaga\u0142 refleksji kolejnych pokole\u0144 Polak\u00f3w, i o nim powinno na wystawie sta\u0142ej opowiada\u0107 Muzeum. Mam na my\u015bli porzucenie, opuszczenie, wystawionych na bezprzyk\u0142adne okrucie\u0144stwo nazistowskiej polityki eksterminacyjnej \u017cydowskich wsp\u00f3\u0142obywateli przez ich chrze\u015bcija\u0144skie otoczenie.<\/span><\/p>\n

Dla \u017byd\u00f3w, od kiedy zrozumieli, \u017ce Niemcy chc\u0105 ich wymordowa\u0107, dopiero poczucie i do\u015bwiadczenie odepchni\u0119cia przez otoczenie (przez polskie, ukrai\u0144skie, litewskie czy bia\u0142oruskie otoczenie, w zale\u017cno\u015bci kt\u00f3ry fragment wielonarodowo\u015bciowych ziem Rzeczypospolitej we\u017amiemy pod uwag\u0119) \u2013 mieszanina chciwo\u015bci z jak\u0105 s\u0105siedzi grabili (\u201eprzejmowali\u201d) mienie \u017cydowskie, satysfakcji okazywanej na widok nieszcz\u0119\u015bcia \u017cydowskiej ludno\u015bci, i wreszcie uczestnictwa w wy\u0142apywaniu i mordowaniu \u017byd\u00f3w {\u201eWielu ludzi bra\u0142o czynny udzia\u0142 w tropieniu i wynajdywaniu \u017byd\u00f3w. Wskazywali, gdzie s\u0105 ukryci \u017bydzi, ch\u0142opcy uganiali si\u0119 nawet za ma\u0142ymi dzie\u0107mi \u017cydowskimi, kt\u00f3re policjanci zabijali na oczach wszystkich\u201d} \u2013 odbiera\u0142o wiar\u0119 w cz\u0142owiecze\u0144stwo i nadziej\u0119 prze\u017cycia. St\u0105d cz\u0119sto spotykane w\u015br\u00f3d ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w prze\u015bwiadczenie, \u017ce Polacy [albo Ukrai\u0144cy, albo Bia\u0142orusini, albo Litwini] byli \u201egorsi od Niemc\u00f3w\u201d. Bowiem czym innym jest prze\u015bladowanie przez umundurowanych z\u0142oczy\u0144c\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na rozkaz, a czym innym drwina, oportunistyczne wykorzystanie okazji \u017ceby si\u0119 wzbogaci\u0107 i wydawanie na \u015bmier\u0107 oprawcom przez wsp\u00f3\u0142mieszka\u0144c\u00f3w, zwyk\u0142ych ludzi, znajomych niczym do zbrodni nie przymuszanych opr\u00f3cz z\u0142ego przyk\u0142adu, w\u0142asnych uprzedze\u0144, chciwo\u015bci i nadarzaj\u0105cej si\u0119 okazji. Dopiero wrogo\u015b\u0107 otoczenia, brak odruchu solidarno\u015bci w sytuacji ostatecznego zagro\u017cenia ze strony ludzi, z kt\u00f3rymi ma si\u0119 od dawna zwi\u0105zki i kontakty {\u201ePu\u015b\u0107 mnie, Olek, przecie\u017c ja karmi\u0142em twoich dzieci, wiele ja tobie da\u0142em bez pieni\u0119dzy cukierem\u2026, Franek gdzie ty mnie prowadzisz\u201d} odbiera prze\u015bladowanym wiar\u0119 w cz\u0142owiecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Dla polskiej spo\u0142eczno\u015bci stawka Zag\u0142ady jest niemal r\u00f3wnie wysoka bowiem ka\u017cdy epizod, w kt\u00f3rym polski obywatel podni\u00f3s\u0142 r\u0119k\u0119 podczas okupacji na prze\u015bladowanego przez niemieckich zbrodniarzy \u017byda jest toksyn\u0105 w zbiorowym ciele polskiej to\u017csamo\u015bci. I mo\u017cna si\u0119 tej trucizny pozby\u0107 \u2013 mo\u017cna zacz\u0105\u0107 si\u0119 jej pozbywa\u0107! \u2013 dopiero wtedy kiedy si\u0119 j\u0105 nazwie i zgodnie z prawd\u0105 historyczn\u0105 opowie. Dla katolik\u00f3w powinno by\u0107 intuicyjnie zrozumia\u0142e, \u017ce nie ma innej drogi \u2014 bo bez wyznania grzechu nie mo\u017cna ani odzyska\u0107 spokoju sumienia, ani otrzyma\u0107 rozgrzeszenia.<\/span><\/p>\n

