{"id":59990,"date":"2018-03-03T17:09:44","date_gmt":"2018-03-03T15:09:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=59990"},"modified":"2018-03-03T16:19:53","modified_gmt":"2018-03-03T14:19:53","slug":"03-09-24","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=59990","title":{"rendered":"(\u017bo\u0142nierze wykl\u0119ci – NSZ)Brygada \u015awi\u0119tokrzyska. Zak\u0142amana legenda"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Brygada \u015awi\u0119tokrzyska. Zak\u0142amana legenda<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Rafa\u0142 Wnuk*<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Fot. IPN<\/p>\n

Mit, jakoby Brygada \u015awi\u0119tokrzyska przedosta\u0142a si\u0119 na Zach\u00f3d, klucz\u0105c w przesuwaj\u0105cym si\u0119 pasie przyfrontowym nara\u017cona na ataki Niemc\u00f3w b\u0105d\u017a Sowiet\u00f3w, nie ma nic wsp\u00f3lnego z prawd\u0105. Przeszli na teren Czech pod opiek\u0105 Niemc\u00f3w i ani przez chwil\u0119 nie walczyli z regularnymi oddzia\u0142ami Armii Czerwonej.<\/strong><\/span><\/p>\n

W reklamie hagiograficznej powie\u015bci “Legion” El\u017cbiety Cherezi\u0144skiej o Brygadzie \u015awi\u0119tokrzyskiej Narodowych Si\u0142 Zbrojnych czytamy:\u00a0Mieli by\u0107 wykl\u0119ci. Okazali si\u0119 zwyci\u0119scy. Walcz\u0105c z Sowietami i Niemcami, dawali dowody, \u017ce pa\u0144stwo polskie trwa – karze przest\u0119pc\u00f3w, likwiduje zdrajc\u00f3w, chroni ludno\u015b\u0107 i przygotowuje kadry dla niepodleg\u0142ego kraju. Byli sol\u0105 tej ziemi, wyro\u015bli w polskich lasach – liczyli tylko na siebie. Nie mieli broni ani z Londynu, ani z Moskwy. Ich jedynym or\u0119\u017cem by\u0142a odwaga<\/i>.<\/span><\/p>\n

To g\u0142\u00f3wne elementy z\u0142otej legendy \u017co\u0142nierzy NSZ i Brygady \u015awi\u0119tokrzyskiej, wed\u0142ug kt\u00f3rej byli rycerzami bez skazy walcz\u0105cymi jednocze\u015bnie z III Rzesz\u0105 i ZSRR, chroni\u0105c bezbronnych cywil\u00f3w i stoj\u0105c na stra\u017cy niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa. Zgodnie z tym mitem NSZ przewy\u017csza\u0142 organizacje tworz\u0105ce Polskie Pa\u0144stwo Podziemne oraz Armi\u0119 Krajow\u0105 staraj\u0105c\u0105 si\u0119 unika\u0107 walk z komunistami. Artyku\u0142y o Brygadzie \u015awi\u0119tokrzyskiej cz\u0119sto nosz\u0105 tytu\u0142y w stylu “Jedyni sprawiedliwi” czy “Najbardziej wykl\u0119ci z wykl\u0119tych”. Wielu m\u0142odych ludzi zak\u0142ada T-shirty z napisem “NSZ – chwa\u0142a bohaterom” i emblematem Brygady, kt\u00f3ra dla cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w sta\u0142a si\u0119 symbolem heroicznego patriotyzmu i uciele\u015bnieniem tego, co najlepsze w tradycji prawicy. W wielu g\u0142owach zadomowi\u0142a si\u0119 fraza: “Bohaterowie z AK i NSZ”, zr\u00f3wnuj\u0105ca na poziomie semantycznym obie organizacje. W oparciu o mity przesz\u0142o\u015bci rozmaite ruchy spo\u0142eczno-polityczne buduj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 grupow\u0105 oraz wsp\u00f3lnot\u0119 warto\u015bci. To rzecz normalna. \u0179le si\u0119 jednak dzieje, gdy mit opiera si\u0119 na wyobra\u017ceniach oderwanych od fakt\u00f3w, a tak w\u0142a\u015bnie jest w przypadku Brygady \u015awi\u0119tokrzyskiej.<\/span><\/p>\n

Polska ONR-ABC<\/b><\/span><\/p>\n

Zanim opowiemy o dokonaniach Brygady, cofnijmy si\u0119 do 1934 r., kiedy to w ramach Stronnictwa Narodowego (SN) powsta\u0142a tajna Organizacja Wewn\u0119trzna, zdominowana przez m\u0142odych, skrajnie prawicowych radyka\u0142\u00f3w. Lucyna Kuli\u0144ska, historyczka i apologetka NSZ, okre\u015bli\u0142a j\u0105 jako “\u015bci\u015ble zakonspirowany zwi\u0105zek typu mafijnego”. To w\u0142a\u015bnie krytyczni wobec demokratycznych tradycji SN cz\u0142onkowie tej grupy dokonali roz\u0142amu w partii i w kwietniu tamtego roku powo\u0142ali Ob\u00f3z Narodowo-Radykalny (ONR). Ruch ten, podwa\u017caj\u0105cy podstawy prawne II RP i stosuj\u0105cy przemoc, zosta\u0142 bardzo szybko zdelegalizowany, a wielu oenerowc\u00f3w trafi\u0142o do obozu w Berezie Kartuskiej. W 1935 r. w ONR nast\u0105pi\u0142 roz\u0142am na ONR “Falanga” i zdominowany przez cz\u0142onk\u00f3w Organizacji Wewn\u0119trznej ONR “ABC”.<\/span><\/p>\n

