{"id":60478,"date":"2024-12-11T17:09:22","date_gmt":"2024-12-11T15:09:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60478"},"modified":"2024-12-10T11:15:35","modified_gmt":"2024-12-10T09:15:35","slug":"03-09-26","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60478","title":{"rendered":"RABIN JONATHAN SACKS – Brakuj\u0105cy pi\u0105ty element"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Brakuj\u0105cy pi\u0105ty element<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o <\/strong>\u00a9 CHIDUSZ 2018<\/span><\/p>\n

\n

William West \u201eKolumna podr\u00f3\u017cnik\u00f3w z Orientu rozproszona przez burz\u0119 piaskow\u0105 (Izraelici id\u0105cy przez pustkowie ochraniani przez S\u0142up Ob\u0142oku)”. \/ Mary Oenslager Fund, 2007<\/em><\/span><\/p>\n

RABIN JONATHAN SACKS<\/strong><\/p>\n

PESACH \u2013 31 MARCA \u2013 7 KWIETNIA 2018\/ 15 \u2013 22 NISAN 5778<\/strong><\/p>\n

Wielu komentator\u00f3w, a w\u015br\u00f3d nich Gaon z Wilna, zwr\u00f3ci\u0142o uwag\u0119 na powtarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 w Hagadzie na Pesach cyfr\u0119 cztery. Takie czw\u00f3rki pojawiaj\u0105 si\u0119 czterokrotnie. Mamy wi\u0119c:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. cztery pytania;<\/span><\/li>\n
  2. czterech syn\u00f3w;<\/span><\/li>\n
  3. cztery kielichy wina;<\/span><\/li>\n
  4. cztery obietnice odkupienia: \u201ewywiod\u0119 was<\/i> z pod brzemienia Micraimu, i wybawi\u0119 was <\/i>od s\u0142u\u017cby ich, i wyswobodz\u0119 was <\/i>ramieniem wyci\u0105gni\u0119tem i s\u0105dami wielkimi. I przyjm\u0119 was<\/i> Sobie za lud\u201d (Szemot 6:6-7).<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    By\u0107 mo\u017ce jednak, tak jak promieniowanie rentgenowskie ujawnia wcze\u015bniej namalowany obraz pod powierzchni\u0105 m\u0142odszego, tak i Hagada kryje w sobie inny wz\u00f3r, kt\u00f3ry czeka na odkrycie.<\/span><\/p>\n

    Pierwsz\u0105 prawid\u0142owo\u015bci\u0105, na kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, jest fakt, \u017ce podczas wieczerzy sederowej pojawia si\u0119 jeszcze jedna czw\u00f3rka, mianowicie cztery biblijne wersety, kt\u00f3rych ekspozycja stanowi wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Hagady:<\/span><\/p>\n

      \n
    1. \u201eAramejczyk pr\u00f3bowa\u0142 zniszczy\u0107 ojca mego\u201d;<\/span><\/li>\n
    2. \u201ekrzywdzili nas Micrejczycy, i gn\u0119bili nas\u201d;<\/span><\/li>\n
    3. \u201eI wo\u0142ali\u015bmy do Wiekuistego, Boga ojc\u00f3w naszych\u201d;<\/span><\/li>\n
    4. \u201eI wywi\u00f3d\u0142 nas Wiekuisty z Micraim\u201d (Dwarim 26:5-8).<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

      Okazuje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce czw\u00f3rki pojawiaj\u0105 si\u0119 nie cztero-, ale pi\u0119ciokrotnie.<\/span><\/p>\n

      We wczesnych wydaniach Talmudu, w traktacie Pesachim <\/i>(118a) pojawia\u0142 si\u0119 fragment, kt\u00f3ry wprawia\u0142 w zak\u0142opotanie \u015bredniowiecznych komentator\u00f3w. Brzmi on: \u201eRabin Tarfon m\u00f3wi: \u2018nad pi\u0105tym kielichem odmawiamy wielki Halel\u2019\u201d. Komentatorzy byli skonsternowani, poniewa\u017c wsz\u0119dzie w literaturze rabinicznej m\u00f3wi si\u0119 o czterech, nie pi\u0119ciu kielichach. W Misznie na przyk\u0142ad napisane jest, \u017ce ubogiej osobie powinno zapewni\u0107 si\u0119 tak\u0105 ilo\u015b\u0107 pieni\u0119dzy, kt\u00f3ra wystarczy na zakup czterech kieliszk\u00f3w wina. Dyskusja zar\u00f3wno w Talmudzie babilo\u0144skim jak i jerozolimskim opiera si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce w noc sederow\u0105 wypija si\u0119 cztery kielichy wina. Jak wi\u0119c powinni\u015bmy rozumie\u0107 uwag\u0119 rabina Tarfona o pi\u0105tym kielichu?<\/span><\/p>\n