Bez rozpowszechnienia wiedzy na temat okoliczno\u015bci najwi\u0119kszej zbrodni jaka kiedykolwiek dotkn\u0119\u0142a polskie spo\u0142ecze\u0144stwo przysz\u0142e pokolenia Polak\u00f3w nie pozb\u0119d\u0105 si\u0119 traumy pokolenia naszych rodzic\u00f3w i dziadk\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 \u2013 bo inaczej przecie\u017c by\u0107 nie mog\u0142o, jako \u017ce w \u017cyciu zbiorowym poczucie to\u017csamo\u015bci osadzone jest w skumulowanym do\u015bwiadczeniu nast\u0119puj\u0105cych po sobie pokole\u0144 \u2014 przekazano nam w spadku.<\/span><\/p>\n

Zjawisko odepchni\u0119cia \u017byd\u00f3w przez polsk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u0142atwo unaoczni\u0107 dzisiejszej publiczno\u015bci opowiadaj\u0105c prawdziw\u0105 histori\u0119 Sprawiedliwych W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata \u2013 o tym, jak byli odtr\u0105conymi i prze\u015bladowanymi przez swoje otoczenie pariasami w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/span><\/p>\n

W pos\u0142owiu do Upiornej Dekady napisa\u0142em uwagi, kt\u00f3re pragn\u0119 zacytowa\u0107 po dwudziestu latach: \u201eDla \u015bwiata \u2013 a ju\u017c na pewno dla cywilizacji \u015bwiata zachodniego \u2013 Holokaust to jedno z paru wydarze\u0144 definiuj\u0105cych los wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka. Czy wiele jest jeszcze innych polskich do\u015bwiadcze\u0144 o r\u00f3wnie uniwersalnym znaczeniu? Powinni\u015bmy sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce jakkolwiek by\u015bmy si\u0119 od tej sprawy nie odwracali, to i tak obraz Polski w oczach reszty \u015bwiata \u2013 a wi\u0119c i w \u015bwiadomo\u015bci Jej w\u0142asnych obywateli, kt\u00f3rzy przecie\u017c \u017cyj\u0105 w \u015bwiecie \u2013 utrwalony b\u0119dzie w perspektywie wyznaczonej tak\u017ce przez katastrofalne wojenne losy polskich \u017byd\u00f3w. Wynika z tego zadanie dla polskiej inteligencji by traktowa\u0142a ten temat nie \u2018w obronie dobrego imienia\u2019 i \u2018ku pokrzepieniu serc\u2019 tylko w imi\u0119 rzetelno\u015bci historycznej i g\u0142\u0119bokiej refleksji nad etyk\u0105 \u017cycia zbiorowego. A jakie b\u0119dzie j\u0105 obowi\u0105zywa\u0142o kryterium prawdy wiemy bardzo dobrze z historii Polski: takie mianowicie, aby w sporz\u0105dzonej narracji ofiara mog\u0142a rozpozna\u0107 obraz w\u0142asnego losu. Polacy \u2013 ze wzgl\u0119du na Holokaust \u2013 musz\u0105 sobie opowiedzie\u0107 histori\u0119 prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w w Polsce. Inaczej nigdy nie b\u0119d\u0105 \u017cy\u0107 w zgodzie z w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

