{"id":58418,"date":"2018-01-01T17:09:36","date_gmt":"2018-01-01T15:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=58418"},"modified":"2017-12-31T11:03:18","modified_gmt":"2017-12-31T09:03:18","slug":"01-09-19","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=58418","title":{"rendered":"Trzy pi\u0119tra osobowo\u015bci. O nie\u015blubnym zwi\u0105zku literatury z psychoanaliz\u0105"},"content":{"rendered":"
<\/a>Trzy pi\u0119tra osobowo\u015bci. O nie\u015blubnym zwi\u0105zku literatury z psychoanaliz\u0105<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

ULA RYBICKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Three Floors Up<\/em> to nowa powie\u015b\u0107 izraelskiego prozaika Eshkola Nevo<\/strong>, kt\u00f3ra opowiada historie trzech rodzin mieszkaj\u0105cych w pewnym budynku w Tel Awiwie. Ka\u017cde z pi\u0119ter symbolizuje inn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 osobowo\u015bci wed\u0142ug koncepcji Zygmunta Freuda. Nevo si\u0119ga po psychoanaliz\u0119, by pokaza\u0107, \u017ce literatura pi\u0119kna mo\u017ce by\u0107 kluczem do poznania (nie)skomplikowanej natury cz\u0142owieka.<\/span><\/p>\n

Powie\u015b\u0107 Three Floors Up, po ogromnym sukcesie w ojczy\u017anie autora, w pa\u017adzierniku zosta\u0142a wydana tak\u017ce w Stanach Zjednoczonych. Nevo, absolwent psychologii, napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna interpretowa\u0107 za pomoc\u0105 klucza psychoanalitycznego. Teoria Freuda zak\u0142ada, \u017ce na osobowo\u015b\u0107 cz\u0142owieka sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z trzy elementy: id (procesy pod\u015bwiadome), ego (procesy w wi\u0119kszo\u015bci \u015bwiadome) i superego (cz\u0119sto uto\u017csamiane z sumieniem). Wielu krytyk\u00f3w literackich, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 powy\u017cszym modelem interpretacyjnym, wyci\u0105ga\u0142o z tekst\u00f3w rozmaite wnioski o pisarzach, a sam Freud analizowa\u0142 w ten spos\u00f3b dzie\u0142a Leonarda da Vinci i Fiodora Dostojewskiego. W tym wypadku proponuj\u0119 jednak zdystansowa\u0107 si\u0119 od ortodoksyjnego freudyzmu i na kozetk\u0119 zaprosi\u0107 wy\u0142\u0105cznie postaci fikcyjne.<\/span><\/p>\n