      Z dyskusji wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 trzy opinie. Pierwsza nale\u017cy do Rasziego i tosafist\u00f3w, kt\u00f3rzy twierdzili, \u017ce podczas sederu wznosimy cztery kielichy wina, a wypicie pi\u0105tego jest zakazane. Uwa\u017cali, \u017ce komentarz rabina Tarfona to zwyczajny b\u0142\u0105d w druku, a tekst Talmudu powinien by\u0107 poprawiony.<\/span><\/p>\n

      Drugi g\u0142os nale\u017ca\u0142 do Majmonidesa, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce mo\u017cna wypi\u0107 pi\u0105ty kieliszek, ale nie jest to obowi\u0105zkowe. Wspomniany wcze\u015bniej fragment Miszny t\u0142umaczy\u0142 tym, \u017ce ubogiej osobie powinno si\u0119 zapewni\u0107 wystarczaj\u0105co \u015brodk\u00f3w, aby mog\u0142a spe\u0142ni\u0107 sw\u00f3j \u015bwi\u0105teczny obowi\u0105zek, czyli wypi\u0107 cztery kielichy. Miszna nie wspomina o pi\u0105tym, poniewa\u017c, cho\u0107 jest on dozwolony, nie jest obowi\u0105zkowy. S\u0142owa rabina Tarfona mia\u0142yby wi\u0119c oznacza\u0107, \u017ce ci, kt\u00f3rzy \u017cycz\u0105 sobie wypi\u0107 pi\u0105ty kielich, mog\u0105 to zrobi\u0107 podczas odmawiania wielkiego Halelu.<\/span><\/p>\n

      Trzecia opinia, nale\u017c\u0105ca do wsp\u00f3\u0142czesnego Majmonidesowi Rawada z Posqui\u00e8res, g\u0142osi, \u017ce powinni\u015bmy wypija\u0107 pi\u0105ty kielich wina. W judaizmie istnieje rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy obowi\u0105zkiem, zwanym howa,<\/i> i wa\u017cnym ze wzgl\u0119d\u00f3w religijnych dobrym uczynkiem \u2013 micw\u0105<\/i>. Cztery kieliszki wina nale\u017c\u0105 wi\u0119c do tej pierwszej kategorii, natomiast pi\u0105ty traktujemy jako micw\u0119 \u2013 nie jest on konieczny, ale jego wypicie jest godne pochwa\u0142y (a nie jedynie opcjonalne, jak twierdzi\u0142 Majmonides).<\/span><\/p>\n

      Co wi\u0119c powinni\u015bmy zrobi\u0107 z tak\u0105 rozbie\u017cno\u015bci\u0105 zda\u0144 rabin\u00f3w? Raszi twierdzi, \u017ce nie nale\u017cy wypija\u0107 pi\u0105tego kieliszka; Majmonides, \u017ce mo\u017cemy to zrobi\u0107; a Rawad, \u017ce wr\u0119cz powinni\u015bmy? \u017bydowskie prawo, na ile tylko jest to mo\u017cliwe, pr\u00f3buje uszanowa\u0107 wszystkie opinie rabiniczne, szczeg\u00f3lnie kiedy pochodz\u0105 od tak znakomitych autorytet\u00f3w. W tym przypadku rozwi\u0105zanie by\u0142o proste \u2013 nape\u0142niamy pi\u0105ty kieliszek wina (z szacunku do zdania Rawada i Majmonidesa), ale nie wypijamy go (aby uszanowa\u0107 opini\u0119 Rasziego).<\/span><\/p>\n

