{"id":58508,"date":"2018-01-03T17:09:25","date_gmt":"2018-01-03T15:09:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=58508"},"modified":"2018-01-01T13:02:24","modified_gmt":"2018-01-01T11:02:24","slug":"04-09-21","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=58508","title":{"rendered":"SOKO\u0141\u00d3W \u2013 MOJE ZNISZCZONE MIASTECZKO"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>SOKO\u0141\u00d3W \u2013 MOJE ZNISZCZONE MIASTECZKO<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

PEREC GRANATSZTEJN<\/strong><\/span><\/p>\n

\n


\nPerec Granatsztejn Opisy i obrazy miasta, portrety jego wymordowanych \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w [Przypisy w nawiasach kwadratowych pochodz\u0105 od t\u0142umaczki i redaktora tekstu] [str.5]<\/p>\n

Do czytelnik\u00f3w Czwarta ksi\u0105\u017cka z serii \u201eDos pojlisze jidntum\u201d [\u017bydostwo polskie] po\u015bwi\u0119cona jest ma\u0142emu \u017cydowsko-polskiemu miasteczku, Soko\u0142\u00f3w Podlaski. Miasteczko to, do Zag\u0142ady oddycha\u0142o \u017cydowsk\u0105 ludowo\u015bci\u0105, wrza\u0142o od spo\u0142ecznej i partyjnej dzia\u0142alno\u015bci. Mieszka\u0142y tam przer\u00f3\u017cne barwne postacie, toczy\u0142y si\u0119 polityczne walki i kulturowe spory, oddaj\u0105ce ca\u0142e spektrum \u017cydowskiej ulicy. Ksi\u0105\u017cka ta jest pomnikiem wystawionym \u017cydowskiemu \u017cyciu, kt\u00f3re zniszczone zosta\u0142o przez wojenn\u0105 zawieruch\u0119. Pomnikiem wystawionym miasteczku, kt\u00f3re nazi\u015bci zmietli z powierzchni ziemi, tak samo, jak unicestwili setki i tysi\u0105ce\u2026<\/p>\n

\n

BIOGRAFIA<\/strong><\/span><\/a><\/p>\n

\n

Perec Granatsztejn<\/strong><\/p>\n

Opisy i obrazy miasta, portrety jego wymordowanych \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w<\/em><\/p>\n

[Przypisy w nawiasach kwadratowych pochodz\u0105 od t\u0142umaczki i redaktora tekstu]<\/p>\n

<\/p>\n

[str.5]<\/span><\/p>\n

Do czytelnik\u00f3w<\/strong><\/span><\/p>\n

Czwarta ksi\u0105\u017cka z serii \u201eDos pojlisze jidntum\u201d\u00a0[\u017bydostwo polskie]\u00a0po\u015bwi\u0119cona jest ma\u0142emu \u017cydowsko-polskiemu miasteczku, Soko\u0142\u00f3w Podlaski. Miasteczko to, do Zag\u0142ady oddycha\u0142o \u017cydowsk\u0105 ludowo\u015bci\u0105, wrza\u0142o od spo\u0142ecznej i partyjnej dzia\u0142alno\u015bci. Mieszka\u0142y tam przer\u00f3\u017cne barwne postacie, toczy\u0142y si\u0119 polityczne walki i kulturowe spory, oddaj\u0105ce ca\u0142e spektrum \u017cydowskiej ulicy.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka ta jest pomnikiem wystawionym \u017cydowskiemu \u017cyciu, kt\u00f3re zniszczone zosta\u0142o przez wojenn\u0105 zawieruch\u0119. Pomnikiem wystawionym miasteczku, kt\u00f3re nazi\u015bci zmietli z powierzchni ziemi, tak samo, jak unicestwili setki i tysi\u0105ce podobnych \u017cydowskich miasteczek w ca\u0142ej Polsce.<\/span><\/p>\n

Autor niniejszego tomu, Perec Granatsztejn, jest m\u0142odym pisarzem, anga\u017cuj\u0105cym si\u0119 jeszcze w starej ojczy\u017anie w dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105. Z wielkim oddaniem i czu\u0142o\u015bci\u0105 uwieczni\u0142 najciekawsze postacie i wydarzenia ze swoich rodzinnych stron.<\/span><\/p>\n

