{"id":59642,"date":"2018-02-14T17:09:42","date_gmt":"2018-02-14T15:09:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=59642"},"modified":"2018-02-14T15:26:11","modified_gmt":"2018-02-14T13:26:11","slug":"dr-dariusz-libionka-fuzja-radykalnych-antysemitow-z-komunistami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=59642","title":{"rendered":"dr. Dariusz Libionka – FUZJA RADYKALNYCH ANTYSEMIT\u00d3W Z KOMUNISTAMI"},"content":{"rendered":"
<\/a>FUZJA RADYKALNYCH ANTYSEMIT\u00d3W Z KOMUNISTAMI<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Anna D\u0105browska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

\u017beby wej\u015b\u0107 w temat Marca mo\u017cna zacz\u0105\u0107 od pocz\u0105tku, mo\u017cna zacz\u0105\u0107 od ko\u0144ca i mo\u017cna zacz\u0105\u0107 od \u015brodka. Od jego bezpo\u015brednich lub d\u0142ugofalowych przyczyn, przebiegu lub bezpo\u015brednich czy d\u0142ugofalowych skutk\u00f3w. Jest to najbardziej skomplikowany i trudny w interpretacji kryzys polityczny w powojennej Polsce. Ma on wiele najr\u00f3\u017cniejszych odbi\u0107, odga\u0142\u0119zie\u0144, kontekst\u00f3w, aspekt\u00f3w. Ale my musimy wyj\u015b\u0107 od czego\u015b bli\u017cszego – pytania, o pow\u00f3d mojej tutaj obecno\u015bci. By\u0142em ju\u017c na \u015bwiecie, kiedy “wydarzenia marcowe” mia\u0142y miejsce, ale nic z tego okresu nie pami\u0119tam. Nie jestem wi\u0119c \u017cadnym \u015bwiadkiem historii. B\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142 jako historyk z jednej strony, ale te\u017c jako osoba nie do ko\u0144ca obiektywna, poniewa\u017c dla wielu os\u00f3b z mojego kr\u0119gu, moich nauczycieli, znajomych, przyjaci\u00f3\u0142 kontekst marcowy jest spraw\u0105 wa\u017cn\u0105 generacyjnie.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

W og\u00f3le m\u00f3wienie o historii w kontek\u015bcie rocznicowym nie mo\u017ce nie by\u0107 pozbawione podtekst\u00f3w – w przypadku Marca podobnie, jak cho\u0107by w przypadku 1981 roku grudnia czy historii “Solidarno\u015bci”, \u017cyj\u0105 \u015bwiadkowie, \u017cyj\u0105 bohaterowie, \u017cyj\u0105 te\u017c staty\u015bci. Je\u015bli czytacie pras\u0119 i ogl\u0105dacie telewizj\u0119, widzicie pr\u00f3by tworzenia obrazu Marca na u\u017cytek bie\u017c\u0105cej polityki. Czasami wychodzi to lepiej, czasami gorzej, czasami kuriozalnie, jak w przypadku nie zaproszenia Adama Michnika czy Henryka Szlajfera do pa\u0142acu prezydenckiego. Obaj s\u0105 postaciami niezmiernie istotnymi dla tej historii, poniewa\u017c od ich aresztowania uruchomiony zosta\u0142 pewien proces, nast\u0105pi\u0142 spo\u0142eczny wybuch, kt\u00f3ry wyrwa\u0142 si\u0119 spod kontroli. M\u00f3j “ulubiony” pose\u0142 Suski z PIS w TVN 24 powiedzia\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bciwie zaproszono tylu kombatant\u00f3w na to spotkanie Marcowe do prezydenta, i tak wielu odznaczono, wi\u0119c je\u015bli nie by\u0142o dw\u00f3ch, to w\u0142a\u015bciwie nic si\u0119 nie sta\u0142o. Nie ma \u017cadnego problemu.<\/span><\/p>\n

Marzec 68 jawi mi si\u0119 jako wydarzenie, kt\u00f3re pojawia si\u0119 mniej wi\u0119cej w po\u0142owie historii PRLu. Naros\u0142a wok\u00f3\u0142 niego olbrzymia literatura. Cieszy si\u0119 autentycznym zainteresowaniem historyk\u00f3w. Zw\u0142aszcza po 1989 roku, kiedy znikn\u0119\u0142a cenzura i pojawi\u0142 si\u0119 lepszy dost\u0119p do archiw\u00f3w. Jedn\u0105 z najnowszych prac napisa\u0142 Jerzy Eisler, historyk z Instytutu Historii PAN. Jego wydana w zesz\u0142ym roku ksi\u0105\u017cka traktuje jednak nie tylko o “wydarzeniach marcowych”, co o polskim roku 1968. Taki zreszt\u0105 nosi tytu\u0142. Bo “wydarzenia marcowe” s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci. Mimo olbrzymiej obj\u0119to\u015bci synteza ta nie wyczerpuje jeszcze problemu. Autor stawia szereg pyta\u0144 i hipotez, bo mimo up\u0142ywu lat pewne kwestie s\u0105 przebadane lepiej, inne gorzej.<\/span>
\n Nie istnieje Marzec jednak w pami\u0119ci zbiorowej. Z sonda\u017cu zleconego przez “Gazet\u0119 Wyborcz\u0105” wynika, \u017ce ponad 80% m\u0142odych ludzi nie wie, z czym mamy do czynienia. I to jest paradoksalna sytuacja. Z jednej strony jest olbrzymia literatura na temat Marca, a z drugiej kompletna ignorancja.<\/span><\/p>\n

Spotkanie z Dariuszem Libionk\u0105. Prowadzi Anna D\u0105browska.\/ Fot. Sabina Go\u0142\u0119biowska<\/em><\/span><\/p>\n

Rok 1968 pod wieloma wzgl\u0119dami stanowi istotn\u0105 cezur\u0119 w dziejach PRL. Jak ju\u017c m\u00f3wi\u0142em przed chwil\u0105 powszechna wiedza o Marcu jest niewielka. Ale z czym\u015b si\u0119 przecie\u017c kojarzy. Z jednej strony z Adamem Mickiewiczem i jego Dziadami, z rol\u0105 Gustawa Holoubka, z najwi\u0119kszym w powojennej Polsce protestem studenckim. Z drugiej strony z kampani\u0105 antysemick\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a szokiem niewiarygodnym. W PRL mo\u017ce nie zdawano sobie z tego sprawy, ale polskie \u015brodowiska emigracyjne patrzy\u0142y na to, co si\u0119 tutaj dzieje z przera\u017ceniem. Jeden z historyk\u00f3w nazwa\u0142 to najwi\u0119ksz\u0105 antysemick\u0105 kampani\u0105 w Europie po upadku III Rzeszy. To niew\u0105tpliwie trafna obserwacja. I \u017ce to wydarzy\u0142o si\u0119 w Polsce, gdzie dokona\u0142 si\u0119 Holocaust, ma niestety swoj\u0105 wymow\u0119. Skutkiem tej kampanii by\u0142 kres \u017cydostwa polskiego. Resztka \u017byd\u00f3w, czy Polak\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia wyjecha\u0142a. Zosta\u0142o kilka tysi\u0119cy os\u00f3b. A potem jeszcze polski udzia\u0142 w inwazji na Czechos\u0142owacj\u0119.<\/span><\/p>\n

KOSMICI<\/p>\n

Ania: Pami\u0119tam, w szkole jak rozmawiali\u015bmy o roku 68 podano w\u0142a\u015bnie te trzy wydarzenia, kt\u00f3re pan przed chwil\u0105 wymieni\u0142, ale one by\u0142y bardzo odseparowane od siebie. Nie podawano nam \u017cadnego zwi\u0105zku. By\u0142y odizolowane od siebie. Jak bardzo te wydarzenia s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane?<\/span><\/p>\n

Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na szerszy kontekst “wydarze\u0144 marcowych” – rodz\u0105c\u0105 si\u0119 kontrkultur\u0119 czy bunty m\u0142odzie\u017cowe w zachodniej Europie i w USA. 10 marca 2008 roku odby\u0142a si\u0119 debata mi\u0119dzy Danielem Cohn-Bendit\u2019em, jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych postaci paryskiego maja i Adamem Michnikiem. Ich wspomnienia na temat tego, co robili i my\u015bleli w 1968 roku by\u0142y cz\u0119\u015bciowo zbie\u017cne, a cz\u0119\u015bciowo ca\u0142kowicie odmienne. Polska, PRL w 68 roku by\u0142a bardzo dziwnym krajem. By\u0142 to kraj, zreszt\u0105 jak ka\u017cdy “demokracji ludowej”, w du\u017cym stopniu odseparowany od tego, co si\u0119 dzia\u0142o na \u015bwiecie. Niekt\u00f3re ksi\u0105\u017cki, pisma, idee, my\u015bli dociera\u0142y szybciej, inne wolniej. Bariery najlepiej wida\u0107 na przyk\u0142adzie popkultury, na kt\u00f3r\u0105 PRL by\u0142 impregnowany. By\u0142o Radio Luksemburg – nadawa\u0142o na kr\u00f3tkich, rodzi\u0142a si\u0119 wtedy Tr\u00f3jka, ale radio z UKF by\u0142o bardzo rzadkim sprz\u0119tem w polskich domach. Programy realizowane przez telewizj\u0119 by\u0142y nie tylko zgodne z lini\u0105 propagandow\u0105, lecz w por\u00f3wnaniu z panuj\u0105cymi w \u015bwiecie trendami anachroniczne. W kwietniu 1967 roku przyjechali Rolling Stones do Warszawy. I to by\u0142o spotkanie z kosmitami. Z jednej i z drugiej strony. Piotr Os\u0119ka, kt\u00f3ry napisa\u0142 niedawno ksi\u0105\u017ck\u0119 o Marcu, cytuje wspomnienia perkusisty Stones\u2019\u00f3w z jego pobytu w Warszawie. To, co zobaczy\u0142, Amerykanom po prostu nie mie\u015bci\u0142o si\u0119 w g\u0142owach. Koncert odbywa\u0142 si\u0119 w Sali Kongresowej, w tej samej sali, gdzie wyst\u0119powa\u0142 Gomu\u0142ka, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 wszystkie zjazdy partyjne, wyst\u0119py zespo\u0142u “Mazowsze” itd. To by\u0142 szok zupe\u0142ny. Stones\u2019i, kt\u00f3rzy mign\u0119li tutaj, byli jednym z ostatnich ja\u015bniejszych epizod\u00f3w w okresie tzw. “ma\u0142ej stabilizacji”.<\/span><\/p>\n

WOJNA<\/strong>
\n5 czerwca 67 roku trzy tygodnie po koncercie Stones\u00f3w rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 konflikt na Bliskim Wschodzie – wojna, kt\u00f3ra przesz\u0142a do historii pod nazw\u0105 “sze\u015bciodniowej”. Izrael odni\u00f3s\u0142 spektakularne zwyci\u0119stwo nad pa\u0144stwami arabskimi, kt\u00f3re by\u0142y w sojuszu ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim i z ca\u0142ym obozem. Ten konflikt odbi\u0142 si\u0119 bardzo silnie w Polsce i sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwie preludium Marca. Triumf Izraela spowodowa\u0142 pop\u0142och w Moskwie. W ci\u0105gu kilku dni Leonid Bre\u017cniew zwo\u0142a\u0142 na Kremlu spotkanie przyw\u00f3dc\u00f3w “bratnich partii” komunistycznych i nie tyle za\u017c\u0105da\u0142, ile wym\u00f3g\u0142 na pewne zdecydowane dzia\u0142ania wobec Izraela. Zwi\u0105zek Sowiecki zerwa\u0142 jako pierwszy stosunki dyplomatyczne z Izraelem. W ci\u0105gu kilku dni za jego przyk\u0142adem posz\u0142y inne kraje socjalistyczne za wyj\u0105tkiem Rumunii. W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, I sekretarz PZPR, posun\u0105\u0142 si\u0119 w wychodzeniu naprzeciw towarzyszom sowieckim najdalej. Sytuacja by\u0142a o tyle paradoksalna, \u017ce relacje mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Izraelem cho\u0107 nie by\u0142y rewelacyjne, w por\u00f3wnaniu z innymi pa\u0144stwami komunistycznymi by\u0142y zupe\u0142nie przyzwoite.<\/span><\/p>\n

OBSESJA<\/strong>
\nPo przyje\u017adzie z Moskwy na Gomu\u0142k\u0119 czeka\u0142y materia\u0142y przygotowane przez S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 genera\u0142 Mieczys\u0142aw Moczar (od 1964 roku minister spraw wewn\u0119trznych). Od d\u0142u\u017cszego czasu SB rozpracowywa\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 w Polsce, inwigilowa\u0142a instytucje \u017cydowskie i ambasad\u0119 izraelsk\u0105. By\u0142a to instytucja przesi\u0105kni\u0119ta antysemityzmem. Z meldunk\u00f3w SB wynika\u0142o, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego jest nielojalna wobec partii, wobec Zwi\u0105zku Sowieckiego, wobec socjalizmu i najwyra\u017aniej cieszy si\u0119 ze zwyci\u0119stwa \u017byd\u00f3w wspomaganych przez USA i RFN. Gomu\u0142ka mia\u0142 obsesj\u0119 na punkcie “imperialist\u00f3w ameryka\u0144skich” i “rewizjonist\u00f3w z Bonn”. Dosta\u0142 raporty m\u00f3wi\u0105ce o przyj\u0119ciach z okazji izraelskiego zwyci\u0119stwa, wznoszeniu toast\u00f3w za zdrowie Mosze Dajana (naczelny dow\u00f3dca armii izraelskiej). Z dzisiejszego punktu widzenia rewelacje te plasuj\u0105 si\u0119 na poziomie s\u0142ynnego l\u0105dowania Talib\u00f3w w Klewkach. Ale Gomu\u0142ka bardzo si\u0119 tym przej\u0105\u0142. 19 czerwca na kongresie Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych wyg\u0142osi\u0142 d\u0142ugie przem\u00f3wienie po\u015bwi\u0119cone kryzysowi na Bliskim Wschodzie. Postawi\u0142 w nim tez\u0119 o nielojalno\u015bci Polak\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego wobec PRL. I wyg\u0142osi\u0142 napomnienie, \u017ce “ka\u017cdy powinien mie\u0107 tylko jedn\u0105 ojczyzn\u0119”. Antoni S\u0142onimski, skomentowa\u0142 to p\u00f3\u017aniej pytaniem: “ale dlatego ma by\u0107 ni\u0105 Egipt?”. W wypowiedzi Gomu\u0142ki pojawi\u0142a si\u0119 gro\u017aba, a to jest bardzo wa\u017cne dla zrozumienia dalszego ci\u0105gu zdarze\u0144, \u017ce nie pozwoli na powstanie w Polsce “pi\u0105tej kolumny”. Co prawda, z wydrukowanego nast\u0119pnego dnia w “Trybunie Ludu” tekstu wyst\u0105pienia sformu\u0142owanie to, za spraw\u0105 interwencji kilku cz\u0142onk\u00f3w Biura Politycznego, wypad\u0142o. By\u0142o ono jednak transmitowane w telewizji i radiu. W polskiej propagandzie, wzorowanej na sowieckiej, pojawi\u0142y si\u0119 silne w\u0105tki antyizraelskie. Por\u00f3wnywano armi\u0119 izraelsk\u0105 do Wermachtu czy SS, a jej dzia\u0142ania zbrojne do metod hitlerowskich. Wyra\u017cenie “pi\u0105ta kolumna” mia\u0142o wywo\u0142ywa\u0107 skojarzenia obecnej sytuacji z wrze\u015bniem 1939 roku. Natomiast dla komunist\u00f3w “pi\u0105ta kolumna” mia\u0142a jeszcze inny wymiar: przywo\u0142ywa\u0142a pami\u0119\u0107 o czystkach na prze\u0142omie lat 40 i 50. I jest jeszcze perspektywa \u017cydowska: skojarzenia z pogromami, okupacj\u0105, z polskim antysemityzmem. Gomu\u0142ka, a p\u00f3\u017aniej prasa, nie wskazywali na \u017byd\u00f3w, lecz na “syjonist\u00f3w”, jako \u017ce komuni\u015bci nie mogli by\u0107 przecie\u017c antysemitami. To by\u0142 pierwszy akord kampanii antysemickiej.<\/span><\/p>\n

