{"id":60545,"date":"2018-05-12T17:09:24","date_gmt":"2018-05-12T15:09:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60545"},"modified":"2018-05-03T13:35:52","modified_gmt":"2018-05-03T11:35:52","slug":"10-09-26","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60545","title":{"rendered":"Sprawiedliwi w\u015br\u00f3d narodu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Sprawiedliwi w\u015br\u00f3d narodu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Cezary \u0141azarewicz<\/strong> [<\/span><\/span>luty 2010 r.]<\/span><\/span><\/p>\n

\n

Ukrywali \u017byd\u00f3w, dzi\u015b sami si\u0119 ukrywaj\u0105<\/span><\/strong><\/p>\n

W Polsce \u017cyje 501 Sprawiedliwych, kt\u00f3rzy w czasie wojny ratowali \u017byd\u00f3w. Wielu z nich ukrywa si\u0119 do dzi\u015b we w\u0142asnych domach przed s\u0105siadami.<\/strong><\/p>\n

Bogdan Jastrz\u0119bski z Cz\u0119stochowy z portretem uratowanej Krystyny Geisler, swojej p\u00f3\u017aniejszej \u017cony \/ Jacenty D\u0119bek\/Materia\u0142y prywatne<\/em><\/span><\/p>\n

Na stronach internetowych nowojorskiej \u017bydowskiej Fundacji dla Sprawiedliwych mo\u017cna znale\u017a\u0107 biogramy 43 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy w czasie wojny z nara\u017ceniem w\u0142asnego \u017cycia ukrywali \u017byd\u00f3w. To jedynie niewielka cz\u0119\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d \u017cyj\u0105cych w Polsce, kt\u00f3rym Fundacja pomaga finansowo.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie godzi si\u0119 na upublicznianie swoich danych, zdj\u0119\u0107 i\u00a0historii, dlatego jedynym do niedawna miejscem, gdzie mo\u017cna znale\u017a\u0107 ich nazwiska, by\u0142a \u015aciana Sprawiedliwych w\u00a0Instytucie Yad Vashem. Do niedawna, poniewa\u017c od sierpnia 2009 r. nazwiska polskich Sprawiedliwych figuruj\u0105 na pomniku ods\u0142oni\u0119tym w\u00a0\u0142\u00f3dzkim Parku Ocala\u0142ych.<\/span><\/p>\n

Yad Vashem daje tylko honorowe dyplomy i\u00a0medale. Wsparciem zajmuje si\u0119 Fundacja powo\u0142ana w\u00a01986 r. przez rabina Harolda Schulweisa. Jedn\u0105 z\u00a0pierwszych o\u015bmiu podopiecznych Schulweisa by\u0142a Irena Sendler, kt\u00f3ra uratowa\u0142a w\u00a0Warszawie setki \u017cydowskich dzieci. Dzi\u015b Fundacja wspiera tysi\u0105c os\u00f3b z\u00a023 kraj\u00f3w. W\u00a0Polsce ka\u017cdy z\u00a0501 Sprawiedliwych otrzymuje miesi\u0119cznie r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 ok. 100 dol.<\/span><\/p>\n

Je\u017celi Sprawiedliwy potrzebuje pomocy, musi napisa\u0107 do Fundacji w\u00a0Nowym Jorku. W\u00a0zasadzie wystarczy do\u0142\u0105czy\u0107 dwa dokumenty: wyci\u0105g emerytury i\u00a0za\u015bwiadczenie o\u00a0chorobach.<\/span><\/p>\n

\u2013 W\u00a0Polsce leki s\u0105 tak drogie, \u017ce Sprawiedliwi, chocia\u017c s\u0105 ubezpieczeni, nie mog\u0105 si\u0119 leczy\u0107, bo maj\u0105 bardzo ma\u0142e emerytury \u2013<\/em>\u00a0m\u00f3wi Agnieszka Perzan z\u00a0Fundacji.\u00a0\u2013 Dlatego ka\u017cda taka aplikacja jest zakwalifikowana do pomocy.<\/em><\/span><\/p>\n

