{"id":60370,"date":"2018-03-28T17:09:04","date_gmt":"2018-03-28T15:09:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60370"},"modified":"2018-03-25T13:44:00","modified_gmt":"2018-03-25T11:44:00","slug":"29-00-24","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60370","title":{"rendered":"WE W\u0141ADZY SZCZURO\u0141APA [ROZMOWA Z JOANN\u0104 TOKARSK\u0104-BAKIR]"},"content":{"rendered":"
\"KrytykaPolityczna.pl\"<\/a>WE W\u0141ADZY SZCZURO\u0141APA [ROZMOWA Z JOANN\u0104 TOKARSK\u0104-BAKIR]<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

KRYTYKA POLITYCZNA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Joanna Tokarska-Bakir, fot. Marcin Kali\u0144ski<\/em><\/span><\/p>\n

By\u0142am pogr\u0105\u017cona w jakim\u015b niesamowitym z\u0142udzeniu, czym jest Polska i kim s\u0105 Polacy. A teraz dostaj\u0119 lekcj\u0119, czym s\u0105. I czym ona jest. To bardzo gorzka lekcja.<\/span><\/p>\n

Krytyka Polityczna: Porozmawiajmy o polityce historycznej. Co o niej s\u0105dzisz?<\/strong><\/p>\n

Pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 mo\u017ce troch\u0119 szokuj\u0105c\u0105 figur\u0105: gdyby Polska by\u0142a kobiet\u0105, polityk\u0119 historyczn\u0105 mo\u017cna by por\u00f3wna\u0107 do \u017ce\u0144skiego obrzezania. W rytuale tym, pod has\u0142em zachowania dobrego imienia rodziny, kobiet\u0119 okalecza si\u0119 i ujarzmia, pozbawiaj\u0105c dost\u0119pu do samej siebie. Takim samym okaleczeniem dla Polski jest obsesja niewinno\u015bci, na kt\u00f3rej bazuje polityka historyczna.<\/span><\/p>\n

W sensie psychoanalitycznym polityka ta \u2013 uciekaj\u0105ca od wstydu i odpowiedzialno\u015bci \u2013 cofa nas do okresu dzieci\u0144stwa, wr\u0119cz do \u0142ona, w kt\u00f3rym dzieci\u0119 nierozr\u00f3\u017cnialnie splecione jest ze swoim \u017cywicielem \u2013 narodem. Dzieci\u0119 jest bezkrytyczne i niewinne, wstyd przychodzi dopiero z socjalizacj\u0105. Pedagogika dumy to cofni\u0119cie socjalizacji do stanu p\u0142odowego. Zawsze mnie dziwi\u0142o, dlaczego katolicki rz\u0105d pi\u0119tnuje co\u015b, co nazywa \u201epedagogik\u0105 wstydu\u201d. Dumy nie ma na li\u015bcie cn\u00f3t chrze\u015bcija\u0144skich, natomiast w\u015br\u00f3d grzech\u00f3w g\u0142\u00f3wnych z pewno\u015bci\u0105 jest pycha. W zestawieniu z obrazem spowiedzi powszechnej bezgrzeszny nar\u00f3d to obraz do\u015b\u0107 poga\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Wydajesz w\u0142a\u015bnie\u00a0Pod kl\u0105tw\u0105. Spo\u0142eczny portret pogromu kieleckiego<\/em>. Czego nie wiedzieli\u015bmy o tym wydarzeniu, a czego mo\u017cemy si\u0119 dowiedzie\u0107 z twojej ksi\u0105\u017cki?<\/strong><\/p>\n

Analiza biografii aktor\u00f3w pogromu sprawi\u0142a, \u017ce rozsypuje si\u0119 ta wizja rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej \u017bydzi s\u0105 \u201eruskimi agentami\u201d i jako przybysze z kosmosu buduj\u0105 komunistyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 w Kielcach. Niestety to nie przez nich zosta\u0142 zbudowany ten system. Budowali go lokalsi \u2013 kielczanie, ch\u0142opscy synowie pospo\u0142u z inteligentami po warszawskim Wydziale Prawa \u2013 takie wykszta\u0142cenie mia\u0142 Stefan S\u0119dek, przed wojn\u0105 oenerowiec, po wojnie w MO, kt\u00f3ry na wie\u015b\u0107 o porwaniu Henia B\u0142aszczyka przez \u017byd\u00f3w wys\u0142a\u0142 na Planty ha\u0142a\u015bliwe patrole milicyjne, uruchamiaj\u0105c pogrom. Wystarczy popatrze\u0107 na wygrzebane z teczek zdj\u0119cia funkcjonariuszy wys\u0142anych przeciwko t\u0142umowi: same znajome twarze. Do tego te mundury, i te w\u0105sy. Niewiele by\u0142oby przesady w stwierdzeniu, \u017ce to w\u0142a\u015bciwie przedwojenna formacja policyjna zrobi\u0142a pogrom kielecki. Wi\u0119c kto i czyim jest agentem? Czy my to na pewno wiemy? Czy ca\u0142a historia zosta\u0142a opowiedziana w\u0142a\u015bciwie? To s\u0105 pytania, kt\u00f3re sobie stawia\u0142am.<\/span><\/p>\n

Niewiele by\u0142oby przesady w stwierdzeniu, \u017ce to w\u0142a\u015bciwie przedwojenna formacja policyjna zrobi\u0142a pogrom kielecki. Wi\u0119c kto i czyim jest agentem?<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Najbardziej si\u0119 napracowa\u0142am nad rozdzia\u0142em o codzienno\u015bci kieleckiej drugiego roku po wojnie, a jednocze\u015bnie drugiego roku wojny domowej. Boimy si\u0119 prawdy o tych czasach, bo to nie jest heroiczna czytanka o wykl\u0119tych, raczej historia o Kainie i Ablu, z niepokoj\u0105co aktualnymi podtekstami. Co by si\u0119 sta\u0142o, gdyby te wszystkie dokumenty \u2013 o naszych przodkach w MO, o morderczych realiach, przykrywanych werniksem historycznego kompromisu \u2013 zosta\u0142y przyswojone? Jak zmieni\u0142aby si\u0119 Polska? Kt\u00f3re miny by odpad\u0142y, a kt\u00f3re pozosta\u0142y?<\/span><\/p>\n

Jak uda\u0142o ci si\u0119 dotrze\u0107 do takiego obrazu?<\/strong><\/p>\n

To, co opisa\u0142am, by\u0142o w \u017ar\u00f3d\u0142ach ipeenowskich ju\u017c wtedy, gdy na prze\u0142omie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i dwutysi\u0119cznych trwa\u0142o drugie \u015bledztwo kieleckie, zreszt\u0105 bardzo porz\u0105dnie prowadzone. Opar\u0142am si\u0119 na jego aktach, one stanowi\u0142y m\u00f3j punkt wyj\u015bcia. W tych aktach mo\u017cna precyzyjnie wskaza\u0107 moment, w kt\u00f3rym to \u015bledztwo zacz\u0119\u0142o podlega\u0107 naciskom politycznym \u2013 chodzi\u0142o o znalezienie dowod\u00f3w na rzekom\u0105 ubeck\u0105 prowokacj\u0119 w Kielcach. Ale tych dowod\u00f3w po prostu nie by\u0142o.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b znajdujemy si\u0119 w daleko trudniejszej sytuacji ni\u017c ta, w kt\u00f3rej byli kieleccy prokuratorzy. Pa\u0144stwo uprawiaj\u0105ce polityk\u0119 historyczn\u0105 stara si\u0119 zaw\u0142aszczy\u0107 ca\u0142\u0105 histori\u0119 \u2013 w sensie funduszy, instytucji, tytu\u0142\u00f3w i nagr\u00f3d. Dosz\u0142y jeszcze muzea, mocno uwik\u0142ane w polityk\u0119. Nie oszukujmy si\u0119: historia zosta\u0142a sprywatyzowana r\u00f3wnie\u017c przez takie muzeum jak Polin.<\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wny zarzut do Polin by\u0142 taki, \u017ce nie przedstawia Zag\u0142ady. To ma by\u0107 muzeum \u017cycia i na tym polega fundamentalne przek\u0142amanie. Zdaje si\u0119, \u017ce ty te\u017c o tym m\u00f3wi\u0142a\u015b\u2026<\/strong><\/p>\n