O programie ONR “ABC” Kuli\u0144ska pisze tak:\u00a0By\u0142a to ideologia socjalnarodowa, jak okre\u015blali j\u0105 sami tw\u00f3rcy. (…) Ustr\u00f3j ten przewidywa\u0142 zlikwidowanie r\u00f3\u017cnic klasowych, a na to miejsce zjednoczenie ca\u0142ego narodu wok\u00f3\u0142 ideologii Organizacji Wewn\u0119trznej. Jednym z najwa\u017cniejszych punkt\u00f3w programu OW by\u0142o wyeliminowanie i likwidacja mniejszo\u015bci narodowych. Za mniejszo\u015bci najbardziej niebezpieczne i wrogie uznano Niemc\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w i \u017byd\u00f3w. (…) Mieli by\u0107 ustawowo wysiedleni poza granice, a jednostki znane z dzia\u0142alno\u015bci na szkod\u0119 narodu mia\u0142y by\u0107 zlikwidowane<\/i>. (…)<\/span><\/p>\n

Kierownicze stanowiska w pa\u0144stwie mogliby obejmowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie cz\u0142onkowie Organizacji Wewn\u0119trznej potrafi\u0105cy udowodni\u0107 czysto polskie, w sensie rasowym, pochodzenie cztery pokolenia wstecz.\u00a0Oni mieli decydowa\u0107 o selekcji ludzi na wy\u017csze stanowiska i tworzeniu z nich elitarnej hierarchii. W przysz\u0142ym pa\u0144stwie nie by\u0142o mowy o uznawaniu jakiejkolwiek partii, stowarzyszenia czy organizacji spo\u0142ecznej. Nie zamierzano te\u017c tolerowa\u0107 rozwoju spo\u0142ecznego czy kulturalnego innych narodowo\u015bci<\/i>\u00a0– pisa\u0142 Rafa\u0142 Sierchu\u0142a, badacz IPN, kt\u00f3remu trudno zarzuca\u0107 uprzedzenia do ONR lub NSZ.<\/span><\/p>\n

Z AK w \u017cadnym razie<\/b><\/span><\/p>\n

Wybuch II wojny \u015bwiatowej nie zmieni\u0142 pogl\u0105d\u00f3w ludzi ze \u015brodowiska ONR “ABC”. Po kl\u0119sce wrze\u015bniowej jej liderzy przeszli do konspiracji i byli okre\u015blani Grup\u0105 “Sza\u0144ca”, od tytu\u0142u swojego najwa\u017cniejszego pisma. Odm\u00f3wili podporz\u0105dkowania si\u0119 rz\u0105dowi na uchod\u017astwie, a ich zbrojna boj\u00f3wka – Organizacja Wojskowa Zwi\u0105zek Jaszczurczy – nie scali\u0142a si\u0119 z AK, jedyn\u0105 organizacj\u0105 uznawan\u0105 za konspiracyjne Wojsko Polskie.<\/span><\/span><\/div>\n
\n

W ko\u0144cu 1942 r. cz\u0142onkowie Zwi\u0105zku Jaszczurczego oraz roz\u0142amowcy z Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) powo\u0142anej przez konspiracyjne SN utworzyli Narodowe Si\u0142y Zbrojne. Bardzo szybko zacz\u0119\u0142a si\u0119 rywalizacja o kontrol\u0119 nad NSZ pomi\u0119dzy grup\u0105 wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 z NOW i sk\u0142aniaj\u0105c\u0105 si\u0119 do podporz\u0105dkowania AK a lud\u017ami ze Zwi\u0105zku Jaszczurczego odrzucaj\u0105cymi porozumienie z w\u0142adzami Pa\u0144stwa Podziemnego.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku 1944 r. reprezentuj\u0105cy ugodowc\u00f3w Zbigniew Stypu\u0142kowski podpisa\u0142 w imieniu NSZ umow\u0119 scaleniow\u0105 z AK, co wywo\u0142a\u0142o sprzeciw Zwi\u0105zku Jaszczurczego. W kwietniu 1944 r. osoby z tego kr\u0119gu postanowi\u0142y si\u0142\u0105 przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 nad NSZ i uniewa\u017cni\u0107 ustalenia Stypu\u0142kowskiego. Wykorzystali \u015bmier\u0107 komendanta g\u0142\u00f3wnego NSZ p\u0142k. Tadeusza Kurcyusza i wydali kilka antydatowanych i fa\u0142szywych rozkaz\u00f3w podpisanych rzekomo przez zmar\u0142ego. Ustanawia\u0142y one nowym dow\u00f3dc\u0105 NSZ rotmistrza Stanis\u0142awa Nakoniecznikowa (na kt\u00f3rym ci\u0105\u017cy\u0142 wydany przez AK wyrok \u015bmierci za dezercj\u0119) i przekazywa\u0142y organizacj\u0119 pod kontrol\u0119 os\u00f3b ze Zwi\u0105zku Jaszczurczego. Co wi\u0119cej, roz\u0142amowcy porwali p\u0142k. Albina Raka, kt\u00f3rego komendant g\u0142\u00f3wny AK wyznaczy\u0142 na dow\u00f3dc\u0119 NSZ i pe\u0142nomocnika ds. scalenia. Przystawili mu pistolet do g\u0142owy i zmusili do podpisania zrzeczenia si\u0119 dow\u00f3dztwa nad NSZ, odwo\u0142ania rozkaz\u00f3w scaleniowych i z\u0142o\u017cenia samokrytyki. Wypuszczony na wolno\u015b\u0107 natychmiast uniewa\u017cni\u0142 wymuszone decyzje.<\/span><\/p>\n