Z Nowego Jorku przeci\u0119tny polski Sprawiedliwy wygl\u0105da tak: jest stary (dobiega dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tki), ubogi, schorowany i\u00a0nie otrzymuje instytucjonalnej pomocy. Ma szcz\u0119\u015bcie, je\u015bli mieszka w\u00a0du\u017cej aglomeracji takiej jak Warszawa lub Krak\u00f3w. Ale je\u017celi jest ze wsi, to \u017cyje mu si\u0119 znacznie gorzej.<\/span><\/p>\n

\u2013 Cz\u0119sto s\u0105 w\u00a0tragicznym stanie, klepi\u0105 bied\u0119 i\u00a0nie maj\u0105 pieni\u0119dzy, \u017ceby sobie w\u0119giel na zim\u0119 kupi\u0107, wi\u0119c siedz\u0105 w\u00a0nieogrzewanych domach\u00a0<\/em>\u2013 m\u00f3wi Agnieszka Perzan.\u00a0\u2013 Jest mi przykro, \u017ce Polska o\u00a0nich zapomnia\u0142a i\u00a0dostaj\u0105 pieni\u0105dze tylko od nas.<\/em><\/span><\/p>\n

Sprawiedliwym mog\u0142oby pom\u00f3c Polskie Towarzystwo Sprawiedliwych W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata, gdyby samo nie sta\u0142o na granicy bankructwa. Do PTSWN\u015a nale\u017cy oko\u0142o 400 os\u00f3b, kt\u00f3re otrzyma\u0142y dyplomy i\u00a0medale z\u00a0Yad Vashem, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 z\u00a0nich nie sta\u0107 nawet na zap\u0142acenie 5 z\u0142 sk\u0142adki. Ci\u0119\u017car utrzymania Towarzystwa Sprawiedliwych spad\u0142 wi\u0119c na barki Stowarzyszenia Dzieci Holocaustu.<\/span><\/p>\n

W ubieg\u0142ym roku Towarzystwo zdoby\u0142o pewn\u0105 popularno\u015b\u0107 na \u015bwiecie, gdy z\u00a0okazji dnia Holocaustu go\u015bcili na Kapitolu u\u00a0prezydenta USA Baracka Obamy.\u00a0\u2013 Je\u017adzili\u015bmy wtedy po Stanach Zjednoczonych i\u00a0opowiadali\u015bmy studentom na uniwersytetach, ile dobrego Polacy dla \u017byd\u00f3w w\u00a0czasie wojny zrobili \u2013\u00a0<\/em>m\u00f3wi prezes Towarzystwa Anna Bando, kt\u00f3rej rodzina przechowywa\u0142a \u017byd\u00f3w w\u00a0dwupokojowym mieszkaniu na \u017boliborzu.<\/span><\/p>\n

Niestety Towarzystwo nie mo\u017ce si\u0119 pochwali\u0107 podobnymi medialnymi sukcesami w\u00a0Polsce. Trudno jest nawet odnale\u017a\u0107 warszawsk\u0105 siedzib\u0119 Sprawiedliwych, gdy\u017c nie ma \u017cadnego szyldu.\u00a0\u2013 Wsp\u00f3lnota mieszka\u0144c\u00f3w nie chce takiej tablicy na budynku \u2013<\/em>\u00a0m\u00f3wi Anna Bando i\u00a0wspomina, \u017ce problemy zacz\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017c trzy lata temu, gdy wysz\u0142o na jaw, co to za biuro mie\u015bci\u0107 si\u0119 b\u0119dzie w\u00a0kamienicy. Wtedy prezes Bando po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142a, \u017ce s\u0105siedzi nie \u017cycz\u0105 sobie, by im si\u0119 \u017byd\u00f3wki kr\u0119ci\u0142y po korytarzach (co wskazywa\u0142o, \u017ce nie rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 zbytnio Sprawiedliwych od Ocalonych).<\/span><\/p>\n