      Kiedy w Talmudzie pojawia\u0142 si\u0119 konflikt, kt\u00f3rego nie mo\u017cna by\u0142o rozwi\u0105za\u0107, m\u0119drcy decydowali si\u0119 czeka\u0107, a t\u0119 tymczasow\u0105 sytuacj\u0119 nazywaj\u0105c tejku<\/i>. W judaizmie wierzymy, \u017ce taka kwestia zostanie rozwi\u0105zana wraz z przyj\u015bciem Eliasza, kt\u00f3ry przyb\u0119dzie, aby zapowiedzie\u0107 nadej\u015bcie Mesjasza. Jednym z jego zada\u0144 b\u0119dzie rozstrzygni\u0119cie wszystkich nierozwi\u0105zanych dyskusji halachicznych. Samo s\u0142owo tejku <\/i>odczytywane by\u0142o jako skr\u00f3t od Tiszbi jetarec kuszjot we-ibajot<\/i>, Tysbita (Eliasz) odpowie na wszystkie pytania i trudno\u015bci. Ta historia t\u0142umaczy zwyczaj \u201ekielicha Eliasza\u201d, kt\u00f3ry nape\u0142niamy po posi\u0142ku, ale go nie wypijamy. Ma on reprezentowa\u0107 pi\u0105ty kielich, o kt\u00f3rym mowa w Talmudzie.<\/span><\/p>\n

      Zgodnie z Talmudem jerozolimskim cztery kielichy wina symbolizuj\u0105 cztery obietnice odkupienia, z\u0142o\u017cone Moj\u017ceszowi przez Boga. Dlaczego wi\u0119c rabin Tarfon mia\u0142by rekomendowa\u0107 wypicie pi\u0119ciu? Fascynuj\u0105ce jest, \u017ce je\u015bli przyjrzymy si\u0119 fragmentowi Biblii, o kt\u00f3rym jest mowa, zauwa\u017cymy, \u017ce w rzeczywisto\u015bci obietnic odkupienia r\u00f3wnie\u017c jest pi\u0119\u0107. Po wspomnianych czterech obietnicach czytamy dalej: \u201eA wyprowadz\u0119 was<\/i> do owej ziemi, co podnios\u0142em r\u0119k\u0119 Moj\u0119, abym j\u0105 da\u0142 Abrahamowi, Ichakowi i Jak\u00f3bowi, a oddam j\u0105 wam w dziedzictwo: Ja Wiekuisty!\u201d (Szemot 6:8).<\/span><\/p>\n

      Jest jednak jeszcze jeden brakuj\u0105cy, pi\u0105ty element. Jak wspomniane by\u0142o wy\u017cej, w trakcie czytania Hagady wyg\u0142aszamy cztery wersy z Biblii, zaczynaj\u0105c od \u201eAramejczyk pr\u00f3bowa\u0142 zniszczy\u0107 ojca mego\u201d. W czasach biblijnych by\u0142a to deklaracja wypowiadana przez kogo\u015b, kto przynosi\u0142 do Jerozolimy pierwocin\u0119. Kiedy jednak zajrzymy do \u017ar\u00f3d\u0142a, zauwa\u017cymy, \u017ce ten fragment zawiera jeszcze jeden wers: \u201eA przywi\u00f3d\u0142 nas na miejsce to, i odda\u0142 nam t\u0119 ziemi\u0119, ziemi\u0119 op\u0142ywaj\u0105c\u0105 mlekiem i miodem\u201d (Dwarim 26:9). Tego wersu nie czytamy podczas wieczerzy sederowej, co jest do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ce, zwa\u017caj\u0105c na fakt, \u017ce w Misznie wyra\u017anie napisano: \u201eI nale\u017cy wyg\u0142osi\u0107 fragment poczynaj\u0105c od \u2018Aramejczyk pr\u00f3bowa\u0142 zniszczy\u0107 ojca mego\u2019, a\u017c do ko\u0144ca ust\u0119pu\u201d. W rzeczywisto\u015bci jednak nie czytamy fragmentu do ko\u0144ca, mimo jasnych wskaz\u00f3wek zawartych w Misznie.<\/span><\/p>\n