Powsta\u0142\u0105 po roz\u0142amie konspiracj\u0119 okre\u015bla si\u0119 mianem NSZ-ONR. Jej przyw\u00f3dcy postanowili te\u017c pozby\u0107 si\u0119 g\u0142\u00f3wnych oponent\u00f3w i wkr\u00f3tce dosz\u0142o do skrytob\u00f3jczych mord\u00f3w oficer\u00f3w NSZ, kt\u00f3rzy przeszli do AK. Obsesja zdrady i tropienie “pi\u0105tej kolumny” doprowadzi\u0142y do tego, \u017ce r\u00f3wnie\u017c Nakoniecznikow zosta\u0142 oskar\u017cony o sprzyjanie komunistom i zastrzelony.<\/span><\/p>\n

Wbrew budowanemu dzi\u015b mitowi NSZ-ONR wcale nie broni\u0142 ci\u0105g\u0142o\u015bci II RP, ale przeciwnie – robi\u0142 wiele, by zniszczy\u0107 autorytet legalnych w\u0142adz, by na gruzach przedwojennego systemu zbudowa\u0107 nacjonalistyczn\u0105 monopartyjn\u0105 dyktatur\u0119. Stawianie znaku r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy AK i NSZ-ONR jest manipulacj\u0105 sugeruj\u0105c\u0105, jakoby ta ostatnia by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 Pa\u0144stwa Podziemnego. Nie by\u0142a.<\/span><\/p>\n

Fa\u0142szywe jest te\u017c wyobra\u017cenie, \u017ce stanowi\u0142a najwa\u017cniejsze ugrupowanie prawicowe w podziemnym \u017cyciu politycznym. T\u0119 rol\u0119 odgrywa\u0142o Stronnictwo Narodowe, stanowi\u0105ce jeden z fundament\u00f3w Pa\u0144stwa Podziemnego oraz w\u0142adz emigracyjnych. Cz\u0142onkowie NSZ-ONR rozbijali jedno\u015b\u0107 prawicy, posuwaj\u0105c si\u0119 do mordowania swych koleg\u00f3w szukaj\u0105cych porozumienia z SN czy AK.<\/span><\/p>\n

W “Deklaracji” NSZ znalaz\u0142a si\u0119 zapowied\u017a\u00a0bezwzgl\u0119dnej walki z ka\u017cdym wrogiem Pa\u0144stwa Narodu Polskiego, a tak\u017ce zdecydowanego przeciwdzia\u0142ania pr\u00f3bom uchwycenia w\u0142adzy przez komun\u0119<\/i>. “Deklaracja” w r\u00f3wnym stopniu uznawa\u0142a za wroga III Rzesz\u0119 i ZSRR, podczas gdy rz\u0105d emigracyjny i podleg\u0142e mu podziemie od uk\u0142adu Sikorski-Majski z 30\u00a0lipca 1941<\/a>\u00a0r. traktowa\u0142a Sowiety jako alianta, a po zerwaniu stosunk\u00f3w przez Moskw\u0119 25 kwietnia 1943 r. – jako “sojusznika naszych sojusznik\u00f3w”.
\n<\/span><\/p>\n

