{"id":58907,"date":"2018-01-15T17:09:30","date_gmt":"2018-01-15T15:09:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=58907"},"modified":"2018-01-15T08:23:17","modified_gmt":"2018-01-15T06:23:17","slug":"22-09-19","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=58907","title":{"rendered":"Marzec’68. Sprz\u0105tanie wsp\u00f3lnej pami\u0119ci"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Marzec’68. Sprz\u0105tanie wsp\u00f3lnej pami\u0119ci<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Agnieszka Dauksza<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Fot. Krzysztof Wojciewski<\/em><\/span><\/p>\n

Chcia\u0142abym si\u0119 cofn\u0105\u0107, \u017ceby posprz\u0105ta\u0107 nasz\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 pami\u0119\u0107 – lub mo\u017ce raczej przeciw tym, kt\u00f3rzy wsp\u00f3ln\u0105 pami\u0119\u0107 chc\u0105 zaw\u0142aszczy\u0107 – chcia\u0142abym krzykn\u0105\u0107: ja pami\u0119tam inaczej – pisze Lidia Burska w ksi\u0105\u017cce “Awangarda i inne z\u0142udzenia. O pokoleniu ’68 w Polsce”.<\/strong><\/p>\n

“Awangarda i inne z\u0142udzenia. O pokoleniu \u201968 w Polsce”<\/em>
\n Lidia Burska<\/em>
\n s\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2012<\/em><\/p>\n

Za niespe\u0142na dwa miesi\u0105ce minie p\u00f3\u0142 wieku od wydarze\u0144 Marca 1968. Zapewne b\u0119dziemy \u015bwiadkami niepoka\u017anych uroczysto\u015bci pa\u0144stwowych, czytelnikami zdawkowych not prasowych i s\u0142uchaczami kilku dyskusji uniwersyteckich. To wariant optymistyczny, bo jest jeszcze inny scenariusz: wydarzenia sprzed 50 lat zostan\u0105 \u201eprzepisane\u201d zgodnie z aktualnymi trendami polityki pami\u0119ci, b\u0119d\u0105 rewaloryzowane i rekonstruowane ze znacz\u0105cym przesuni\u0119ciem, na przyk\u0142ad z u\u017cyciem innych aktor\u00f3w. Podczas oczekiwania rozwoju wypadk\u00f3w warto jeszcze raz rozwa\u017cy\u0107 konsekwencje \u201968 r. i zada\u0107 pytanie, czy mo\u017cna dzi\u015b m\u00f3wi\u0107 o ci\u0105g\u0142o\u015bci oddzia\u0142ywania marcowego dziedzictwa.<\/span><\/p>\n

Awangarda i inne z\u0142udzenia<\/strong><\/p>\n

Dobrym punktem wyj\u015bcia do tych refleksji jest ksi\u0105\u017cka Lidii Burskiej. Autorka \u2013 przez lata pracuj\u0105ca w Instytucie Bada\u0144 Literackich PAN \u2013 zmar\u0142a w 2008 r., nie uko\u0144czywszy ksi\u0105\u017cki. Dzi\u0119ki staraniom jej bliskich tom zosta\u0142 wydany w 2012 r. Zasadniczo sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch obszernych cz\u0119\u015bci \u2013 pierwszej, po\u015bwi\u0119conej pokoleniu student\u00f3w inicjuj\u0105cych wydarzenia \u201968 r. oraz rekonstruuj\u0105cej przyczyny, przebieg protest\u00f3w oraz ich skutki, z reperkusjami w\u0142\u0105cznie. Cz\u0119\u015b\u0107 druga dotyczy literatury, cenzury, poet\u00f3w Nowej Fali i przemian ich j\u0119zyka.<\/span><\/p>\n

Jest to dziwna historia, nietypowa i nie\u0142atwa do sklasyfikowania.
\nWykracza bowiem poza j\u0119zyki politologii, historii i socjologii,
\nczerpie z literaturoznawstwa, filozofii i historii idei.<\/strong><\/p>\n

