{"id":60332,"date":"2018-04-22T17:09:15","date_gmt":"2018-04-22T15:09:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60332"},"modified":"2018-04-13T09:05:31","modified_gmt":"2018-04-13T07:05:31","slug":"27-09-27","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60332","title":{"rendered":"\u2026PRZESTA\u0106 SI\u0118 BRONI\u0106, USPRAWIEDLIWIA\u0106, TARGOWA\u0106\u2026"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u2026PRZESTA\u0106 SI\u0118 BRONI\u0106, USPRAWIEDLIWIA\u0106, TARGOWA\u0106\u2026<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

\u00a0\u00a0 Ewa Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Jan B\u0142o\u0144ski \/ fot. Danuta W\u0119giel\/Tygodnik Powszechny<\/em><\/span><\/p>\n

B\u0142o\u0144ski pisa\u0142 o\u00a0polskiej wsp\u00f3\u0142-winie za\u00a0Zag\u0142ad\u0119. Jego zdaniem mia\u0142a ona wynika\u0107 w\u00a0pierwszym rz\u0119dzie z\u00a0\u201enaszego\u201d post\u0119powania w\u00a0przesz\u0142o\u015bci \u2013\u00a0szeroko rozpowszechnionych dzia\u0142a\u0144 i\u00a0postaw o\u00a0charakterze antysemickim, kt\u00f3rych przyk\u0142ady wymieni\u0142 (cho\u0107 \u017cadnego z\u00a0nich nie okre\u015bli\u0142 s\u0142owem antysemityzm). Przekonywa\u0142, \u017ce\u00a0Gdyby\u015bmy [\u2026] w\u00a0przesz\u0142o\u015bci \u2013\u00a0post\u0119powali m\u0105drzej, szlachetniej, bardziej po\u00a0chrze\u015bcija\u0144sku\u2026 ludob\u00f3jstwo by\u0142oby zapewne \u201emniej do\u00a0pomy\u015blenia<\/em>“,\u00a0by\u0142oby prawdopodobnie utrudnione, a\u00a0ju\u017c niew\u0105tpliwie spotka\u0142oby si\u0119 ze\u00a0znaczniejszym oporem<\/em>. M\u00f3wi\u0142 te\u017c o\u00a0wsp\u00f3\u0142-winie\u00a0przez zaniechanie czy przeciwdzia\u0142anie niedostateczne<\/em>. Zaznacza\u0142 przy tym, \u017ce\u00a0wsp\u00f3\u0142-udzia\u0142 i\u00a0wsp\u00f3\u0142-wina to\u00a0nie jest to\u00a0samo<\/em>, \u017ce\u00a0mo\u017cna \u2013\u00a0tak, jak to\u00a0wed\u0142ug niego mia\u0142o miejsce w\u00a0przypadku Polak\u00f3w,\u00a0by\u0107 wsp\u00f3\u0142-winnym, nie bior\u0105c udzia\u0142u w\u00a0zbrodni<\/em>. W\u00a0konkluzji jednak podkre\u015bla\u0142:\u00a0Kiedy czyta si\u0119 to, co\u00a0o\u00a0\u017bydach wypisywano przed wojn\u0105, kiedy si\u0119 odkrywa, ile by\u0142o w\u00a0polskim spo\u0142ecze\u0144stwie nienawi\u015bci \u2013\u00a0mo\u017cna si\u0119 nieraz zdziwi\u0107, \u017ce\u00a0za\u00a0s\u0142owami nie posz\u0142y czyny. Ale nie posz\u0142y (albo sz\u0142y rzadko). B\u00f3g t\u0119\u00a0r\u0119k\u0119 zatrzyma\u0142. Tak, B\u00f3g, bo\u00a0je\u015bli nie wzi\u0119li\u015bmy udzia\u0142u w\u00a0tej zbrodni, to\u00a0dlatego, \u017ce\u00a0byli\u015bmy jeszcze troch\u0119 chrze\u015bcijanami, \u017ce\u00a0w\u00a0ostatniej chwili poj\u0119li\u015bmy, jak szata\u0144skie to\u00a0by\u0142o przedsi\u0119wzi\u0119cie\u2026<\/em><\/span><\/p>\n