Na pierwszym pi\u0119trze, kt\u00f3re w ksi\u0105\u017cce jest symbolem Freudowskiego id, czyli impulsywnej natury cz\u0142owieka, mieszkaj\u0105 dwie rodziny. Ayelet i Arno to m\u0142ode ma\u0142\u017ce\u0144stwo wychowuj\u0105ce c\u00f3rki, kt\u00f3re regularnie zostaj\u0105 pod opiek\u0105 Ruth i Hermana, czyli starszej pary s\u0105siad\u00f3w. Relacje rodzin uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 doskonale do czasu, gdy Arno zauwa\u017ca niewinne, lecz niepokoj\u0105ce zachowania Hermana wobec swojej c\u00f3rki Ofri. Podejrzenia wzbudza cz\u0119sty kontakt fizyczny mi\u0119dzy starszym m\u0119\u017cczyzn\u0105 a dorastaj\u0105c\u0105 dziewczynk\u0105. Arno, kiedy znajduje ich razem w zagajniku, wpada w sza\u0142, s\u0105dz\u0105c, \u017ce s\u0105siad wykorzysta\u0142 Ofri. To w\u0142a\u015bnie przesadnie silne wzburzenie i oskar\u017cenia o molestowanie odkrywaj\u0105 natur\u0119 g\u0142\u00f3wnego bohatera. Pod\u0105\u017caj\u0105c tropem psychoanalitycznej teorii osobowo\u015bci, sytuacj\u0119 t\u0119 mo\u017cna interpretowa\u0107 jako przyk\u0142ad identyfikacji z agresorem. Arno ma problem z po\u017c\u0105daniem m\u0142odych dziewcz\u0105t, jednak zda sobie z tego spraw\u0119 dopiero, gdy na jego drodze pojawi si\u0119 nastoletnia Francuzka Karinne, wnuczka Hermana. Dalsza cz\u0119\u015b\u0107 opowie\u015bci to gra, kt\u00f3ra jest pr\u00f3b\u0105 zaspokojenia pop\u0119d\u00f3w zgodnie z Freudowsk\u0105 zasad\u0105 przyjemno\u015bci. Gdy sprawy wymykaj\u0105 si\u0119 spod kontroli, Arno na swoje w\u0105tpliwe usprawiedliwienie odwo\u0142uje si\u0119 do \u017cyciowej si\u0142y wy\u017cszej i wyznaje: Wszystko, co zrobi\u0142em, zrobi\u0142em z mi\u0142o\u015bci. Mi\u0119dzy innymi t\u0105 deklaracj\u0105 przybli\u017ca si\u0119 do Humberta, g\u0142\u00f3wnego bohatera Lolity, kt\u00f3ry zwi\u0105zek z dwunastolatk\u0105 t\u0142umaczy\u0142 bezgranicznym uczuciem: By\u0142a to mi\u0142o\u015b\u0107 od pierwszego wejrzenia, mi\u0142o\u015b\u0107 do ostatniego wejrzenia, mi\u0142o\u015b\u0107 od ka\u017cdego i do ka\u017cdego wejrzenia.<\/span><\/p>\n

Drugie pi\u0119tro, symbolizuj\u0105ce ego, czyli struktur\u0119 osobowo\u015bci odpowiedzialn\u0105 za analiz\u0119 sytuacji i podj\u0119cie korzystnego dzia\u0142ania, zamieszkuje Hani zwana wdow\u0105. Tak ironicznie nazywaj\u0105 j\u0105 s\u0105siedzi, poniewa\u017c jej m\u0105\u017c Assaf odbywa nieustanne podr\u00f3\u017ce s\u0142u\u017cbowe, zostawiaj\u0105c j\u0105 sam\u0105 z dzie\u0107mi. Hani prze\u017cywa kryzys i usi\u0142uje podzieli\u0107 si\u0119 z kim\u015b swoimi odczuciami; w pewnym momencie dowiaduje si\u0119 jednak, \u017ce jej terapeutka nie \u017cyje. Rozchwiana emocjonalnie bohaterka obawia si\u0119, \u017ce gro\u017c\u0105 jej napady histerii, na kt\u00f3r\u0105 cierpia\u0142a jej matka. Aby roz\u0142adowa\u0107 emocje, decyduje si\u0119 napisa\u0107 list do przyjaci\u00f3\u0142ki z m\u0142odo\u015bci i zawrze\u0107 w nim n\u0119kaj\u0105ce j\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci. Tymczasem, pod nieobecno\u015b\u0107 m\u0119\u017ca, w domu pojawia si\u0119 \u015bcigany przez policj\u0119 szwagier Hani i prosi o schronienie. Hani udziela mu pomocy, cho\u0107 ma przez to wyrzuty sumienia, poniewa\u017c wie, \u017ce Assaf nigdy nie zgodzi\u0142by si\u0119 na tak ryzykowne zachowanie. Mi\u0119dzy poszukiwanym Eviatarem a Hani rodzi si\u0119 uczucie, z kt\u00f3rym bohaterowie b\u0119d\u0105 musieli sobie poradzi\u0107. Ego wed\u0142ug Freuda jest w\u0142a\u015bnie tym elementem osobowo\u015bci, kt\u00f3ry ma wywa\u017cy\u0107 impulsy generowane w id poprzez ich konfrontacj\u0119 z moralnymi warto\u015bciami superego, jest zatem nieustannym polem walki. Zasada realizmu, kt\u00f3ra wed\u0142ug Freuda kieruje ego, zak\u0142ada, \u017ce wybory racjonalne b\u0119d\u0105 istotniejsze, ni\u017c zachowanie impulsywne. W rozdziale tym, obrazuj\u0105cym cz\u0119\u015b\u0107 osobowo\u015bci ujarzmiaj\u0105c\u0105 pop\u0119dy, towarzyszymy bohaterce w podr\u00f3\u017cy przez swoje rozterki, by dotrze\u0107 do celu, kt\u00f3rym jest albo akceptacja \u017cycia takim, jakie jest, albo decyzja, o tym, co nale\u017ca\u0142oby zmieni\u0107.<\/span><\/p>\n