U Burskiej granice dyscyplin si\u0119 zacieraj\u0105, priorytetem jest zbli\u017cenie si\u0119 do wydarzenia jako pasjonuj\u0105cego i wci\u0105\u017c nie do\u015b\u0107 opisanego fenomenu. Chodzi zreszt\u0105 nie tylko o Marzec jako punkt centralny czy radykalne ci\u0119cie, ale te\u017c o szersz\u0105 tendencj\u0119, kt\u00f3ra wed\u0142ug autorki obejmuje w istocie dziesi\u0119ciolecia: rok 1968 wci\u0105\u017c trwa, \u017cyjemy bowiem w \u015bwiecie b\u0119d\u0105cym konsekwencj\u0105 zainicjowanych w\u00f3wczas przemian \u015bwiadomo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Burska ewidentnie jest pod wp\u0142ywem 1968 r. i cho\u0107 wydarzenia marcowe
\nnie by\u0142y jej do\u015bwiadczeniem, odnosi si\u0119 do nich z estym\u0105 i sentymentem. <\/strong><\/p>\n

Wyczuwalna jest fascynacja \u201em\u0142odymi, silnymi, zdolnymi\u201d, jak autorka okre\u015bla m.in. Michnika, Szlajfera, Bara\u0144czaka, Krynickiego, Kornhausera, Karaska i Zagajewskiego. Narracja o realiach pomarcowych po\u015bwi\u0119cona jest zatem konkretnym jednostkom, gdy\u017c ten, kto pisze o buntownikach roku 68 (\u2026), staje si\u0119 zwi\u0105zany ich opowie\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie jest to przede wszystkim narracja o wsp\u00f3lnocie, kt\u00f3r\u0105 ukonstytuowa\u0142o do\u015bwiadczenie marcowe. \u015awiadectwa protestuj\u0105cych wskazuj\u0105 na atmosfer\u0119 intensywno\u015bci, determinacji i euforii tamtych dni. Zawi\u0105zuj\u0105ca si\u0119 wsp\u00f3lnota emocjonalna poruszy\u0142a zreszt\u0105 szersze (cho\u0107 nie szerokie) kr\u0119gi spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Burska przytacza s\u0142owa Jana Walca, kt\u00f3ry si\u0119 zarzeka: Co\u015b tak pi\u0119knego jak Marzec \u201968 ju\u017c si\u0119 w moim \u017cyciu nie powt\u00f3rzy, i relacjonuje liczne wspomnienia o \u00f3wczesnej aurze \u015bwi\u0119ta i karnawa\u0142u, gdy profesorowie robili studentom herbat\u0119, ludzie z ulicy, zamiast pot\u0119pia\u0107 wichrzycieli, przynosili im jedzenie.<\/strong><\/p>\n

Strajkuj\u0105cych w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Wroc\u0142awiu wspierali kominiarze, kwiaciarki, mleczarze, liceali\u015bci, kt\u00f3rzy oddawali im swoje \u015bniadania, i krakowskie kwiaciarki, kt\u00f3re ofiarowa\u0142y bia\u0142e i czerwone go\u017adziki tym, kt\u00f3rzy przedzierali si\u0119 ze strajkuj\u0105cego Uniwersytetu pod pomnik Mickiewicza. Wyj\u0105tkowe by\u0142y tak\u017ce momenty interakcji z robotnikami, na przyk\u0142ad gdy jeden z nich przedosta\u0142 si\u0119 przez okno do protestuj\u0105cych i deklarowa\u0142: Studenci, mnie do tego nikt nie upowa\u017cni\u0142. Ale chcia\u0142em wam powiedzie\u0107, \u017ce klasa robotnicza jest z wami, w reakcji na co wszyscy zebrani \u2013 jakby automatycznie \u2013 za\u015bpiewali \u201eMi\u0119dzynarod\u00f3wk\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