W tek\u015bcie\u00a0Polin: ultimate lost object<\/em>[1]<\/a>\u00a0pisa\u0142am, \u017ce wystawa g\u0142\u00f3wna Muzeum w jaki\u015b spos\u00f3b kolonizuje polsk\u0105 pami\u0119\u0107 \u017cydowsk\u0105, przygotowuj\u0105c taki fotoplastykon dla ameryka\u0144skich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy przyje\u017cd\u017caj\u0105 tutaj pokaza\u0107 swoim wnukom, jakie to wszystko by\u0142o pi\u0119kne, a pomijaj\u0105 horror. Oczywi\u015bcie nie mog\u0105 opowiedzie\u0107 o horrorze. Ofiara, kto\u015b, kto dozna\u0142 horroru, najbardziej wstydzi si\u0119 tego, \u017ce co\u015b podobnego jej si\u0119 przydarzy\u0142o. Wstydzi si\u0119 tego, co jej zrobiono, wi\u0119c musi to pomin\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

Ale w niemieckich muzeach w\u0142a\u015bnie horror zosta\u0142 bezwzgl\u0119dnie pokazany. W berli\u0144skiej\u00a0Topografii terroru<\/em>\u00a0s\u0105 filmowe zapisy egzekucji\u2026<\/strong><\/p>\n

Trzeba zapyta\u0107 o adresata tamtej wystawy. Zrobili j\u0105 Niemcy \u2013 dla Niemc\u00f3w. Ci, kt\u00f3rzy wiedz\u0105 \u2013 dla tych, kt\u00f3rzy wiedzie\u0107 nie chcieli. Akurat tamt\u0105 wystaw\u0119,\u00a0Topographie<\/em>, osobi\u015bcie odczyta\u0142am jako zbyt bezwzgl\u0119dn\u0105. To by\u0142o co\u015b, co mnie sam\u0105 jako\u015b wewn\u0119trznie naruszy\u0142o. Tak, Niemcy s\u0105 naprawd\u0119 godni szacunku w sposobie, w jaki rozliczyli si\u0119 ze swoj\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, ale czasem przera\u017ca mnie ich dos\u0142owno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Mnie si\u0119 wydaje, \u017ce w Polsce uda\u0142o si\u0119 troch\u0119 rzeczy opowiedzie\u0107 w bardzo wyra\u017any i s\u0142yszalny spos\u00f3b. Na przyk\u0142ad Grossowi. Skala debaty, skala reakcji na jego ksi\u0105\u017cki \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce to dotar\u0142o. Co\u015b si\u0119 wydarzy\u0142o. A teraz znowu mamy zanegowanie tego, wymazanie. Co to jest za mechanizm? Do czego s\u0142u\u017cy to wymazanie?<\/strong><\/p>\n

Tak, to jest ciekawa sprawa. Niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce to mo\u017cna opisa\u0107 za pomoc\u0105 kategorii\u00a0backlashu<\/em>\u00a0(rykoszetu), kt\u00f3ra w krytyce feministycznej stosowana jest dla opisu konserwatywnej reakcji na feminizm.<\/span><\/p>\n

Przychodzi mi te\u017c do g\u0142owy inna analogia. Jest taka ksi\u0105\u017cka z lat 40.\u00a0The American Dilemma. The Negro Problem and Modern Democracy<\/em>\u00a0Gunnara Myrdala[2]<\/a>\u00a0\u2013 o tym, \u017ce Ameryka jest podzielona na dwa narody i nie wiadomo, kt\u00f3ry zwyci\u0119\u017cy. Gdy up\u0142yn\u0119\u0142o kilka dekad, zacz\u0119\u0142o nam si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce ju\u017c znamy wynik tej rywalizacji, to znaczy, \u017ce ta Ameryka konfederacji, Ameryka plantacji znajduje si\u0119 na przegranej pozycji. Teraz widzimy, w jak wielkim byli\u015bmy b\u0142\u0119dzie.<\/span><\/p>\n

Temu samemu z\u0142udzeniu ulegli\u015bmy te\u017c w Polsce. Wierzyli\u015bmy w jaki\u015b post\u0119p w debacie, w nieodwracalno\u015b\u0107 pewnych rozstrzygni\u0119\u0107. W zwi\u0105zku z tym nie prowadzono w\u0142a\u015bciwie edukacji spo\u0142ecznej, antydyskryminacyjnej. \u017baden rz\u0105d po 1989 roku nie edukowa\u0142 w sprawie tego, czym jest spo\u0142ecze\u0144stwo i co wolno zrobi\u0107 drugiemu cz\u0142owiekowi. A to znaczy, \u017ce nie wyci\u0105gn\u0119li\u015bmy wniosk\u00f3w z wydarzenia, z powodu kt\u00f3rego Polska trafi\u0142a do podr\u0119cznik\u00f3w historii powszechnej. Tymczasem, czy nam si\u0119 to podoba, czy nie, w historii powszechnej Polska zawsze b\u0119dzie przede wszystkim miejscem, gdzie wydarzy\u0142a si\u0119 Zag\u0142ada. St\u0105d pochodzi si\u0142a okre\u015blenia geograficznego, kt\u00f3ra tak wnerwia PiS, \u017ce musia\u0142o popisa\u0107 si\u0119 wiadom\u0105 ustaw\u0105. I tu si\u0119 problem zaczyna, bo jak pisze Hanna Krall: \u201etakie co\u015b dyskutowane u nas nie by\u0142o\u201d[3]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Na czym polega r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy zachodnioeuropejskim a polskim nauczaniem o Zag\u0142adzie?<\/strong><\/p>\n

O ile na Zachodzie, jak pisze Enzo Traverso, spo\u0142ecze\u0144stwo zbudowane zosta\u0142o na\u00a0never again<\/em>[4]<\/a>, w Europie Wschodniej obowi\u0105zywa\u0142y inne matryce pami\u0119ci. W Polsce nie by\u0142o w\u0142a\u015bciwie \u017cadnej edukacji o Holokau\u015bcie, najwy\u017cej grube \u017carty z przemys\u0142u pod t\u0105 nazw\u0105. Nikt nie s\u0105dzi\u0142, \u017ce TO mo\u017ce powr\u00f3ci\u0107. Nie by\u0142o wychowania tych, kt\u00f3rzy \u015bwiadkowali, ani pomocy tym, kt\u00f3rzy si\u0119 w to w\u0142\u0105czyli. Sprawc\u00f3w, o ile byli ch\u0142opami lub robotnikami, ruszano niech\u0119tnie, bo chodzi\u0142o o to, by poparli w\u0142adz\u0119 komunistyczn\u0105. Szarpano g\u0142\u00f3wnie inteligencj\u0119, dow\u00f3dc\u00f3w, a tamtych, dop\u00f3ki dowody nie by\u0142y zbyt ra\u017c\u0105ce, traktowano pob\u0142a\u017cliwie. Raczej ich przekszta\u0142cano w tajnych informator\u00f3w i w ten spos\u00f3b unieszkodliwiano.<\/span><\/p>\n

\u017baden rz\u0105d po 1989 roku nie edukowa\u0142 w sprawie tego, czym jest spo\u0142ecze\u0144stwo i co wolno zrobi\u0107 drugiemu cz\u0142owiekowi.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

To s\u0105 historie, kt\u00f3re odkry\u0142am na Sandomierszczy\u017anie. Opisa\u0142am to w\u00a0Okrzykach pogromowych<\/em>\u00a0i w tek\u015bcie\u00a0Miasteczko K.<\/em>\u00a0w \u201eGazecie Wyborczej\u201d[5]<\/a>. Cz\u0119\u015b\u0107 sprawc\u00f3w mordu na \u017bydach z kwietnia 1945 roku, o kt\u00f3rym w nim mowa, zosta\u0142a tajnymi informatorami ubecji. Nie zostali ukarani, tylko dostali propozycj\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy z w\u0142adz\u0105. W zwi\u0105zku z tym mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, jaka atmosfera by\u0142a w miasteczku.<\/span><\/p>\n