Na najwy\u017cszym pi\u0119trze mieszka wdowa Devora, kt\u00f3ra jest uciele\u015bnieniem Freudowskiego superego, czyli tej cz\u0119\u015bci osobowo\u015bci, kt\u00f3ra \u201ewiecznie pragnie dobra\u201d. Jej zadaniem jest kontrolowanie wszelkich pop\u0119d\u00f3w id dzi\u0119ki przyznawaniu pierwsze\u0144stwa normom moralnym. Nevo w tej roli obsadzi\u0142 emerytowan\u0105 s\u0119dzin\u0119, kt\u00f3ra \u2013 nie tylko z racji wykonywanego przez dwadzie\u015bcia lat zawodu, lecz tak\u017ce ze wzgl\u0119du na w\u0142asny charakter \u2013 preferuje zachowania zgodne z liter\u0105 prawa. Wed\u0142ug Freuda na pi\u0119trze tym rz\u0105dzi zasada moralno\u015bci, kt\u00f3ra, niezale\u017cnie od sytuacji, odrzuca irracjonalne pop\u0119dy i wybiera zachowanie etyczne. Devora zwraca wi\u0119c uwag\u0119 na istot\u0119 wsp\u00f3\u0142istnienia z innymi, przedk\u0142adaj\u0105c to nad swoje potrzeby, czego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 udzia\u0142 w masowych protestach, gdzie strze\u017ce idea\u0142\u00f3w wa\u017cnych dla spo\u0142eczno\u015bci. Nie jest to jednak bohaterka bez skazy \u2013 Nevo ubiera j\u0105 w tajemnice i niewyja\u015bnione rodzinne zasz\u0142o\u015bci, z kt\u00f3rymi przyjdzie jej si\u0119 upora\u0107. Czytelnik \u015bledzi jej pr\u00f3by dotarcia do prawdy, jak r\u00f3wnie\u017c ch\u0119\u0107 nawi\u0105zania kontaktu ze swoim synem Adarem, z kt\u00f3rym od lat si\u0119 nie widzia\u0142a. Pomaga jej w tym tajemnicza posta\u0107 \u2013 Avner Ashdot, kt\u00f3ry pocz\u0105tkowo ukrywa swoje intencje, jednak bohaterka jest na tyle zauroczona m\u0119\u017cczyzn\u0105, \u017ce obdarza go bezgranicznym zaufaniem. Pewnej nocy Devorze \u015bni si\u0119, \u017ce jest operowana i lekarze wycinaj\u0105 jej enigmatyczne superego. Dowiaduje si\u0119 potem, \u017ce nie jest to bynajmniej jeden z organ\u00f3w wewn\u0119trznych, lecz najwy\u017cszy w hierarchii element osobowo\u015bci, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej z szacunkiem nazwie \u201eJego Wysoko\u015bci\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Nevo, konstruuj\u0105c powie\u015b\u0107, zdecydowa\u0142 si\u0119 skorzysta\u0107 z dorobku psychoanalizy, kt\u00f3ra uznawana jest za jeden z podstawowych nurt\u00f3w psychologii, poniewa\u017c to dzi\u0119ki niej rozwin\u0119\u0142y si\u0119 inne szko\u0142y psychologiczne. Warto r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce \u017caden z kierunk\u00f3w tej nauki nie odegra\u0142 tak znacz\u0105cej roli kulturotw\u00f3rczej. Jednak, z drugiej strony, psychoanaliza jako metoda terapeutyczna jest przez wielu kwestionowana i uwa\u017cana nie tylko za w\u0105tpliwy empirycznie, lecz tak\u017ce przestarza\u0142y spos\u00f3b my\u015blenia o cz\u0142owieku. Three Floors Up to ksi\u0105\u017cka z typowym dla podej\u015bcia psychodynamicznego drugim dnem. Pisarz pozostawia czytelnikowi wiele trop\u00f3w, odwo\u0142uje si\u0119 te\u017c do klasycznych narz\u0119dzi psychoanalizy, jak interpretacja sn\u00f3w (Obja\u015bnianie marze\u0144 sennych austriackiego psychiatry to swoisty kamie\u0144 w\u0119gielny tej teorii) oraz korzysta z obszernego systemu metafor, jak cho\u0107by powtarzaj\u0105ce si\u0119 odniesienia do zagajnika. Czytelnik, opr\u00f3cz fabu\u0142y, dostaje r\u00f3wnie\u017c okre\u015blony klucz do analizy zachowa\u0144 bohater\u00f3w, mo\u017ce wi\u0119c podj\u0105\u0107 gr\u0119, jak\u0105 proponuje mu autor \u2013 interpretacj\u0119 powie\u015bci pod k\u0105tem skatalogowanej wiedzy na temat natury cz\u0142owieka. Na gruncie krytycznoliterackim nie jest to zabieg nowy, ci\u0105gle jednak interesuj\u0105cy i zach\u0119caj\u0105cy do tw\u00f3rczej lektury.<\/span><\/p>\n