WIECE POPRACIA<\/strong>
\nOla:<\/strong> Przy okazji kampanii antysemickiej pojawi\u0142y si\u0119 w ca\u0142ym kraju wiece poparcia robotnik\u00f3w, uczni\u00f3w z transparentami “Syjoni\u015bci do Syjamu”. Film Piwowarskiego Marcowe Migda\u0142y odnosi si\u0119 do tego. Oto ma\u0142e miasteczko, prowincja, liceum, 68 rok. Ludzie zupe\u0142nie nie interesuj\u0105 si\u0119 polityk\u0105. Pewnego dnia ka\u017c\u0105 uczniom i\u015b\u0107 na zupe\u0142nie spontaniczny wiec z transparentami. Id\u0105. Idzie tak\u017ce jeden z uczni\u00f3w Marcy\u015b. Niesie transparent “Syjoni\u015bci do Syjamu”. Nikt nie wie, kim s\u0105 syjoni\u015bci i gdzie jest ten Syjam. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej Marcy\u015b tak jak inni \u017bydzi zmuszony jest wyjecha\u0107. Prawdopodobnie nie wiedzia\u0142, \u017ce ma pochodzenie \u017cydowskie. Nigdy nie nale\u017ca\u0142 do gminy, nie by\u0142 religijny, sam uczestniczy\u0142 w wiecach przeciwko Syjonistom.<\/span>
\n Wiem, \u017ce wiece by\u0142y organizowane przez w\u0142adze. Robotnicy cieszyli si\u0119, \u017ce id\u0105 na wiec a nie do roboty, uczniowie cieszyli si\u0119, \u017ce nie id\u0105 na lekcje tylko nios\u0105 transparent i co\u015b krzycz\u0105. Czy s\u0105 jakie\u015b badania, na ile ci robotnicy czy uczniowie byli zupe\u0142nie nie\u015bwiadomi, a na ile wewn\u0119trznie popierali propagand\u0119, na ile zgadzali si\u0119 z has\u0142ami, kt\u00f3re wykrzykiwali?<\/span>
\n W komunistycznym rytuale “spontaniczne” manifestacje przeciwko takiemu czy innemu wrogowi nie by\u0142y niczym nowym. Na akademiach czy pochodach pierwszomajowych jeszcze za moich czas\u00f3w obecno\u015b\u0107 by\u0142a obowi\u0105zkowa. Rozdawano szturm\u00f3wki, transparenty, has\u0142a. Wiece urz\u0105dzane po wojnie “sze\u015bciodniowej” nie szczu\u0142y jeszcze przeciwko wsp\u00f3\u0142obywatelom, przeciwko grupie, z kt\u00f3r\u0105 walczy partia. Inaczej w Marcu. Na wiecach pi\u0119tnowano “rodzimych syjonist\u00f3w” i “inspirator\u00f3w” studenckich protest\u00f3w. Dowodzono, \u017ce nie s\u0105 one spontaniczne – w Marcu \u015bwi\u0119ci triumfy teoria spiskowa: “kto\u015b za tym musia\u0142 sta\u0107”. Czy s\u0105 to intelektuali\u015bci, pisarze (Jasienica), czy lidzie nauki (Ko\u0142akowski) czy tak zwani “bankruci polityczni” – Gomu\u0142ka mia\u0142 koncepcj\u0119, \u017ce za protestami studenckimi stoj\u0105 dawni stalini\u015bci, byli cz\u0142onkowie Biura Politycznego zmarginalizowani w 1956 roku, kt\u00f3rzy teraz pr\u00f3buj\u0105 doj\u015b\u0107 do w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n

Czy uczestnictwo w “kwadransach nienawi\u015bci” by\u0142o spontaniczne? Mi\u0119dzy historykami i socjologami jest tutaj sp\u00f3r. Polska ma bardzo niechlubne antysemickie tradycje. Niezwykle silny antysemityzm tu\u017c powojenny uleg\u0142 nast\u0119pnie “zamro\u017ceniu”. W 1956 r. ujawni\u0142 si\u0119, w pewnych miejscach w spos\u00f3b niezwykle gwa\u0142towny. W 1968 roku \u0142atwo by\u0142o wyst\u0119powa\u0107 przeciwko \u017bydom, kt\u00f3rych propaganda mog\u0142a z \u0142atwo\u015bci\u0105 oskar\u017cy\u0107 o r\u00f3\u017cne sprawy, a spo\u0142ecze\u0144stwu, zw\u0142aszcza starszej generacji, przypomina\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne konteksty wojenne, przedwojenne, tu\u017c powojenne. Dla obserwator\u00f3w z paryskiej “Kultury” by\u0142o oczywiste, \u017ce dokonuje si\u0119 fuzja polskich antysemit\u00f3w z komunistami i jest przyzwolenie spo\u0142eczne na propagand\u0119 antysemick\u0105, \u017ce ona trafia na bardzo podatny grunt. Symbolem tego zwi\u0105zku by\u0142 Boles\u0142aw Piasecki – przed wojn\u0105 szef faszyzuj\u0105cego ugrupowania ONR – Falanga, po wojnie szef katolickiego z nazwy stowarzyszenia PAX. Natomiast z punktu widzenia innych analiz rzeczywisto\u015b\u0107 jawi si\u0119 na spos\u00f3b bardziej zniuansowany. Oczywi\u015bcie wyst\u0119puj\u0105 na wiecach przedstawiciele robotnik\u00f3w, maj\u0105 kartk\u0119, \u017ce pot\u0119piaj\u0105 tego czy tamtego. To samo, mo\u017ce w jeszcze bardziej przera\u017caj\u0105cej formie, powtarza si\u0119 w 1976 roku, kiedy pot\u0119pia si\u0119 “warcho\u0142\u00f3w” z Ursusa i z Radomia. Trudno powiedzie\u0107, jak liczne by\u0142y te “manifestacje”. Raporty milicyjne nie daj\u0105 pewno\u015bci, \u017ce ich dane s\u0105 wiarygodne, zw\u0142aszcza gdy chodzi o motywacje ich uczestnik\u00f3w. Je\u015bli uda\u0142o si\u0119 uruchomi\u0107 propagand\u0119 na tak\u0105 skal\u0119 w 1976 roku, jeszcze \u0142atwiejsze by\u0142o, kiedy protestowano przeciwko \u017bydom i studentom. Skutek by\u0142 taki, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy si\u0119 buntowali, intelektuali\u015bci i studenci, nie m\u00f3wi\u0105c o \u017bydach w maju, kwietniu 1968 roku poczuli, \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 w izolacji. W\u0142adza osi\u0105gn\u0119\u0142a sukces, bez wzgl\u0119du na to, czy ten udzia\u0142 by\u0142 ochotniczy, czy przymusowy.<\/span><\/p>\n