Tekst B\u0142o\u0144skiego wzbudzi\u0142 ogromne emocje. Do\u00a0redakcji \u201eTygodnika Powszechnego\u201d nadesz\u0142o prawie 200 list\u00f3w nawi\u0105zuj\u0105cych do\u00a0tre\u015bci “Biednych Polak\u00f3w\u2026“,\u00a0<\/em>w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci wrogo, a\u00a0w\u00a0ka\u017cdym razie \u2014\u00a0co\u00a0najmniej niech\u0119tnie, ewentualnie \u2013\u00a0sceptycznie nastawionych do\u00a0twierdze\u0144 zawartych w\u00a0eseju. W\u00a0ci\u0105gu nast\u0119pnych kilku miesi\u0119cy \u201eTygodnik\u201d opublikowa\u0142 kilkana\u015bcie wypowiedzi [1]. Ich autorzy dzielili si\u0119 w\u0142asnymi refleksjami, komentowali, dopowiadali, spierali si\u0119 z\u00a0poszczeg\u00f3lnymi tezami B\u0142o\u0144skiego. Po\u015br\u00f3d wydrukowanych w\u00a0\u201eTygodniku\u201d g\u0142os\u00f3w polemicznych, najmocniej wybrzmia\u0142 tekst W\u0142adys\u0142awa Si\u0142y-Nowickiego [2], w\u00a0czasie wojny \u017co\u0142nierza AK, p\u00f3\u017aniej cz\u0142onka WiN, wi\u0119\u017ania w\u00a0okresie stalinowskim, dzia\u0142acza opozycji demokratycznej, mecenasa i\u00a0obro\u0144cy w\u00a0procesach politycznych. W “Janowi B\u0142o\u0144skiemu w\u00a0odpowiedzi“<\/em>Si\u0142a-Nowicki ca\u0142kowicie odrzuca\u0142 rozwa\u017cania B\u0142o\u0144skiego (Artyku\u0142 podpisany przez B\u0142o\u0144skiego, mo\u017ce by\u0107 \u2014\u00a0niestety zrozumiany jako […] aprobata i\u00a0kwintesencja \u2014\u00a0niezamierzona oczywi\u015bcie \u2014\u00a0zajad\u0142ej antypolskiej propagandy, prowadzonej nieustannie od\u00a0dziesi\u0105tk\u00f3w lat przez wrog\u00f3w, ju\u017c nie rz\u0105du, ustroju czy systemu, ale po\u00a0prostu narodu polskiego<\/em>). Mecenas negowa\u0142 przes\u0142anki wywodu autora “Biednych Polak\u00f3w\u2026”\u00a0<\/em>(przede wszystkim \u2013\u00a0przekonywa\u0142 \u2014\u00a0ani w\u00a0Polsce przedwojennej, ani w\u00a0okresie okupacji, ani po\u00a0wojnie i\u00a0w\u00f3wczas, w\u00a01987 r.\u00a0\u2014\u00a0\u201eaktualnie\u201d \u2014\u00a0o\u00a0antysemityzmie nie mo\u017ce by\u0107 mowy), kwestionowa\u0142 jego tok rozumowania (B\u0142o\u0144ski\u00a0nie orientuj\u0105c si\u0119 z\u00a0autopsji z\u00a0ogl\u0105dania tamtego okresu oczami doros\u0142ego cz\u0142owieka, w\u00a0realiach okupacyjnych […] nie orientuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dobrze w\u00a0realiach ca\u0142ej z\u0142o\u017cono\u015bci i\u00a0trudno\u015bci problemu \u017cydowskiego w\u00a0Polsce w\u00a0latach 1918\u20131939<\/em>, wreszcie \u2014\u00a0odmawia\u0142 uznania wniosk\u00f3w B\u0142o\u0144skiego. Pisa\u0142:\u00a0Ja z\u00a0postawy mojego narodu, ca\u0142o\u015bciowo w\u00a0okresie okupacji, w\u0142\u0105czaj\u0105c w\u00a0t\u0119\u00a0ca\u0142o\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c stosunek do\u00a0tragedii narodu \u017cydowskiego jestem dumny. Oczywi\u015bcie nie jest szczeg\u00f3lnym tytu\u0142em do\u00a0dumy stosunek do\u00a0\u017byd\u00f3w w\u00a0okresie okupacji. Ale nie jest to\u00a0r\u00f3wnie\u017c w\u00a0\u017cadnej mierze tytu\u0142em do\u00a0wstydu, a\u00a0tym mniej do\u00a0ha\u0144by. Po\u00a0prostu stosunkowo bardzo niewiele mogli\u015bmy zrobi\u0107 wi\u0119cej od\u00a0tego, co\u00a0zosta\u0142o zrobione<\/em>. I\u00a0jeszcze:\u00a0I\u00a0niech nie pisze autor w\u00a0zako\u0144czeniu […] \u017ce\u015bmy sami byli bliscy zbrodni ludob\u00f3jstwa i\u00a0tylko w\u00a0ostatniej chwili B\u00f3g ludob\u00f3jcz\u0105 r\u0119k\u0119 polsk\u0105 zatrzyma\u0142. Nawet ci, zreszt\u0105 nieliczni, kt\u00f3rzy na\u00a0fali przedwojennego nacjonalizmu krzyczeli \u201e\u017bydy na\u00a0Madagaskar!\u201d nigdy, nawet przez jedn\u0105 chwil\u0119 nie my\u015bleli o\u00a0ludob\u00f3jstwie. A\u00a0na\u00a0\u201eszmalcownik\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy denuncjowali \u017byd\u00f3w przed w\u0142adzami niemieckimi, to\u00a0si\u0119 wydawa\u0142o wyroki \u015bmierci i\u00a0wyroki te\u00a0wykonywa\u0142o, nara\u017caj\u0105c si\u0119 na\u00a0\u015bmier\u0107 samemu<\/em>.<\/span><\/p>\n