Do tego dochodzi rola Ko\u015bcio\u0142a. Wystarczy zajrze\u0107 do raportu biskupa Kaczmarka o pogromie, \u017ceby zobaczy\u0107, jak on rozumie to, co si\u0119 sta\u0142o w Kielcach. Kompletnie nie zauwa\u017ca w\u0142asnej roli w stworzeniu kontekstu pogromu. Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych jego aktor\u00f3w \u2013 cho\u0107 nie w sensie aktywno\u015bci pogromowej \u2013 bo legenda o dzieciach \u0142apanych przez \u017byd\u00f3w \u201ena krew\u201d, budowana od XII wieku, by\u0142a przecie\u017c jego tworem. Tymczasem wiedza o tym pozostaje do dzi\u015b spo\u0142ecznym tabu. Po zako\u0144czeniu drugiego \u015bledztwa w sprawie pogromu opublikowano dwa tomy dokument\u00f3w. W drugim znalaz\u0142a si\u0119 mapa Kielc bez wskazania, gdzie by\u0142a kuria i katedra, co pokazuje, \u017ce autorzy w og\u00f3le nie bior\u0105 pod uwag\u0119 sprawczo\u015bci (agency<\/em>) Ko\u015bcio\u0142a. A w katedrze by\u0142a msza tego dnia, licznie odwiedzana przez kielczan, bo wypada\u0142a wtedy rocznica \u015bmierci genera\u0142a Sikorskiego. I na tej mszy mo\u017cna by\u0142o co\u015b powiedzie\u0107. Cho\u0107by: \u201eNie zabijajcie!\u201d.<\/span><\/p>\n

Dlaczego my jeste\u015bmy zawracani znowu do tego samego miejsca, w kt\u00f3rym ju\u017c byli\u015bmy? Do miejsca niewiedzy.<\/strong><\/p>\n

Mi\u0142osz w tek\u015bcie\u00a0Odpowied\u017a<\/em>, opublikowanym w \u201eKulturze\u201d paryskiej (lipiec\u2013sierpie\u0144 1951, kiedy poeta zosta\u0142 na Zachodzie), pisze, \u017ce Polacy, dop\u00f3ki r\u0119ka w\u0142adcy (tu chodzi\u0142o akurat o r\u0119k\u0119 Stalina) nie zmusi ich do zajmowania si\u0119 \u201efilozofi\u0105 i dialektyk\u0105\u201d, zawsze b\u0119d\u0105 ucieka\u0107 w herbarze, senniki i kalendarze. To jest ta chochola, sielsko-polska idylla. Taki klimat dzieci\u0119cego pokoju wype\u0142nionego Sienkiewiczem i Kraszewskim. To jest co\u015b, co bardzo mi si\u0119 kojarzy z Jaros\u0142awem Kaczy\u0144skim, bo on podobno lubi literatur\u0119 historyczn\u0105 tamtego okresu.<\/span><\/p>\n

I w zasadzie to, co teraz prze\u017cywamy, na przyk\u0142ad reforma szkolna, jest odtworzeniem atmosfery i rekonstrukcj\u0105 tamtego \u015bwiata. Budowane s\u0105 kosztowne dekoracje, aby prze\u017cy\u0107 jeszcze raz co\u015b, czego nigdy nie by\u0142o! Rekonstruujemy fantazje, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 nam osi\u0105gn\u0105\u0107 satysfakcj\u0119, jakiej nam w realnym \u015bwiecie odm\u00f3wiono. Ale z rekonstrukcjami tak w\u0142a\u015bnie jest: docieramy do pewnego wyidealizowanego obrazu przesz\u0142o\u015bci i dopiero w tak przetworzonej postaci jeste\u015bmy w stanie j\u0105 przyj\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

A dlaczego to si\u0119 w og\u00f3le udaje?<\/strong><\/p>\n

Przyczynia si\u0119 do tego s\u0142abo\u015b\u0107 polskich elit. Ludzie za ma\u0142o czytaj\u0105 i boj\u0105 si\u0119 o posady. Wielu uk\u0142ada si\u0119 z w\u0142adz\u0105. Najpopularniejszym stylem debaty jest m\u0119ska dominacja, ironia, dewaluacja empatii, zamro\u017cenie uczu\u0107 innych ni\u017c gniew czy pogarda. Taki wz\u00f3r behawioralny rozpowszechni\u0142 si\u0119 te\u017c w naukach historycznych. Pod os\u0142on\u0105 neopozytywizmu dokonuje si\u0119 tu \u201epojednanie narodu z jego przesz\u0142o\u015bci\u0105\u201d[6]<\/a>. Szerzy si\u0119 cynizm, kt\u00f3ry nawet dyrektorowi \u017bydowskiego Instytutu Historycznego ka\u017ce pi\u0119tnowa\u0107 \u201emoralizatorstwo i demaskatorstwo\u201d[7]<\/a>. Szaleje klasowa protekcjonalno\u015b\u0107 zakazuj\u0105ca krytykowa\u0107 lud i jego moralne wybory, a z drugiej strony pozwalaj\u0105ca zwala\u0107 wszystko na lud. Panuje poj\u0119ciowy chaos, bo prawica przej\u0119\u0142a emancypacyjn\u0105 frazeologi\u0119 lewicy. S\u0142awomir Mro\u017cek ostrzega\u0142: \u201eKiedy byle kto zaczyna ple\u015b\u0107 byle co w imieniu czego\u015b, co kiedy\u015b by\u0142o trudne, \u017cywe i prawdziwe \u2013 to znaczy, \u017ce trudnym, \u017cywym i prawdziwym by\u0107 przesta\u0142o\u201d[8]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Najpopularniejszym stylem debaty jest m\u0119ska dominacja, ironia, dewaluacja empatii, zamro\u017cenie uczu\u0107 innych ni\u017c gniew czy pogarda.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Na g\u0142\u0119bszym poziomie polska sk\u0142onno\u015b\u0107 do ucieczki od rzeczywisto\u015bci wydaje mi si\u0119 wynika\u0107 z braku nadziei. Polacy uwa\u017caj\u0105, \u017ce s\u0105 tak ma\u0142o warci, \u017ce nie ud\u017awign\u0105 prawdy, kt\u00f3r\u0105 jako\u015b tam przecie\u017c znaj\u0105. To \u015bwiadczy o jako\u015bci pracy Ko\u015bcio\u0142a. Wygl\u0105da to tak, jakby Polska \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od Niemiec, kt\u00f3re maj\u0105 przecie\u017c du\u017co ci\u0119\u017csze grzechy na sumieniu \u2013 by\u0142a pozbawiona nadziei na to, \u017ce jest w stanie si\u0119 z tego wydoby\u0107. W Niemczech nast\u0105pi\u0142a zgoda, co do tego, \u017ce historii trzeba uczy\u0107 inaczej. \u017be si\u0119 nie b\u0119dzie k\u0142ama\u0107. \u017be powie si\u0119 prawd\u0119 o tym, co si\u0119 sta\u0142o. Oczywi\u015bcie, to nie nast\u0105pi\u0142o natychmiast, kraj si\u0119 opiera\u0142, ale po 1968 roku, kiedy pokolenie syn\u00f3w i wnuczek zacz\u0119\u0142o dochodzi\u0107 do w\u0142adzy, to si\u0119 w ko\u0144cu zdarzy\u0142o. Uzgodniono, \u017ce m\u00f3wimy prawd\u0119 \u2013 bez \u015bciemniania. I ten kraj jest zupe\u0142nie innym krajem dzisiaj.<\/span><\/p>\n