A tymczasem znale\u017ali\u015bmy si\u0119 obecnie w sytuacji, w kt\u00f3rej re\u017cym pisowski lansuje \u201ek\u0142amstwo jedwabie\u0144skie\u201d. Zapytany przed komisj\u0105 sejmow\u0105 w lipcu 2016 roku kto zamordowa\u0142 \u017byd\u00f3w w Jedwabnem, kandydat na stanowisko Prezesa IPN, Jaros\u0142aw Szarek, odpowiedzia\u0142, \u017ce \u201ewykonawcami tej zbrodni byli Niemcy\u201d \u2013 po czym zmajoryzowany przez PiS Sejm RP mianowa\u0142 go Prezesem IPN-u. R\u00f3wnie\u017c w lipcu 2016 roku, Minister Edukacji Narodowej, Anna Zalewska, w programie telewizyjnym \u201eKropka nad i\u201d nie umia\u0142a odpowiedzie\u0107 klarownie na pytanie kto zabi\u0142 \u017byd\u00f3w w Jedwabnym. R\u00f3wnocze\u015bnie nowelizacja ustawy o IPN, przyj\u0119ta przez rz\u0105d jak zapewnia\u0142 minister sprawiedliwo\u015bci Zbigniew Ziobro, kt\u00f3ra ma by\u0107 g\u0142osowana w Sejmie zawiera m.in., takie sformu\u0142owanie: \u201eKto publicznie i wbrew faktom przypisuje Narodowi Polskiemu lub Pa\u0144stwu Polskiemu odpowiedzialno\u015b\u0107 lub wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za pope\u0142nione przez III Rzesz\u0119 Niemieck\u0105 zbrodnie nazistowskie\u2026., podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolno\u015bci do lat 3\u201d.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie \u017cadne paragrafy kodeksu karnego \u2014 penalizuj\u0105ce wiedz\u0119 o tym, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo, z kt\u00f3rego wyrwano w Polsce \u017byd\u00f3w na \u015bmier\u0107 odwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 od nich \u2014 nie zmieni\u0105 faktycznego stanu rzeczy. Prawdy o Zag\u0142adzie nie uda si\u0119 zak\u0142ama\u0107 nacjonalistycznemu re\u017cymowi, r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce wiedza na Jej temat jest osadzona w studiach historycznych i pami\u0119ci ludzkiej na ca\u0142ym \u015bwiecie. Tym skrupulatniej nale\u017cy zadba\u0107 aby ta wiedza by\u0142a i w Polsce ugruntowana \u2014 z czystej przyzwoito\u015bci, bo przecie\u017c po\u0142ow\u0105 wszystkich ofiar Zag\u0142ady byli polscy obywatele.<\/span><\/p>\n

Przechodz\u0105c do konkret\u00f3w, wyobra\u017ca\u0142bym sobie muzeum w jego encyklopedycznym wymiarze jak wielki plaster miodu \u2013 wsp\u00f3ln\u0105 przestrze\u0144 a w niej setk\u0119, albo setki, niewielkich pomieszcze\u0144 zaopatrzonych w nowoczesne terminale komputerowe gdzie indywidualnie ka\u017cdy z odwiedzaj\u0105cych b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 g\u0142\u00f3d wiedzy o Zag\u0142adzie zaspokoi\u0107. W roli przewodnik\u00f3w liczny zesp\u00f3\u0142 informatyk\u00f3w do dyspozycji odwiedzaj\u0105cych (kto kiedykolwiek by\u0142 w du\u017cym sklepie Apple\u2019a mo\u017ce to sobie \u0142atwo wyobrazi\u0107) gotowych pom\u00f3c w bardziej skomplikowanych poszukiwaniach.<\/span><\/p>\n

Najprostsze algorytmy do przeszukiwania bazy danych powinny by\u0107 z g\u00f3ry zaprogramowane tak aby ka\u017cdy bez fachowej pomocy m\u00f3g\u0142 z zasob\u00f3w muzeum korzysta\u0107 i znale\u017a\u0107 odpowiedzi na najwa\u017cniejsze dla siebie pytania. A wi\u0119c, na przyk\u0142ad: jak funkcjonowa\u0142 ob\u00f3z Zag\u0142ady X? Jak przebiega\u0142a wyw\u00f3zka \u017byd\u00f3w z miasteczka Y? Co wiadomo na temat getta w Z? Jaki by\u0142 los dzieci \u017cydowskich w W? Kiedy zgin\u0119\u0142a rodzina P z miasta R? Jak\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a policja granatowa podczas wyw\u00f3zki \u017byd\u00f3w z K? Co wiadomo na temat postawy kleru katolickiego w U, kiedy z miasta i okolic wywo\u017cono \u017byd\u00f3w? Biografie cz\u0142onk\u00f3w Judenrat\u00f3w i policjant\u00f3w \u017cydowskich oraz informacje o odznaczonych medalem Sprawiedliwych przez Yad Vashem powinny by\u0107 \u0142atwo dost\u0119pne, tak samo jak odpowiedzi na kilka tuzin\u00f3w pyta\u0144, kt\u00f3re sobie \u0142atwo wyobrazi\u0107 i kt\u00f3re b\u0119dzie mo\u017cna uzupe\u0142nia\u0107 w miar\u0119 ujawniania zainteresowa\u0144 odwiedzaj\u0105cych.<\/span><\/p>\n