Si\u0142a-Nowicki wypowiada\u0142 si\u0119 z\u00a0pozycji obro\u0144cy polskiego honoru (zarzuca\u0142 B\u0142o\u0144skiemu, m.in., \u017ce\u00a0ten przemawia\u0142 j\u0119zykiem\u00a0\u015bmiertelnych wrog\u00f3w i\u00a0oszczerc\u00f3w\u00a0<\/em>spo\u0142eczno\u015bci, w\u00a0imieniu kt\u00f3rej wyst\u0119powa\u0142.\u00a0<\/em>Wielokrotnie te\u017c autor “Odpowiedzi\u2026”\u00a0<\/em>odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do\u00a0argument\u00f3w mocno osadzonych w\u00a0ideologii antysemickiej (wykazywa\u0142 np., \u017ce\u00a0\u017c\u0105dania \u201enumerus clausus\u201d, czy postulaty getta \u0142awkowego w\u00a0Polsce przedwojennej by\u0142y zupe\u0142nie \u201enaturalne\u201d:\u00a0spo\u0142ecze\u0144stwo broni si\u0119 przed zmajoryzowaniem w\u0142asnej inteligencji \u2013\u00a0[…] \u2014\u00a0przez inteligencj\u0119 odr\u0119bn\u0105. \u2014\u00a0<\/em>t\u0142umaczy\u0142; pisa\u0142, \u017ce\u00a0Bierno\u015b\u0107 \u2014\u00a0szukanie ocalenia w\u00a0przetrwaniu w\u00a0gromadzie i\u00a0poddaniu si\u0119 rozkazom w\u0142adz niemieckich, by\u0142a pierwsz\u0105 i\u00a0zasadnicz\u0105 przeszkod\u0105 w\u00a0mo\u017cliwo\u015bci udzielenia pomocy \u017bydom<\/em>. Wsp\u00f3\u0142czesnego czytelnika zdumiewa\u0107 mo\u017ce uporczywa trwa\u0142o\u015b\u0107 i\u00a0powtarzalno\u015b\u0107 skr\u00f3towo tu\u00a0jedynie odtworzonej retoryki \u2013\u00a0te\u00a0same struktury argumentacyjne z\u00a0\u0142atwo\u015bci\u0105 rozpozna obserwator bie\u017c\u0105cego dyskursu publicznego. Si\u0142a-Nowicki \u2013\u00a0jak zauwa\u017cy\u0142 Micha\u0142 G\u0142owi\u0144ski komentuj\u0105c po\u00a0latach jego wypowied\u017a \u2013\u00a0by\u0142 naturalnym u\u017cytkownikiem j\u0119zyka ukszta\u0142towanego przez narodow\u0105 prawic\u0119, j\u0119zyka, kt\u00f3ry od\u00a0ko\u0144ca XIX wieku cieszy si\u0119 niegasn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u00a0polskim spo\u0142ecze\u0144stwie [3]. Figura \u017byda pe\u0142ni w\u00a0nim rol\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105.<\/span><\/p>\n

