{"id":59913,"date":"2018-02-28T17:09:08","date_gmt":"2018-02-28T15:09:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=59913"},"modified":"2018-02-28T09:10:09","modified_gmt":"2018-02-28T07:10:09","slug":"28-09-25","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=59913","title":{"rendered":"Sabina Bral – Wyp\u0119dzona z Polski w 1968 roku wyja\u015bnia, dlaczego zn\u00f3w us\u0142ysza\u0142a Gomu\u0142k\u0119"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

<\/a>“Prze\u017cywam deja vu”. Wyp\u0119dzona z Polski w 1968 roku wyja\u015bnia, dlaczego zn\u00f3w us\u0142ysza\u0142a Gomu\u0142k\u0119<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

\u00a0\u00a0 W\u0142odzimierz Szczepa\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Sabina Baral. Kto wyjecha\u0142 z Polski w marcu 1968 roku na fali antysemityzmu? \/ Fot. Renata Zawadzka<\/em><\/span><\/p>\n

\u2013 Czyta\u0142am tekst, \u017ce Polacy musieli si\u0119 zastanawia\u0107, jaki prezent sprawi\u0107 \u017bydom na t\u0119 50-rocznic\u0119 “marca” i zrobili perfekcyjn\u0105 rekonstrukcj\u0119 wydarze\u0144 sprzed kilkudziesi\u0119ciu lat \u2013 m\u00f3wi w wywiadzie dla naTemat Sabina Baral. Rozmawiamy przed jej przylotem na premier\u0119 spektaklu Krystyny Jandy opartego na ksi\u0105\u017cce Baral “Zapiski z wygnania”. Ona zosta\u0142a wyp\u0119dzona w marcu 1968 roku.<\/span><\/p>\n

Wkr\u00f3tce okr\u0105g\u0142a rocznica obchod\u00f3w wyp\u0119dzenia z Polski \u017byd\u00f3w w marcu 1968 roku, a do tego ogromne napi\u0119cie wywo\u0142ane ustaw\u0105 o IPN i zachowaniem obecnych w\u0142adz. Czy tegoroczny marzec b\u0119dzie szczeg\u00f3lny?<\/strong><\/p>\n

B\u0119dzie znamienny. Niestety, ostatnie wydarzenia to stracona szansa wsp\u00f3lnego patrzenia w przysz\u0142o\u015b\u0107. Wiem, \u017ce wielu z wyp\u0119dzonych zdecydowa\u0142o si\u0119 nie jecha\u0107 do Polski na obchody tej rocznicy ze wzgl\u0119du na obecn\u0105 sytuacj\u0119. Ci, co przyjad\u0105, b\u0119d\u0105 bardzo ostro\u017cni. A dla Polak\u00f3w ostatnie wydarzenia to takie przypomnienie s\u0142\u00f3w Faulknera, cytuj\u0119 z angielskiego: “Przesz\u0142o\u015b\u0107 nigdy nie umiera. W\u0142a\u015bciwie nawet nie jest przesz\u0142o\u015bci\u0105”.<\/span><\/p>\n

Pani zdaniem w Polsce jest antysemityzm?<\/strong><\/p>\n

Zawsze by\u0142. Nie tylko antysemityzm, ale ksenofobia, homofobia. \u0141\u0105cznie z wytykaniem u\u0142omnych, garbatych, ludzi z wad\u0105 wymowy czy rudych. W Polsce, tradycyjnie, po prostu trudno jest by\u0107 innym. Ale przez ostatnie dwadzie\u015bcia kilka lat, od “Solidarno\u015bci” do niedawna, nie by\u0142o w dobrym tonie wyra\u017ca\u0107 takie uczucia i ludzie to rozumieli. Na zachodni\u0105 mod\u0142\u0119 Polacy uczyli si\u0119 wyra\u017ca\u0107 szacunek i akceptowa\u0107 inno\u015b\u0107. Mo\u017ce tam, gdzie\u015b, na jakiej\u015b stodole, czy na przydro\u017cnym s\u0142upie kto\u015b nabazgra\u0142 antysemicki napis, ale stanowczo nie w mediach, nie w marszach, nie z przyzwoleniem. To by\u0142y wybryki, a nie przywo\u0142any wr\u00f3g. Teraz jest inaczej.<\/span><\/p>\n

Brzmi w tym echo przem\u00f3wienia Gomu\u0142ki?<\/strong><\/p>\n

Nie samo przem\u00f3wienie, ale atmosfera jest podobna. I metodologia te\u017c. Prze\u017cywam deja vu. Czyta\u0142am w “Gazecie Wyborczej\u201d zgrabny tekst, \u017ce Polacy musieli si\u0119 zastanawia\u0107, jaki prezent sprawi\u0107 \u017bydom na t\u0119 50-rocznic\u0119 “marca” i zrobili perfekcyjn\u0105 rekonstrukcj\u0119 wydarze\u0144 sprzed kilkudziesi\u0119ciu lat.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