Brygada do walki z komun\u0105<\/b><\/span><\/p>\n

Radzieckie sukcesy militarne sprawi\u0142y, \u017ce w po\u0142owie 1943 r. dow\u00f3dztwo NSZ skorygowa\u0142o sw\u00f3j program.\u00a0Zwyci\u0119stwo Sowiet\u00f3w oznacza\u0142oby dla Polski kompletn\u0105 katastrof\u0119. Dlatego musimy zrobi\u0107 wszystko, co w naszej mocy, by do niego nie dopu\u015bci\u0107. A ju\u017c przede wszystkim nie wolno nam uczyni\u0107 niczego, co mog\u0142oby dopom\u00f3c Sowietom. Dlatego te\u017c musimy chwilowo powstrzyma\u0107 si\u0119 od szerszej akcji czynnej przeciwko Niemcom<\/i>\u00a0– pisa\u0142a “Wielka Polska”, organ NSZ .\u00a0<\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym wrogiem stawa\u0142 si\u0119 teraz ZSRR oraz jego “komunistyczna agentura w Polsce” w postaci GL-AL, PPR oraz partyzant\u00f3w sowieckich. I ich nale\u017ca\u0142o zacz\u0105\u0107 zwalcza\u0107.<\/span><\/p>\n

W przeciwie\u0144stwie do AK czy AL skrajni narodowcy nie dysponowali du\u017c\u0105 jednostk\u0105 partyzanck\u0105 i dlatego postanowili zorganizowa\u0107 Brygad\u0119 \u015awi\u0119tokrzysk\u0105 – rozkaz o jej utworzeniu zosta\u0142 wydany 11 sierpnia 1944 r. Licz\u0105c\u0105 850 ludzi formacj\u0119 tworzyli cz\u0142onkowie mniejszych oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich z Kielecczyzny i zachodniej Lubelszczyzny. Brygada \u015awi\u0119tokrzyska unika\u0142a walk z Niemcami (cho\u0107 incydentalnie do nich dochodzi\u0142o) i koncentrowa\u0142a si\u0119 na “oczyszczaniu teren\u00f3w polskich z czerwonego bandytyzmu”. Najwi\u0119ksz\u0105 operacj\u0105 sta\u0142o si\u0119 rozbicie pod Rz\u0105bcem na Kielecczy\u017anie (8 wrze\u015bnia 1944 r.) oddzia\u0142u AL im. Bartosza G\u0142owackiego i licz\u0105cej 250 ludzi sowieckiej grupy partyzanckiej Iwana Karawajewa. NSZ-owcy zamierzali rozstrzela\u0107 je\u0144c\u00f3w, ale ci w drodze na egzekucj\u0119 rzucili si\u0119 do ucieczki – 67 radzieckich partyzant\u00f3w zgin\u0119\u0142o od ognia stra\u017cnik\u00f3w, kilku zdo\u0142a\u0142o uj\u015b\u0107 z \u017cyciem. W zamieszaniu od kul koleg\u00f3w straci\u0142o \u017cycie dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w Brygady, co dow\u00f3dcy NZS wykorzystali, by twierdzi\u0107 p\u00f3\u017aniej, \u017ce Sowieci zgin\u0119li w czasie “pacyfikacji buntu”. To k\u0142amliwe stwierdzenie bezrefleksyjnie powtarzali niekt\u00f3rzy historycy.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Pododdzia\u0142y Brygady “likwidowa\u0142y” te\u017c pojedynczych przeciwnik\u00f3w politycznych, zabijaj\u0105c w sumie kilkuset cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w PPR i AL. Trzeba w tym miejscu podkre\u015bli\u0107, \u017ce AL i partyzanci sowieccy dzia\u0142ali z nie mniejsz\u0105 brutalno\u015bci\u0105, w efekcie na Kielecczy\u017anie rozgrywa\u0142a si\u0119 krwawa wojna domowa mi\u0119dzy komunistami i skrajnymi narodowcami.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Pod r\u0119k\u0119 z gestapo<\/b><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Nieco lepiej cz\u0142onkowie Brygady traktowali dzia\u0142aczy Stronnictwa Ludowego, partii stanowi\u0105cej kolejny filar Pa\u0144stwa Podziemnego. NSZ-owcy oskar\u017cali ich o sympatie prokomunistyczne, zastraszali, a partyzant\u00f3w Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich (BCh) – rozbrajali.\u00a0Ka\u017cdy, kto s\u0142u\u017cy w Narodowych Si\u0142ach Zbrojnych – Brygadzie \u015awi\u0119tokrzyskiej – nie jest \u017co\u0142nierzem polskim. (…) Z chwil\u0105 jednak kiedy sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce Narodowe Si\u0142y Zbrojne – Brygada \u015awi\u0119tokrzyska kontaktuje si\u0119 z Niemcami i cieszy si\u0119 ich poparciem, wzburzy\u0142a si\u0119 nasza ch\u0142opska krew. To ju\u017c nie warcholstwo i g\u0142upota. To jawna zdrada<\/i>\u00a0– mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 w pa\u017adziernikowym numerze “Ch\u0142opskiej Drogi”, gazety BCh.<\/span><\/span>Inny periodyk ludowc\u00f3w, “Ziemia”, pisa\u0142:\u00a0NSZ \u0142amie wsp\u00f3lny front spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego przeciwko Niemcom – kontaktuje si\u0119 z nimi i pomaga im. (…) NSZ jest politycznym tworem faszystowskim – w stosunku do przeciwnik\u00f3w u\u017cywa \u015brodk\u00f3w gwa\u0142tu. W ten spos\u00f3b NSZ zakwalifikowa\u0142 si\u0119 jako grupa, kt\u00f3rej dzia\u0142alno\u015b\u0107 w pa\u0144stwie demokratycznym winna by\u0107 zabroniona.\u00a0<\/i><\/span><\/div>\n
\n