WYJAZD<\/strong>
\nMagda: Cze\u015b\u0107 z nas widzia\u0142a film Dworzec Gda\u0144ski, by\u0142y te\u017c artyku\u0142y o osobach, kt\u00f3re musia\u0142y opu\u015bci\u0107 Polsk\u0119. Od w\u0142adz dostawa\u0142y paszport. Jedna rodzina mog\u0142a na wyjazd dosta\u0107 5 dolar\u00f3w. I wyje\u017cd\u017cali. Do Szwecji, Izraela, Stan\u00f3w Zjednoczonych czy innych pa\u0144stw. I co dalej? Gdzie oni dostawali prac\u0119, czy dzieci od razu sz\u0142y do szko\u0142y? Nagle przeniesieni zostali do zupe\u0142nie innej rzeczywisto\u015bci.<\/span>
\n To zale\u017cy, kim kto by\u0142 i z czym jecha\u0142. Wyje\u017cd\u017cano przede wszystkim do Wiednia, a potem starano si\u0119 przedosta\u0107 gdzie\u015b, zakotwiczy\u0107 i zacz\u0105\u0107 \u017cycie od nowa. Stosunkowo niewielka liczba os\u00f3b wyjecha\u0142a do Izraela. Ci kt\u00f3rzy tam wyje\u017cd\u017cali, niejednokrotnie cierpieli. Niekt\u00f3rzy wracali z Izraela do Europy. Bardzo wielu zosta\u0142o w Danii, Szwecji, jaka\u015b cz\u0119\u015b\u0107 znalaz\u0142a si\u0119 w Stanach Zjednoczonych. Z danych biura paszportowego wiemy, ilu wyjecha\u0142o re\u017cyser\u00f3w, dziennikarzy, naukowc\u00f3w. Ale wyje\u017cd\u017cali te\u017c ludzie pro\u015bci. Aklimatyzacja w nowej rzeczywisto\u015bci r\u00f3\u017cnych grup zawodowych jest r\u00f3\u017cna. Niekt\u00f3rzy znosili to lepiej, inni gorzej. Najlepiej poradzi\u0142a sobie m\u0142oda generacja, kt\u00f3ra posz\u0142a na studia i inteligencja, i profesura – znale\u017ali prac\u0119 bez \u017cadnego problemu wsz\u0119dzie. Natomiast polska nauka i kultura ponios\u0142y z tego powodu niepowetowane straty. Zygmunt Bauman przypadek pierwszy z brzegu, z otwartymi r\u0119kami zosta\u0142 profesorem w Leeds.<\/span><\/p>\n

Ola:<\/strong> Ale z drugiej strony Aleksander Ford, re\u017cyser Krzy\u017cak\u00f3w wyjecha\u0142 do Stan\u00f3w, wi\u0119c teoretycznie dalej m\u00f3g\u0142 kr\u0119ci\u0107 filmy i to w Hoollywood, zupe\u0142nie nie poradzi\u0142 sobie po wyje\u017adzie i pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bnie, niekt\u00f3rzy nie radzili sobie zupe\u0142nie.<\/span><\/p>\n

Magda:<\/strong> Wiadomo ile os\u00f3b wyjecha\u0142o z Lublina?<\/span>
\n Do pa\u017adziernika 68 roku z Lubelszczyzny wyjecha\u0142o 120 os\u00f3b. \u017bydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Lublina ju\u017c wtedy nie by\u0142o wielu. \u017bydowski Lublin w 1949 roku sko\u0144czy\u0142 si\u0119 definitywnie. Nie by\u0142o \u017cycia \u017cydowskiego. By\u0142o w kilku innych miastach. Poza tym ci ludzie, kt\u00f3rzy wyje\u017cd\u017cali, byli w wi\u0119kszo\u015bci Polakami pochodzenia \u017cydowskiego.<\/span>
\n To nie by\u0142a najwi\u0119ksza fala wyjazd\u00f3w z Polski. Taka by\u0142a w roku 1946\/47, potem w 1956. Po 56 roku znowu by\u0142 szlaban, nie wypuszczano za granic\u0119. Chocia\u017c by\u0142a tendencja, \u017ce \u017bydzi wyje\u017cd\u017cali. Zw\u0142aszcza ci, kt\u00f3rych nic nie \u0142\u0105czy\u0142o z komunistami. A takich by\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107. Skala wyjazd\u00f3w mi\u0119dzy 1956 a 1967 to kilkaset os\u00f3b rocznie, kt\u00f3re wyjecha\u0142y. Przed marcem obliczano liczb\u0119 \u017byd\u00f3w na oko\u0142o 30 tysi\u0119cy. Wyjecha\u0142o oko\u0142o 20 tysi\u0119cy, mo\u017ce troch\u0119 wi\u0119cej.
\n<\/span>
\nTomek:<\/strong> Warto jeszcze powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142a to okazja do rozgrywek czysto personalnych na poziomie elementarnych relacji mi\u0119dzyludzkich. Trzeba mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce nie decydowa\u0142a cz\u0119sto tylko polityka. To by\u0142a okazja wykopania kogo\u015b ze stanowiska pod pretekstem, \u017ce kto\u015b mia\u0142 w dziesi\u0105tym pokoleniu przodka \u017cydowskiego. Przestawa\u0142 by\u0107 z dnia na dzie\u0144 dyrektorem. Kto\u015b inny czeka\u0142 ju\u017c na to stanowisko. Wielokrotnie tak to si\u0119 dzia\u0142o. Wychodzi\u0142a paskudna natura cz\u0142owieka. Uruchomiono mechanizm niegodziwo\u015bci ludzkiej.<\/span><\/p>\n

Gross w jakim\u015b tek\u015bcie nazywa to “prywatyzacj\u0105 przemocy”. Je\u015bli kto\u015b mia\u0142 spraw\u0119 do za\u0142atwienia ze swoim s\u0105siadem, szefem, znajomym, m\u00f3g\u0142 j\u0105 postawi\u0107 na forum partyjnym czy zak\u0142adowym. I je\u015bli wskazana osoba rzeczywi\u015bcie mia\u0142a pochodzenie “syjonistyczne”, konsekwencj\u0105 by\u0142o najcz\u0119\u015bciej napi\u0119tnowanie i zmuszenie do wyjazdu. Nie by\u0142o tak, \u017ce wr\u0119czano bilet w jedn\u0105 stron\u0119, ale po prostu nie dawano \u017cy\u0107. W obliczu antysemickiego pandemonium wielu decydowa\u0142o si\u0119 na wyjazd nie widz\u0105c w Polsce \u017cadnej przysz\u0142o\u015bci.<\/span>
\n Cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w popar\u0142a komunizm mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce komunizm i socjalizm obiecywa\u0142y zniesienie przes\u0105d\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c rasowych. Wedle Marksa znikni\u0119cie kapitalizmu mia\u0142o spowodowa\u0107 znikni\u0119cie “kwestii \u017cydowskiej”. Tymczasem okaza\u0142o si\u0119, jak g\u0142\u0119bokie s\u0105 pok\u0142ady antysemityzmu w partii. Zajmowano nie tylko stanowiska “opr\u00f3\u017cnione” z syjonist\u00f3w, kupowano za bezcen mieszkania i meble.<\/span><\/p>\n