\n

Eshkol Nevo, Three Floors Up, Other Press New York 2017<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

Eshkol Nevo urodzi\u0142 si\u0119 w Jerozolimie w 1971 roku. Jest autorem powie\u015bci, opowiada\u0144 oraz ksi\u0105\u017cek dla dzieci. Pisarz prowadzi najwi\u0119ksz\u0105 w Izraelu prywatn\u0105 szko\u0142\u0119 creative writing. W Polsce ukaza\u0142y si\u0119 dotychczas jego trzy ksi\u0105\u017cki \u2013 Do nast\u0119pnych mistrzostw, Neuland i Samotne mi\u0142o\u015bci. Babcia Nevo urodzi\u0142a si\u0119 w Warszawie, a on sam wielokrotnie odwiedza\u0142 Polsk\u0119; w ubieg\u0142ym roku by\u0142 go\u015bciem m.in. krakowskiego Festiwalu Conrada.<\/em><\/span><\/p>\n

Zdj\u0119cie g\u0142\u00f3wne: typowy budynek mieszkalny w centrum Tel Awiwu, fot. deror_avi \/ Wikimedia Commons, GNU FDL<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Ula Rybicka<\/em><\/span><\/strong>
\n Recenzuje i t\u0142umaczy literatur\u0119; polskim czytelnikom przybli\u017ca w szczeg\u00f3lno\u015bci wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 proz\u0119 hebrajsk\u0105. Publikuje m.in. w magazynie \u201eChidusz\u201d i \u201eMidrasz\u201d. Na co dzie\u0144 zwi\u0105zana z teatrem \u2013 wsp\u00f3\u0142tworzy Przegl\u0105d Piosenki Aktorskiej.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trzy pi\u0119tra osobowo\u015bci. O nie\u015blubnym zwi\u0105zku literatury z psychoanaliz\u0105 ULA RYBICKA Three Floors Up to nowa powie\u015b\u0107 izraelskiego prozaika Eshkola Nevo, kt\u00f3ra opowiada historie trzech rodzin mieszkaj\u0105cych w pewnym budynku w Tel Awiwie. Ka\u017cde z pi\u0119ter symbolizuje inn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 osobowo\u015bci wed\u0142ug koncepcji Zygmunta Freuda. Nevo si\u0119ga po psychoanaliz\u0119, by pokaza\u0107, \u017ce literatura pi\u0119kna mo\u017ce by\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58418"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58418"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58458,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58418\/revisions\/58458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}