Perec Granatsztejn, kt\u00f3ry mieszka obecnie w Argentynie, i kt\u00f3ry musia\u0142 opu\u015bci\u0107 sw\u00f3j stary dom i swoich bliskich, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w Polsce \u015bmierci\u0105 m\u0119cze\u0144sk\u0105, o\u017cywia dla nas t\u0119 ma\u0142omiasteczkow\u0105, ale jak\u017ce tw\u00f3rcz\u0105 \u017cydowsk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Dzi\u0119ki temu nie popadnie ona w zapomnienie.<\/span><\/p>\n

W Soko\u0142owie Podlaskim, miasteczku, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 Granatsztejn, tak samo jak<\/span><\/p>\n

[str. 6]<\/span><\/p>\n

w wielu podobnych mie\u015bcinach, \u017cy\u0142y pokolenia \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych imiona by\u0107 mo\u017ce nic nam nie m\u00f3wi\u0105, ale to oni tworzyli ten szczeg\u00f3lny, lokalny miejski koloryt.<\/span><\/p>\n

W \u015brodowisku tym by\u0142y jednak tak\u017ce jednostki, kt\u00f3re porzuci\u0142y ma\u0142omiasteczkowe \u017cycie, w\u0119drowa\u0142y po \u015bwiecie i zostawa\u0142y cz\u0119sto budowniczymi i tw\u00f3rcami nowej kultury \u017cydowskiej. Uda\u0142o im si\u0119 prowadzi\u0107 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na du\u017co wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 ni\u017c mog\u0142yby to robi\u0107 pozostaj\u0105c w swoich rodzinnych miastach.<\/span><\/p>\n

Z galerii postaci, kt\u00f3re Granatsztejn tak wyra\u017anie i dok\u0142adnie opisuje w swojej ksi\u0105\u017cce, rozpo\u015bciera si\u0119 przed naszymi oczami wielostronny obraz \u017cydowskiego \u017cycia w ma\u0142ej miejscowo\u015bci. S\u0105dzimy, \u017ce portret tego miasteczka, kt\u00f3rego dzi\u015b ju\u017c nie ma, w kt\u00f3rym jednak nie tak dawno pulsowa\u0142o barwne \u017cydowskie \u017cycie, poznanie \u017cyj\u0105cych tam postaci i wydarze\u0144, jest wa\u017cnym przyczynkiem do opisania historii \u017byd\u00f3w w Polsce.<\/span><\/p>\n

Poza tym ksi\u0105\u017cka Pereca Granatsztejna, kt\u00f3ra przygotowana do druku zosta\u0142a przez towarzysza I. Falatyckiego, jest pierwsz\u0105 z serii ksi\u0105\u017cek\u00a0[*Kolekcja\u00a0Dos pojlisze jidntum<\/em>\u00a0to 175 ksi\u0105\u017cek publikowanych w latach 1946-1966 przez Komitet Polskich \u017byd\u00f3w w Argentynie. Ksi\u0105\u017cka Granatsztejna by\u0142a czwart\u0105 z serii, ale pierwsz\u0105 w tej\u017ce, kt\u00f3ra dotyczy\u0142a konkretnego miasta]\u00a0o unicestwionych \u017cydowskich spo\u0142eczno\u015bciach, kt\u00f3r\u0105 Komitet Centralny Polskich \u017byd\u00f3w w Argentynie ma zamiar wydawa\u0107 pod zbiorczym tytu\u0142em \u201eDos pojlisze jidntum\u201d\u00a0[\u017bydostwo polskie].<\/span><\/p>\n

Redakcja<\/em><\/span>
\n Buenos Aires, czerwiec 1946<\/em><\/span><\/p>\n

[str. 7]<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 po\u015bwi\u0119cam pami\u0119ci moich rodzic\u00f3w Isroela i Kejli, mojej \u017cony Motl Ber i mojej siostry Cipe, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w Polsce.\u00a0<\/em><\/span>
\n Autor<\/em><\/span><\/p>\n