* * *<\/strong><\/span><\/p>\n

79-letni Antoni Boche\u0144ski m\u00f3wi, \u017ce z\u00a0pewn\u0105 niech\u0119ci\u0105 do Sprawiedliwych zetkn\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c zaraz po wojnie (wtedy jednak nikt ich tak nie nazywa\u0142). Jego rodzice ukrywali w\u00a0stodole w\u00a0Michowicach czw\u00f3rk\u0119 dzieci.\u00a0\u2013 Tu\u017c po wojnie nikt z\u00a0tego nie robi\u0142 \u017cadnego bohaterstwa \u2013<\/em>\u00a0wspomina.<\/span><\/p>\n

Gdy po wej\u015bciu do wsi Rosjan 15 stycznia 1945 r. Salcia, Janek, Lubka i\u00a0Moniek Granatowie wyszli z\u00a0kryj\u00f3wki, kt\u00f3r\u0105 w\u00a0sianie przygotowa\u0142 im ojciec Antoniego, poszli do Dzier\u017coniowa i\u00a0na wiele lat s\u0142uch o\u00a0nich zagin\u0105\u0142.<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie by\u0142o si\u0119 czym chwali\u0107\u00a0<\/em>\u2013 m\u00f3wi Boche\u0144ski.\u00a0\u2013 Ukrywanie \u017byd\u00f3w przynosi\u0142o raczej ujm\u0119 ni\u017c chwa\u0142\u0119. Jeden z\u00a0s\u0105siad\u00f3w ze wsi m\u00f3wi\u0142 nam, \u017ce bardzo \u017ale zrobili\u015bmy, ratuj\u0105c tych \u017byd\u00f3w, bo nie zas\u0142uguj\u0105 na nasz\u0105 pomoc z\u00a0powodu swojej religii.<\/em><\/span><\/p>\n

Granatowie odnale\u017ali Boche\u0144skiego w\u00a0latach 80. ubieg\u0142ego wieku. Najpierw przez znajomych posy\u0142ali drobne upominki, a\u00a0potem z\u0142o\u017cyli przed izraelskim notariuszem \u015bwiadectwo ocalonego. Antoni Boche\u0144ski tytu\u0142 Sprawiedliwego otrzyma\u0142 20 lat temu. Dyplom schowa\u0142 do szafy.\u00a0\u2013 Nie chwali\u0142em si\u0119 nim \u2013<\/em>\u00a0m\u00f3wi.\u00a0\u2013 Ale by\u0142em dumny z\u00a0moich rodzic\u00f3w, \u017ce ich by\u0142o sta\u0107 na tak\u0105 odwag\u0119.<\/em><\/span><\/p>\n

Antonina Wyrzykowska z\u00a0Janczewka ko\u0142o Jedwabnego przez ponad dwa lata przechowywa\u0142a w\u00a0chlewie siedmioro ludzi. \u201eZaznaczam, \u017ce byli bez centa \u2013 pisa\u0142a we wspomnieniach \u2013 nie chodzi\u0142o mnie o\u00a0pieni\u0105dz, ale o\u00a0ratowanie \u017cycia ludzkiego\u201d.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c po wyzwoleniu zosta\u0142a za to pobita przez s\u0105siad\u00f3w. W\u00a0marcu 1945 r., opowiada, za\u017c\u0105dali wydania ostatniego ukrywaj\u0105cego si\u0119 w\u00a0jej gospodarstwie \u017byda. Gdy Wyrzykowska odm\u00f3wi\u0142a, zosta\u0142a dotkliwie pobita przez sze\u015bciu m\u0119\u017cczyzn.\u00a0\u201e<\/em>Po wyzwoleniu by\u0142am wielokrotnie bita, wi\u0119c musia\u0142am opu\u015bci\u0107 rodzinne strony\u201d \u2013 pisa\u0142a. Osiedli\u0142a si\u0119 w\u00a0Bielsku Podlaskim, gdzie przy wsparciu jednego z\u00a0ocalonych kupi\u0142a gospodarstwo rolne. Po \u015bmierci m\u0119\u017ca wyjecha\u0142a do USA. Jeszcze w\u00a0ostatnich latach Wyrzykowska ba\u0142a si\u0119 ujawni\u0107 prawd\u0119 o\u00a0okoliczno\u015bciach zbrodni w\u00a0Jedwabnem, a\u00a0listy, kt\u00f3re dostawa\u0142a od ocalonych, pali\u0142a zaraz po przeczytaniu. Dziewi\u0119\u0107 lat temu burmistrz Jedwabnego, by zmy\u0107 antysemick\u0105 ha\u0144b\u0119 z\u00a0miasteczka, wpad\u0142 na pomys\u0142, by miejscowej szkole nada\u0107 imi\u0119 Antoniny Wyrzykowskiej. Pomys\u0142 by\u0142 dobry, ale radni si\u0119 na to nie zgodzili.<\/span><\/p>\n