ZA DU\u017bO CH\u0118TNYCH<\/strong>
\nAnia:<\/strong> Wracaj\u0105c do Dworca Gda\u0144skiego, jeden z bohater\u00f3w opowiada, \u017ce kiedy sk\u0142ada\u0142 papiery, kt\u00f3re mia\u0142y mu umo\u017cliwi\u0107 wyjazd z Polski, a z kt\u00f3rych absolutnie nie wynika\u0142o, \u017ce ma \u017cydowskie korzenie, wydaj\u0105cy pozwolenie na wyjazd powiedzia\u0142: “jak was cholera rozpozna\u0107”. Na jakiej podstawie ci ludzie dostawali wizy wyjazdowe, a jeszcze wcze\u015bniej na jakiej podstawie ktokolwiek ich o cokolwiek oskar\u017ca\u0142? Skoro cz\u0119\u015b\u0107 z nich do \u017cydostwa si\u0119 nie przyznawa\u0142a, nie wiedzia\u0142a, \u017ce ma \u017cydowskie korzenie?<\/span><\/p>\n

By\u0142y dokumenty, z kt\u00f3rych wynika\u0142o, \u017ce rodzice wyznawali judaizm, mieli “jednoznacznie brzmi\u0105ce” imiona i nazwiska. W wielu rodzinach kwestia pochodzenia by\u0142a tematem tabu.<\/span><\/p>\n

Ania:<\/strong> Zastanawiam si\u0119, czy by\u0142a jaka\u015b granica pomy\u0142ki? Mo\u017ce i to brzmia\u0142o po \u017cydowsku, ale nic z \u017cydostwem nie mia\u0142o wsp\u00f3lnego.<\/span><\/p>\n

Raczej nie. Podejrzenia, \u017ce kto\u015b jest \u017bydem mog\u0142y si\u0119 pojawi\u0107, ale nale\u017ca\u0142o to wyja\u015bni\u0107 w oparciu o dokumenty. Oczywi\u015bcie na podw\u00f3rku, w szkole, jak kto\u015b wygl\u0105da\u0142, czy mia\u0142 “niearyjskie” nazwisko, albo kolegowa\u0142 si\u0119 nie z tym, co trzeba by\u0142 pos\u0105dzany, \u017ce jest \u017bydem, albo tzw. szabesgojem. Natomiast nie wypuszczano z Polski tych, kt\u00f3rzy chcieli si\u0119 poda\u0107 za \u017byd\u00f3w. Na to komuni\u015bci by nie pozwolili. By\u0142oby za du\u017co ch\u0119tnych.<\/span><\/p>\n

NA PEWNO NIE RUSCY<\/strong>
\nG\u0142os z sali:<\/strong> Chcia\u0142em powr\u00f3ci\u0107 do s\u0142ynnego spektaklu. Jaki\u015b czas temu w kt\u00f3rej\u015b gazecie by\u0142o napisane, \u017ce to nie sam spektakl odegra\u0142 tak znaczn\u0105 rol\u0119, tylko Gustaw Holoubek, to, w jaki spos\u00f3b przedstawia\u0142 Konrada. A kilka dni temu rozmawia\u0142em z profesorem UMCS, kt\u00f3ry wyg\u0142osi\u0142 dosy\u0107 ciekaw\u0105 tez\u0119, \u017ce ca\u0142y spektakl by\u0142 prowokacj\u0105. Dwie skrajne hipotezy. Czy jeste\u015bmy w stanie okre\u015bli\u0107, co zawa\u017cy\u0142o: tre\u015b\u0107 Dziad\u00f3w, Holoubek, czy prowokacja?<\/span><\/p>\n

Na pewno nie “Ruscy”. Na u\u017cytek naszego spotkania przeczyta\u0142em sobie “Nasz Dziennik”. W\u0142a\u015bnie dzi\u015b jest spotkanie w Klubie Inteligencji Katolickiej z Jerzym Robertem Nowakiem. Ten epigon marcowego wys\u0142owienia pewnie teraz uprawia ostr\u0105 “jazd\u0119” przeciwko emigrantowi marcowemu Grossowi. I na pewno m\u00f3wi te\u017c o Marcu jako o prowokacji. Z punktu widzenia wielu ludzi mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bciwie to, co si\u0119 dzia\u0142o si\u0119 w marcu, walka o Dziady, protesty student\u00f3w, s\u0105 elementem jakiej\u015b gry. Domy\u015blano si\u0119 intryg i zakulisowych dzia\u0142a\u0144 w \u0142onie samej partii. M\u00f3wi si\u0119 o frakcjach, koteriach, grupach, walkach wewn\u0119trznych. SB rejestrowa\u0142a bardzo dok\u0142adnie reakcje sali podczas wszystkich przedstawie\u0144 Dziad\u00f3w. Ju\u017c po wybuchu protest\u00f3w studenckich propaganda zacz\u0119\u0142a insynuowa\u0107, \u017ce sprawa Dziad\u00f3w by\u0142a jedynie pretekstem. Powiedzia\u0142em, \u017ce to nie “Ruscy”. To wiemy na pewno ze wspomnie\u0144 ambasadora ZSRR. Ale jedna z plotek m\u00f3wi\u0142a, \u017ce si\u0119 spektakl nie spodoba\u0142 w ambasadzie sowieckiej. Warto doda\u0107, \u017ce Dziady mia\u0142y u\u015bwietni\u0107 obchody kolejnej rocznicy rewolucji pa\u017adziernikowej. Tylko w socjalizmie mo\u017cliwa jest taka paranoja. Sam Dejmek nie zak\u0142ada\u0142, \u017ce robi jak\u0105\u015b wywrotow\u0105 inscenizacj\u0119.<\/span>
\n Podobno obrazi\u0142 si\u0119 Zenon Kliszko, osoba numer dwa w partii. Kliszko siedz\u0105cy w pierwszym rz\u0119dzie uzna\u0142, \u017ce pewne kwestie o Nowosilcowie i innych postaciach, s\u0105 wyg\u0142aszane do niego. Odebra\u0142 to osobi\u015bcie i by\u0142 bardzo zbulwersowany, uzna\u0142, \u017ce ma do czynienia z demonstracj\u0105 przeciwko w\u0142adzy. W ka\u017cdym razie spektakl obrasta\u0142 legend\u0105. Bilety by\u0142y wysprzedane.<\/span>
\n Wybrano oczywi\u015bcie najgorsze rozwi\u0105zanie – zdj\u0119cie sztuki z afisza. Ci kt\u00f3rzy s\u0105 zwolennikami teorii spiskowej uznaj\u0105, \u017ce kto\u015b za tym sta\u0142, wyda\u0142 decyzj\u0119 wiedz\u0105c, jakie mo\u017ce to przynie\u015b\u0107 konsekwencje. Ten w\u0105tek spiskowy nie ma jednak prze\u0142o\u017cenia na materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe. Nie uda\u0142o si\u0119 udowodni\u0107 czego\u015b takiego.<\/span><\/p>\n

G\u0141OS, KT\u00d3REGO NIE S\u0141YCHA\u0106<\/strong>
\nAnia:<\/strong> Ola pyta\u0142a, na ile ludzie, kt\u00f3rzy szli w wiecach poparcia dla Gomu\u0142ki i jego s\u0142\u00f3w wierzyli w to. Natomiast to, co w wielu wspomnieniach emigrant\u00f3w marcowych pojawia si\u0119, to ich brak odczucia, \u017ce kto\u015b jest za nimi, \u017ce kto\u015b nie popiera tego, co si\u0119 dzieje, nie popiera tego, co m\u00f3wi Gomu\u0142ka.<\/span>
\n Przygotowuj\u0105c si\u0119 do tego spotkania czyta\u0142am wspomnienie kobiety, kt\u00f3ra w marcu nie wyjecha\u0142a ale m\u00f3wi, \u017ce w pewnym momencie w antykwariatach pojawi\u0142y si\u0119 rzeczy “po \u017bydach”. Strasznie j\u0105 to wzburzy\u0142o. Uzna\u0142a, \u017ce to jest “powt\u00f3rka z rozrywki” – ludzie wyszarpuj\u0105 sobie czyje\u015b pami\u0105tki, ale nikt nie ma poczucia, \u017ce co\u015b jest nie tak.<\/span><\/p>\n