Jakim\u015b impulsem dla polskiej polityki historycznej mo\u017ce by\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Eriki Steinbach, Zwi\u0105zku Wyp\u0119dzonych. Dla Paw\u0142a Machcewicza to by\u0142o jedna z inspiracji do stworzenia muzeum \u2013 polskiej opowie\u015bci o II wojnie \u015bwiatowej.<\/strong><\/p>\n

Profesor Machcewicz zaakceptowa\u0142 koncepcj\u0119 \u201epoprawionej\u201d polityki historycznej, czyli\u00a0de facto<\/em>\u00a0polityki zamiast historii. Podpisa\u0142am list w obronie Profesora po wyrzuceniu go z Muzeum II Wojny, ale trudno mi zapomnie\u0107 jego recenzje z ksi\u0105\u017cek Jana Grossa. Jego argumentacja na rzecz polskiej racji stanu niewiele r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od dzisiejszych strategii Reduty Dobrego Imienia. Na przyk\u0142ad w recenzji\u00a0Z\u0142otych \u017cniw<\/em>\u00a0stawia\u0142 on Grossowi zarzut jednostronnego \u201eprzyjmowania perspektywy \u017cydowskich ofiar\u201d i \u201eniemal ca\u0142kowitego pomijania wojennego i okupacyjnego kontekstu, z kt\u00f3rego wy\u0142\u0105cza si\u0119 postawy Polak\u00f3w wobec \u017byd\u00f3w, traktuj\u0105c je jako obszar samoistny, bez \u015bcis\u0142ego zwi\u0105zku z wojenn\u0105 demoralizacj\u0105, rozpadem porz\u0105dku spo\u0142ecznego i norm moralnych, polityk\u0105 okupant\u00f3w promuj\u0105cych okre\u015blone zachowania\u201d[9]<\/a>. Zarzut absurdalny, gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie wyodr\u0119bnienie spo\u015br\u00f3d Polak\u00f3w \u017byd\u00f3w, a nast\u0119pnie pozbawienie ich praw ludzkich by\u0142o jednym z najwa\u017cniejszych wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w \u201ewojennego i okupacyjnego kontekstu\u201d, za\u015b poj\u0119cia takie jak \u201ewojenna demoralizacja, rozpad porz\u0105dku spo\u0142ecznego i norm moralnych\u201d zosta\u0142y zdefiniowane przez nik\u0142\u0105 pomoc, jakiej ci pierwsi udzielili wtedy drugim.<\/span><\/p>\n

\n
\n

By\u0142 taki niesamowity sonda\u017c OKO.press na temat tego, kto by\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 Solidarno\u015bci: Wa\u0142\u0119sa czy Kaczy\u0144ski. 48 proc. badanych twierdzi, \u017ce Wa\u0142\u0119sa, ale 42 proc. twierdzi, \u017ce Kaczy\u0144ski. Jak to jest mo\u017cliwe? Co ciekawe, w tym sonda\u017cu w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce jednak Kaczy\u0144ski, najwi\u0119cej jest os\u00f3b starszych, kt\u00f3re wtedy \u017cy\u0142y.
\n<\/strong><\/p>\n

To jest w\u0142a\u015bnie historia \u017cyczeniowa, pragnienie upokorzonych histori\u0105, \u017ceby przesz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3rej si\u0119 wstydz\u0105, wygl\u0105da\u0142a inaczej. Zn\u00f3w widz\u0119 w tym pi\u0119tno ludzi pozbawionych nadziei. Bo jak\u0105 mo\u017cna mie\u0107 nadziej\u0119, je\u015bli si\u0119 k\u0142amie?<\/span><\/p>\n

Przesz\u0142o\u015b\u0107 w og\u00f3le jest czym\u015b bardzo ciekawym. W j\u0119zyku Brunona Latoura pasuje do niej okre\u015blenie \u201eczynnik pozaludzki\u201d. Kompletnie nad ni\u0105 nie panujemy \u2013 co si\u0119 sta\u0142o, to si\u0119 nie odstanie, nie mamy na to wp\u0142ywu. I dlatego tak intensywnie staramy si\u0119 to zmieni\u0107.<\/span><\/p>\n

Czy s\u0105dzisz, \u017ce by\u0142o po 1989 roku jakie\u015b wydarzenie, kt\u00f3re dokona\u0142o radykalizacji postaw politycznych tych ludzi, kt\u00f3rzy s\u0105 aktywnymi politykami?<\/strong><\/p>\n

Zasadniczym czynnikiem podkr\u0119caj\u0105cym j\u0119zyk debaty by\u0142a z pewno\u015bci\u0105 katastrofa smole\u0144ska. Katastrofalnie wp\u0142yn\u0119\u0142a ona na stan traumy polskiej.<\/span><\/p>\n

Na czym ta trauma polega?<\/strong><\/p>\n

Na niejasnym, wymieszanym z zaprzeczeniem, poczuciu winy za Zag\u0142ad\u0119. Je\u015bli w jakim\u015b kraju okupant mo\u017ce nagle, bez oporu reszty, zamkn\u0105\u0107 w gettach dziesi\u0119\u0107 procent spo\u0142ecze\u0144stwa, to musi na tym spo\u0142ecze\u0144stwie odcisn\u0105\u0107 trwa\u0142y \u015blad. Cho\u0107by w postaci l\u0119ku, \u017ce jak mnie zamkn\u0105, to te\u017c nikt mi nie pomo\u017ce. A przecie\u017c nie chodzi tylko o oboj\u0119tno\u015b\u0107 czy rado\u015b\u0107, \u017ce \u201eNiemcy za nas rozwi\u0105zali ten problem\u201d, ale przede wszystkim o aktywne wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie wielu Polak\u00f3w z okupantem.<\/span><\/p>\n

Pisz\u0119 teraz artyku\u0142 o wy\u0142apywaniu \u017byd\u00f3w przez oddzia\u0142y dywersyjne Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich i Armii Krajowej na po\u0142udniowej Kielecczy\u017anie w latach 1943\u20131944. Zatytu\u0142owa\u0142am go\u00a0Bracia miesi\u0105ce<\/em>, bo jak w ba\u015bni Janiny Porazi\u0144skiej wielu sprawc\u00f3w tych zbrodni nosi nazwiska odmiesi\u0119czne. Ci ludzie w spos\u00f3b barbarzy\u0144ski morduj\u0105 ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w i Polak\u00f3w oskar\u017canych o komunizm. Cz\u0119sto pozbywaj\u0105 si\u0119 konkurent\u00f3w lub kobiet, kt\u00f3re odrzucaj\u0105 ich awanse (gwa\u0142ty s\u0105 na porz\u0105dku dziennym).<\/span><\/p>\n

Sprawcom wydaje si\u0119, \u017ce zamordowawszy kogo\u015b, maj\u0105 problem z g\u0142owy. Nie zauwa\u017caj\u0105 jednak, co w mi\u0119dzyczasie dzieje si\u0119 z ich \u015bwiatem. Miar\u0105 jego rozpadu jest sytuacja, o kt\u00f3rej m\u00f3wi nast\u0119puj\u0105ca relacja:<\/span><\/p>\n

Na polu pod lasem [tzw. grodeckim, czyli k. Gr\u00f3dka] obok S\u0119dziszowa by\u0142a wykopana studnia. Obok tej studni mia\u0142 sobie stawia\u0107 dom niejaki Brzezi\u0144ski, bo ta studnia by\u0142a jego i na jego polu. (\u2026). Pewnego dnia, a by\u0142o to latem 1943, Brzezi\u0144ski z \u017con\u0105 przyszli ogl\u0105da\u0107 swoje pole, na kt\u00f3rym by\u0142a ta studnia. Przypadkowo zajrzeli do tej studni i zauwa\u017cyli jakie\u015b co\u015b na dnie, poniewa\u017c dzie\u0144 by\u0142 pogodny, a z dna tej studni wydobywa\u0142 si\u0119 straszny smr\u00f3d. Przyszli wtedy oboje do S\u0119dziszowa i o tem co zauwa\u017cyli w swojej studni zacz\u0119li opowiada\u0107. By\u0142o kilku ciekawskich, co poszli t\u0119 studni\u0119 ogl\u0105da\u0107. Tam w\u0142a\u015bnie w tej studni by\u0142y cia\u0142a pomordowanych przez miejscow\u0105 dywersj\u0119 AK. Tej samej nocy miejscowa dywersja pod terrorem wzi\u0119li studniarza Stefana Butkowskiego z S\u0119dziszowa, kt\u00f3ry do dzisiejszego dnia mieszka w S\u0119dziszowie, i na powrozie wpu\u015bcili go do tej studni, by wyci\u0105ga\u0142 te trupy. W tej studni by\u0142o 17 czy 18 zgni\u0142ych i na wp\u00f3\u0142 gnij\u0105cych cia\u0142 ludzkich. Mi\u0119dzy innymi by\u0142 tam te\u017c trup mojego ojca<\/em>[10]<\/a><\/p>\n

