{"id":60585,"date":"2018-04-18T17:05:48","date_gmt":"2018-04-18T15:05:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60585"},"modified":"2018-04-03T16:35:26","modified_gmt":"2018-04-03T14:35:26","slug":"18-05-26","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60585","title":{"rendered":"POGROM WIELKANOCNY 1940 R."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>POGROM WIELKANOCNY 1940 R.<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Person<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Pogrom wielkanocny by\u0142 kulminacj\u0105 przemocy antysemickiej, kt\u00f3ra narasta na ulicach Warszawy od wybuchu wojny, nasilaj\u0105c si\u0119 w okresie wczesnej wiosny 1940 r. Pogrom by\u0142 niemal na pewno silnie inspirowany przez Niemc\u00f3w, jak przypuszcza jego badacz Tomasz Szarota, wywo\u0142any celowo dla uzasadnienia zbudowania w Warszawie getta, kt\u00f3rego mury zacz\u0119to wznosi\u0107 kilkana\u015bcie dni po ustaniu pogromu.<\/strong><\/p>\n

\u017bydzi w getcie warszawskim<\/em><\/span><\/p>\n

Po obiedzie na\u00a0ulicach \u017cydowskich bicie \u017byd\u00f3w z\u00a0wybijaniem szyb. Rodzaj pogromu.<\/em><\/span><\/p>\n

Adam Czerniak\u00f3w,\u00a0Dziennik<\/em>, 24\u00a0III 1940 r.\u00a0[1]<\/a><\/span><\/p>\n

W marcu 1940 r.\u00a0delegacja przedstawicieli \u017bydowskiej Samopomocy Spo\u0142ecznej wezwana zosta\u0142a do\u00a0w\u0142adz niemieckich w\u00a0Krakowie\u00a0[2]<\/a>. Spotkanie dotyczy\u0107 mia\u0142o szerokiego zakresu spraw zwi\u0105zanych z\u00a0sytuacj\u0105 materialn\u0105 ludno\u015bci \u017cydowskiej, lecz jednym z\u00a0g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w poruszanym przez delegacj\u0119 by\u0142y wydarzenia maj\u0105ce miejsce w\u00a0tym czasie w\u00a0Warszawie. Jak relacjonowa\u0142 w\u00a0swoim dzienniku w\u00a0zapisie z\u00a027\u00a0III 1940 r.\u00a0przewodnicz\u0105cy delegacji, prezes warszawskiego Judenratu, Adam Czerniak\u00f3w:\u00a0opowiedzia\u0142em o\u00a0pogromach w\u00a0Warszawie, kt\u00f3rych nie by\u0142o od\u00a01880 r.<\/em>\u00a0[3]<\/a>. Pomimo wagi, jak\u0105 przypisywali pogromowi jego \u015bwiadkowie, wydarzenia, do\u00a0kt\u00f3rych dosz\u0142o na\u00a0ulicach Warszawy w\u00a0czasie \u015bwi\u0105t wielkanocnych 1940 r.\u00a0pozosta\u0142y do\u00a0niedawna nieomal zapomniane: nieobecne zar\u00f3wno we\u00a0wspomnieniach, jak i\u00a0w\u00a0literaturze naukowej. By\u0142o to\u00a0spowodowane przede wszystkim ich umiejscowieniem czasowym. Pomimo dramatyzmu jego wydarze\u0144, do\u015bwiadczenie pogromu wielkanocnego zosta\u0142o w\u00a0ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy wyparte ze\u00a0\u015bwiadomo\u015bci warszawskich \u017byd\u00f3w i\u00a0obserwator\u00f3w ich losu, przez do\u015bwiadczenie gettoizacji, a\u00a0potem Zag\u0142ady. Pami\u0119\u0107 o\u00a0wydarzeniach pogromu wielkanocnego przywr\u00f3ci\u0142 dopiero 60\u00a0lat p\u00f3\u017aniej Tomasz Szarota, kt\u00f3ry zrekonstruowa\u0142 jego przebieg we\u00a0wnikliwym artykule umieszczonym w\u00a0zbiorze po\u015bwi\u0119conym pogromom w\u00a0okupowanej Europie\u00a0[4]<\/a>.<\/span><\/p>\n