Poza umo\u017cliwieniem indywidualnym osobom zdobycia wiedzy o Zag\u0142adzie zgodnie z w\u0142asnymi zainteresowaniami encyklopedyczny charakter muzeum pozwala\u0142by na spe\u0142nienie jeszcze jednej, tym razem ju\u017c og\u00f3lnospo\u0142ecznej i ogromnie wa\u017cnej funkcji. Do misji muzeum zaliczy\u0142bym tak\u017ce gotowo\u015b\u0107 udost\u0119pniania swoich zasob\u00f3w obywatelom, kt\u00f3rzy uznaliby za potrzebne publiczne upami\u0119tnienie Zag\u0142ady ludno\u015bci \u017cydowskiej we w\u0142asnej miejscowo\u015bci. Wystarczy\u0142oby aby zainteresowani stworzeniem takiego punktu pami\u0119ci o Zag\u0142adzie u siebie w miasteczku niegdy\u015b zamieszka\u0142ym przez \u017byd\u00f3w znale\u017ali jakie\u015b pomieszczenie \u2013 pok\u00f3j w bibliotece publicznej, albo w szkole czy na plebanii, albo w lokalnym muzeum po\u015bwi\u0119conym historii miasta czy regionu \u2013 a Muzeum Zag\u0142ady dostarczy\u0142oby kilka terminali komputerowych i dost\u0119p do w\u0142asnej bazy danych wraz z oprogramowaniem dostosowanym do lokalnych potrzeb. W ten spos\u00f3b, w miar\u0119 up\u0142ywu czasu i rosn\u0105cego zainteresowania, Muzeum Zag\u0142ady mog\u0142oby sponsorowa\u0107 filie lokalne w setkach miejscowo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Za\u015b co do wystawy sta\u0142ej, to jej mottem mog\u0142aby by\u0107, na przyk\u0142ad, uwaga cz\u0142onkini \u017begoty, Marii Hochberg-Maria\u0144skiej, kt\u00f3ra po wojnie zajmowa\u0142a si\u0119 wynajdywaniem \u017cydowskich dzieci, przewa\u017cnie osieroconych, uratowanych przez katolickie rodziny. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych dzielnych ludzi odm\u00f3wi\u0142a zgody na ujawnienie nazwisk w dokumentacji opisuj\u0105cej losy uratowanych przez nich dzieci \u017cydowskich. Hochberg-Maria\u0144ska skwitowa\u0142a ten fakt nast\u0119puj\u0105cym komentarzem we wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki Dzieci oskar\u017caj\u0105: \u201e Nie wiem czy jaki\u015b cz\u0142owiek poza granicami Polski pojmie i zrozumie fakt, \u017ce uratowanie \u017cycia \u015bciganemu przez zbrodniarza bezbronnemu dziecku mo\u017ce okry\u0107 kogo\u015b wstydem i ha\u0144b\u0105 lub narazi\u0107 na przykro\u015bci.\u201d (\u017beby by\u0142o jasne: w przekonaniu tych Sprawiedliwych W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata in spe, o kt\u00f3rych pisze Maria\u0144ska \u2014 Yad Vashem w 1947 roku kiedy Maria\u0144ska wydawa\u0142a swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 jeszcze nie istnia\u0142o \u2014 uratowanie \u017cydowskiego dziecka w Polsce podczas okupacji wystawia\u0142o Polaka-katolika na \u201ewstyd\u201d, \u201eha\u0144b\u0119\u201d i \u201eprzykro\u015bci\u201d ze strony w\u0142asnych s\u0105siad\u00f3w jeszcze i po wojnie!). Dla wi\u0119kszo\u015bci mieszkaj\u0105cych dzisiaj w Polsce \u2013 kt\u00f3rzy wedle s\u0142\u00f3w Maria\u0144skiej powinni ten fakt \u201epoj\u0105\u0107 i zrozumie\u0107\u201d \u2014 konstatacja dzia\u0142aczki anty-nazistowskiego podziemia b\u0119dzie, jak przypuszczam, zdumiewaj\u0105ca. I zadanie wystawy g\u0142\u00f3wnej mog\u0142oby polega\u0107 na tym aby wizyta w muzeum pozwoli\u0142a t\u0119 przera\u017caj\u0105c\u0105 prawd\u0119 o Zag\u0142adzie zawart\u0105 w komentarzu Hochberg-Maria\u0144skiej zrozumie\u0107.<\/span><\/p>\n