W jednym z raport\u00f3w AK czytamy:\u00a0Oddzia\u0142 ten<\/i>\u00a0[Brygada \u015awi\u0119tokrzyska]\u00a0jest dobrze uzbrojony i wyszkolony. \u0106wiczy i obozuje niemal na oczach Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie atakuj\u0105 go<\/i>. Gdzie indziej kielecka AK informowa\u0142a:\u00a0Stosunek ludno\u015bci cywilnej do oddzia\u0142\u00f3w NSZ jest wyra\u017anie wrogi, ze wzgl\u0119du na rekwizycje \u017cywno\u015bci i zdarzaj\u0105ce si\u0119 przy tym rabowanie ubra\u0144 i bielizny<\/i>. Akowc\u00f3w szczeg\u00f3lnie oburza\u0142 fakt, \u017ce cz\u0142onkowie Brygady, podszywaj\u0105c si\u0119 pod \u017co\u0142nierzy AK, przyw\u0142aszczali sobie zmagazynowan\u0105 dla nich \u017cywno\u015b\u0107. Dopuszcza\u0142a si\u0119 tego formacja, kt\u00f3ra odm\u00f3wi\u0142a wyst\u0105pienia przeciwko Niemcom w ramach Akcji “Burza”.<\/span><\/p>\n

Mia\u017cd\u017c\u0105c\u0105 opini\u0119 wystawi\u0142 te\u017c szef wywiadu Inspektoratu Kieleckiego AK :\u00a0Wsp\u00f3\u0142praca<\/i>\u00a0[NSZ]\u00a0z gestapo by\u0142a w zasadzie jawna i poszczeg\u00f3lni dow\u00f3dcy nie kryli si\u0119 z tym, \u017ce otrzymuj\u0105 bro\u0144 i amunicj\u0119 do walki z komun\u0105 od w\u0142adz okupacyjnych. Znany jest przypadek (stycze\u0144 lub luty 1944), gdzie oficerowie NSZ z broni\u0105 przyje\u017cd\u017cali na gestapo w Ostrowcu\u00a0<\/i>[\u015awi\u0119tokrzyskim],\u00a0tam omawiali ob\u0142awy na PPR i przekazywali gestapo materia\u0142 odno\u015bnie kom\u00f3rek PPR. (…)\u00a0Niemcy<\/a>\u00a0ju\u017c w\u00f3wczas uwa\u017cali NSZ za polski “narodowy socjalizm” prowadz\u0105cy jawn\u0105 walk\u0119 z Rosj\u0105, robi\u0105cy dywersj\u0119 w ugrupowaniach politycznych Polski podziemnej i rozbijaj\u0105cy spoisto\u015b\u0107 Armii Krajowej. (…) Jawna wsp\u00f3\u0142praca z gestapo, lekkomy\u015blne wyskoki poszczeg\u00f3lnych dow\u00f3dc\u00f3w, zw\u0142aszcza po pijanemu, poderwa\u0142y zaufanie spo\u0142ecze\u0144stwa do NSZ<\/i>.<\/span><\/p>\n

Informacji i opinii dow\u00f3dc\u00f3w AK i ludowc\u00f3w o NSZ nie da si\u0119 zby\u0107 stwierdzeniem, \u017ce to “komunistyczna propaganda”. W \u015bwietle tych przekaz\u00f3w Brygada nie chroni\u0142a polskiej wsi przed bandytami i Niemcami, lecz przeciwnie – to wie\u015b trzeba by\u0142o chroni\u0107 przed partyzantami z tej jednostki.
\n<\/span><\/p>\n

Wojna “Toma”<\/b><\/span><\/p>\n

Najci\u0119\u017cszym zarzutem jest kwestia kolaboracji Brygady z Niemcami i roli, jak\u0105 odegra\u0142 jej \u017co\u0142nierz Hubert Jura, ps. “Tom”. Apologeci NSZ okre\u015blaj\u0105 go cz\u0119sto mianem “tajemniczej postaci” i dodaj\u0105, \u017ce “jego \u017cycie mog\u0142oby si\u0119 sta\u0107 kanw\u0105 scenariusza filmowego”. Takie figury retoryczne pozwalaj\u0105 unikn\u0105\u0107 oceny dzia\u0142a\u0144 “Toma”.<\/span><\/p>\n