B\u0119dzie pani na premierze Krystyny Jandy. Czy nie obawia si\u0119 pani zobaczy\u0107 siebie, swoje prze\u017cycia pokazane przez aktor\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Nie. Wiem czego si\u0119 spodziewa\u0107. Magda Umer dzwoni do mnie kilkakrotnie o p\u00f3\u0142nocy swego czasu i m\u00f3wi o szczeg\u00f3\u0142ach spektaklu. Mam robocz\u0105 kopi\u0119 scenariusza. Mo\u017ce to, co wywo\u0142uje strach, to \u017ce b\u0119d\u0105 maszerowa\u0107 przed teatrem, \u017ce kto\u015b rozwinie wrogie transparenty i b\u0119dzie wykrzykiwa\u0142 obra\u017aliwe has\u0142a. Ale w samym teatrze b\u0119dzie spokojnie i przyja\u017anie. Osoby, kt\u00f3re przygotowa\u0142y spektakl, rozumiej\u0105, \u017ce ja zada\u0142am sobie b\u00f3l, aby w “Zapiskach” wydoby\u0107 z siebie najg\u0142\u0119bsze prze\u017cycia i najbardziej intymne wspomnienia. Wyrwa\u0107 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 ze swojej duszy. Pisz\u0105c j\u0105 po polsku i wydaj\u0105c w Polsce adresowa\u0142am j\u0105 do Polak\u00f3w. Gdy j\u0105 wydawa\u0142am, moim marzeniem by\u0142o, wtedy jeszcze mog\u0142am o tym marzy\u0107, \u017ce stanie si\u0119 lektur\u0105 szkoln\u0105.<\/span><\/p>\n

W ten spos\u00f3b ludzie dowiedz\u0105 si\u0119 o “marcu”. Bo wie pan, na moje pierwsze spotkania uczestnicy przynosili podr\u0119czniki swoich dzieci, aby pokaza\u0107, ile jest napisane o wydarzeniach w marcu 1968. Trzy akapity. P\u00f3\u0142 strony o jakich\u015b rozgrywkach partyjnych. O nas \u2013 o wyp\u0119dzeniu kilkunastu tysi\u0119cy polskich obywateli \u2013 nic. Dla mnie z czasem sta\u0142o si\u0119 wa\u017cne, aby mie\u0107 spotkania autorskie, aby jak najwi\u0119cej ludziom opowiedzie\u0107, co przeszli\u015bmy.<\/span><\/p>\n

W 1968 roku by\u0142a pani na studiach na politechnice. Dlaczego uczestniczy\u0142a pani w strajku?<\/strong><\/p>\n

Jak to dlaczego? To by\u0142a moja sprawa. Nas wszystkich. Ja nie my\u015bla\u0142am wtedy o sobie, \u017ce by\u0142am inna. Strajkowa\u0142am, bo trzeba by\u0142o to robi\u0107, dzia\u0142a\u0107. Przecie\u017c chodzi\u0142o o nasz\u0105, polsk\u0105 spraw\u0119. Ja wtedy nie rozumia\u0142am, \u017ce “marzec” nas rozdziela. A to, co si\u0119 wydarzy\u0142o potem, szybko pokaza\u0142o jak bardzo.<\/span><\/p>\n

Sabina Baral w 2010 roku we Wroc\u0142awiu. Zdj\u0119cie zrobiono w trakcie zjazdu klasowego uczni\u00f3w 7. Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Szalom Alejchem \/ Fot. Mieczys\u0142aw Michalak<\/span><\/em><\/p>\n

Jak pani wspomina\u0142a, profesor na sali wyk\u0142adowej w\u0142\u0105czy\u0142 radio z przem\u00f3wieniem Gomu\u0142ki. S\u0142ynne ju\u017c o “pi\u0105tej kolumnie \u017cydowskiej”. Tak jak obecnie w mowie polityk\u00f3w, nie by\u0142o w nim otwartego przyzwolenia na atak na \u017byd\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Wtedy do mnie jeszcze nie dotar\u0142o, \u017ce to jest przejaw antysemityzmu. Sygna\u0142 – antysemici prosz\u0119 uderza\u0107! Nie rozumia\u0142am nawet dok\u0142adnie, co to jest syjonista. Bardzo by\u0142o mi \u017cal, \u017ce moja ojczyzna zrywa kontakty z Izraelem, dlatego, \u017ce Rosja (Zwi\u0105zek Radziecki \u2013 przyp. red.) popiera\u0142a Arab\u00f3w. Jeszcze wtedy nie czu\u0142am si\u0119 osaczona, to uczucie pojawi\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej. Pierwszy raz do mnie to trafi\u0142o podczas strajku. Na politechnice podszed\u0142 do mnie jeden ze strajkuj\u0105cych koleg\u00f3w i powiedzia\u0142: “Ty, Sabinka, lepiej wracaj do domu”.<\/span><\/p>\n

