{"id":57973,"date":"2019-06-15T17:09:52","date_gmt":"2019-06-15T15:09:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=57973"},"modified":"2019-06-15T05:25:36","modified_gmt":"2019-06-15T03:25:36","slug":"10-05-24","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=57973","title":{"rendered":"Brak tylko s\u0142owa \u201ewybaczcie\u201d"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Brak tylko s\u0142owa \u201ewybaczcie\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Konstanty Gebert <\/strong>(wrzesie\u0144 2012, nr 688)<\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\n

Konstanty Gebert<\/em><\/span><\/p>\n

Konflikty pami\u0119ci w by\u0142ej Jugos\u0142awii nie s\u0105 rzecz\u0105 now\u0105, aczkolwiek wizja Bo\u015bni, czy szerzej: Ba\u0142kan\u00f3w, jako terenu nieustannych i odwiecznych wojen jest nieprawdziwa. Stanowi\u0142y one przerwy w d\u0142ugich okresach mniej lub bardziej udanej koegzystencji. Dowodem na to jest architektura sarajewskiej Ba\u0161\u010dar\u0161ija, gdzie synagoga, meczet, cerkiew i ko\u015bci\u00f3\u0142 s\u0105 od siebie oddalone o rzut kamieniem. Przez d\u0142ugi czas nikomu nie przychodzi\u0142o do g\u0142owy, \u017ce kto\u015b b\u0119dzie te kamienie rzuca\u0142.<\/span><\/p>\n

Sprawiedliwe zapomnienie<\/strong><\/p>\n

Warto spojrze\u0107, jak w Bo\u015bni radzono sobie z konfliktami pami\u0119ci. Po II wojnie \u015bwiatowej zwyci\u0119zcy komuni\u015bci narzucili w\u0142asn\u0105 wizj\u0119 przesz\u0142o\u015bci i wielu odetchn\u0119\u0142o z tego powodu z ulg\u0105. Tito zbudowa\u0142 t\u0119 wizj\u0119 na micie Braterstwa i Jedno\u015bci. Komuni\u015bci, z za\u0142o\u017cenia wieloetniczni, jeszcze zacieklej ni\u017c z okupantami walczyli z rozmaitymi narodowymi ugrupowaniami zbrojnymi. Ten mit pozwala\u0142 wszystkim unikn\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015bci za histori\u0119. Podobnie jak w konflikcie lat 90., tak\u017ce podczas II wojny \u015bwiatowej dzia\u0142a\u0142y formacje bardziej i mniej zbrodnicze, ale wszystkie mia\u0142y wystarczaj\u0105co du\u017co na sumieniu, by uzna\u0107, \u017ce taka wi\u0105zana transakcja im si\u0119 per saldo op\u0142aca. Tyle tylko \u017ce Braterstwo i Jedno\u015b\u0107 by\u0142o tylko jednym z element\u00f3w tego niepisanego porozumienia. Drugim by\u0142a zasada, \u017ce niesprawiedliwo\u015b\u0107 b\u0119dzie rozdzielana sprawiedliwie mi\u0119dzy wszystkich. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 Chorwacka Wiosna, czyli ruch z pocz\u0105tku lat 70. na rzecz chorwackiej to\u017csamo\u015bci w Jugos\u0142awii. Tito brutalnie go st\u0142umi\u0142, a potem dla \u015bwi\u0119tego spokoju zaaresztowa\u0142 tak\u017ce serbskich intelektualist\u00f3w w Belgradzie, kt\u00f3rzy akurat niczego si\u0119 nie domagali. Chodzi\u0142o o to, by pokaza\u0107, \u017ce niesprawiedliwo\u015b\u0107 jest rozdzielana sprawiedliwie mi\u0119dzy wszystkich.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142o to konsekwencje zar\u00f3wno w odniesieniu do pami\u0119ci, jak i wsp\u00f3\u0142czesnej sytuacji. Skoro nikt nie m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107 w imieniu jakiegokolwiek narodu \u2013 poniewa\u017c prawo do zabierania g\u0142osu mia\u0142a wy\u0142\u0105cznie Liga Komunist\u00f3w w Jugos\u0142awii \u2013 to znaczy, \u017ce nikt nie m\u00f3g\u0142 w imieniu Chorwat\u00f3w prosi\u0107 o wybaczenie za zbrodnie pope\u0142nione podczas wojny na Serbach i, w mniejszym stopniu, na muzu\u0142manach. Nie pojawi\u0142 si\u0119 chorwacki Willy Brandt, bo system skutecznie uniemo\u017cliwia\u0142 komukolwiek m\u00f3wienie w imieniu narodu. W zwi\u0105zku z tym ofiary i ich potomkowie nie us\u0142yszeli ze strony sprawc\u00f3w s\u0142owa: \u201ewybaczcie\u201d. I uznali, by\u0107 mo\u017ce irracjonalnie, \u017ce skoro Chorwaci nie prosz\u0105 o wybaczenie, to uwa\u017caj\u0105 pewnie, \u017ce nie ma takiej potrzeby. Innymi s\u0142owy, uznali, \u017ce gdyby Chorwaci mieli okazj\u0119, to zn\u00f3w zrobiliby dok\u0142adnie to samo, co w przesz\u0142o\u015bci. Tyle \u017ce tym razem, pomy\u015bleli Serbowie, to my b\u0119dziemy pierwsi. I byli. Serbowie, ofiary zbrodni chorwackich podczas II wojny \u015bwiatowej, stali si\u0119 g\u0142\u00f3wnymi oprawcami podczas wojny lat 90. ubieg\u0142ego wieku. Kierowali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie propagand\u0105, kt\u00f3ra twierdzi\u0142a, \u017ce \u201eje\u017celi nie b\u0119dziemy ich zabija\u0107, to oni zabij\u0105 nas\u201d. Brak tego \u201ewybaczcie\u201d by\u0142 jednym z element\u00f3w, kt\u00f3ry t\u0119 propagand\u0119 uwiarygadnia\u0142. W efekcie zn\u00f3w wybuch\u0142a wojna, najpierw w Chorwacji, potem w Bo\u015bni, gdzie tym razem si\u0142y serbskie dopu\u015bci\u0142y si\u0119 ludob\u00f3jstwa. A potem wojna sko\u0144czy\u0142a si\u0119 bardzo z\u0142ym pokojem.<\/span><\/p>\n