Pochodz\u0105cy z Pomorza Hubert Jura w 1943 r. otrzyma\u0142 zadanie utworzenia na Kielecczy\u017anie oddzia\u0142u Akcji Specjalnej NSZ, czyli sta\u0142ej grupy le\u015bnej do zada\u0144 specjalnych. Utworzony przez niego oddzia\u0142 “Sosna” przeprowadzi\u0142 pierwsz\u0105 w okupowanej Polsce akcj\u0119 przeciwko komunistycznej partyzantce – 22\u00a0lipca 1943<\/a>\u00a0r. ludzie “Toma” zabili siedmiu partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u GL im. Ludwika Wary\u0144skiego z\u0142o\u017conego w wi\u0119kszo\u015bci z \u017byd\u00f3w zbieg\u0142ych z gett. Wed\u0142ug NSZ by\u0142 to odwet za mordy GL na dzia\u0142aczach ruchu narodowego.<\/span><\/p>\n

Jesieni\u0105 1943 r. “Tom” nawi\u0105za\u0142 kontakt z hauptsturmf\u00fchrerem SS Paulem Fuchsem, gestapowcem odpowiedzialnym za zwalczanie ruchu oporu w dystrykcie radomskim. “Tom” wystawia\u0142 Niemcom ludzi lub sam ich likwidowa\u0142. Jego ofiarami byli cz\u0142onkowie GL-AL, osoby podejrzewane o sympatie komunistyczne, ukrywaj\u0105cy si\u0119 \u017bydzi i cz\u0142onkowie narodowego podziemia, kt\u00f3rych “Tom” uzna\u0142 za wrog\u00f3w. Z czasem oddzia\u0142 “Sosna” przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w jego prywatn\u0105 boj\u00f3wk\u0119. Dow\u00f3dztwo NZS zarz\u0105dzi\u0142o w ko\u0144cu \u015bledztwo, w wyniku kt\u00f3rego “Tom” zosta\u0142 uznany za zdrajc\u0119 i skazany na \u015bmier\u0107. Otrzyma\u0142 jednak od Fuchsa ochron\u0119 i samoch\u00f3d z kierowc\u0105. Po kilku nieudanych pr\u00f3bach zesp\u00f3\u0142 egzekucyjny NSZ w\u00a0Radomiu<\/a>\u00a0zdo\u0142a\u0142 ostrzela\u0107 kolaboranta, ale ranny “Tom” prze\u017cy\u0142, trafi\u0142 do szpitala dla Niemc\u00f3w, gdzie by\u0142 chroniony przez gestapo.<\/span><\/p>\n

W mi\u0119dzyczasie w NSZ nast\u0105pi\u0142 roz\u0142am i ci, kt\u00f3rzy wydali wyrok na “Toma”, znale\u017ali si\u0119 w cz\u0119\u015bci organizacji scalonej z AK. Natomiast “Tom” po doj\u015bciu do zdrowia zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z tworzon\u0105 w\u0142a\u015bnie Brygad\u0105 \u015awi\u0119tokrzysk\u0105, gdzie jego przesz\u0142o\u015b\u0107 nikomu nie przeszkadza\u0142a. Przeciwnie, ten wsp\u00f3\u0142pracownik gestapo zosta\u0142 dokooptowany do Sztabu G\u0142\u00f3wnego NSZ-ONR i dow\u00f3dztwa Brygady, staj\u0105c si\u0119 praw\u0105 r\u0119k\u0105 Otmara Wawrzkowicza, szefa wywiadu Brygady i cz\u0142onka kierownictwa NSZ-ONR. R\u00f3wnocze\u015bnie Niemcy zrobili “Toma” szefem pracuj\u0105cej dla gestapo cz\u0119stochowskiej “firmy budowlanej” – w piwnicach siedziby przedsi\u0119biorstwa jego ludzie torturowali i mordowali komunist\u00f3w oraz oponent\u00f3w z organizacji niekomunistycznych. On sam sta\u0142 si\u0119 egzekutorem zabijaj\u0105cym przeciwnik\u00f3w dow\u00f3dztwa Brygady, w tym cz\u0142onk\u00f3w NSZ-ONR. Podw\u0142adni “Toma” zamordowali szefa wywiadu KG NSZ-ONR mjr. Wiktora Gostomskiego, bo sprzeciwia\u0142 si\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy z Niemcami, a tak\u017ce kpt. Stanis\u0142awa \u017baka, szefa wywiadu krakowskich struktur NSZ, kt\u00f3re podporz\u0105dkowa\u0142y si\u0119 AK. W Wigili\u0119 1944 r. “Tom” zastrzeli\u0142 por. W\u0142adys\u0142awa Pacholczyka, kt\u00f3ry kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej otrzyma\u0142 rozkaz wykonania na nim wyroku \u015bmierci. Co najmniej cz\u0119\u015b\u0107 dow\u00f3dc\u00f3w Brygady wiedzia\u0142a o tych zab\u00f3jstwach.<\/span><\/p>\n

