{"id":59706,"date":"2018-07-23T17:09:31","date_gmt":"2018-07-23T15:09:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=59706"},"modified":"2018-07-17T07:07:25","modified_gmt":"2018-07-17T05:07:25","slug":"25-00-24","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=59706","title":{"rendered":"Joanna Tokarska-Bakir: – Pogrom kielecki nie by\u0142 ubeck\u0105 prowokacj\u0105."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Joanna Tokarska-Bakir: Pogrom kielecki nie by\u0142 ubeck\u0105 prowokacj\u0105. Komuni\u015bci wiedzieli, kto by\u0142 odpowiedzialny za t\u0119 zbrodni\u0119<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Dorota Wodecka<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

8 lipca 1946 r., Kielce, pogrzeb ofiar pogromu (Fot. Jerzy Baranowski \/ PAP)<\/em><\/span><\/p>\n

Rozr\u00f3\u017cni\u0142am dw\u00f3ch Majewskich, kt\u00f3rzy w \u015bledztwie IPN-owskim zostali sklejeni w jedn\u0105 posta\u0107. Jeden ratuje \u017byd\u00f3w na Plantach, drugi zaciera \u015blady udzia\u0142u milicjant\u00f3w w pogromie. Potem “dobry” Majewski aresztowa\u0142 “z\u0142ego”, ale to nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 dla niego dobrze.<\/strong><\/p>\n

Joanna Tokarska-Bakir<\/b>\u00a0\u2013 antropolo\u017cka kultury i religioznawczyni, profesor nauk humanistycznych w Instytucie Slawistyki PAN, autorka m.in. ksi\u0105\u017cek: \u201eRzeczy mgliste\u201d (2004), \u201eLegendy o krwi\u201d (2008, wydanie francuskie 2015), \u201eOkrzyki pogromowe\u201d (2012). Ostatnia ksi\u0105\u017cka \u201ePod kl\u0105tw\u0105. Portret spo\u0142eczny pogromu kieleckiego\u201d, wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa, uka\u017ce si\u0119 28 lutego.<\/i><\/span><\/p>\n

Pe\u0142n\u0105 wersj\u0119 rozmowy opublikujemy 20 lutego w \u201eKsi\u0105\u017ckach. Magazynie<\/b><\/i><\/span>
\ndo Czytania<\/b>\u201d<\/i><\/span><\/p>\n

Dorota Wodecka: Dlaczego antropolo\u017cka napisa\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 o pogromie kieleckim?<\/strong><\/p>\n

Joanna Tokarska-Bakir:<\/b>\u00a0Zainspirowa\u0142a mnie Diane Vaughan, etnografka, kt\u00f3ra bada\u0142a katastrof\u0119 promu kosmicznego Challenger. Analizuj\u0105c dokumenty NASA, dowiod\u0142a, \u017ce przyczyn\u0105 katastrofy nie by\u0142 zamach ani spisek, ale kultura organizacyjna in\u017cynier\u00f3w, notoryczne zani\u017canie standard\u00f3w i lekcewa\u017cenie procedur.<\/span><\/p>\n

W pewnym sensie podobnie by\u0142o w Kielcach. Od jesieni 1945 narasta\u0142 tam kryzys spo\u0142eczny. Z jednej strony instalowa\u0142 si\u0119 komunizm, z drugiej \u2013 zatrudnieni przez komunist\u00f3w milicjanci, wczorajsi partyzanci NSZ, AK, BCh i AL, gor\u0105czkowo usi\u0142owali zatrze\u0107 \u015blady w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci, w tym wojennych mord\u00f3w na \u017bydach. Do\u0142\u0105cza\u0142a si\u0119 do tego histeria dotycz\u0105ca przej\u0119tej przez Polak\u00f3w w\u0142asno\u015bci \u017cydowskiej. A tak\u017ce panika demograficzna zwi\u0105zana z powrotem \u017cydowskich repatriant\u00f3w z ZSRR. Pogrom kielecki mo\u017cna opisa\u0107 jako samozap\u0142on tych trzech czynnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Plotka, \u017ce \u017bydzi porywaj\u0105 dzieci, by\u0142a raczej usprawiedliwieniem ni\u017c przyczyn\u0105 pogromu.<\/span><\/b><\/p>\n

Sk\u0105d taki wniosek?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Zaczyna\u0142am pisa\u0107 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 z przekonaniem, \u017ce pogrom by\u0142 ubeck\u0105 prowokacj\u0105. Przypadkiem nawi\u0105za\u0142am kontakt z Micha\u0142em Ch\u0119ci\u0144skim, cz\u0142owiekiem otwartym i \u017cyczliwym, kt\u00f3ry udost\u0119pni\u0142 mi swoje zbiory. Jego wydana w 1983 r. ksi\u0105\u017cka \u201ePoland. Communism. Nationalism. Anti-semitism\u201d by\u0142a podstawow\u0105 przes\u0142ank\u0105 wskazuj\u0105c\u0105 w drugim \u015bledztwie kieleckim na robot\u0119 ubeck\u0105. W latach 40. i 50. Ch\u0119ci\u0144ski pracowa\u0142 w kontrwywiadzie. W 1968 r. zosta\u0142 wyrzucony z Polski, po czym zacz\u0105\u0142 nagrywa\u0107 ciekawe insiderskie rozmowy ze swoimi kolegami na temat minionego systemu. Gdy umar\u0142, jego rodzina poprosi\u0142a mnie, \u017cebym uporz\u0105dkowa\u0142a jego archiwum. Tak zdoby\u0142am bezpo\u015bredni dost\u0119p do \u017ar\u00f3de\u0142, na kt\u00f3rych oparto sugestie o prowokacji.<\/span><\/p>\n