Podobne k\u0142opoty spotka\u0142y rodzin\u0119 83-letniego Kazimierza Adameczka ze wsi Charlej\u00f3w ko\u0142o Kocka, kt\u00f3ra ukrywa\u0142a dwie dziewczynki: Blim\u0119 Kurchant i\u00a0Dork\u0119 Ajzenberg. S\u0105siad wytropi\u0142, \u017ce Adameczkowie ukrywaj\u0105 \u017byd\u00f3w i\u00a0doni\u00f3s\u0142 o\u00a0tym partyzantom. Nast\u0119pnego dnia w\u00a0gospodarstwie pojawili si\u0119 ludzie, kt\u00f3rzy gro\u017c\u0105c Stanis\u0142awowi Adameczkowi \u015bmierci\u0105, za\u017c\u0105dali wydania dziewczynek. Nawet ju\u017c po wyzwoleniu partyzanci wielokrotnie nachodzili Adameczka. Blima pozosta\u0142a w\u00a0Charlejowie pod zmienionym nazwiskiem. \u017byje tam do dzi\u015b. Adameczek zmar\u0142 na zawa\u0142 serca po kolejnej wizycie w\u00a01946 r.\u00a0\u2013 Ocaleni i\u00a0ocalaj\u0105cy przyrzekli sobie wtedy, \u017ce nie b\u0119d\u0105 o\u00a0tym, co dzia\u0142o si\u0119 w\u00a0czasie wojny, wspomina\u0107, by nikogo nie nara\u017ca\u0107 \u2013\u00a0<\/em>opowiada prawnuk Stanis\u0142awa Hubert Adameczek. Tajemnic\u0119 t\u0119 utrzymywano ponad 40 lat. Dopiero w\u00a0po\u0142owie lat 90. Blima Kurchant poinformowa\u0142a Instytut Yad Vashem, \u017ce Feliks i\u00a0Stanis\u0142awa Adameczkowie uratowali jej \u017cycie. Teraz walczy o\u00a0uhonorowanie tytu\u0142em Sprawiedliwy W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata r\u00f3wnie\u017c ich syna Kazimierza. W\u00a0li\u015bcie do Yad Vashem napisa\u0142a, \u017ce gdy przyszed\u0142 s\u0105siad konfident, ona i\u00a0Dorka ukrywa\u0142y si\u0119 pod sto\u0142em, a\u00a0Kazik robi\u0142 wszystko, by odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 w\u015bcibskiego s\u0105siada.<\/span><\/p>\n

Hubert Adameczek m\u00f3wi, \u017ce we wsi podejrzewaj\u0105, \u017ce dziadek Kazik mo\u017ce by\u0107 w\u00a0ka\u017cdej chwili uznany za Sprawiedliwego, ale nikt z\u00a0tego powodu nie okazuje rado\u015bci.\u00a0\u2013 Uwa\u017caj\u0105, \u017ce nie jest to pow\u00f3d do chwalenia si\u0119 \u2013<\/em>\u00a0m\u00f3wi wnuczek Hubert i\u00a0dodaje, \u017ce takie informacje mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 niesnaski.\u00a0\u2013 Taka jest mentalno\u015b\u0107 na wsi \u2013<\/em>\u00a0m\u00f3wi.\u00a0\u2013 Oni my\u015bl\u0105, \u017ce jak kto\u015b zosta\u0142 Sprawiedliwym, to zacz\u0119\u0142a do niego p\u0142yn\u0105\u0107 rzeka pieni\u0119dzy.<\/em><\/span><\/p>\n