Zwalczenie przez Brygad\u0119 \u015awi\u0119tokrzysk\u0105 komunistycznej partyzantki bardzo Niemcom odpowiada\u0142o, a to, \u017ce w jej kierownictwie mieli agenta, gwarantowa\u0142o przyjazn\u0105 neutralno\u015b\u0107 jednostki NSZ wobec si\u0142 niemieckich. W zamian Brygada dostawa\u0142a bro\u0144 i mia\u0142a zapewnione bezpiecze\u0144stwo, zyskuj\u0105c komfort nieosi\u0105galny dla innych polskich organizacji. Sporadycznie dochodzi\u0142o do potyczek z niezorientowanymi w sytuacji oddzia\u0142ami niemieckimi, jednak zasadniczo \u017co\u0142nierze Brygady unikali walki z Niemcami.
\n<\/span><\/p>\n

Pod niemieck\u0105 opiek\u0105<\/b><\/span><\/p>\n

NSZ planowa\u0142y pierwotnie opanowanie ziem niemieckich po Odr\u0119 i Nys\u0119, co mia\u0142o stanowi\u0107 krok do utworzenia Wielkiej Polski Katolickiej, ale na ko\u0144cowym etapie wojny plany te z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w zosta\u0142y porzucone – Armia Czerwona zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do Polski i przyw\u00f3dcy NSZ-ONR postanowili ewakuowa\u0107 Brygad\u0119 na obszary maj\u0105ce znale\u017a\u0107 si\u0119 pod kontrol\u0105 zachodnich aliant\u00f3w. Zak\u0142adali, \u017ce po upadku III Rzeszy szybko wybuchnie III wojna \u015bwiatowa i oddzia\u0142y NSZ wr\u00f3c\u0105 do Polski u boku Amerykan\u00f3w i Brytyjczyk\u00f3w jako wyzwoliciele, zyskuj\u0105c silny mandat do ubiegania si\u0119 o w\u0142adz\u0119 w odrodzonej Polsce.<\/span><\/p>\n

W nocy z 13 na 14 stycznia 1945 r. Brygada \u015awi\u0119tokrzyska wyruszy\u0142a w kierunku Czech. Poniewa\u017c akcja zosta\u0142a podj\u0119ta bez akceptacji Niemc\u00f3w, ci ostrzelali partyzant\u00f3w i Brygada straci\u0142a kilku ludzi. Wykorzystuj\u0105c kontakty “Toma” i Wawrzkowicza, 15 stycznia dow\u00f3dztwo Brygady uzyska\u0142o od Niemc\u00f3w pozwolenie na cofanie si\u0119 u boku Wehrmachtu. Od ko\u0144ca stycznia partyzanci zacz\u0119li otrzymywa\u0107 regularne racje \u017cywno\u015bciowe i przyj\u0119li te\u017c niemieckich oficer\u00f3w \u0142\u0105cznikowych do utrzymywania bezpo\u015bredniej \u0142\u0105czno\u015bci z dow\u00f3dztwem Wehrmachtu. Niemc\u00f3w reprezentowa\u0142 m.in. gestapowiec Fuchs, a wszystkie wa\u017cniejsze decyzje dotycz\u0105ce formacji akceptowa\u0142o berli\u0144skie dow\u00f3dztwo SD i Abwehry. Nie by\u0142o mowy o \u017cadnym kluczeniu w przesuwaj\u0105cym si\u0119 pasie przyfrontowym i przebijaniu si\u0119 przez linie Sowiet\u00f3w czy Niemc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Zmiana strony<\/b><\/span><\/p>\n

W Czechach dow\u00f3dztwo Brygady skorzysta\u0142o z niemieckiej propozycji i do o\u015brodk\u00f3w SD-Abwehry skierowa\u0142o na kursy oko\u0142o stu ludzi. Program zaj\u0119\u0107 opracowali czo\u0142owi specjali\u015bci od wywiadu i dywersji – brigadef\u00fchrer SS Walter Schellenberg (szef wywiadu SD), obersturmbannf\u00fchrer SS i s\u0142ynny komandos Otto Skorzenny czy gen. Reinhard Gehlen, szef wywiadu Wehrmachtu na froncie wschodnim. Od lutego do kwietnia 1945 r. Niemcy przerzucili do centralnej Polski cztery grupy spadochroniarzy – w sumie 29 ludzi, kt\u00f3rzy mieli podj\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 partyzanck\u0105 na radzieckich ty\u0142ach, a 50 kolejnych wyruszy\u0142o do Polski drog\u0105 l\u0105dow\u0105. Cz\u0142onkowie Brygady stali si\u0119 uczestnikami ostatniego ambitnego projektu nazist\u00f3w polegaj\u0105cego na tworzeniu pod ich skrzyd\u0142ami antybolszewickiej mi\u0119dzynarod\u00f3wki dywersyjno-wywiadowczej. Znale\u017ali si\u0119 w towarzystwie \u0141otewskiej i Esto\u0144skiej Waffen SS, Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii (UPA), \u017belaznej Gwardii (rumu\u0144scy faszy\u015bci) czy Strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w (w\u0119gierscy faszy\u015bci).<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku maja 1945 r., gdy III Rzesza by\u0142a ju\u017c pokonana, licz\u0105ca 1400 ludzi Brygada dotar\u0142a do posterunk\u00f3w ameryka\u0144skich i w\u00f3wczas zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 przeciwko dotychczasowym opiekunom. 5 maja 1945 r. NSZ-owcy wyzwolili ob\u00f3z koncentracyjny w Holiszowie w kt\u00f3rym przebywa\u0142o 1000 kobiet. Wydarzenie to pozwoli\u0142o im przedstawia\u0107 si\u0119 jako formacja walcz\u0105ca przeciw Niemcom, a to, \u017ce w obozie by\u0142a grupa \u017byd\u00f3wek, kt\u00f3rym nie zrobili krzywdy, mia\u0142o dowodzi\u0107 o braku uprzedze\u0144 antysemickich.
\n<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