**<\/span><\/p>\n

Soko\u0142\u00f3w oddalony jest 100 kilometr\u00f3w od Warszawy. Le\u017cy w pobli\u017cu Siedlec i przekl\u0119tej Treblinki\u2026 W Soko\u0142owie nie by\u0142o starej gminy \u017cydowskiej. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska, tak tragicznie wymordowana, podobnie jak samo miasto, by\u0142y stosunkowo m\u0142ode. Trudno by\u0142o znale\u017a\u0107 tam dom, pomnik czy synagog\u0119 z histori\u0105 d\u0142u\u017csz\u0105 ni\u017c 100 lat\u00a0[*Najstarsza synagoga w Soko\u0142owie zosta\u0142a zbudowana w XIX wieku, jednak jej drewniana konstrukcja sp\u0142on\u0119\u0142a w czasie po\u017caru miasta. St\u0105d prawdopodobnie wiedza autora o jedynie \u201enowych\u201d budynkach w mie\u015bcie. \u017bydzi w Soko\u0142owie pojawili si\u0119 w XVII lub XVIII wieku]. Tak\u017ce stare, dotkni\u0119te z\u0119bem czasu macewy na cmentarzu nie mia\u0142y wi\u0119cej ni\u017c dwie\u015bcie lat.<\/span><\/p>\n

Miasto nale\u017ca\u0142o kiedy\u015b do polskiego szlachcica Hirszmana\u00a0[*<\/em>Rodzina Hirschman\u00f3w to ostatni w\u0142a\u015bciciele miasta. Doprowadzili do budowy cukrowni na jego obrze\u017cach]. Jego potomkowie \u017cyli z wynajmu nieruchomo\u015bci, a\u017c do ostatniej wojny. Ca\u0142e centrum miasta z okolicznymi sklepami nale\u017ca\u0142o do nich.<\/span><\/p>\n

W ci\u0105gu ostatnich 70 lat Soko\u0142\u00f3w powi\u0119kszy\u0142 si\u0119, co mia\u0142o zwi\u0105zek z uruchomieniem cukrowni. Tak\u017ce doprowadzenie linii kolejowej spowodowa\u0142o znaczy rozw\u00f3j miasta.<\/span><\/p>\n

Niniejsza ksi\u0105\u017cka nie pretenduje do miana historii siedmiotysi\u0119cznej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej Soko\u0142owa, kt\u00f3r\u0105 wr\u00f3g zg\u0142adzi\u0142 razem z ca\u0142ym polskim \u017cydostwem. Moim zamiarem by\u0142o uwiecznienie dla przysz\u0142ych pokole\u0144 \u2013 pokazuj\u0105c jedynie od\u0142amki i skrawki \u2013 \u017cydowskiego biednego i radosnego, bolesnego i wznios\u0142ego \u017cycia w ma\u0142ym miasteczku. Poka\u017c\u0119 \u017cycie ca\u0142ych pokole\u0144 soko\u0142owskich \u017byd\u00f3w, ze wszystkimi jego barwami i cieniami: szabasy, \u015bwi\u0119ta, smutki<\/span><\/p>\n