Mieszka pani w Stanach Zjednoczonych. Z tak dalekiej perspektywy, co pani s\u0105dzi o tym, co wydarzy\u0142o si\u0119 w Polsce?<\/strong><\/p>\n

Czasem na Facebooku dostaj\u0119 pytania, czy mnie martwi sytuacja w Polsce. Odpowiadam, \u017ce martwi\u0107 to was powinna. Ja wsiadam w samolot i po kilkunastu godzinach jestem w moim normalnym domu. Tu mnie nikt nie pyta kim jestem.<\/span><\/p>\n

Poruszy\u0142o mnie pani wspomnienie. W 1968 rok w poci\u0105gu z Wroc\u0142awia, przed przekroczeniem granicy, funkcjonariusze z\u0142o\u015bliwie wyrzucili wszystko z walizek. Pani odebrali pami\u0119tnik, map\u0119 rodzinnego miasta, Wroc\u0142awia. Podnios\u0142a pani tomik Jasnorzewskiej-Pawlikowskiej. Poruszy\u0142o mnie to, bo dziewczyna zabiera to, co najcenniejsze dla niej, tomik polskich wierszy. I nasun\u0119\u0142o my\u015bl: kto w “marcu” straci\u0142 wi\u0119cej? Wy, wyp\u0119dzeni, czy my, bo was nie ma w Polsce?<\/strong><\/p>\n

Ja mog\u0119 okre\u015bli\u0107 zakres swoich strat, a Polacy sw\u00f3j. Trudno mi oceni\u0107 ca\u0142o\u015bciowo, bo s\u0142ucham pewnej grupy os\u00f3b, ale nie ludzi na ulicach. Kilka dni temu Olga Tokarczuk po przeczytaniu mojej ksi\u0105\u017cki napisa\u0142a do mnie, \u017ce to straszna strata, \u017ce was nie ma. Doda\u0142a my\u015bl, \u017ce: z waszym wyjazdem my\u015bmy stracili\u015bmy szans\u0119 na lepsz\u0105 Polsk\u0119. To bardzo g\u0142\u0119bokie stwierdzenie. Bo fakt, Polska potrafi\u0142a co\u015b takiego zrobi\u0107, wyp\u0119dzi\u0107. Polacy nie uj\u0119li si\u0119 za nami. Nikt si\u0119 za nami nie uj\u0105\u0142. Kolejna strata dla Polski, wk\u0142ad, kt\u00f3ry w\u0142o\u017cyli\u015bmy w nasze nowe, przybrane ojczyzny. Tego w Polsce nie ma. Cytuj\u0105c profesora Dariusza Stol\u0119, w\u015br\u00f3d wygna\u0144c\u00f3w “marca” procent os\u00f3b z wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem lub student\u00f3w by\u0142 osiem razy wy\u017cszy ni\u017c reszty spo\u0142ecze\u0144stwa. To wi\u0119c chyba by\u0142a strata? Tylko Polska mo\u017ce oceni\u0107, jak du\u017ca. My\u015bl\u0119, \u017ce ta ocena nie jest jednolita, bo jako nar\u00f3d jeste\u015bcie ogromnie podzieleni.<\/span><\/p>\n

Fot. Helena Lindskog<\/em><\/span><\/p>\n

Kiedy ostatni raz by\u0142a pani we Wroc\u0142awiu na ulicy W\u0142odkowica? Tam mieszkali\u015bcie, rodzice pracowali niedaleko, w fabryce szczotek.<\/strong><\/p>\n

Dwa lata temu. Zawie\u017ali\u015bmy z m\u0119\u017cem tr\u00f3jk\u0119 naszych syn\u00f3w. Chcieli\u015bmy im pokaza\u0107 sk\u0105d pochodzimy. By\u0142am na swojej ulicy, stan\u0119\u0142am przed kamienic\u0105. Jaka\u015b kobieta w oknie (moja mama te\u017c przesiadywa\u0142a) zacz\u0119\u0142a wo\u0142a\u0107, czy chc\u0119 wej\u015b\u0107 do \u015brodka. Otworzy\u0142a mi domofonem. Posz\u0142am do mieszkania, w kt\u00f3rym sp\u0119dzi\u0142am dzieci\u0144stwo. Tam jest teraz gabinet. Jego w\u0142a\u015bcicielka wpu\u015bci\u0142a mnie. Czu\u0142am si\u0119 nieswojo. Nic tam ju\u017c ze mnie nie by\u0142o. Przed laty z rodzicami te\u017c mieli\u015bmy go\u015bcia. W czasie Wy\u015bcigu Pokoju przyszed\u0142 do nas niemiecki kolarz. T\u0142umaczy\u0142, \u017ce mieszka\u0142 przed nami i przyszed\u0142 sprawdzi\u0107, czy dobrze si\u0119 zajmujemy mieszkaniem.<\/span><\/p>\n