\u015awiaty r\u00f3wnoleg\u0142e<\/strong><\/p>\n

Znowu jak po zako\u0144czeniu II wojny odetchni\u0119to z ulg\u0105 \u2013 \u201eprzynajmniej przestali nas zabija\u0107\u201d. Tylko \u017ce co\u015b trzeba by\u0142o z t\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 zrobi\u0107. Tym razem nie by\u0142o ju\u017c si\u0142y podobnej komunistom po II wojnie \u015bwiatowej, kt\u00f3ra mog\u0142a narzuci\u0107 wszystkim swoj\u0105 wizj\u0119 historii. Powsta\u0142y za to trzy r\u00f3wnoleg\u0142e wersje przesz\u0142o\u015bci, pozostaj\u0105ce ze sob\u0105 w idealnej sprzeczno\u015bci, wyk\u0142adane w tym samym czasie, niekiedy w tych samych budynkach. Dla mnie jednym z najbardziej przejmuj\u0105cych miejsc w Bo\u015bni jest szko\u0142a powszechna w miejscowo\u015bci Fojnica pod Sarajewem. Podzielona jest ona murem, z osobnymi wej\u015bciami dla dzieci chorwackich i muzu\u0142ma\u0144skich. Jest to ta sama Fojnica, w kt\u00f3rej franciszkanie z dum\u0105 pokazuj\u0105 w klasztorze firman od su\u0142tana, wydany natychmiast po podboju Bo\u015bni w XV w. i gwarantuj\u0105cy franciszkanom pe\u0142ni\u0119 swob\u00f3d. Czasami warto si\u0119 zastanowi\u0107, co rozumiemy jako post\u0119p.<\/span><\/p>\n

Pod koniec lat 90. bo\u015bniacka badaczka Bronislava Baranovi\u0107 zbada\u0142a podr\u0119czniki szkolne. Nie przypuszczam, by od tamtej pory sytuacja uleg\u0142a drastycznej zmianie. Jej zesp\u00f3\u0142 przeanalizowa\u0142 749 rozdzia\u0142\u00f3w podr\u0119cznik\u00f3w szkolnych do historii, w serbskim, chorwackim i boszniackim systemie nauczania. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce w Bo\u015bni mamy dwana\u015bcie rz\u0105d\u00f3w \u2013 osiem rz\u0105d\u00f3w kantonalnych, rz\u0105d kantonu Sarajewo, rz\u0105d Federacji Bo\u015bni i Hercegowiny, Republiki Serbskiej i pa\u0144stwa Bo\u015bnia i Hercegowina. 12 rz\u0105d\u00f3w na g\u0142ow\u0119 mieszka\u0144ca, na niewiele ponad 4 miliony nieszcz\u0119snych ludzi i trzy systemy nauczania \u2013 serbski, chorwacki, muzu\u0142ma\u0144ski. Nawet gdyby relacje by\u0142y jak najbardziej pokojowe, taka sytuacja nie mog\u0142a doprowadzi\u0107 do niczego dobrego.<\/span><\/p>\n