Trudno by\u0142o to odczu\u0107, poniewa\u017c media i partia m\u00f3wi\u0142y jednym g\u0142osem. Wida\u0107 by\u0142o tylko oficjalny przekaz. Z zagranicy by\u0142o tylko Radio Wolna Europa, kt\u00f3ra pot\u0119pia, m\u00f3wi prawd\u0119, tak samo jak ca\u0142a emigracyjna polska prasa. Ten g\u0142os mimo wszystko by\u0142 s\u0142abo s\u0142yszalny. Na codzie\u0144 trudno by\u0142o pokaza\u0107 solidarno\u015b\u0107 osobom, kt\u00f3re by\u0142y szykanowane. Obawiano si\u0119 donos\u00f3w i represji. Wystarczy\u0142o w zak\u0142adzie, szkole mie\u0107 stanowisko “syjonistyczne”, automatycznie by\u0142o si\u0119 ofiar\u0105 ataku. Sk\u0105d takie przypuszczenie? Po otwarciu archiw\u00f3w IPN historycy zdali sobie spraw\u0119 ze skali infiltrowania spo\u0142ecze\u0144stwa przez SB i skali jego demoralizacji. Przyk\u0142ad pierwszy z brzegu – idzie babcia, widzi, \u017ce kto\u015b wiesza ulotk\u0119 i wysy\u0142a anonim albo dzwoni, gdzie trzeba. S\u0105 setki, tysi\u0105ce takich dokument\u00f3w.<\/span>
\n Popierano student\u00f3w w r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bciach. Bo Marzec to nie jest tylko Warszawa i wielkie miasta. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w bardzo wielu miejscach ulotki, kt\u00f3re popieraj\u0105 student\u00f3w. SB nadspodziewanie szybko namierza\u0142a ich autor\u00f3w. Polska by\u0142a pa\u0144stwem policyjnym. Nie jest tak, \u017ce wszyscy byli antysemitami i cieszyli si\u0119 z nieszcz\u0119\u015bcia \u017byd\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi, je\u015bli nawet by\u0142a oboj\u0119tna, daleka by\u0142a od wyra\u017cania otwartej wrogo\u015bci. Na przeszkodzie empatii sta\u0142 strach. I st\u0105d odczucie samotno\u015bci w\u015br\u00f3d prze\u015bladowanych.<\/span><\/p>\n

Tomek:<\/strong> Marzec by\u0142 do\u015bwiadczeniem formu\u0142uj\u0105cym du\u017c\u0105 grup\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy stali si\u0119 zacz\u0105tkiem opozycji demokratycznej. By\u0142 wsp\u00f3lnym do\u015bwiadczeniem, do kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142o si\u0119 odnie\u015b\u0107. Paradoksalnie by\u0142 pocz\u0105tkiem ko\u0144ca, rozpadu totalitarnych struktur. Ci, kt\u00f3rzy ocierali si\u0119 o tamt\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 pami\u0119taj\u0105, jak ma\u0142o os\u00f3b uczestniczy\u0142o w tej opozycji demokratycznej. W tej chwili tych kombatant\u00f3w jest tak du\u017co.<\/span>
\n Pi\u0142sudski na zjazdach kombatant\u00f3w zawsze m\u00f3wi\u0142: “Gdybym ja mia\u0142 was tylu wtedy, co teraz”. Nowak teraz te\u017c jest kombatantem. B\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie aparatczykiem. Bender tak samo. Za\u0142o\u017cyciel Klubu Inteligencji Katolickiej, kolaboruj\u0105cy ca\u0142y czas z komun\u0105, b\u0119d\u0105cy pos\u0142em na sejm. W tej chwili w og\u00f3le im nie przeszkadza ich przesz\u0142o\u015b\u0107 w pi\u0119tnowaniu Michnika, Grossa, tych, kt\u00f3rzy wtedy rzeczywi\u015bcie dzia\u0142ali w opozycji demokratycznej. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich ma w sobie poczucie winy – wiedz\u0105, \u017ce nic nie robili. Michnik jest wyrzutem sumienia.<\/span><\/p>\n

Dla \u015brodowisk, o kt\u00f3rych m\u00f3wisz, Marzec nie jest jednym z polskich kryzys\u00f3w, jednym z polskich miesi\u0119cy. Jest jakim\u015b wy\u0142adowaniem w obr\u0119bie w\u0142adzy komunistycznej, z kt\u00f3rym porz\u0105dni Polacy nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego. Jeszcze kilka s\u0142\u00f3w o inwigilacji. Inwigilowano zwyk\u0142ych ludzi , zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy byli \u0142\u0105czeni znajomo\u015bciami z “syjonistami”. Ale przede wszystkim inwigilowano intelektualist\u00f3w nastawionych krytycznie do systemu, na przyk\u0142ad Leszka Ko\u0142akowskiego, Jacka Kuronia. W sumie kilkadziesi\u0105t os\u00f3b by\u0142o “rozpracowywanych” 24 godziny na dob\u0119: telefony na pods\u0142uchu, sie\u0107 agent\u00f3w. Ka\u017cdy krok – idzie do kina, idzie po zakupy – s\u0105 raporty. Jerzego Eislera w Marcu najbardziej przerazi\u0142o, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 rzekomych “inspirator\u00f3w” boi si\u0119 wyj\u015b\u0107 z domu. SB notuje tylko, \u017ce przez ca\u0142y dzie\u0144 siedz\u0105 w domu.<\/span><\/p>\n

PROTEST<\/strong>
\nBy\u0142 jeden g\u0142o\u015bny protest. Grupa pi\u0119ciu pos\u0142\u00f3w katolickich (Znak), zaprotestowa\u0142a przeciwko pa\u0142owaniu, pacyfikacji student\u00f3w. 11 marca zg\u0142oszono interpelacj\u0119 w Sejmie. Ta interpelacja miesi\u0105c przele\u017ca\u0142a u marsza\u0142ka sejmu. Pandemonium rozp\u0119ta\u0142o si\u0119 8 czy 9 kwietnia 1968 roku. To by\u0142 seans nienawi\u015bci ze strony prezydium Sejmu, pos\u0142\u00f3w PZPR i bratnich partii. Zaszczuto tych pi\u0119ciu pos\u0142\u00f3w, a zw\u0142aszcza Jerzego Zawiejskiego. By\u0142 te\u017c g\u0142os Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry ujmowa\u0142 si\u0119 za studentami. Co jest wa\u017cne, ani ta interpelacja, ani Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wyst\u0119powa\u0142y przeciw antysemityzmowi.<\/span><\/p>\n

Ania:<\/span> Protesty studenckie dotyczy\u0142y braku wolno\u015bci wypowiedzi, cenzury. Zastanawiam si\u0119, na ile podejmowa\u0142y one problem antysemityzmu?<\/p>\n