Po co pani odszuka\u0142a swoj\u0105 klas\u0119 z “si\u00f3demki” we Wroc\u0142awiu, w\u00f3wczas \u017cydowskiej podstaw\u00f3wki i liceum?<\/strong><\/p>\n

Ta klasa to kontekst mojego wyrastania, mojej m\u0142odo\u015bci. Wszystkie moje bliskie relacje, jedyne przyja\u017anie, intymno\u015bci, znajomi, kt\u00f3rzy znali moich rodzic\u00f3w, to ta klasa. Ja strasznie zazdro\u015bci\u0142am mojemu pierwszemu m\u0119\u017cowi, Amerykaninowi, gdy je\u017adzili\u015bmy do jego rodzic\u00f3w. On pokazywa\u0142 mi w\u00f3wczas swoje przedszkole, szko\u0142\u0119, czy wreszcie uczestniczy\u0142 w zlotach klasowych. Ja tego nie mia\u0142am. By\u0142am jak du\u017ce drzewo, kt\u00f3re si\u0119 przyj\u0119\u0142o w nowym miejscu, ale bez przesz\u0142o\u015bci. Wydziera\u0142a z niej ogromna czarna plama. Jedyne osoby, kt\u00f3re mog\u0142y to wype\u0142ni\u0107, to byli koledzy i kole\u017canki z mojej dawnej klasy. Po marcu 68 z 36 os\u00f3b tylko jedna zosta\u0142a w Polsce. Uda\u0142o si\u0119 mi odnale\u017a\u0107 28 os\u00f3b. Sporo jest w Izraelu, Stanach, s\u0105 te\u017c w Danii, Szwecji, a nawet Australii.<\/span><\/p>\n

Pierwszy i jedyny nasz klasowy zjazd odby\u0142 si\u0119 we Wroc\u0142awiu. Napisa\u0142am do urz\u0119du miasta z informacj\u0105, \u017ce organizujmy takie spotkanie. Spytali, co chcia\u0142abym w ramach tych uroczysto\u015bci. Ja odpowiedzia\u0142am, \u017ce klucze do miasta. Ten pomys\u0142 narodzi\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej, gdy ciocia z Krakowa spyta\u0142a, czego ja oczekuj\u0119 od w\u0142adz miasta. Spe\u0142nili moj\u0105 pro\u015bb\u0119, a dla cioci to by\u0142o ogromnie wa\u017cne, wr\u0119cz symboliczne wydarzenie. My, marcowi, mamy bardzo du\u017ce poczucie wi\u0119zi. Co trzy lata si\u0119 spotykamy. S\u0105 \u015bpiewy. “P\u0142onie ognisko w lesie”, czy inne piosenki harcerskie. Tak, rozmawiamy ze sob\u0105 po polsku. My jeste\u015bmy zaadaptowani w r\u00f3\u017cnych krajach, ale nale\u017cymy do siebie, bo \u0142\u0105cz\u0105 nas wsp\u00f3lne prze\u017cycia.<\/span><\/p>\n

A tymczasem po wyje\u017adzie po polsku nie chcia\u0142a pani rozmawia\u0107.<\/strong><\/p>\n

Bo by\u0142am obra\u017cona na Polsk\u0119. W Stanach d\u0142ugo nie mia\u0142am okazji rozmawia\u0107 po polsku, a potem nie czu\u0142am si\u0119 w tym j\u0119zyku swobodnie. Ja wyjecha\u0142am z Wroc\u0142awia, gdy mia\u0142am 20 lat, moja polszczyzna to by\u0142 j\u0119zyk m\u0142odej dziewczyny, nieadekwatny do moich potrzeb. U mnie w domu by\u0142y ksi\u0105\u017cki w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach, dopiero powoli pojawia\u0107 zacz\u0119\u0142y si\u0119 moje ukochane poezje z polskiej m\u0142odo\u015bci. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119, gdy przeprowadzi\u0142am si\u0119 z m\u0119\u017cem do Szwecji. W domu czy na ulicy rozmawiali\u015bmy po angielsku, ale kolacja by\u0142a po polsku, co wiecz\u00f3r spotykali\u015bmy si\u0119 z gronem “marcowc\u00f3w\u201d. Na spotkaniach z kole\u017cankami przypomina\u0142y\u015bmy sobie s\u0142owa. Ja si\u0119 \u015bmieje, \u017ce j\u0119zyk polski jest moim pierwszym j\u0119zykiem. I ostatnim, kt\u00f3rego si\u0119 nauczy\u0142am.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n