\u2013 m\u00f3wi \u015bwiadek w \u015bledztwie w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych.<\/span><\/p>\n

Dlaczego ten opis tak mn\u0105 wstrz\u0105sn\u0105\u0142? Bo studnia to nie jest na wsi taka zwyk\u0142a rzecz. Ona jest potrzebna, aby powsta\u0142o siedlisko i w tym sensie jest ona warunkiem \u017cycia. \u015awiat staje na g\u0142owie, kiedy studnia staje si\u0119 grobem.<\/span><\/p>\n

Trauma polska \u2013 tak, ale mo\u017ce by\u0107 przynajmniej jeszcze jeden pow\u00f3d radykalizacji j\u0119zyka polityki. M\u00f3wi\u0142a\u015b kiedy\u015b o demokratycznym rozproszeniu, demokratycznych wolno\u015bciach, kt\u00f3re mo\u017cna indywidualnie prze\u017cywa\u0107, indywidualnie i zbiorowo.<\/strong><\/p>\n

Demokratyzacja ma nie tylko dobre strony. Nie wiadomo, dlaczego mia\u0142oby to by\u0107 s\u0142owo wy\u0142\u0105cznie pozytywne. Nie dzia\u0142a ona w sferze intelektualnej, gdzie, jak m\u00f3wi\u0142a Jeanne Hersch, obowi\u0105zuje \u015bcis\u0142a hierarchia[11]<\/a>. Na przyk\u0142ad sprawa teorii spiskowych i ich popularno\u015bci \u2013 ka\u017cdy mo\u017ce umie\u015bci\u0107 w internecie dowoln\u0105 interpretacj\u0119 katastrofy smole\u0144skiej i jak wida\u0107, ta demokratyzacja si\u0119ga na tyle daleko, \u017ce powstaje komisja specjalna, kt\u00f3ra popiera nie tylko koncepcje naukowe, ale ka\u017cd\u0105 koncepcj\u0119, kt\u00f3ra odpowiada w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n

\n
\n

Czy demokracja koroduje naukowo\u015b\u0107? Czy zast\u0119puje fakty opiniami?<\/strong><\/p>\n

Arendt mia\u0142a tak\u0105 koncepcj\u0119, pisa\u0142a o tym w\u00a0Prawdzie i polityce<\/em>\u00a0w 1967 roku. Od tamtej pory zapa\u015b\u0107\u00a0poznawcza si\u0119 znacznie pog\u0142\u0119bi\u0142a, bo zmieni\u0142 si\u0119 model kultury, to za\u015b przek\u0142ada si\u0119 na finansowanie nauki. Dzisiaj poza prywatnymi uniwersytetami, kt\u00f3re te\u017c maj\u0105 swoje problemy, w\u0142a\u015bciwie nikt nie jest zainteresowany finansowaniem niezale\u017cnej wiedzy dobrej jako\u015bci. Niekt\u00f3rzy nawet pow\u0105tpiewaj\u0105, czy taka wiedza w og\u00f3le istnieje. My wiemy, \u017ce mo\u017cna to stopniowa\u0107, bo \u0142atwo wskaza\u0107 wiedz\u0119 ca\u0142kowicie zale\u017cn\u0105. Ca\u0142kowicie niezale\u017cnej pewnie nie ma, ale r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy t\u0105 bardziej i mniej zale\u017cn\u0105 jest zasadnicza.<\/span><\/p>\n

Wska\u017cesz w takim razie t\u0119 ca\u0142kowicie zale\u017cn\u0105?<\/strong><\/p>\n

To na przyk\u0142ad wiedza produkowana przez IPN czy inne plac\u00f3wki ideologiczne, takie jak Muzeum Sprawiedliwych w Markowej. Jak w obr\u0119bie IPN-u mo\u017ce powsta\u0107 praca, kt\u00f3ra b\u0119dzie kwestionowa\u0107 IPN-owski punkt widzenia? Jak mo\u017ce w Muzeum \u017byd\u00f3w Polskich powsta\u0107 krytyczna wystawa pokazuj\u0105ca, \u017ce wcale nie \u017cycia jest to muzeum, skoro stoi ono na grobie?<\/span><\/p>\n

Z katastrofy smole\u0144skiej wy\u0142oni\u0142 si\u0119 nowy \u015bwiat, nowa rzeczywisto\u015b\u0107. Bardzo wiele rzeczy widzialnych i odczuwalnych na co dzie\u0144 si\u0119 zmieni\u0142o. Na przyk\u0142ad j\u0119zyk, jakim si\u0119 opisuje tera\u017aniejszo\u015b\u0107, histori\u0119, Europ\u0119, imigrant\u00f3w. Jakim si\u0119 m\u00f3wi o pa\u0144stwie, w kt\u00f3rym \u017cyjemy. Jakim si\u0119 m\u00f3wi o spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 nie ma ju\u017c obywateli, jest nar\u00f3d. Czym jest to, co si\u0119 po tej katastrofie smole\u0144skiej wy\u0142oni\u0142o, co to takiego jest? Jak to mo\u017cna opisa\u0107? Kategori\u0105 anomii? \u017be pojawia si\u0119 nowy \u015bwiat, ale my jeszcze nie wiemy, jak w nim dzia\u0142a\u0107, nie ma jeszcze wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych, koordynat\u00f3w, dopiero si\u0119 rysuje przed nami. Jeste\u015bmy w takim momencie przej\u015bcia\u2026<\/strong><\/p>\n

Przytocz\u0119 wiele m\u00f3wi\u0105ce cytaty. Na przyk\u0142ad Duda w Otwocku w sierpniu 2016 m\u00f3wi co\u015b takiego: \u201eS\u0105 tacy w Rzeczpospolitej dzisiaj, kt\u00f3rzy maj\u0105 naprawd\u0119 do stracenia, je\u017celi oka\u017ce si\u0119, \u017ce Polska staje si\u0119 r\u00f3wna dla wszystkich obywateli, b\u0119d\u0105 si\u0119 bronili wszelkimi si\u0142ami i wszelkimi sposobami, b\u0119d\u0105 zwodzili i rozsiewali strach, b\u0119d\u0105 starali si\u0119 sia\u0107 propagand\u0119, niepok\u00f3j. Czas najwy\u017cszy, aby\u015bmy powiedzieli, \u017ce tu w Polsce mamy prawo sami decydowa\u0107, co jest dla dobre, a co jest dla nas z\u0142e. Kto jest dla nas go\u015bciem, a kto wrogiem\u201d. Kaczy\u0144ski: \u201eWiem, \u017ce boicie si\u0119 prawdy, ale nie wycierajcie swoich mord zdradzieckich nazwiskiem mojego \u015bwi\u0119tej pami\u0119ci brata. Niszczyli\u015bcie go, zamordowali\u015bcie go! Jeste\u015bcie kanaliami!\u201d. I Szyd\u0142o: \u201eJe\u017celi w interesie Niemiec b\u0119dzie os\u0142abienie Polski, to PO zrobi wszystko, czego od niej za\u017c\u0105daj\u0105. Zlikwiduje nie tylko pi\u0119\u0107set plus, lecz i inne programy prospo\u0142eczne. Znowu roz\u0142o\u017cy bud\u017cet\u201d. Po ka\u017cdej takiej wypowiedzi pojawia si\u0119 szereg publicystycznych reakcji, publicystycznych, dziennikarskich, kt\u00f3re jakby chc\u0105 zag\u0142aska\u0107 to, co jest m\u00f3wione. Robi to nie tylko prawicowa prasa, kt\u00f3ra to jako\u015b usprawiedliwia, ale r\u00f3wnie\u017c opozycja. Jest w tym co\u015b panicznego. Spr\u00f3bujmy t\u0119 besti\u0119 jako\u015b ob\u0142askawi\u0107, zracjonalizowa\u0107.<\/strong><\/p>\n