Trzeba widzie\u0107 nast\u0119pstwo zdarze\u0144. Pierwszy wiec jest 8 marca na dziedzi\u0144cu Uniwersytetu Warszawskiego. Autobusami wycieczkowymi przyje\u017cd\u017ca, wezwany przez rektora, aktyw robotniczy. Panowie z pa\u0142ami pr\u00f3buj\u0105 spacyfikowa\u0107 student\u00f3w. Dochodzi do przepychanek na terenie Uniwersytetu. Odczytana zostaje rezolucja, kt\u00f3ra wzywa do przywr\u00f3cenia student\u00f3w mi\u0119dzy innymi Michnika i Szlajfera, aresztowanych za demonstrowanie pod pomnikiem Mickiewicza; przywr\u00f3cenia Dziad\u00f3w w Teatrze Narodowym, zniesienia cenzury itd. Studenci si\u0119 rozchodz\u0105 i rozpoczyna si\u0119 pa\u0142owanie na Krakowskim Przedmie\u015bciu. Ju\u017c wtedy przyje\u017cd\u017ca milicja z d\u0142ugimi pa\u0142ami i rozpoczyna si\u0119 gonitwa, rozbijanie rozchodz\u0105cych si\u0119 student\u00f3w. To powoduje akcje solidarno\u015bciowe, kt\u00f3re rozlewaj\u0105 si\u0119 po ca\u0142ym kraju. W Lublinie pierwszy wiec odbywa si\u0119 10 marca pod “Chatk\u0105 \u017baka”. Potem jest 13. “Przyw\u00f3dcy”, tak zwani “komandosi” s\u0105 aresztowani. Pojawiaj\u0105 si\u0119 inni. Protesty trwaj\u0105 jeszcze przez dwa tygodnie. R\u00f3wnolegle trwa kampania nienawi\u015bci, kt\u00f3ra od 11 marca staje si\u0119 kampani\u0105 antysemick\u0105. Wcze\u015bniej w prasie nie ma tego w\u0105tku. Potem staje si\u0119 on w\u0105tkiem pierwszoplanowym. S\u0105 dokumenty m\u00f3wi\u0105ce, jak ta kampania przebiega – ka\u017cda redakcja dostawa\u0142a nakaz pisania o tym. Wyobra\u017acie sobie, jakby we wszystkich pismach codziennie zacz\u0119li publikowa\u0107 Jerzy Robert Nowak zgodnie z dyrektywami Rydzyka. I jest tylko ten motyw.<\/span><\/p>\n

Piotr:<\/strong> Aktyw robotniczy. Sk\u0105d w\u0142a\u015bciwie si\u0119 wzi\u0119li ci ludzie?<\/span><\/p>\n

Ormowcy.<\/span><\/p>\n

Piotr:<\/strong> Czyli to nie s\u0105 ludzie, kt\u00f3rych SB skrzykn\u0119\u0142a w fabryce “chod\u017acie, pobijemy student\u00f3w”, tylko ormowcy?<\/span><\/p>\n

Ormowcy i tak zwany aktyw partyjny z zak\u0142ad\u00f3w pracy. Smutni panowie.<\/span><\/strong><\/p>\n

MARCOWY DOCENT<\/strong>
\nAnia:<\/strong> Odbiegaj\u0105c troch\u0119 od student\u00f3w, w pewnym momencie pojawia si\u0119 wystawa m\u00f3wi\u0105ca, jak w latach 1939-45 Polacy pomagali \u017bydom. Natomiast z drugiej strony zaraz pojawia si\u0119 przykaz m\u00f3wi\u0105cy o punktach za pochodzenie. To s\u0105 dwie rzeczy, kt\u00f3re si\u0119 totalnie wykluczaj\u0105. M\u00f3wimy, \u017ce nie jeste\u015bmy absolutnie antysemitami, co ma potwierdzi\u0107 ta wystawa, a z drugiej punkty za pochodzenie.<\/span><\/p>\n

To nie tylko wystawa. W dyskursie antysemickim, jest to doskonale opisane przez profesora Micha\u0142a G\u0142owi\u0144skiego, jest ca\u0142a grupa tekst\u00f3w dotycz\u0105cych stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich w czasie okupacji, pisanych pod has\u0142em “wszyscy Polacy pomagali \u017bydom”, bo \u017bydzi albo byli bierni i szli na \u015bmier\u0107, albo kolaborowali. Pomoc polska by\u0142a masowa. A tymczasem setki tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych uratowano, okazuje czarn\u0105 niewdzi\u0119czno\u015b\u0107. Izrael podpisuje porozumienie z RFN, kt\u00f3re ma s\u0142u\u017cy\u0107 przerzuceniu odpowiedzialno\u015b\u0107 za Holocaust na Polak\u00f3w. Kanclerz Adenauer wyp\u0142aca si\u0119 za to Izraelowi. W dzia\u0142aniach antypolskich bior\u0105 udzia\u0142 oczywi\u015bcie Ameryka\u0144scy imperiali\u015bci. To by\u0142o w tej kampanii niezmiernie istotne. I to zosta\u0142o do tej pory. Na przyk\u0142ad niekt\u00f3re wypowiedzi wychodz\u0105ce z kr\u0119g\u00f3w IPN, niewa\u017cne czy ich autorzy s\u0105 tego \u015bwiadomi, s\u0105 powieleniem tego schematu. Jest tylko 6 tysi\u0119cy polskich Sprawiedliwych, a przecie\u017c ich by\u0142o sto razy wi\u0119cej. Czemu to wszystko s\u0142u\u017cy? Dlaczego jest takie sito w Yad Vashem? Podejrzenia, \u017ce pomagano za pieni\u0105dze, s\u0105 ca\u0142kowicie bezpodstawne – wszyscy robili to bezinteresownie. Tak samo dyskusja z Grossem. “\u017bydzi oskar\u017caj\u0105 Polak\u00f3w o jakie\u015b zbrodnie. A przecie\u017c by\u0142o odwrotnie. By\u0142a masowa pomoc. To \u017bydzi s\u0105 zbrodniarzami, poniewa\u017c wprowadzili w Polsce komunizm.” Tak teraz m\u00f3wi Jerzy Robert Nowak. Ilu by\u0142o \u017byd\u00f3w w UB? To \u017bydzi w UB i w partii wprowadzili komunizm i zn\u0119cali si\u0119 nad polskim narodem a\u017c do 1956 roku. Zbrodni Polak\u00f3w na \u017bydach nie by\u0142o \u017cadnych. Nie by\u0142o \u017cadnego antysemityzmu. Tylko by\u0142a pomoc. A kto m\u00f3wi inaczej, szkaluje. To jest do tej pory.<\/span><\/p>\n