25-letni Hubert Adameczek, absolwent politologii, twierdzi, \u017ce cokolwiek ludzie b\u0119d\u0105 m\u00f3wili, dla niego dziadek pozostanie chlub\u0105 i\u00a0dum\u0105.<\/span><\/p>\n

* * *<\/strong><\/span><\/p>\n

Anna Bando opowiada, \u017ce najgorzej by\u0142o na wsiach i\u00a0w ma\u0142ych miasteczkach.<\/span><\/p>\n

\u2013 Dla zwyk\u0142ych ludzi Sprawiedliwy to kto\u015b, kto wzbogaci\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki \u017bydom i\u00a0teraz le\u017cy na pieni\u0105dzach. Bo we wsp\u00f3\u0142czesnych legendach \u017bydzi s\u0105 bankierami z\u00a0workami pe\u0142nymi z\u0142ota \u2013<\/em>\u00a0m\u00f3wi. \u2013\u00a0To powoduje zawi\u015b\u0107 i\u00a0dlatego wielu do dzi\u015b patrzy na nas krzywo.<\/em><\/span><\/p>\n

Relacje Sprawiedliwych pr\u00f3buje utrwali\u0107 powstaj\u0105ce Muzeum \u017byd\u00f3w Polskich. Nawet w\u00a0Warszawie trafia czasem na opory.<\/span><\/p>\n

Anna Bando:\u00a0\u2013 Jedna z\u00a0moich kole\u017canek, bardzo zaanga\u017cowana w\u00a0ratowanie, za \u017cadne skarby nie chce opowiedzie\u0107 im swojej historii, bo wie, \u017ce wszyscy b\u0119d\u0105 mogli j\u0105 przeczyta\u0107 w\u00a0Internecie. Przy ka\u017cdej kolejnej pr\u00f3bie powtarza tylko: wykluczone.<\/em><\/span><\/p>\n

Przewodnicz\u0105ca Stowarzyszenia Dzieci Holocaustu Anna Drabik t\u0142umaczy, \u017ce Sprawiedliwi najbardziej si\u0119 boj\u0105 swoich s\u0105siad\u00f3w. Nie s\u0105 pewni ich reakcji i\u00a0nie chc\u0105 ich wystawia\u0107 na pr\u00f3b\u0119, gdy dowiedz\u0105 si\u0119, co w\u00a0czasie okupacji robi\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3rego spotykaj\u0105 na co dzie\u0144.<\/span><\/p>\n

Stowarzyszenie przed laty otoczy\u0142o pomoc\u0105 syna jednego ze Sprawiedliwych. Na \u015bwi\u0119ta dostawa\u0142 paczki, wspomagano go niewielkimi dotacjami, a\u017c w\u00a0ko\u0144cu przewodnicz\u0105ca zaproponowa\u0142a, \u017ce Stowarzyszenie Dzieci Holocaustu wyst\u0105pi oficjalnie do burmistrza i\u00a0opieki spo\u0142ecznej z\u00a0pro\u015bb\u0105 o\u00a0udzielenie pomocy.<\/span><\/p>\n

\u2013 Przestraszy\u0142 si\u0119 i\u00a0powiedzia\u0142, \u017ce nigdy si\u0119 na to nie zgodzi \u2013<\/em>\u00a0opowiada Drabik.<\/span><\/p>\n