Reakcja paniczna to jest dobre okre\u015blenie. Ludzie si\u0119 boj\u0105, st\u0105d p\u0119d do okadzania takich wypowiedzi, obudowywania ich glosami w rodzaju \u201epolityk X lub Y nie jest antysemit\u0105\u201d. Tak jakby antysemityzm by\u0142 cech\u0105 charakteru, esencj\u0105, a nie pewnym typem praktyk spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n

Albo we\u017amy reakcj\u0119 redaktora \u201eGazety Wyborczej\u201d na m\u00f3j tekst\u00a0Rze\u017anik na horyzoncie<\/em>[12]<\/a>\u00a0, w kt\u00f3rym zastanawia\u0142am si\u0119, kt\u00f3re praktyki PiS-u mo\u017cna zestawia\u0107 z praktykami faszyzmu. Redaktor pomin\u0105\u0142 moje argumenty. Dla niego wa\u017cne by\u0142o tylko to, \u017ce faszyzm to brzydkie s\u0142owo, wi\u0119c u\u017cywa\u0107 go nie mo\u017cna[13]<\/a>. Przypomina to troch\u0119 reakcj\u0119 Jacka \u017bakowskiego na\u00a0S\u0105siad\u00f3w<\/em>\u00a0Jana Grossa. Napisa\u0142, \u017ce Gross pos\u0142uguje si\u0119 \u201ej\u0119zykiem wojny etnicznej, j\u0119zykiem ludob\u00f3jstwa\u201d[14]<\/a>\u00a0. Za tym wszystkim kryje si\u0119 bezradno\u015b\u0107 i strach oczywi\u015bcie.<\/span><\/p>\n

W og\u00f3le obserwujemy istny wysyp apeli, w kt\u00f3rych jedni drugich wzywaj\u0105 do opami\u0119tania, nie m\u00f3wi\u0105c, co dok\u0142adnie nale\u017cy zrobi\u0107, tylko raczej, czego robi\u0107 nie wypada. Czemu to s\u0142u\u017cy? Uprawomocnieniu w\u0142asnej dystynkcji, pozycji nosiciela zasad, kt\u00f3ry leje oliw\u0119 na fale. To, czy ma co\u015b do powiedzenia, schodzi na drugi plan.<\/span><\/p>\n

A teraz dochodzi do tego jeszcze penalizacja pewnych okre\u015ble\u0144.<\/strong><\/p>\n

Jadwiga Staniszkis powiedzia\u0142a niedawno, \u017ce dla PiS-u wsp\u00f3lnot\u0105 jest zawsze nar\u00f3d, a nie spo\u0142ecze\u0144stwo, i \u017ce budowanie wsp\u00f3lnoty Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski pojmuje nie w kategoriach to\u017csamo\u015bci, tylko statusu. \u201eNie znosz\u0119 statusowych gl\u0119dze\u0144, kt\u00f3re wymagaj\u0105 zniekszta\u0142cania historii\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142a, dodaj\u0105c, \u017ce mia\u0142a to na co dzie\u0144 w swojej endeckiej rodzinie. \u2013 \u201eSt\u0105d to podkre\u015blanie \u00abnaszego miejsca w \u015bwiecie\u00bb albo tego, \u017ce Polska mo\u017ce pozwoli\u0107 sobie na m\u00f3wienie \u00abnie\u00bb Europie\u201d[15]<\/a>. To trafny opis dzisiejszej sytuacji. Polityka to\u017csamo\u015bci zmieni\u0142a si\u0119 w polityk\u0119 uznania. Ale to uznanie nie mo\u017ce by\u0107 bezwarunkowe i nie mo\u017ce oznacza\u0107 historii selektywnej.<\/span><\/p>\n

Niestety, \u017c\u0105danie bezwarunkowego uznania trafia w Polsce na \u017cyzny grunt. Po latach narodowej propagandy wci\u0105\u017c dajemy si\u0119 nabra\u0107 na szanta\u017c \u201erozbijania wsp\u00f3lnoty\u201d albo postulat \u201eprania brud\u00f3w we w\u0142asnym domu\u201d. Wielu pozwala si\u0119 otumani\u0107, nie zastanawiaj\u0105c, dlaczego demokratyczny dialog mia\u0142by by\u0107 rozbijaniem, a troska o europejskie warto\u015bci \u2013 kalaniem w\u0142asnego gniazda. Te pisowskie argumenty, podobnie jak islamofobia, o kt\u00f3rej pisze Monika Bobako[14]<\/a>, to typowe \u201etechnologie w\u0142adzy\u201d. Broni si\u0119 tu wsp\u00f3lnoty wykluczaj\u0105cej, wsp\u00f3lnoty warcz\u0105cej i g\u0142\u00f3wnie o narzucenie tej wizji wsp\u00f3lnoty PiS-owi chodzi. Ale pami\u0119tajmy: gdy \u017ar\u00f3d\u0142o si\u0142y politycznej staje si\u0119 tak\u017ce jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em prawdy, powstaje dyktatura[17]<\/a>. PiS coraz bardziej j\u0105 przypomina, rz\u0105dz\u0105c przy pomocy aleturgii, objawiania prawdy[18]<\/a>.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

Co mo\u017cna na to poradzi\u0107?<\/strong><\/p>\n

Trzeba broni\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa przed narodem. Sk\u0105din\u0105d uwa\u017cam, \u017ce jak na lata zaniedba\u0144, ca\u0142kiem dobrze nam to ostatnio idzie. Ludzie si\u0119 naprawd\u0119 ruszyli, min\u0105\u0142 marazm czas\u00f3w p\u00f3\u017anej Platformy.<\/span><\/p>\n

Po latach narodowej propagandy wci\u0105\u017c dajemy si\u0119 nabra\u0107 na szanta\u017c \u201erozbijania wsp\u00f3lnoty\u201d albo postulat \u201eprania brud\u00f3w we w\u0142asnym domu\u201d.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Niestety w Polsce nie tylko sztuka dyskusji, ale w og\u00f3le posiadania opinii ma do\u015b\u0107 w\u0105t\u0142e korzenie. Ma\u0142o tu by\u0142o protestantyzmu. W krajach Europy Zachodniej, gdzie by\u0142 on silniejszy, prawo do krytyki znaczy\u0142o, \u017ce wolno ci by\u0142o nie tylko przeczyta\u0107 \u015bwi\u0119ty tekst i zg\u0142osi\u0107 jego interpretacj\u0119, ale nawet, je\u015bli uznasz za stosowne, za\u0142o\u017cy\u0107 w\u0142asn\u0105 sekt\u0119, by j\u0105 rozpowszechnia\u0107. Tymczasem Polsk\u0105 wci\u0105\u017c rz\u0105dzi strach przed herezj\u0105. To by narusza\u0142o nasze kolejne wyobra\u017cenie o tym, jak\u0105 jeste\u015bmy wsp\u00f3lnot\u0105. By\u0107 mo\u017ce waleczn\u0105, ale ju\u017c odwaga cywilna nie jest mocn\u0105 stron\u0105 Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W takim razie jacy jeste\u015bmy? Co wynika z twoich bada\u0144?<\/strong><\/p>\n

Przede wszystkim jeste\u015bmy lud\u017ami, kt\u00f3rym si\u0119 uda\u0142o prze\u017cy\u0107. I to jest najwa\u017cniejsze. Jakim kosztem \u2013 tego nie chcemy ujawni\u0107.<\/span><\/p>\n