Zobaczmy, co ustali\u0142a Baranovi\u0107. W \u017cadnym z badanych podr\u0119cznik\u00f3w historia inna, ni\u017c w\u0142asnego narodu, nie by\u0142a wspominana w wi\u0119cej ni\u017c jednej czwartej rozdzia\u0142\u00f3w. Pami\u0119tajmy, \u017ce nie m\u00f3wimy o stosunkach mi\u0119dzy Islandczykami a Maureta\u0144czykami, ale o relacjach mi\u0119dzy s\u0105siadami z jednej ulicy. Nie pojawiaj\u0105 si\u0119 oni w trzech czwartych rozdzia\u0142\u00f3w podr\u0119cznik\u00f3w historii. To cierpienie w\u0142asnego narodu by\u0142o g\u0142\u00f3wnym tematem 42% rozdzia\u0142\u00f3w z podr\u0119cznik\u00f3w chorwackich, 14% rozdzia\u0142\u00f3w z podr\u0119cznik\u00f3w boszniackich \u2013 co przy okazji pokazuje r\u00f3\u017cnic\u0119 w postrzeganiu tego cierpienia. W podr\u0119cznikach boszniackich w 19 wypadkach pisano o wojnach obronnych, kt\u00f3re toczyli Boszniacy, i tylko o 1 wojnie zaborczej. W chorwackich podr\u0119cznikach wojen obronnych by\u0142o ju\u017c 40, a zaborczych \u201ea\u017c\u201d 4. W serbskich podr\u0119cznikach wojen tych by\u0142o 58, ale w 10 przypadkach by\u0142a mowa r\u00f3wnie\u017c o wojnach zaborczych. Gdy we\u017amiemy pod uwag\u0119, \u017ce znakomit\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych konflikt\u00f3w wspomniane spo\u0142ecze\u0144stwa toczy\u0142y mi\u0119dzy sob\u0105, jest rzecz\u0105 zdumiewaj\u0105c\u0105, \u017ce w ka\u017cdym wypadku zwyci\u0119\u017ca my\u015blenie: \u201emy\u015bmy si\u0119 bronili, oni zawsze napadali\u201d.<\/span><\/p>\n

Baranovi\u0107 zauwa\u017ca, \u017ce w \u017cadnym z tych podr\u0119cznik\u00f3w nie by\u0142o ani jednego rozdzia\u0142u o tym, czym jest studiowanie historii. Innymi s\u0142owy, dzieci uczy si\u0119, \u017ce \u201emy\u015bmy cierpieli, my\u015bmy si\u0119 bronili, a tajemniczy obcy, o kt\u00f3rych si\u0119 nie uczymy, bo nie musimy, a poza tym i tak dzieli nas mur, tak jak np. w Fojnicy, wci\u0105\u017c nam zagra\u017caj\u0105\u201d; wizja ta utrzyma si\u0119, dop\u00f3ki nie b\u0119dziemy tak\u017ce uczy\u0107 refleksji nad tym, czym jest historia. Bez spojrzenia na ni\u0105 w krytyczny spos\u00f3b mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce historia jest po prostu jedn\u0105 z nauk empirycznych, jak chemia. W\u00f3wczas jednak, tak jak przyjmuje si\u0119, \u017ce wrzucaj\u0105c kostk\u0119 sodu do wody, wywo\u0142a si\u0119 wybuch, tak samo mo\u017cna twierdzi\u0107, \u017ce Serbowie i muzu\u0142manie nie mog\u0105 mieszka\u0107 pod jednym dachem, bo s\u0105 jak oliwa i woda. Jest to ta sama ideologia. Co mo\u017cna z ni\u0105 zrobi\u0107?<\/span><\/p>\n