[str. 8]<\/span><\/p>\n

i rado\u015bci, polityczne rozgrywki religijnych fanatyk\u00f3w i dobrze urodzonych m\u0142odzie\u0144c\u00f3w, \u015bpiewy robotnik\u00f3w i s\u0142u\u017c\u0105cych. Tak\u017ce przejawy duchowych, tw\u00f3rczych si\u0142, kt\u00f3re g\u0142\u0119boko drzema\u0142y w masach \u017cydowskich i tak wspaniale rozkwit\u0142y w ci\u0105gu ostatnich pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat, to znaczy w okresie renesansu jidyszowej i hebrajskiej literatury oraz kultury. Narodziny politycznych idei i ruch\u00f3w, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych czo\u0142owe miejsce zajmowali chasydzi, syjoni\u015bci i socjali\u015bci.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka nawet w niewielkim stopniu nie jest w stanie opisa\u0107 wszystkich duchowych warto\u015bci, kt\u00f3re oddzia\u0142ywa\u0142y na sztetl. Mo\u017cna by\u0142o jeszcze napisa\u0107 o bibliotekach, k\u00f3\u0142kach teatralnych, jesziwach i wielu innych wa\u017cnych instytucjach, kt\u00f3re \u017bydzi stworzyli w Soko\u0142owie. By\u0142o tam tak\u017ce wiele specyficznych i osobliwych postaci i dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych, a ka\u017cdy jedyny w swoim rodzaju \u2013 \u201ektokolwiek opowiada histori\u0119 naszych zmar\u0142ych braci, jest godzien pochwa\u0142y \u201d\u00a0[Parafraza zdania: \u05d5\u05db\u05dc \u05d4\u05de\u05e8\u05d1\u05d4 \u05dc\u05e1\u05e4\u05e8 \u05d1\u05d9\u05e6\u05d9\u05d0\u05ea \u05de\u05e6\u05e8\u05d9\u05dd \u05d4\u05e8\u05d9 \u05d6\u05d4 \u05de\u05e9\u05d5\u05d1\u05d7 \u201eKtokolwiek opowiada histori\u0119 o wyj\u015bciu z Egiptu jest godzien pochwa\u0142y\u201c pochodz\u0105cego z Hagady pesachowej].<\/span><\/p>\n

Soko\u0142\u00f3w zniszczono. Nie ma tam ju\u017c ani jednego \u017byda. Zniszczono cmentarz i zaorano ziemi\u0119. Tam, gdzie le\u017ca\u0142y szcz\u0105tki pokole\u0144 \u017byd\u00f3w z Soko\u0142owa, pas\u0105 si\u0119 teraz krowy\u00a0[*Stary cmentarz \u017cydowski znajduje si\u0119 przy ul. Bulwar 1, gdzie obecnie jest park im. PCK. Nowy cmentarz \u017cydowski znajduje si\u0119 przy ul. Bartoszowej. Jest nieogrodzony i nieoznakowany]. Po naszej przesz\u0142o\u015bci nie pozosta\u0142 ani jeden znak.<\/span><\/p>\n

Ta ksi\u0105\u017cka jest wi\u0119c macew\u0105 wystawion\u0105 naszej \u015bwietlistej, tak bliskiej przesz\u0142o\u015bci\u2026<\/span><\/p>\n

Oby wszyscy moi krajanie od czasu do czasu \u201eposzli\u201d na groby swoich przodk\u00f3w\u2026 Przeczytali t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 i ze smutkiem powspominali\u2026<\/span><\/p>\n

P.G.<\/em><\/span><\/p>\n

[str. 9]<\/span><\/p>\n

Kr\u00f3lowie biedoty<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie przyst\u0119puj tutaj, zzuj obuwie twoje z n\u00f3g twoich,
<\/span><\/em>gdy\u017c miejsce, na kt\u00f3rem stoisz, ziemi\u0105 jest \u015bwi\u0119t\u0105.<\/em>
(Exodus 3:5, t\u0142um. Izaak Cylkow)<\/em><\/p>\n

czytaj dalej tu: SOKO\u0141\u00d3W \u2013 MOJE ZNISZCZONE MIASTECZKO<\/strong><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

SOKO\u0141\u00d3W \u2013 MOJE ZNISZCZONE MIASTECZKO PEREC GRANATSZTEJN Perec Granatsztejn Opisy i obrazy miasta, portrety jego wymordowanych \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w [Przypisy w nawiasach kwadratowych pochodz\u0105 od t\u0142umaczki i redaktora tekstu] [str.5] Do czytelnik\u00f3w Czwarta ksi\u0105\u017cka z serii \u201eDos pojlisze jidntum\u201d [\u017bydostwo polskie] po\u015bwi\u0119cona jest ma\u0142emu \u017cydowsko-polskiemu miasteczku, Soko\u0142\u00f3w Podlaski. Miasteczko to, do Zag\u0142ady oddycha\u0142o \u017cydowsk\u0105 ludowo\u015bci\u0105, wrza\u0142o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58508"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58508"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58508\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58514,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58508\/revisions\/58514"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58508"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58508"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}