Chodzi o to, \u017ce prze\u017cyli\u015bmy czyim\u015b kosztem? Zabrali\u015bmy komu\u015b chleb, kilo cukru, schronienie\u2026<\/strong><\/p>\n

Mo\u017ce tak by\u0107. Ale nie m\u00f3wimy te\u017c, ile nas samych to kosztowa\u0142o. I w jakich okoliczno\u015bciach Konrad Wallenrod z kieleckiej MO zosta\u0142 lojalnym obywatelem Polski Ludowej.<\/span><\/p>\n

Jaka jest prawda o tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli? Pozyskanie kilograma cukru przecie\u017c czasem r\u00f3wna\u0142o si\u0119 jedno \u017cycie \u2013 \u017byda si\u0119 z\u0142apa\u0142o w lesie, odprowadzi\u0142o na gestapo i dosta\u0142o w nagrod\u0119 ten cukier czy m\u0105k\u0119.<\/strong><\/p>\n

\u2026a potem zaj\u0119\u0142o si\u0119 jego dom. No i jest problem, bo cz\u0142owiek siedzi w tym miejscu i pilnuje tego, co zabra\u0142. Na pewno ma momenty, kiedy \u017ca\u0142uje, ale musi zatrze\u0107 \u015blady tego, co si\u0119 sta\u0142o, dorobi\u0107 genealogi\u0119 do tego grzechu, kt\u00f3ry trzeba przedstawi\u0107 jako b\u0142ogos\u0142awion\u0105 win\u0119. Tak rodzi si\u0119 antysemityzm, bo wbrew pozorom nie jest on wcale reaktywny, tylko projekcyjny. Cz\u0119sto powstaje jako uzasadnienie rzeczy, kt\u00f3re si\u0119 zrobi\u0142o.<\/span><\/p>\n

Rozumiem, \u017ce to dotyczy nie tylko tych, co zabrali dom, ale te\u017c tych, kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej go odziedziczyli i mieszkali w nim przez pokolenia.<\/strong><\/p>\n

Je\u015bli kto\u015b co\u015b odziedziczy\u0142, to jest podw\u00f3jnie obci\u0105\u017cony. Wie, \u017ce co\u015b jest \u201enie halo\u201d, ale nie ma poj\u0119cia, o co w\u0142a\u015bciwie chodzi. Takie dziedziczenie nieswojej winy psychoanalitycy z kr\u0119gu Nicolasa Abrahama i Marii Torok nazywaj\u0105 \u201ekrypt\u0105\u201d[19]<\/a>. Bo problem jest zapiecz\u0119towany milczeniem poprzedniego pokolenia.<\/span><\/p>\n

Czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 m\u00f3g\u0142by tu pom\u00f3c?<\/strong><\/p>\n

Pewnie, ale jako\u015b si\u0119 nie pali. Poza suspendowanym ksi\u0119dzem Wojciechem Lema\u0144skim nie s\u0142ysza\u0142am o specjalnie \u017cywio\u0142owej dzia\u0142alno\u015bci w tym zakresie. A tego nie za\u0142atwi\u0105 sami historycy. Zreszt\u0105 musi by\u0107 jaki\u015b podzia\u0142 pracy w tej dziedzinie \u2013 nauczyciele, ksi\u0119\u017ca, psychoterapeuci\u2026<\/span><\/p>\n

W Rwandzie na przyk\u0142ad powo\u0142ywano r\u00f3\u017cne przej\u015bciowe s\u0105dy, kt\u00f3re mia\u0142y zajmowa\u0107 si\u0119 t\u0105 sprawiedliwo\u015bci\u0105 tranzytywn\u0105 \u2013 \u017ceby s\u0105siad z s\u0105siadem mogli ponownie \u017cy\u0107 obok siebie. U nas by\u0142o niby pro\u015bciej, poniewa\u017c nie by\u0142o ju\u017c tych s\u0105siad\u00f3w. Oni zgin\u0119li, wyjechali lub udawali, \u017ce ich nie ma. I przez wiele dekad wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce na tym si\u0119 sko\u0144czy. Ale teraz m\u015bci si\u0119 na nas to dawne u\u0142atwienie, bo pojawili si\u0119 \u201enowi \u017bydzi\u201d. I od razu w dw\u00f3ch postaciach \u2013 jedna to uchod\u017acy, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 pozycj\u0119 i dziedzicz\u0105 wszystkie atrybuty europejskiego archetypu \u017byda jako Innego. A druga \u2013 to jeste\u015bmy my sami, ludzie inaczej my\u015bl\u0105cy ni\u017c partia u w\u0142adzy. Je\u015bli grupa jest tak jednolita jak polskie spo\u0142ecze\u0144stwo po wojnie, wy\u0142ania obcego z w\u0142asnego wn\u0119trza. Wi\u0119c w\u0142a\u015bnie wy\u0142oni\u0142a i mamy tak\u0105 sytuacj\u0119 \u2013 jest wr\u00f3g na zewn\u0105trz i wr\u00f3g wewn\u0105trz.<\/span><\/p>\n

Czy to jest ju\u017c atmosfera pogromowa? Wobec tych dw\u00f3ch grup.<\/strong><\/p>\n

Jest.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0142a\u015b w kt\u00f3rej\u015b z rozm\u00f3w o fascynacji wrogiem, nazistami, \u017ce wielu chce by\u0107 jak oni. A my\u015blisz, \u017ce Rosjan to te\u017c dotyczy, \u017ce chcemy by\u0107 jak Rosjanie? Bardziej bezwzgl\u0119dni, zaborczy, dyktuj\u0105cy prawa, okupuj\u0105cy, skuteczni w egzekwowaniu tej swojej okupacji?<\/strong><\/p>\n

Najbardziej imponuje nam chyba ich skuteczno\u015b\u0107, sprawno\u015b\u0107 w polityce, nie status \u2013 jak w wypadku Niemc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jest taki wiersz Mi\u0142osza \u2013\u00a0Flet szczuro\u0142apa<\/em>. A w nim niesamowita perspektywa Polski jako prowincji nienazwanego imperium. Wiersz jest chyba z roku 2003, i to jest zdanie prorocze. A jeszcze bardziej \u2013 figura szczuro\u0142apa, kt\u00f3ry prowadzi korow\u00f3d. Proroctwo ko\u0144czy si\u0119 jednak w miar\u0119 pogodnie \u2013 minie jedno, dwa pokolenia i ludzie znowu si\u0119 zbuntuj\u0105.<\/span><\/p>\n

Nie brzmi to zbyt optymistycznie.<\/strong><\/p>\n

Dlaczego? Przeczytam wam:<\/span><\/p>\n

Nagle ukaza\u0142 si\u0119 niedu\u017cy kraj, zamieszkany
\n<\/em>przez ma\u0142ych ludzi, w sam raz na prowincj\u0119
\n<\/em>zdalnie kierowan\u0105 przez imperium.
\n<\/em>Mo\u017ce wi\u0119c nie myli\u0142 si\u0119 Jan Jakub Rousseau,
\n<\/em>kiedy doradza\u0142, zanim oswobodzi si\u0119
\n<\/em>niewolnik\u00f3w, najpierw ich wykszta\u0142ci\u0107 i o\u015bwieci\u0107?
\n<\/em>\u017beby nie zmienili si\u0119 w stado pyszczk\u00f3w
\n<\/em>w\u0119sz\u0105cych za \u017cerem, do kt\u00f3rych zbli\u017ca si\u0119
\n<\/em>szczuro\u0142ap ze swoim fletem i prowadzi
\n<\/em>ich w jak\u0105 zechce stron\u0119.
\n<\/em>Flet szczuro\u0142apa wygrywa pi\u0119kne melodie,
\n<\/em>g\u0142\u00f3wnie z repertuaru \u201eNaszej ma\u0142ej stabilizacji\u201d.
\n<\/em>Obiecuj\u0105 one globalne kino i b\u0142ogie wieczory
\n<\/em>z puszk\u0105 piwa przed telewizyjnym ekranem.
\n<\/em>Minie jedno, mo\u017ce dwa pokolenia, i m\u0142odzi
\n<\/em>odkryj\u0105 nieznane ich ojcom uczucie wstydu.
\n<\/em>Wtedy dla swego buntu b\u0119d\u0105 szuka\u0107 wzor\u00f3w
\n<\/em>w dawno zapomnianej antyimperialnej rebelii.<\/em><\/p>\n