Mity a rzeczywisto\u015b\u0107 wydarze\u0144 Marca’68<\/strong><\/p>\n

Burska \u2013 cho\u0107 daje si\u0119 uwie\u015b\u0107 opowie\u015bciom marcowym \u2013 pozostaje jednak krytyczna wobec mitu roku \u201968. I to na wielu poziomach. Jednym z przejaw\u00f3w jest obna\u017canie utopijnej wizji og\u00f3lnospo\u0142ecznego i ponadklasowego charakteru protest\u00f3w, gdy\u017c \u2013 jak przekonuje autorka \u2013 zbiorowa \u015bwiadomo\u015b\u0107 pokolenia by\u0142a w istocie \u015bwiadomo\u015bci\u0105 niszow\u0105 ludzi wykluczonych i napi\u0119tnowanych.<\/span><\/p>\n

Burska wyra\u017anie akcentuje zasadnicze problemy: izolacj\u0119 student\u00f3w, brak poparcia i oboj\u0119tno\u015b\u0107 wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa, cz\u0119sto tak\u017ce wrogo\u015b\u0107 \u2013 wynikaj\u0105c\u0105 ze strachu przed pog\u0142\u0119bieniem represji, zideologizowania, antysemityzmu itd. Co wi\u0119cej, staje si\u0119 jasne, \u017ce wraz z ko\u0144cem strajk\u00f3w min\u0119\u0142a tak\u017ce euforia samych protestuj\u0105cych, co ods\u0142oni\u0142o blisk\u0105 perspektyw\u0119 reperkusji i pom\u00f3wie\u0144. Krystalizuj\u0105ce si\u0119 do\u015bwiadczenie student\u00f3w \u2013 opieraj\u0105ce si\u0119 dot\u0105d na determinacji i grupowej solidarno\u015bci \u2013 zosta\u0142o teraz wzbogacone o pi\u0119tnuj\u0105c\u0105 marginalizacj\u0119, m\u015bciwo\u015b\u0107 w\u0142adzy, osamotnienie. Stygmatyzacj\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0142o \u201eopluskiwanie\u201d przez pras\u0119: pisz\u0105c\u0105 najpierw o nieodpowiedzialnych wyst\u0105pieniach student\u00f3w, do kt\u00f3rych do\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 elementy chuliga\u0144skie, co doprowadzi\u0142o do zak\u0142\u00f3ce\u0144 w ruchu ulicznym i komunikacji w rejonie Krakowskiego Przedmie\u015bcia i Nowego \u015awiatu. Nast\u0119pnie pojawia\u0142a si\u0119 dehumanizuj\u0105ca retoryka oraz dewaluowanie student\u00f3w jako bananowej m\u0142odzie\u017cy (\u2026), kt\u00f3rej obce s\u0105 potrzeby naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Jak wiadomo, kolejnym stopniem propagandy by\u0142a brutalna nagonka antysemicka. Cho\u0107 Burska po\u015bwi\u0119ca niewiele miejsca rozleg\u0142ym konsekwencjom tych akt\u00f3w, czyni to jednak w jednoznacznym tonie. Z rozproszonych uwag da si\u0119 wywnioskowa\u0107, \u017ce wed\u0142ug niej wypadki \u201968 r. aktywowa\u0142y przedwojenne nastroje antysemickie oraz kszta\u0142towa\u0142y nowe postawy wrogo\u015bci i podejrzliwo\u015bci. Wyjazd oko\u0142o 13 tys. \u017byd\u00f3w Burska podsumowuje relacj\u0105 jednego z emigrant\u00f3w wspominaj\u0105cego m\u0142odego \u017co\u0142nierza WOP, kt\u00f3ry podczas kontroli paszport\u00f3w na granicy pyta\u0142: Co to dzisiaj? Ca\u0142a Polska wyje\u017cd\u017ca?<\/span><\/p>\n