Kiedy jednak przejrza\u0142am materia\u0142y dotycz\u0105ce pogromu, nie mog\u0142am uwierzy\u0107, \u017ce tak s\u0142abe dowody mog\u0142y si\u0119 sta\u0107 podstaw\u0105 hipotezy rozwa\u017canej przez IPN. Dlatego te\u017c na par\u0119 lat \u201eprzeprowadzi\u0142am si\u0119\u201d do archiwum IPN i zacz\u0119\u0142am szuka\u0107.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Pod kl\u0105tw\u0105. Spo\u0142eczny portret pogromu kieleckiego Joanna Tokarska-Bakir Czarna Owca, Warszawa Premiera: 28 lutego<\/em><\/span><\/p>\n

Czego konkretnie?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Kieleckiej codzienno\u015bci roku 1946, takiej przyziemnej, pozaideologicznej. Tego, gdzie kto mieszka\u0142, co jad\u0142 i co my\u015bla\u0142.<\/span><\/p>\n

Moment prze\u0142omowy nast\u0105pi\u0142, gdy rozr\u00f3\u017cni\u0142am dw\u00f3ch Majewskich, kt\u00f3rzy w \u015bledztwie IPN-owskim zostali sklejeni w jedn\u0105 posta\u0107. Tymczasem s\u0105 to dwie osoby tak r\u00f3\u017cne, jak to tylko mo\u017cliwe. Jeden okaza\u0142 si\u0119 \u201eanio\u0142em\u201d, a drugi \u201ediab\u0142em\u201d. Na miar\u0119 kieleckiego \u015brodowiska i tamtych czas\u00f3w oczywi\u015bcie.<\/span><\/p>\n

Kto by\u0142 \u201ediab\u0142em\u201d?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Milicjant Tadeusz Laske-Majewski \u2013 oszust, erotoman, \u201eamant i z\u0142odziej hotelowy\u201d, endek, przed wojn\u0105 uczestnik eksces\u00f3w anty\u017cydowskich. Jest szefem wydzia\u0142u \u015bledczego w Komendzie Wojew\u00f3dzkiej MO w Kielcach i prowadzi \u015bledztwo w pierwszych dniach po pogromie, po czym dezerteruje. Zostanie aresztowany rok p\u00f3\u017aniej i p\u00f3jdzie siedzie\u0107 za szaber, z kt\u00f3rego kielecka milicja \u017cy\u0142a do lat 50.<\/span><\/p>\n

A co z Majewskim \u201eanio\u0142em\u201d?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Cz\u0119stochowski robotnik Zygmunt Majewski jest komunist\u0105, kt\u00f3ry przed wojn\u0105 o\u017ceni\u0142 si\u0119 z towarzyszk\u0105 partyjn\u0105, \u017byd\u00f3wk\u0105. Razem z dzieckiem ukrywaj\u0105 si\u0119 w czasie wojny. Pracuje w Wojew\u00f3dzkim Urz\u0119dzie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, gdzie jest znany z prawo\u015bci, ma zreszt\u0105 pseudonim \u201eChrystus\u201d. Stoi na czele wydzia\u0142u do spraw funkcjonariuszy. W czasie pogromu pojawia si\u0119 na Plantach jako jeden z nielicznych ubek\u00f3w w mundurze i wyprowadza stamt\u0105d 12-letniego Jakuba \u015aredniego. Trzyma go na muszce, to jedyny spos\u00f3b, by ocali\u0107 mu \u017cycie.<\/span><\/p>\n

Dlaczego takie wa\u017cne dla pani by\u0142o rozr\u00f3\u017cnienie tych dw\u00f3ch Majewskich?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Bo to ostrze\u017cenie przed szablonowym my\u015bleniem. Jeden ratuje \u017byd\u00f3w na Plantach, a drugi zaciera \u015blady udzia\u0142u milicjant\u00f3w w pogromie.<\/span><\/p>\n

Co si\u0119 dalej z nimi sta\u0142o?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Jeden aresztowa\u0142 drugiego. Bo ten \u201ez\u0142y\u201d, ale obrotny Majewski po dezercji w lecie 1946 uciek\u0142 do Brzegu nad Odr\u0105, gdzie nawet zosta\u0142 przewodnicz\u0105cym Miejskiej Rady Narodowej. Tam rok p\u00f3\u017aniej aresztowa\u0142 go \u00f3w \u201edobry\u201d Majewski, kt\u00f3ry po pogromie zosta\u0142 przeflancowany z UB do MO w roli Herkulesa z zadaniem wyczyszczenia stajni Augiasza. Bo komuni\u015bci wstydzili si\u0119 za to, co si\u0119 sta\u0142o w Kielcach, i wiedzieli, kto jest za to odpowiedzialny. Wytropi\u0142 tam wielu eneszetowc\u00f3w, kt\u00f3rzy utrwalali w\u0142adz\u0119 ludow\u0105, czuj\u0105c si\u0119 w MO jak ryby w wodzie. Ale to nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 dla niego dobrze. W maju 1948 zosta\u0142 odwo\u0142any, a chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej zmar\u0142 w do\u015b\u0107 tajemniczych okoliczno\u015bciach podczas operacji przepukliny.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n
\n