Sprawiedliwi w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata i ich rodziny jeszcze dziesi\u0105tki lat po wojnie bali si\u0119 ujawnienia swoich bohaterskich czyn\u00f3w z powodu drwin, ostracyzmu i agresji spodziewanych ze strony otoczenia. Tak\u017ce powojenne w\u0142adze pa\u0144stwowe w Polsce ca\u0142kowicie Sprawiedliwych ignorowa\u0142y \u2014 w odr\u00f3\u017cnieniu od Izraelczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy pocz\u0105wszy od 1953 roku, kiedy utworzyli w Jerozolimie pa\u0144stwow\u0105 instytucj\u0119 pami\u0119ci o Zag\u0142adzie, Yad Vashem, oddaj\u0105 honor Polakom, kt\u00f3rzy ratowali \u017byd\u00f3w w czasie okupacj sadzaj\u0105c drzewka dedykowane Sprawiedliwym na zboczach G\u00f3ry Pami\u0119ci, Har Hazikaron, niedaleko grobowca Herzla, a wi\u0119c w bardzo wa\u017cnym lieu do memoire \u017cydowskiego pa\u0144stwa. Dopiero od kilku lat, fa\u0142szuj\u0105c histori\u0119 okresu okupacji, polskie w\u0142adze przywo\u0142uj\u0105 pami\u0119\u0107 Sprawiedliwych sugeruj\u0105c, \u017ce uosabiaj\u0105 typowe zachowania Polak\u00f3w w obliczu Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

Sugerowa\u0142bym aby u wej\u015bcia do Muzeum Zag\u0142ady postawi\u0107 pomnik wdzi\u0119czno\u015bci Sprawiedliwym opatrzony napisem obja\u015bniaj\u0105cym intencje donatora takimi mniej wi\u0119cej s\u0142owami: \u201cPolakom, kt\u00f3rzy nara\u017caj\u0105c na \u015bmier\u0107 z r\u0105k niemieckiego okupanta siebie i najbli\u017csz\u0105 rodzin\u0119 nie\u015bli bezinteresown\u0105 pomoc bli\u017aniemu, \u017bydowi, dzia\u0142aj\u0105c w osamotnieniu, wbrew wrogo\u015bci polskiego otoczenia, ratuj\u0105c w ten spos\u00f3b r\u00f3wnie\u017c i honor Narodu Polskiego \u2014 wdzi\u0119czni Rodacy.\u201d I pasowa\u0142oby \u017ceby na cokole tego pomnika znalaz\u0142 si\u0119 jeszcze podpis: \u201cPrezydent, Sejm i Senat Rzeczypospolitej\u201d.<\/span><\/p>\n

Bo skoro to\u017csamo\u015b\u0107 zbiorowa Polak\u00f3w jest oparta na znajomo\u015bci w\u0142asnej historii \u2013 z czym chyba nikt si\u0119 nie b\u0119dzie spiera\u0142 \u2013 to kluczowe miejsce w tej wiedzy o sobie samych musi zajmowa\u0107 najwi\u0119ksza tragedia zbiorowa jakiej kiedykolwiek do\u015bwiadczyli ludzie na polskiej ziemi. Po prostu dlatego, \u017ce dla ka\u017cdego pokolenia Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy przyszli i przyjd\u0105 na \u015bwiat po tej wojnie, jest i b\u0119dzie ogromnie wa\u017cne aby spr\u00f3bowa\u0107 odpowiedzie\u0107 na pytanie \u2013 w oparciu o fakty \u2014 jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce \u201cludzie ludziom zgotowali ten los.\u201d Zreszt\u0105 nie tylko Polacy, ale wszyscy uto\u017csamiaj\u0105cy si\u0119 z warto\u015bciami zachodniej cywilizacji, b\u0119d\u0105 musieli zawsze zadawa\u0107 sobie takie pytanie.<\/span><\/p>\n