Atutem opowie\u015bci Burskiej jest przedstawienie gruntownych podzia\u0142\u00f3w \u00f3wczesnej sfery publicznej i sceny politycznej: od dogmatyk\u00f3w partyjnych, jawnych rewizjonist\u00f3w i \u201ekomandos\u00f3w\u201d, ludzi o mentalno\u015bci \u201epodziemnej\u201d, nieujawniaj\u0105cych swoich pogl\u0105d\u00f3w, po tych, kt\u00f3rzy obawiali si\u0119 wszelkiego zaanga\u017cowania. Jak przekonuje autorka, pokolenie \u201968 to nie tylko zwolennicy demokracji liberalnej i \u201emi\u0119kkiej\u201d, nieideologicznej lewicowo\u015bci, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 komandos\u00f3w i ich sympatyk\u00f3w, nie tylko sympatycy neokonserwatyzmu (\u2026) \u2013 to r\u00f3wnie\u017c m\u0142oda kadra dzia\u0142aczy partyjnych, nawet aparatczyk\u00f3w, oraz rzecznicy powrotu do tradycji, pragn\u0105cy uwodzi\u0107 biologicznie siln\u0105 polsko\u015bci\u0105. R\u00f3\u017cnice \u015bwiatopogl\u0105dowe dotyczy\u0142y r\u00f3wnie\u017c samych protestuj\u0105cych i znacznie wykracza\u0142y poza wymiar \u201ek\u0142\u00f3tni w rodzinie\u201d, co z czasem ujawnia\u0142o si\u0119 coraz silniej. Trudno nie dopowiedzie\u0107, \u017ce \u00f3wczesne rozd\u017awi\u0119ki i podzia\u0142y do dzi\u015b oddzia\u0142uj\u0105 na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 sfer\u0119 polityczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Fot. materia\u0142y prasowe<\/em><\/span><\/p>\n

Znaczenie polityki i kultury<\/strong><\/p>\n

Burska postrzega zmiany \u201968 r. nie tylko przez pryzmat r\u00f3\u017cnic, splot\u00f3w i paraleli. Pisze r\u00f3wnie\u017c o zale\u017cno\u015bciach polityki i kultury: czasopismach, klubach, kabaretach, filmie, teatrze i literaturze, m.in. o \u0141\u00f3dzkich Spotkaniach Teatralnych, FAM-ie w \u015awinouj\u015bciu, Teatrze \u00d3smego Dnia, Teatrze STU, Salonie Niezale\u017cnych, poezji Krynickiego, Bara\u0144czaka, Zagajewskiego, Kornhausera, Stabry, Karaska i innych. W\u0142a\u015bnie poezja jest dla Burskiej g\u0142\u00f3wnym przewodnikiem w narracji o \u201968 roku. J\u0119zyk jest w tym uj\u0119ciu rozpatrywany zar\u00f3wno jako ofiara dzia\u0142ania w\u0142adzy, sprawca, \u015brodek propagandy i werbalnej przemocy, jak i \u015bwiadek \u2013 tak\u017ce tworzywo poetyckie \u2013 \u201eatrofii\u201d form przekazu i \u201echorej komunikacji spo\u0142ecznej\u201d. Ksi\u0105\u017cka jest wi\u0119c pisana \u201ez powodu wyraz\u00f3w\u201d, co zreszt\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 bezpo\u015brednio z tytu\u0142ow\u0105 koncepcj\u0105 awangardy, kt\u00f3ra nie jest tu poj\u0119ciem wy\u0142\u0105cznie estetycznym, ale przede wszystkim przekraczaniem tego, co zastane, zmian\u0105 w polu polityczno-historycznym, intelektualno-artystycznym i spo\u0142eczno-egzystencjalnym. Burska stawia tez\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie zw\u0105tpienie w idea\u0142y rewolucji i socjalistycznej utopii \u2013 kt\u00f3re wed\u0142ug autorki przypad\u0142o mniej wi\u0119cej na po\u0142ow\u0119 lat 70. \u2013 przypiecz\u0119towa\u0142o odwr\u00f3t od mitu awangardy literackiej i \u015bwiatopogl\u0105dowej rozumianej jako wiara w post\u0119p, mo\u017cliwo\u015b\u0107 korygowania doktryny, przemiana \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej. Decyduj\u0105cy by\u0142 wi\u0119c moment, w kt\u00f3rym bohaterowie pokolenia \u201968 okre\u015blili samych siebie jako politycznych opozycjonist\u00f3w w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n