      Wiemy ju\u017c zatem o trzech brakuj\u0105cych pi\u0105tkach: pi\u0105tym kielichu, pi\u0105tej obietnicy odkupienia i pi\u0105tym wersie, kt\u00f3rego nie czytamy. Jasne jest r\u00f3wnie\u017c, dlaczego ich nie uwzgl\u0119dniamy. Te trzy elementy nie nawi\u0105zuj\u0105 wy\u0142\u0105cznie do wyprowadzenia Izraelit\u00f3w z Egiptu, ale r\u00f3wnie\u017c do sprowadzenia ich przez Boga do ziemi Izraela. Hagada, od czasu jej spisywania a\u017c do dzi\u015b, jest, jak powiedzia\u0142 Majmonides, \u201eHagad\u0105, jak\u0105 praktykowano w czasie wygnania\u201d, czyli podczas rozproszenia. Brakuj\u0105cy pi\u0105ty element symbolizuje wi\u0119c brakuj\u0105cy element odkupienia. \u017bydzi nie mogli \u015bwi\u0119towa\u0107 przybycia do ziemi Izraela, b\u0119d\u0105c wci\u0105\u017c na wygnaniu. Nie mogli te\u017c wypi\u0107 ostatniego kielicha zbawienia, skoro m\u00f3wili w trakcie wieczerzy: \u201eW tym roku niewolnikami, w przysz\u0142ym wolni; w tym roku tutaj, w nast\u0119pnym w Ziemi Izraela\u201d.<\/span><\/p>\n

      Pi\u0105ty kieliszek \u2013 nape\u0142niony, ale nie wypity \u2013 by\u0142 jak kieliszek st\u0142uczony podczas \u017cydowskiego wesela. Mia\u0142 symbolizowa\u0107 niekompletno\u015b\u0107. Tak d\u0142ugo, jak \u017bydzi \u017cyli w rozproszeniu, zmagaj\u0105c si\u0119 z prze\u015bladowaniami i niebezpiecze\u0144stwami, nie mogli w pe\u0142ni \u015bwi\u0119towa\u0107. Rabin Menahem Kaszer, wielki m\u0119drzec \u017cyj\u0105cy w dwudziestym wieku twierdzi\u0142, \u017ce skoro istnieje ju\u017c Pa\u0144stwo Izrael, kt\u00f3re gromadzi ogromn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ludzi \u017cyj\u0105cych do tej pory na wygnaniu, a \u017bydzi odzyskali swoj\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i ziemi\u0119, zwyczaj pi\u0105tego kielicha powinien zosta\u0107 ponownie wprowadzony. Jest to kwestia wci\u0105\u017c rozwa\u017cana przez autorytety halachiczne.<\/span><\/p>\n

      Co jednak z czterema pytaniami i czterema synami?<\/span><\/p>\n

      Pi\u0105te pytanie rzeczywi\u015bcie istnieje. Wed\u0142ug Miszny dzieci powinny zapyta\u0107: \u201eW ka\u017cdy inny dzie\u0144 jemy gotowane, sma\u017cone lub pieczone mi\u0119so, a dzi\u015b jemy tylko pieczone?\u201d. Mo\u017cna znale\u017a\u0107 ten fragment we wczesnym manuskrypcie Hagady odnalezionym w genizie kairskiej. Hagada ta opowiada o czasach, kiedy istnia\u0142a \u015awi\u0105tynia, a podczas sederu jedzono, mi\u0119dzy innymi, mi\u0119so ofiarowanego jagni\u0119cia, kt\u00f3re by\u0142o pieczone. Po zburzeniu \u015awi\u0105tyni znikn\u0105\u0142 zwyczaj spo\u017cywania mi\u0119sa ofiarnego, a pytanie o nie zast\u0105piono pytaniem o le\u017cenie na lewym boku.<\/span><\/p>\n

      Czy w takim razie mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wi\u0107 o pi\u0119ciu, a nie czterech synach z historii pesachowej? Rebe Lubawicz twierdzi\u0142, \u017ce tak. Wed\u0142ug Hagady, przy stole obecni s\u0105 czterej synowie. Pi\u0105ty jest nieobecny \u2013 jest on symbolem dziecka, kt\u00f3re, jako owoc mieszanego ma\u0142\u017ce\u0144stwa lub asymilacji, nie wysz\u0142o z Egiptu. Tradycja rabiniczna uczy, \u017ce wielu \u017byd\u00f3w w Egipcie uleg\u0142o asymilacji i nie chcia\u0142o opuszcza\u0107 kraju. Tora opisuje opuszczenie Egiptu przez Izraelit\u00f3w s\u0142owami: Wa-chamuszim alu bnej-Israel me-erec Micraim<\/i> (Szemot 13:18). Zwykle t\u0142umaczy si\u0119 ten wers jako: \u201eUzbrojeni za\u015b wyszli synowie Israela z ziemi Micraim\u201d. Jednak Raszi, cytuj\u0105c innych komentator\u00f3w, uwa\u017ca, \u017ce s\u0142owo hamusz <\/i>nie musi oznacza\u0107 \u201euzbrojony\u201d, ale nawi\u0105zywa\u0107 do hamesz <\/i>\u2013 cyfry pi\u0119\u0107. Oznacza to, \u017ce ten wers mo\u017cemy t\u0142umaczy\u0107 jako: \u201eTylko pi\u0105ta cz\u0119\u015b\u0107 Izraelit\u00f3w wysz\u0142a z ziemi Micraim\u201d.<\/span><\/p>\n