Pe\u0142en wymiar polskiego dramatu czasu wojny \u2013 Polska z\u0142apana w kleszcze rosyjskiego i niemieckiego imperializmu i opuszczona przez zachodnich sojusznik\u00f3w \u2013 to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c niezawiniona i heroiczna \u015bmier\u0107 ojc\u00f3w i syn\u00f3w mn\u00f3stwa polskich rodzin. Cho\u0107 ju\u017c i ten tragiczny plon sam przez si\u0119 wywo\u0142a\u0142 traum\u0119, z kt\u00f3r\u0105 Polacy zmagaj\u0105 si\u0119 przez dziesi\u0119ciolecia. Celnie o tym m\u00f3wi\u0142 ksi\u0105dz Andrzej Luter w kazaniu wyg\u0142oszonym nad trumn\u0105 Andrzeja Wajdy: \u201eAndrzej Wajda tak wspomina\u0142 przyjaciela z Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie: \u2018Przecie\u017c ca\u0142a si\u0142a i dramat Andrzeja Wr\u00f3blewskiego polega\u0142y na tym, \u017ce on malowa\u0142 r\u0119k\u0105 zmar\u0142ych i mo\u017ce dlatego tak bardzo by\u0142 nierozumiany. Nie inaczej by\u0142o z naszymi filmami. My prze\u017cyli\u015bmy, i chcieli\u015bmy, i stali\u015bmy si\u0119 g\u0142osem tych zmar\u0142ych\u2019. I Andrzej Wajda by\u0142 g\u0142osem najsilniejszym; zaraz po wojnie by\u0142 g\u0142osem zmar\u0142ych\u201d.<\/span><\/p>\n

Musimy wszelako doprecyzowa\u0107, \u017ce \u201enasi umarli\u201d to nie tylko \u201ekamienie rzucone na szaniec\u201d, czyli m\u0119\u017cczy\u017ani wype\u0142niaj\u0105cy obowi\u0105zek obrony tzw. imponderabili\u00f3w, kt\u00f3rych nie dawa\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas obroni\u0107 w kontek\u015bcie pragmatyki geopolitycznych uk\u0142ad\u00f3w. Pe\u0142en wymiar wojennego dramatu dziej\u00f3w Polski to \u015bmier\u0107 wielkiej po\u0142aci polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa: ca\u0142ych rodzin, nie tylko ojc\u00f3w i syn\u00f3w ale tak\u017ce dzieci, kobiet i staruszk\u00f3w i nie na \u017cadnych sza\u0144cach tylko byle gdzie i opuszczonych nie przez \u017cadnych sojusznik\u00f3w tylko przez wsp\u00f3\u0142obywateli \u2014 przez s\u0105siad\u00f3w. No i ten dodatkowy ci\u0119\u017car, kt\u00f3ry musimy teraz d\u017awign\u0105\u0107 wynikaj\u0105cy z faktu, \u017ce zbrodnia nazistowskich okupant\u00f3w dokonana zosta\u0142a na polskich \u017bydach przy wsp\u00f3\u0142udziale cz\u0119\u015bci (by\u0107 mo\u017ce nawet, jak pisa\u0142 Karski \u201eznacznej cz\u0119\u015bci\u201d?) polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Unie\u015b\u0107 ten ci\u0119\u017car to znaczy przede wszystkim zapozna\u0107 si\u0119 z tym co si\u0119 w\u00f3wczas wydarzy\u0142o. Proponowane muzeum\/miejsce pami\u0119ci ma nam to w\u0142a\u015bnie umo\u017cliwi\u0107. A co z t\u0105 wiedz\u0105 zrobimy kiedy j\u0105 posi\u0105dziemy to ju\u017c jest sprawa wsp\u00f3\u0142czesnego pokolenia Polak\u00f3w. Wierz\u0119, \u017ce znajdziemy godny spos\u00f3b okazania \u017ca\u0142oby po okrutnie zamordowanych 3 milionach wsp\u00f3\u0142obywateli. Bo ostatecznie czego innego nale\u017ca\u0142oby si\u0119 spodziewa\u0107 od spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re ju\u017c od wielu lat co miesi\u0105c popada w polityczne konwulsje na kanwie katastrofy samolotowej, w kt\u00f3rej zgin\u0119\u0142o 96 os\u00f3b?<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n

Poni\u017cej zapis d\u017awi\u0119kowy rozmowy i dyskusji po wyk\u0142adzie.
\nZ Janem Tomaszem Grossem rozmawia Urszula Ptak.<\/strong>
\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jan Tomasz Gross: Czy Zag\u0142ada jest ich histori\u0105 czy nasz\u0105? Jan Tomasz Gross (plaidoyer w przedmiocie ustanowienia w Polsce \u201emiejsca pami\u0119ci\u201d po\u015bwi\u0119conego Zag\u0142adzie) Kiedy m\u00f3wimy o polskiej historii to mo\u017cna od biedy dopu\u015bci\u0107 \u2013 nie \u0142ami\u0105c konwencji poprawnego pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykiem \u2013 \u017ce bierzemy pod uwag\u0119 przede wszystkim (wy\u0142\u0105cznie?) losy polskiej ludno\u015bci. I w tym […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57585"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57585"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57585\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57630,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57585\/revisions\/57630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57585"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57585"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57585"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}