Dlatego niesienie pomocy potrzebuj\u0105cym wymaga wiele taktu i\u00a0przebieg\u0142o\u015bci. Stowarzyszenie Dzieci Holocaustu robi to od 13 lat. Ka\u017cdy z\u00a0jego cz\u0142onk\u00f3w oddaje na Sprawiedliwych 20 z\u00a070-z\u0142otowej sk\u0142adki. Z\u00a0tych pieni\u0119dzy kupowane s\u0105 paczki \u015bwi\u0105teczne na Bo\u017ce Narodzenie i\u00a0Wielkanoc, fundowane zapomogi, w\u00f3zki inwalidzkie i\u00a0turnusy wczasowe w\u00a0\u015ar\u00f3dborowie ko\u0142o Otwocka.<\/span><\/p>\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od akcji paczkowej. Marian Kalwary ze Stowarzyszenia Dzieci Holocaustu pami\u0119ta, \u017ce pierwsz\u0105 list\u0119 Sprawiedliwych otrzymali z\u00a0ambasady Izraela. Sami przygotowali w\u00f3wczas oko\u0142o 40 paczek i\u00a0rozwie\u017ali po okolicy (teraz zamiast paczek wysy\u0142ane s\u0105 przekazy pieni\u0119\u017cne na 75 z\u0142).<\/span><\/p>\n

\u2013 To jedna z\u00a0ostatnich mo\u017cliwo\u015bci wyra\u017cenia naszej wdzi\u0119czno\u015bci i\u00a0uznania dla tych odwa\u017cnych i\u00a0dobrych ludzi \u2013\u00a0<\/em>m\u00f3wi Kalwary. Najm\u0142odsi z\u00a0nich dobiegaj\u0105 osiemdziesi\u0105tki, najstarsi \u2013 przekroczyli setk\u0119. Potrzebuj\u0105 w\u00f3zk\u00f3w inwalidzkich, protez, aparat\u00f3w s\u0142uchowych, chodzik\u00f3w i\u00a0pampers\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Bezpo\u015bredni kontakt ze Sprawiedliwym utrzymuje \u0142\u0105cznik, kt\u00f3ry systematycznie raportuje o\u00a0jego potrzebach. St\u0105d wiadomo, \u017ce Sprawiedliwa Romana K. nie wstaje z\u00a0\u0142\u00f3\u017cka i\u00a0\u017ceby nie zamarz\u0142a, trzeba jej kupi\u0107 w\u0119giel. 84-letni Micha\u0142 Z., kt\u00f3ry po udarze m\u00f3zgu porusza si\u0119 tylko na w\u00f3zku inwalidzkim, potrzebuje pieni\u0119dzy, by op\u0142aci\u0107 opiekunk\u0119. To samo 82-letni Ireneusz R. cierpi\u0105cy na niewydolno\u015b\u0107 serca. O\u00a080-letniej Aleksandrze S., kt\u00f3rej odci\u0119to ogrzewanie, wiemy od \u0142\u0105cznika, \u017ce siedzi w\u00a0zimnym mieszkaniu ubrana w\u00a0niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 ciuch\u00f3w. \u0141\u0105cznik pisze, \u017ce S. jest osob\u0105 bardzo skromn\u0105 i\u00a0nie lubi narzeka\u0107 na trudn\u0105 sytuacj\u0119. Wnioskuje jednak o\u00a0udzielenie wsparcia: \u201epani S. bardzo si\u0119 ucieszy\u0142a ze 150 z\u0142, kt\u00f3re ostatnio od nas dosta\u0142a, i\u00a0bardzo za nie dzi\u0119kowa\u0142a\u201d.<\/span><\/p>\n

* * *<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie jest \u0142atwo spotka\u0107 dzi\u015b Sprawiedliwych. Marian Kalwary przys\u0142a\u0142 mi nazwiska pi\u0119ciu warszawiak\u00f3w. Przy ka\u017cdym by\u0142a informacja, na kogo powinienem si\u0119 powo\u0142a\u0107, by zechcieli ze mn\u0105 rozmawia\u0107.<\/span><\/p>\n

\u201eNiestety kontakt\u00f3w prowincjonalnych panu nie podaj\u0119, bo obawiam si\u0119, \u017ce by\u0142by to trud daremny, gdy\u017c podobnie jak \u017bydzi, r\u00f3wnie\u017c Sprawiedliwi wol\u0105 si\u0119 zbytnio nie afiszowa\u0107, a\u00a0nawet nie ujawnia\u0107\u201d \u2013 napisa\u0142 Marian Kalwary.<\/span><\/p>\n