      Reszta \u017byd\u00f3w, jak t\u0142umaczy Raszi, znikn\u0119\u0142a podczas plagi ciemno\u015bci, kt\u00f3ra bardziej ni\u017c zaszkodzi\u0107 Egipcjanom, mia\u0142a pozwoli\u0107 ukry\u0107 wielki wstyd Izraelit\u00f3w, wynikaj\u0105cy z tego, \u017ce tak wielu z nich nie chcia\u0142o opuszcza\u0107 Egiptu. Utrata cz\u0119\u015bci spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w wyniku asymilacji by\u0142a od zawsze wielk\u0105 tragedi\u0105 w historii \u017byd\u00f3w. Jak opowiedzie\u0107 t\u0119 histori\u0119 podczas wieczerzy sederowej? Milcz\u0105c \u2013 st\u0105d pi\u0105ty syn, kt\u00f3ry jest nieobecny przy stole.<\/span><\/p>\n

      Hagada na Pesach kryje wi\u0119c w sobie nie tylko powt\u00f3rzon\u0105 cztery razy czw\u00f3rk\u0119 ale pi\u0119\u0107 pi\u0105tek. W ka\u017cdym przypadku brakuje pi\u0105tego elementu: kielicha, obietnicy wyswobodzenia, wersu, pytania i dziecka. Ka\u017cdy element symbolizuje niekompletno\u015b\u0107 naszej obecnej sytuacji. Po Zag\u0142adzie \u017bydzi z ciemno\u015bci wyszli do \u015bwiat\u0142a. Powsta\u0142o Pa\u0144stwo Izrael, odrodzi\u0142 si\u0119 j\u0119zyk hebrajski, a \u017bydzi znale\u017ali si\u0119 w bezpiecznym miejscu, z dala od prze\u015bladowa\u0144. W liberalnych demokracjach zachodniego \u015bwiata \u017bydzi mog\u0105 cieszy\u0107 si\u0119 nie tylko wolno\u015bci\u0105, ale wysok\u0105 pozycj\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie i dobrobytem.<\/span><\/p>\n

      Ale Izrael nie osi\u0105gn\u0105\u0142 jeszcze ca\u0142kowitego pokoju. W diasporach asymilacja nadal trwa. Wielu \u017byd\u00f3w nie ma kontaktu ze swoim narodem i wiar\u0105. Czego\u015b w naszym \u015bwi\u0119towaniu ci\u0105gle brakuje \u2013 pi\u0105tego kielicha, pi\u0105tej obietnicy wybawienia, wersu, pytania, dziecka. Jest to miar\u0105 rzeczy, kt\u00f3re musimy jeszcze osi\u0105gn\u0105\u0107. Nasze przeznaczenie wci\u0105\u017c nie zosta\u0142o wype\u0142nione. Brakuj\u0105ce pi\u0105te elementy przypominaj\u0105 nam o pracy, kt\u00f3r\u0105 jeszcze musimy wykona\u0107 i o w\u0119dr\u00f3wce, kt\u00f3ra ci\u0105gle trwa.<\/span><\/p>\n

      \n
        \n
      1. \n
      2. <\/li>\n<\/ol>\n
        \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Brakuj\u0105cy pi\u0105ty element T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o \u00a9 CHIDUSZ 2018 William West \u201eKolumna podr\u00f3\u017cnik\u00f3w z Orientu rozproszona przez burz\u0119 piaskow\u0105 (Izraelici id\u0105cy przez pustkowie ochraniani przez S\u0142up Ob\u0142oku)”. \/ Mary Oenslager Fund, 2007 RABIN JONATHAN SACKS PESACH \u2013 31 MARCA \u2013 7 KWIETNIA 2018\/ 15 \u2013 22 NISAN 5778 Wielu komentator\u00f3w, a w\u015br\u00f3d nich Gaon z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60478"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60478"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117426,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60478\/revisions\/117426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}