Kategorie, kt\u00f3rymi w\u00a0eseju operowa\u0142 B\u0142o\u0144ski \u2013\u00a0poj\u0119cie \u201ebierno\u015bci\u201d, \u201ewiny przez zaniechanie\u201d i\u00a0\u201ewsp\u00f3\u0142-winy bez wsp\u00f3\u0142-udzia\u0142u\u201d \u2014\u00a0na\u00a0d\u0142ugie lata zdominowa\u0142y spos\u00f3b my\u015blenia o\u00a0stosunku nie-\u017cydowskich Polak\u00f3w do\u00a0ich \u017cydowskich wsp\u00f3\u0142obywateli w\u00a0czasie Zag\u0142ady. Dopiero zapocz\u0105tkowana wydaniem ksi\u0105\u017cki “S\u0105siedzi”\u00a0<\/em>Jana Tomasza Grossa dyskusja o\u00a0dokonanej przez Polak\u00f3w zbrodni w\u00a0Jedwabnem i\u00a0studia nad trzeci\u0105 faz\u0105 Zag\u0142ady zainicjowane w\u00a0kr\u0119gu badaczy skupionych w\u00a0Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 IFiS PAN wykaza\u0142y ich ma\u0142\u0105 tylko przydatno\u015b\u0107 do\u00a0opisu rzeczywistych relacji mi\u0119dzy Polakami a\u00a0\u017bydami (osobami, kt\u00f3re w\u00a0\u015bwietle ustaw norymberskich uznane zosta\u0142y za\u00a0\u017byd\u00f3w) w\u00a0okresie wojny. Nie uniewa\u017cnia to\u00a0jednak niezaprzeczalnych zas\u0142ug autora “Biednych Polak\u00f3w\u2026”. B\u0142o\u0144ski nie tylko ponownie w\u0142\u0105czy\u0142 problem polskiej odpowiedzialno\u015bci i\u00a0wsp\u00f3\u0142-winy za\u00a0Zag\u0142ad\u0119 (obecny ju\u017c wcze\u015bniej w\u00a0polskiej publicystyce lewicowej lat 40. XX\u00a0w.) w\u00a0zakres kwestii rozwa\u017canych przy okazji polsko-\u017cydowskich rozrachunk\u00f3w wojennych. Przede wszystkim jednak, co\u00a0by\u0142o w\u00a0powojennym pi\u015bmiennictwie unikalne, wykaza\u0142, \u017ce\u00a0refleksja nad Zag\u0142ad\u0105 nie jest tylko \u201espraw\u0105\u201d \u017cydowsk\u0105, ale w\u00a0spos\u00f3b zasadniczy dotyczy polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa i\u00a0wci\u0105\u017c \u2013\u00a0twierdzenie to\u00a0w\u00a02018 roku nie straci\u0142o na\u00a0aktualno\u015bci \u2014\u00a0stanowi dla Polak\u00f3w \u201eproblem\u201d domagaj\u0105cy si\u0119 wyja\u015bnie\u0144 i\u00a0zbiorowego przepracowania.<\/span><\/p>\n

Tekst \u201eBiednych Polak\u00f3w\u2026\u201d, podobnie jak wypowiedzi Si\u0142y-Nowickiego i\u00a0innych uczestnik\u00f3w dyskusji,\u00a0<\/em>bez w\u0105tpienia traktowa\u0107 dzi\u015b nale\u017cy jako \u015bwiadectwa. Analiza strategii narracyjnych, po\u00a0jakie si\u0119gn\u0119li, struktury ich wywod\u00f3w, argumentacji, pozwala zrozumie\u0107 stawki, jakie, uczestnicz\u0105c we\u00a0wsp\u00f3lnocie kulturowej, wszyscy oni – chc\u0105c nie chc\u0105c – rozgrywali. Zarazem umo\u017cliwia ona wgl\u0105d w\u00a0\u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 Polak\u00f3w \u2014\u00a0w\u00a0szczeg\u00f3lno\u015bci wskazuje miejsce i\u00a0rol\u0119, jakie w\u00a0jej konstrukcji zajmowali i\u00a0wci\u0105\u017c zajmuj\u0105 \u017bydzi i\u00a0Zag\u0142ada [4].<\/span><\/p>\n