Niechciani kombatanci<\/b><\/span><\/p>\n

Brygada \u015awi\u0119tokrzyska stara\u0142a si\u0119 do\u0142\u0105czy\u0107 do Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie, w\u0142adze londy\u0144skie nie zgodzi\u0142y si\u0119 jednak, by formacja, kt\u00f3ra nie podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 AK, nie uznawa\u0142a zwierzchnictwa Pa\u0144stwa Podziemnego i kolaborowa\u0142a z Niemcami, zasili\u0142a szeregi Wojska Polskiego. Alianci cz\u0142onk\u00f3w Brygady skierowali do kompanii wartowniczych. W p\u00f3\u017aniejszych latach kombatanci Brygady wielokrotnie zwracali si\u0119 do rz\u0105du emigracyjnego o status by\u0142ych \u017co\u0142nierzy WP, co oznacza\u0142oby zr\u00f3wnanie ich z kombatantami z AK. Wnioski te by\u0142y konsekwentnie odrzucane i dopiero w 1988 r., ju\u017c po \u015bmierci czo\u0142owych polskich oficer\u00f3w i polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy po 1945 r. nie wr\u00f3cili do kraju, prezydent RP na uchod\u017astwie Kazimierz Sabbat uzna\u0142 cz\u0142onk\u00f3w NSZ za kombatant\u00f3w. Wielu z pokolenia starej emigracji uzna\u0142o t\u0119 decyzj\u0119 za kontrowersyjn\u0105, ale nie spotka\u0142a si\u0119 ona z szerszym protestem.<\/span><\/p>\n

Tu\u017c po wojnie Hubert “Tom” Jura i gestapowiec Paul Fuchs znale\u017ali si\u0119 w tworzonej przez Amerykan\u00f3w siatce maj\u0105cej prowadzi\u0107 dzia\u0142ania wywiadowcze na obszarach opanowanych przez ZSRR. P\u00f3\u017aniej “Tom” wyjecha\u0142 do Ameryki Po\u0142udniowej, gdzie zwi\u0105za\u0142 si\u0119 ze znanym z jadowitego antysemityzmu biznesmenem Janem Kobyla\u0144skim. Otmar Wawrzkowicz kilka lat po wojnie pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo.<\/span><\/p>\n

Maj\u0105 racj\u0119 ci, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce historia Brygady \u015awi\u0119tokrzyskiej jest gotowym scenariuszem filmowym. Musia\u0142oby to by\u0107 mroczne, pe\u0142ne przemocy kino rozliczeniowe. Na heroiczn\u0105, krzepi\u0105c\u0105, patriotyczn\u0105 epopej\u0119 losy Brygady nie nadaj\u0105 si\u0119 wcale.<\/span><\/p>\n

\n

*dr hab. Rafa\u0142 Wnuk<\/b>\u00a0– prof. KUL, pracownik Muzeum II Wojny \u015awiatowej. Laureat konkursu Ksi\u0105\u017cka Historyczna Roku o Nagrod\u0119 im. Oskara Haleckiego za “Atlas polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego 1944-1956”, 2007; laureat Nagrody im. Jerzego Giedroycia za ksi\u0105\u017ck\u0119 “Wojna po wojnie. Antysowieckie podziemie w Europie \u015arodkowo-Wschodniej w latach 1944-1953”, 2012 (wsp\u00f3\u0142autorzy: Grzegorz Motyka, Tomasz Stryjek, Adam Baran)\u00a0<\/i><\/span><\/p>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Brygada \u015awi\u0119tokrzyska. Zak\u0142amana legenda Rafa\u0142 Wnuk* Fot. IPN Mit, jakoby Brygada \u015awi\u0119tokrzyska przedosta\u0142a si\u0119 na Zach\u00f3d, klucz\u0105c w przesuwaj\u0105cym si\u0119 pasie przyfrontowym nara\u017cona na ataki Niemc\u00f3w b\u0105d\u017a Sowiet\u00f3w, nie ma nic wsp\u00f3lnego z prawd\u0105. Przeszli na teren Czech pod opiek\u0105 Niemc\u00f3w i ani przez chwil\u0119 nie walczyli z regularnymi oddzia\u0142ami Armii Czerwonej. W reklamie hagiograficznej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59990"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59990"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59990\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60000,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59990\/revisions\/60000"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}