A teraz w kwestii awansu spo\u0142ecznego. Nie jest wiadomo, jaki by\u0142 cel Moczara. Czy walczy\u0142 z Gomu\u0142k\u0105, czy chcia\u0142 przej\u0105\u0107 jego stanowisko, czy mo\u017ce d\u0105\u017cy\u0142 do wzmocnienia swojej pozycji, kt\u00f3ra ju\u017c i tak by\u0142a wystarczaj\u0105co silna, czy te\u017c chcia\u0142 dokona\u0107 czystki pozbywaj\u0105c si\u0119 towarzyszy pochodzenia \u017cydowskiego? W MSW nie musia\u0142, poniewa\u017c ju\u017c w 1954 roku w UB a potem w SB prawie \u017byd\u00f3w nie by\u0142o. By\u0142 co prawda jeszcze jeden wice minister pochodzenia \u017cydowskiego, ale odwo\u0142ano go w po\u0142owie 1962 r. Tak samo w wojsku. Natomiast by\u0142a ca\u0142a grupa os\u00f3b nale\u017c\u0105cych do partii, kt\u00f3ra odczuwa\u0142a niemo\u017cno\u015b\u0107 robienia dalszej kariery w aparacie partyjnym, czy w innych instytucjach, bo stanowiska zaj\u0119te s\u0105 przez starych towarzyszy jeszcze z Komunistycznej Partii Polski. Niekt\u00f3rzy z nich byli \u017bydami, inni nie. Nie ma mo\u017cliwo\u015bci awansu. Rok 1968 awans ten umo\u017cliwi\u0142. To jest symbol marcowego docenta. Jak si\u0119 wyrzuci profesor\u00f3w, przyjdzie facet, kt\u00f3rego mianuje si\u0119 docentem.<\/span><\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce inteligencja w PRLu, nie zdaje egzaminu. Po pa\u017adzierniku 1956 “zdradza” socjalizm przechodz\u0105c na pozycje “rewizjonistyczne” (np. Ko\u0142akowski). Jest grupa m\u0142odych ludzi, Kuro\u0144, Modzelewski, kt\u00f3rzy dopominaj\u0105 si\u0119 przeprowadzenia reformy systemu w duchu socjalistycznym, za co s\u0105 karani. Ale i Zwi\u0105zek Literat\u00f3w, i starzy pisarze, i studenci… Z punktu widzenia w\u0142adzy okazuje si\u0119, \u017ce to wszystko jest nie takie, jak by\u0107 powinno. I to trzeba zmieni\u0107. 1968 rok jest symboliczn\u0105 dat\u0105 rozej\u015bcia si\u0119 inteligencji polskiej z komunizmem. Pryskaj\u0105 wszelkie z\u0142udzenia. Ko\u0144czy si\u0119 flirt z w\u0142adz\u0105. Pierwszym przystankiem by\u0142 rok 1956, stosunek do partii zmieni\u0142o wiele os\u00f3b wcze\u015bniej tworz\u0105cych, popieraj\u0105cych, afirmuj\u0105cych wprowadzanie komunizmu w Polsce. 1968 jest da tej formacji stacj\u0105 docelow\u0105. Inteligencja odpada i pojawia si\u0119 co\u015b ciekawego, co opisa\u0142 Adam Michnik w swej ksi\u0105\u017cce Ko\u015bci\u00f3\u0142, lewica, dialog – zaczyna si\u0119 powolnie zbli\u017canie “lewicy laickiej” z katolikami. Powstaje zupe\u0142nie nowa jako\u015b\u0107, z kt\u00f3rej zrodzi si\u0119 Komitet Obrony Robotnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

MILICJA<\/strong>
\nG\u0142os z sali:<\/strong> Mam jeszcze pytanie a propos wychodzenia student\u00f3w na ulice. Zastanawia mnie, czy w tamtym czasie rzeczywi\u015bcie studenci mieli du\u017c\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 protestu, widzieli cel, w kt\u00f3rym wychodz\u0105? Czy by\u0142a to tylko ch\u0119\u0107 manifestu przeciw cenzurze? A mo\u017ce cicha nadzieja na rewolucj\u0119? A z drugiej strony, czy milicjanci, kt\u00f3rzy ich pa\u0142owali, wiedzieli, dlaczego ich pa\u0142uj\u0105, czy traktowali to jako rozkaz nie zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad tym w og\u00f3le?<\/span><\/p>\n

Milicja ma rozkaz, dzia\u0142a i \u017cadne argumenty nie przemawiaj\u0105. Opr\u00f3cz si\u0142y. A je\u015bli chodzi o student\u00f3w – projekt polityczny mia\u0142o \u015brodowisko “komandos\u00f3w”. M\u00f3wi\u0119 o pierwszym wiecu 8 marca. Jest grupa, kt\u00f3ra wyst\u0119puje z pewnym programem. Przemoc ze strony milicji, ORMO, partii wywo\u0142a\u0142a reakcj\u0119 – dosz\u0142o do szybkiego u\u015bwiadomienia – s\u0105 warto\u015bci, za kt\u00f3re warto walczy\u0107. Byli te\u017c tacy, kt\u00f3rzy do\u0142\u0105czyli do protestuj\u0105cych poszukuj\u0105c mocnych wra\u017ce\u0144.<\/span><\/p>\n

SCHADENFREUDE<\/strong>
\nAnia:<\/strong> A reakcja ludno\u015bci w Polsce na interwencj\u0119 w Czechos\u0142owacji? Czy poza dramatycznym wydarzeniem, kt\u00f3re ma miejsce na Do\u017cynkach i spontanicznym sk\u0142adaniem kwiat\u00f3w pod Instytutem Czechos\u0142owacji jest jakie\u015b poparcie spo\u0142eczne dla zmian w Czechos\u0142owacji? Czy to zn\u00f3w odbywa si\u0119 po cichu?<\/span><\/p>\n

Nie ma \u017cadnych manifestacji przeciw uczestnictwu polskich wojsk (25 tysi\u0119cy polskich \u017co\u0142nierzy). Gesty poparcia dla Czech\u00f3w by\u0142y nieliczne i izolowane. S\u0105 oczywi\u015bcie listy intelektualist\u00f3w do pisarzy czeskich. Michnik, kt\u00f3ry siedzia\u0142 wtedy w wi\u0119zieniu napisa\u0142 w swoich wspomnieniach o ha\u0144bie, \u017ce po raz pierwszy wstydzi si\u0119, \u017ce jest Polakiem.<\/span><\/p>\n

Czesi funkcjonuj\u0105 w polskiej \u015bwiadomo\u015bci jako “Pepiki”, z kt\u00f3rymi zawsze s\u0105 problemy. To si\u0119 nazywa “schadenfreude” – rado\u015b\u0107 z cudzego nieszcz\u0119\u015bcia. “Pepikom”, kt\u00f3rzy podskakiwali, przy\u0142o\u017cono. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi z pewno\u015bci\u0105 reaguje naturalnie, czyli wsp\u00f3\u0142czuje ofiarom.<\/span>
\n Gomu\u0142ce wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce wyst\u0105pienie Czechos\u0142owacji z Uk\u0142adu Warszawskiego zmniejszy bezpiecze\u0144stwo Polski (“odwetowcy” z Bonn bardzo si\u0119 wzmocni\u0105). Moi koledzy historycy uwa\u017caj\u0105, \u017ce by\u0142 wybitnym politykiem, zw\u0142aszcza na tle Bieruta czy Gierka. Ja mam tu bardziej krytyczny ogl\u0105d. I je\u015bli mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, \u017ce w czasie kampanii anty\u017cydowskiej sytuacja w pewien spos\u00f3b go przeros\u0142a, \u017ce antysemityzmem grali inni, to w przypadku Czechos\u0142owacji nie ma w\u0105tpliwo\u015bci \u2013 Gomu\u0142ka by\u0142 jednym z najbardziej zagorza\u0142ych rzecznik\u00f3w interwencji. Ale najgorsze mia\u0142o si\u0119 sta\u0107 w grudniu 1970 roku, kiedy Biuro Polityczne wyda\u0142o rozkaz strzelania do robotnik\u00f3w. W marcu zabijano tylko s\u0142owami.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

FUZJA RADYKALNYCH ANTYSEMIT\u00d3W Z KOMUNISTAMI Anna D\u0105browska \u017beby wej\u015b\u0107 w temat Marca mo\u017cna zacz\u0105\u0107 od pocz\u0105tku, mo\u017cna zacz\u0105\u0107 od ko\u0144ca i mo\u017cna zacz\u0105\u0107 od \u015brodka. Od jego bezpo\u015brednich lub d\u0142ugofalowych przyczyn, przebiegu lub bezpo\u015brednich czy d\u0142ugofalowych skutk\u00f3w. Jest to najbardziej skomplikowany i trudny w interpretacji kryzys polityczny w powojennej Polsce. Ma on wiele najr\u00f3\u017cniejszych odbi\u0107, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59642"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59642"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59642\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":59651,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59642\/revisions\/59651"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}