Perspektywa pami\u0119ci<\/strong><\/p>\n

Jeden ze sposob\u00f3w wypracowa\u0142em, uczestnicz\u0105c ju\u017c od wielu lat w dialogu polsko-\u017cydowskim<\/strong>. Metoda polega na przyj\u0119ciu za\u0142o\u017cenia, \u017ce to, jak tamci drudzy pami\u0119taj\u0105 nasz\u0105 histori\u0119, jest uprawnione w tym samym stopniu, co spos\u00f3b, w jaki my j\u0105 postrzegamy. Nie oznacza to, \u017ce przyznajemy tamtym racj\u0119, ale \u017ce zak\u0142adamy ich dobr\u0105 wol\u0119. I dopiero wtedy mo\u017cemy tego samego \u017c\u0105da\u0107 w stosunku do siebie. Dam jeden przyk\u0142ad. W filmie Claude\u2019a Lanzmanna Shoah pojawia si\u0119 opis Warszawy Kazika Ratajzera, bojowca z getta, kt\u00f3ry wyszed\u0142 kana\u0142ami na \u201estron\u0119 aryjsk\u0105\u201d tu\u017c przed wybuchem powstania, \u017ceby kupi\u0107 bro\u0144. Zosta\u0142 przemycony do konspiracyjnego lokalu, umyty, ubrany. Kazik wspomina, \u017ce kiedy wyszed\u0142 na ulic\u0119, zobaczy\u0142 miasto, kt\u00f3re \u017cy\u0142o w pokoju. Dziewczyny chodzi\u0142y po ulicach z bukietami kwiat\u00f3w, ludzie siedzieli w kawiarniach, orkiestry gra\u0142y na skwerach. Warszawa \u017cy\u0142a w pokoju. Getto znajdowa\u0142o si\u0119 w innej rzeczywisto\u015bci, w tej samej, w kt\u00f3rej funkcjonowa\u0142y O\u015bwi\u0119cim, Treblinka, Gu\u0142ag. Z tej perspektywy, \u201earyjskiej\u201d stronie Warszawy by\u0142o bli\u017cej do okupowanego Pary\u017ca czy nawet wolnego, ale bombardowanego Londynu ni\u017c do koszmaru, kt\u00f3ry si\u0119 rozgrywa\u0142 tu\u017c obok. Tylko kto\u015b, kto wyszed\u0142 kana\u0142ami z getta w kwietniu 1943 r., m\u00f3g\u0142 wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce Warszawa jest miastem, kt\u00f3re \u017cyje w pokoju. W tym czasie na warszawskich ulicach rozstrzeliwano ludzi, panowa\u0142 bezwzgl\u0119dny terror. Problem polega na tym, \u017ce tak samo jak Kazik ma racj\u0119, tak samo Kowalski, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 wojn\u0119 po drugiej stronie muru, ma racj\u0119, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce jest to nieprawda. Nie b\u0119dzie \u017cadnej szansy na rozmow\u0119, dop\u00f3ki Kazik i Kowalski nie powiedz\u0105 sobie, mo\u017ce z niech\u0119ci\u0105, ale przyznaj\u0105 \u2013 nie mam do ciebie pretensji, \u017ce tak uwa\u017casz, taka jest twoja pami\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n

Bardzo pomaga, je\u017celi obie strony mog\u0105 si\u0119 mimo wszystko zaliczy\u0107 do jednej grupy. My o r\u00f3\u017cnej pami\u0119ci \u2013 Polacy i \u017bydzi \u2013 jeste\u015bmy wsp\u00f3lnie ofiarami Niemc\u00f3w. W tym wysi\u0142ku odnajdywania tego, co wsp\u00f3lne, pomagaj\u0105, a przynajmniej powinny pomaga\u0107, religie. K\u0142opot polega jednak na tym, \u017ce z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 religie w Bo\u015bni nie rozliczy\u0142y si\u0119 jeszcze ze swojej niedawnej krwawej przesz\u0142o\u015bci. Kilka lat temu jako reprezentant \u017byd\u00f3w uczestniczy\u0142em w Sarajewie w dialogu mi\u0119dzywyznaniowym i s\u0142ucha\u0142em z rosn\u0105cym zdumieniem, jak przedstawiciele Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, Cerkwi prawos\u0142awnej i Zwi\u0105zku Muzu\u0142ma\u0144skiego m\u00f3wili to samo \u2013 moja religia jest religi\u0105 pokoju i je\u017celi kto\u015b twierdzi, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na ni\u0105, \u017ce zezwala ona na przemoc i zbrodnie, to m\u00f3wi nieprawd\u0119. W tym dialogu nikt nikomu nie zarzuci\u0142 k\u0142amstwa. Uzna\u0142em, \u017ce i tak nazajutrz wyje\u017cd\u017cam, wi\u0119c mog\u0119 si\u0119 narazi\u0107. Powiedzia\u0142em, \u017ce wszystkim bym uwierzy\u0142, gdyby nie to, \u017ce mieszka\u0142em podczas wojny przez rok w tym mie\u015bcie i s\u0142ysza\u0142em, jaki te religie g\u0142osi\u0142y przekaz.<\/span><\/p>\n