W Cz\u0119stochowie odnalaz\u0142em 85-letniego Bogdana Jastrz\u0119bskiego. Pomaga\u0142 ukrywa\u0107 s\u0119dziego Arnolda Geislera i\u00a0jego c\u00f3rk\u0119 Krystyn\u0119, z\u00a0kt\u00f3r\u0105 si\u0119 potem o\u017ceni\u0142. Mieszka w\u00a0wielkim, pustym domu z\u00a0zakratowanymi oknami. Nigdy swojej roli nie ukrywa\u0142. Sprawiedliwym jest od 1993 r. Histori\u0119 ocalenia \u017cony opowiada\u0142 niedawno uczniom miejscowej szko\u0142y. Swoje prze\u017cycia opisa\u0142 nawet w\u00a0ksi\u0105\u017cce.\u00a0\u2013 D\u0142ugo czeka\u0142em, by m\u00f3c o\u00a0tym opowiada\u0107, i\u00a0zd\u0105\u017cy\u0142em, bo gwiazda moja ga\u015bnie\u00a0<\/em>\u2013 m\u00f3wi Jastrz\u0119bski.<\/span><\/p>\n

Kilka ulic dalej w\u00a0przyfabrycznym bloku mieszka 82-letnia Aleksandra Sikora. 67 lat temu pomog\u0142a dziewczynce \u2013 Brurii Erlich \u2013 kt\u00f3ra podobnie jak ona zosta\u0142a przymuszona do pracy w\u00a0niemieckich zak\u0142adach zbrojeniowych Hasag. Zostawia\u0142a dla Brurii w\u00a0um\u00f3wionym miejscu po\u0142ow\u0119 swojego \u015bniadania. Potem w\u00a0piwnicy mieszkania, w\u00a0kt\u00f3rym obecnie mieszka Sikora, ukrywali si\u0119 Karol Ch\u0119ci\u0144ski i\u00a0Zofia Brajwajs.<\/span><\/p>\n

Bruria mieszka w\u00a0Giwatajim w\u00a0Izraelu. Jest schorowana i\u00a0nie mo\u017ce w\u0142asnor\u0119cznie nawet napisa\u0107 listu, wi\u0119c kartki \u015bwi\u0105teczne od niedawna wysy\u0142a do Aleksandry jej syn \u2013 Benzi. Niestety, nie zna polskiego, wi\u0119c pisze po angielsku, \u017ce w\u00a0Izraelu zrobi\u0142o si\u0119 bardzo ciep\u0142o i\u00a0\u017ce mama czuje si\u0119 troch\u0119 lepiej. Aleksandra Sikora siedzi przy piecu w\u00a0wyzi\u0119bionym mieszkaniu, grzej\u0105c r\u0119ce nad paleniskiem. Dok\u0142ada w\u0119gla, stawia czajnik na fajerce i\u00a0pokazuje kolorowe kartki z\u00a0Izraela. M\u00f3wi, \u017ce nigdy nie narzeka\u0142a. Robi\u0142a to, co zrobi\u0142by w\u00f3wczas ka\u017cdy na jej miejscu. Dlatego nie prosi\u0142a nikogo o\u00a0\u017cadn\u0105 pomoc. Gdy dostaje pieni\u0105dze lub paczki, zastanawia si\u0119 czasem, sk\u0105d ci ludzie o\u00a0niej wiedz\u0105.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sprawiedliwi w\u015br\u00f3d narodu Cezary \u0141azarewicz [luty 2010 r.] Ukrywali \u017byd\u00f3w, dzi\u015b sami si\u0119 ukrywaj\u0105 W Polsce \u017cyje 501 Sprawiedliwych, kt\u00f3rzy w czasie wojny ratowali \u017byd\u00f3w. Wielu z nich ukrywa si\u0119 do dzi\u015b we w\u0142asnych domach przed s\u0105siadami. Bogdan Jastrz\u0119bski z Cz\u0119stochowy z portretem uratowanej Krystyny Geisler, swojej p\u00f3\u017aniejszej \u017cony \/ Jacenty D\u0119bek\/Materia\u0142y prywatne Na stronach […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60545"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60545"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60545\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60608,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60545\/revisions\/60608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60545"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}