\n

Wszystkie cytaty z\u00a0tekstu J.\u00a0B\u0142o\u0144skiego,\u00a0Biedni Polacy patrz\u0105 na\u00a0getto, pochodz\u0105 z: \u201eTygodnik Powszechny\u201d 1987 nr\u00a02.<\/em><\/span><\/p>\n

[1] Tekst komentowano szeroko tak\u017ce na\u00a0\u0142amach innych tytu\u0142\u00f3w prasowych, m.in. w\u00a0\u201eTrybunie Ludu\u201d, \u201e\u017byciu Literackim\u201d, \u201eStolicy\u201d i\u00a0\u201eGazecie Krakowskiej\u201d; tak\u017ce poza Polsk\u0105.<\/em><\/span><\/p>\n

[2]\u00a0Zob.\u00a0Janowi B\u0142o\u0144skiemu w\u00a0odpowiedzi, \u201eTygodnik Powszechny\u201d 1987 nr\u00a08.\u00a0Redakcja zdystansowa\u0142a si\u0119 od\u00a0tej publikacji opatruj\u0105c j\u0105\u00a0komentarzem \u201eSzereg tez tego artyku\u0142u jest co\u00a0najmniej dyskusyjnych, s\u0105dzimy te\u017c, \u017ce\u00a0autor zbyt jednostronnie odczyta\u0142 artyku\u0142\u00a0Biedni Polacy patrz\u0105 na\u00a0getto.\u201d, zob.\u00a0tam\u017ce.<\/em><\/span><\/p>\n

[3]\u00a0Zob. M.\u00a0G\u0142owi\u0144ski,\u00a0Esej B\u0142o\u0144skiego po\u00a0latach, \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w Studia i\u00a0Materia\u0142y\u201d 2006 nr\u00a02,\u00a0s.\u00a018\u00a0i\u00a019.<\/em><\/span><\/p>\n

[4]\u00a0Zob. T.\u00a0\u017bukowski,\u00a0Wytwarzanie \u201ewiny oboj\u0119tno\u015bci\u201d oraz kategorii \u201eoboj\u0119tnego \u015bwiadka\u201d na\u00a0przyk\u0142adzie artyku\u0142u Jana B\u0142o\u0144skiego\u00a0Biedni Polacy patrz\u0105 na\u00a0getto, \u201eStudia Litteraria et\u00a0Historica\u201d 2013 nr\u00a02.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2026PRZESTA\u0106 SI\u0118 BRONI\u0106, USPRAWIEDLIWIA\u0106, TARGOWA\u0106\u2026 \u00a0\u00a0 Ewa Ko\u017ami\u0144ska-Frejlak Jan B\u0142o\u0144ski \/ fot. Danuta W\u0119giel\/Tygodnik Powszechny B\u0142o\u0144ski pisa\u0142 o\u00a0polskiej wsp\u00f3\u0142-winie za\u00a0Zag\u0142ad\u0119. Jego zdaniem mia\u0142a ona wynika\u0107 w\u00a0pierwszym rz\u0119dzie z\u00a0\u201enaszego\u201d post\u0119powania w\u00a0przesz\u0142o\u015bci \u2013\u00a0szeroko rozpowszechnionych dzia\u0142a\u0144 i\u00a0postaw o\u00a0charakterze antysemickim, kt\u00f3rych przyk\u0142ady wymieni\u0142 (cho\u0107 \u017cadnego z\u00a0nich nie okre\u015bli\u0142 s\u0142owem antysemityzm). Przekonywa\u0142, \u017ce\u00a0Gdyby\u015bmy [\u2026] w\u00a0przesz\u0142o\u015bci \u2013\u00a0post\u0119powali m\u0105drzej, szlachetniej, bardziej po\u00a0chrze\u015bcija\u0144sku\u2026 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60332"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60332"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60332\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60336,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60332\/revisions\/60336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60332"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60332"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60332"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}