St\u0105d bardzo trudno, przynajmniej w Bo\u015bni, traktowa\u0107 jak\u0105kolwiek religi\u0119 jako narz\u0119dzie pojednania. Nie s\u0105 one w tym wzgl\u0119dzie wiarygodne. To, \u017ce pos\u0142ugiwano si\u0119 nimi, aby uzasadnia\u0107 zbrodnie, jest oczywi\u015bcie zniewag\u0105 dla tych, kt\u00f3rzy nie godzili si\u0119 wtedy, jak i nie godz\u0105 si\u0119 teraz na zbrodnie usprawiedliwiane wiar\u0105. Dlatego chcia\u0142bym, by\u015bmy pami\u0119tali o konsekwencjach przyzwolenia jakiej\u015b religii na to, by w jej imieniu pope\u0142niano zbrodnie. Jaki\u015b czas temu op\u0142akiwali\u015bmy muzu\u0142man\u00f3w i \u017byd\u00f3w zamordowanych w Tuluzie z powodu ekstremistycznej interpretacji Islamu, z kt\u00f3r\u0105 oczywi\u015bcie g\u0142\u00f3wny nurt Islamu nie ma jakoby nic wsp\u00f3lnego. Wola\u0142bym jednak, \u017ceby m\u00f3wili o tym wyznawcy g\u0142\u00f3wnego nurtu Islamu, a nie, \u017cebym m\u00f3wi\u0142 to ja. Ja mam m\u00f3wi\u0107 o \u017cydowskim<\/strong> terrory\u015bcie Baruchu Goldsteinie, kt\u00f3ry zamordowa\u0142 w Hebronie modl\u0105cych si\u0119 muzu\u0142man\u00f3w. Chrze\u015bcijanie maj\u0105 m\u00f3wi\u0107 o popach i ksi\u0119\u017cach, kt\u00f3rzy podczas wojny bo\u015bniackiej b\u0142ogos\u0142awili morderc\u00f3w, czy chocia\u017cby o chrze\u015bcija\u0144skich terrorystach, walcz\u0105cych po obu stronach w Irlandii. P\u00f3ki b\u0119dziemy si\u0119 bili w cudze piersi, b\u0119dzie dudni\u0142o bardzo mocne echo, ale b\u0119dzie ono puste.<\/span><\/p>\n

* Wyst\u0105pienie wyg\u0142oszone podczas konferencji \u201eKonflikty pami\u0119ci i pojednanie w Europie. Rola religii i Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, znaczenie my\u015bli Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 23 marca 2012 roku w Pa\u0142acu Prezydenckim w Warszawie. Konferencj\u0119 obj\u0105\u0142 swoim patronatem Prezydent RP Bronis\u0142aw Komorowski. W imieniu Prezydenta RP wyst\u0105pi\u0142 minister Maciej Klimczak. Organizatorem spotkania by\u0142a Fundacja Kultury Chrze\u015bcija\u0144skiej ZNAK we wsp\u00f3\u0142pracy z Katolick\u0105 Agencj\u0105 Informacyjn\u0105 oraz Inicjatyw\u0105 Chrze\u015bcijan dla Europy (IXE). Pomys\u0142odawc\u0105 konferencji by\u0142 Henryk Wo\u017aniakowski<\/em>.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Brak tylko s\u0142owa \u201ewybaczcie\u201d Konstanty Gebert (wrzesie\u0144 2012, nr 688) Konstanty Gebert Konflikty pami\u0119ci w by\u0142ej Jugos\u0142awii nie s\u0105 rzecz\u0105 now\u0105, aczkolwiek wizja Bo\u015bni, czy szerzej: Ba\u0142kan\u00f3w, jako terenu nieustannych i odwiecznych wojen jest nieprawdziwa. Stanowi\u0142y one przerwy w d\u0142ugich okresach mniej lub bardziej udanej koegzystencji. Dowodem na to jest architektura sarajewskiej Ba\u0161\u010dar\u0161ija, gdzie synagoga, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57973"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57973"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57973\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":70920,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57973\/revisions\/70920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}