\n

PRZYPISY:<\/em><\/span><\/h3>\n

[1]<\/a>\u00a0Joanna Tokarska-Bakir,\u00a0Polin: Ultimate Lost Object, \u201eStudia Litteraria et Historica\u201d, nr 5\/2016: Muzealizacja historii.<\/em><\/span>
\n [2]<\/a>\u00a0Gunnar Myrdal,\u00a0The American Dilemma, vol. 1: The Negro Problem and Modern Democracy, Wiley & Sons, New York 2007 [1944].<\/em><\/span>
\n [3]<\/a>\u00a0Hanna Krall,\u00a0Wyj\u0105tkowo d\u0142uga linia, wydawnictwo a5, Krak\u00f3w 2004, s. 117.<\/em><\/span>
\n [4]<\/a>\u00a0Enzo Traverso,\u00a0Historia jako pole bitwy: interpretacja przemocy XX wieku, prze\u0142. Florian \u015awiatos\u0142aw Nowicki, Ksi\u0105\u017cka i Prasa, Warszawa 2014, s. 308\u2013317.<\/em><\/span>
\n [5]<\/a>\u00a0Joanna Tokarska-Bakir,\u00a0Sumienie miasteczka K. Jak mordowano \u017byd\u00f3w po wojnie, \u201eGazeta Wyborcza\u201d, Magazyn \u015awi\u0105teczny, 5 maja 2017.<\/em><\/span>
\n [6]<\/a>\u00a0Enzo Traverso, dz. cyt., s. 144.<\/em><\/span>
\n [7]<\/a>\u00a0Pawe\u0142 \u015apiewak i Andrzej Celi\u0144ski w \u201eFaktach po faktach\u201d TVN24, 6 stycznia 2018.<\/em><\/span>
\n [8]<\/a>\u00a0S\u0142awomir Mro\u017cek, Tryptyk, [w:] tego\u017c,\u00a0Ma\u0142e listy, Noir Sur Blanc, Warszawa 2000, s. 229.<\/em><\/span>
\n [9]<\/a>\u00a0Pawe\u0142 Machcewicz,\u00a0\u201eZ\u0142ote \u017cniwa\u201d, historia zaanga\u017cowana, \u201eGazeta Wyborcza\u201d, 12\u201313 lutego 2011.<\/em><\/span>
\n [10]<\/a>\u00a0Zeznanie pisemne Zygmunta Barczy\u0144skiego, 20 wrze\u015bnia 1949, akta \u015bledztwa w sprawie o przynale\u017cno\u015b\u0107 do nielegalnej organizacji AK dzia\u0142aj\u0105cej na terenie pow. j\u0119drzejowskiego, udzia\u0142 w zab\u00f3jstwie ludno\u015bci cywilnej prowadzonej przeciwko: Feliks \u015awierczy\u0144ski, imi\u0119 ojca: Feliks, ur. 11-12-1902 r. i innym, AIPN Ki_0_13_1138_t3, k. 33.<\/em><\/span>
\n [11]<\/a>\u00a0Czes\u0142aw Mi\u0142osz,\u00a0Czego nauczy\u0142em si\u0119 od Jeanne Hersch, [w:] tego\u017c,\u00a0To, Spo\u0142eczny Instytut Wydawniczy \u201eZnak\u201d, Krak\u00f3w 2000, s. 59.<\/em><\/span>
\n [12]<\/a>\u00a0Rze\u017anik na horyzoncie, z Joann\u0105 Tokarsk\u0105-Bakir rozmawia Dorota Wodecka, \u201eGazeta Wyborcza\u201d, 16 kwietnia 2016.<\/em><\/span>
\n [13]<\/a>\u00a0Marek Beylin,\u00a0PiS to nie faszyzm, \u201eGazeta Wyborcza\u201d, 30 kwietnia 2016.<\/em><\/span>
\n [14]<\/a>\u00a0\u201eTo j\u0119zyk wojny etnicznej. J\u0119zyk ludob\u00f3jstwa\u201d, Jacek \u017bakowski,\u00a0Ka\u017cdy s\u0105siad ma imi\u0119, \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d, 18\u201319 listopada 2000.<\/em><\/span>
\n [15]<\/a>\u00a0Dla Kaczy\u0144skiego w\u0142adza znaczy przydepta\u0107, kopn\u0105\u0107, z Jadwig\u0105 Staniszkis rozmawia Adam Leszczy\u0144ski, \u201eGazeta Wyborcza\u201d, 19 listopada 2016.<\/em><\/span>
\n [16]<\/a>\u00a0Monika Bobako,\u00a0Islamofobia jako technologia w\u0142adzy. Studium z antropologii politycznej, Universitas, Krak\u00f3w 2017.<\/em><\/span>
\n [17]<\/a>\u00a0Ian Buruma, Avishai Margalit,\u00a0Okcydentalizm. Zach\u00f3d w oczach wrog\u00f3w, prze\u0142. Adam Lipszyc, Universitas, Krak\u00f3w 2005, s. 151.<\/em><\/span>
\n [18]<\/a>\u00a0Michel Foucault,\u00a0Rz\u0105dzenie \u017cywymi, prze\u0142. Micha\u0142 Herer, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2014.<\/em><\/span>
\n [19]<\/a>\u00a0Nicolas Abraham, Maria Torok,\u00a0The Shell and the Kernel, The University of Chicago Press, Chicago 1994.<\/em><\/span><\/p>\n

*<\/em><\/span>
\n Wywiad\u00a0 pochodzi z Krytyki Politycznej #46: Ciemno\u015b\u0107, kt\u00f3ra \u015bwieci.<\/em><\/span><\/p>\n

**<\/em><\/span>
\n Prof. dr hab. Joanna Tokarska-Bakir<\/strong>\u00a0\u2013 antropolo\u017cka kultury i eseistka. Pracuje w Instytucie Slawistyki PAN. Stypendystka Fundacji Humboldta, Mellona, Davis Center for Historical Studies na Uniwersytecie w Princeton oraz Marie Curie przy Institute for Advanced Studies, Princeton. Laureatka wielu nagr\u00f3d, w tym Nagrody im. Jana Karskiego i Poli Nire\u0144skiej oraz Nagrody im. ksi\u0119dza Stanis\u0142awa Musia\u0142a. Opublikowa\u0142a mi\u0119dzy innymi\u00a0Rzeczy mgliste\u00a0(2004),\u00a0Legendy o krwi. Antropologia przes\u0105du\u00a0(2008) i\u00a0Okrzyki pogromowe. Szkice z antropologii historycznej Polski lat 1939\u20131946(2012). Nak\u0142adem wydawnictwa Czarna Owca ukaza\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie jej dwutomowa publikacja\u00a0Pod kl\u0105tw\u0105. Spo\u0142eczny portret pogromu kieleckiego.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

WE W\u0141ADZY SZCZURO\u0141APA [ROZMOWA Z JOANN\u0104 TOKARSK\u0104-BAKIR] KRYTYKA POLITYCZNA Joanna Tokarska-Bakir, fot. Marcin Kali\u0144ski By\u0142am pogr\u0105\u017cona w jakim\u015b niesamowitym z\u0142udzeniu, czym jest Polska i kim s\u0105 Polacy. A teraz dostaj\u0119 lekcj\u0119, czym s\u0105. I czym ona jest. To bardzo gorzka lekcja. Krytyka Polityczna: Porozmawiajmy o polityce historycznej. Co o niej s\u0105dzisz? Pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 mo\u017ce troch\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60370"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60370"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60370\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60410,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60370\/revisions\/60410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60370"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60370"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60370"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}