Niedoko\u0144czone dzie\u0142o<\/strong><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 wyczuwalny jest brak kolejnych analiz i podsumowa\u0144, kt\u00f3rych Burska nie zd\u0105\u017cy\u0142a napisa\u0107. Dlatego wa\u017cnym rozwini\u0119ciem lektury Burskiej mo\u017ce by\u0107 tom wydany w 2016 r. nak\u0142adem Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego \u201e1968\/PRL\/TEATR\u201d pod redakcj\u0105 Agaty Adamieckiej-Sitek, Marcina Ko\u015bcielniaka i Grzegorza Nizio\u0142ka. Wielu czo\u0142owych polskich badaczy rozwa\u017ca w nim m.in. \u00f3wczesne napi\u0119cia spo\u0142eczne, kontrkultur\u0119, teatr \u201epomarcowy\u201d i relacje rozmaitych aktant\u00f3w \u2013 Ko\u015bcio\u0142a, uniwersytetu, wsp\u00f3lnoty i partii, staraj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie uwolni\u0107 dyskurs o 1968 r. spod w\u0142adzy dominuj\u0105cego fantazmatu (\u2026) o tragicznym buncie, narodowym odrodzeniu i przezwyci\u0119\u017ceniu spo\u0142ecznych antagonizm\u00f3w. Cho\u0107 autorzy \u201e1968\/PRL\/TEATR\u201d m\u00f3wi\u0105 na og\u00f3\u0142 innym j\u0119zykiem i bezkompromisowo ods\u0142aniaj\u0105 wyparcia, wykluczenia oraz pomini\u0119cia reprezentacji \u201968 r., to jednak zasadniczo ich perspektywa ma wiele wsp\u00f3lnego z opowie\u015bci\u0105 Burskiej: w obu przypadkach chodzi o pr\u00f3b\u0119 przedstawienia Marca jako \u2013 m\u00f3wi\u0105c s\u0142owami Nizio\u0142ka \u2013 realnego, nieromantycznego, a czasami z\u0142owrogiego wyrazu spo\u0142ecznej emancypacji.<\/span><\/p>\n

Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce niekiedy nie tylko uczestnictwo, ale te\u017c \u015bwiadczenie jest mocnym gestem emancypacji. I z pewno\u015bci\u0105 jest to przypadek Lidii Burskiej, kt\u00f3ra wyznaje: chcia\u0142abym si\u0119 cofn\u0105\u0107, \u017ceby posprz\u0105ta\u0107 nasz\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 pami\u0119\u0107 \u2013 lub mo\u017ce raczej przeciw tym, kt\u00f3rzy wsp\u00f3ln\u0105 pami\u0119\u0107 chc\u0105 zaw\u0142aszczy\u0107 \u2013 chcia\u0142abym krzykn\u0105\u0107: ja pami\u0119tam inaczej.<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marzec’68. Sprz\u0105tanie wsp\u00f3lnej pami\u0119ci Agnieszka Dauksza Fot. Krzysztof Wojciewski Chcia\u0142abym si\u0119 cofn\u0105\u0107, \u017ceby posprz\u0105ta\u0107 nasz\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 pami\u0119\u0107 – lub mo\u017ce raczej przeciw tym, kt\u00f3rzy wsp\u00f3ln\u0105 pami\u0119\u0107 chc\u0105 zaw\u0142aszczy\u0107 – chcia\u0142abym krzykn\u0105\u0107: ja pami\u0119tam inaczej – pisze Lidia Burska w ksi\u0105\u017cce “Awangarda i inne z\u0142udzenia. O pokoleniu ’68 w Polsce”. “Awangarda i inne z\u0142udzenia. O pokoleniu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58907"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58907"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58907\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58914,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58907\/revisions\/58914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}