W \u017cydowskich relacjach z\u00a0pierwszego roku okupacji niemieckiej w\u00a0Warszawie pojawia si\u0119 czasem okre\u015blenie tego okresu jako \u201enieustaj\u0105cego pogromu.\u201d W\u00a0grudniu 1940 r., miesi\u0105c po\u00a0zamkni\u0119ciu getta warszawskiego, jeden ze\u00a0wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego (Archiwum Ringelbluma) zapisa\u0142:\u00a0W\u00a0\u017cydowskiej martyrologii nie by\u0142o jeszcze takiego wypadku \u017ceby pogrom trwa\u0142 tak d\u0142ugo. Zwykle pogrom trwa dzie\u0144, kilka dni, miesi\u0105c. Teraz trwa on\u00a0bez ko\u0144ca<\/em>\u201d\u00a0[5].<\/a>\u00a0Ju\u017c od\u00a0pa\u017adziernika 1939 r.\u00a0\u017byd\u00f3w kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w\u00a0okupowanej Warszawie dotkn\u0119\u0142y pierwsze zarz\u0105dzenia niemieckie sygnalizuj\u0105ce dalszy kurs polityki anty\u017cydowskiej. Obejmowa\u0142y one wszystkie grupy spo\u0142eczne i\u00a0prowadzi\u0142y do\u00a0szybko post\u0119puj\u0105cej pauperyzacji spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, z\u00a0r\u00f3wnoczesnym oddzieleniem jej od\u00a0spo\u0142eczno\u015bci polskiej. Obok przemocy sankcjonowanej prawnie, w\u00a0\u017byd\u00f3w uderza\u0142y te\u017c indywidualne akty przemocy ze\u00a0strony Niemc\u00f3w: publiczne bicie, szykany, rabunek mienia. \u00a0<\/span><\/p>\n

Nasilaj\u0105ca si\u0119 propaganda antysemicka i\u00a0przyzwolenie na\u00a0przemoc w\u00a0stosunku do\u00a0\u017byd\u00f3w znalaz\u0142y odd\u017awi\u0119k r\u00f3wnie\u017c w\u00a0post\u0119powaniu cz\u0119\u015bci Warszawiak\u00f3w. W\u00a0wielu wspomnieniach \u017cydowskich z\u00a0pierwszych miesi\u0119cy okupacji pojawia si\u0119 motyw pog\u0142\u0119biaj\u0105cej si\u0119 przepa\u015bci w\u00a0kontaktach z\u00a0Polakami, oskar\u017canych nie tylko o\u00a0oboj\u0119tno\u015b\u0107 na\u00a0terror skierowany przeciwko \u017bydom, ale r\u00f3wnie\u017c o\u00a0wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w\u00a0prze\u015bladowaniach.<\/span><\/p>\n

Pogrom wielkanocny uzna\u0107 trzeba wi\u0119c za\u00a0kulminacj\u0119 przemocy antysemickiej, kt\u00f3ra narasta na\u00a0ulicach Warszawy od\u00a0wybuchu wojny, nasilaj\u0105c si\u0119 w\u00a0okresie wczesnej wiosny 1940 r. Pogrom by\u0142 niemal na\u00a0pewno silnie inspirowany przez Niemc\u00f3w, jak przypuszcza jego badacz Tomasz Szarota, wywo\u0142any celowo dla uzasadnienia zbudowania w\u00a0Warszawie getta, kt\u00f3rego mury zacz\u0119to wznosi\u0107 kilkana\u015bcie dni po\u00a0ustaniu pogromu\u00a0[6]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Pogrom rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w\u00a0Wielki Pi\u0105tek, 22\u00a0Marca 1940 r., masowymi napadami na\u00a0sklepy \u017cydowskie po\u0142\u0105czonymi z\u00a0pobiciami przypadkowych \u017cydowskich przechodni\u00f3w\u00a0[7]<\/a>. Do dalszych atak\u00f3w dochodzi\u0142o przez ca\u0142e \u015bwi\u0119ta wielkanocne i\u00a0w\u00a0tygodniu po\u015bwi\u0105tecznym, przede wszystkim w\u00a0\u017cydowskiej cz\u0119\u015bci miasta. Miejscami najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105cymi si\u0119 w\u00a0opisach przemocy s\u0105\u00a0okolice Placu \u017belaznej Bramy i\u00a0Placu Bankowego, ale, wspominane s\u0105\u00a0te\u017c zaj\u015bcia w\u00a0innych cz\u0119\u015bciach miasta \u2014\u00a0m.in. przy ulicy \u017burawiej\u00a0[8]<\/a>. W\u00a0czasie pogromu napadano na\u00a0nosz\u0105cych opask\u0119 z\u00a0gwiazd\u0105 Dawida przechodni\u00f3w, sklepy \u017cydowskie, prywatne mieszkania i\u00a0\u017cydowskie instytucje, w\u00a0tym na\u00a0siedzib\u0119 Rady \u017bydowskiej. Ofiarami padali przedstawiciele wszystkich grup spo\u0142ecznych: od\u00a0sklepikarzy po\u00a0czo\u0142owych dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych i\u00a0politycznych\u00a0[9]<\/a>. \u00a0Liczebno\u015b\u0107 grup pogromszczyk\u00f3w oceniana by\u0142a na\u00a0dochodz\u0105c\u0105 do\u00a0kilkuset os\u00f3b, przy czym podkre\u015blano, ich dosy\u0107 jednolity przekr\u00f3j spo\u0142eczny. Mieli to\u00a0by\u0107 ludzie marginesu spo\u0142ecznego, do\u00a0kt\u00f3rych do\u0142\u0105czyli uczniowie, najcz\u0119\u015bciej wymieniano w\u015br\u00f3d nich s\u0142uchaczy Szko\u0142y Rzemie\u015blniczej im. Micha\u0142a Konarskiego przy Lesznie 72\u00a0[10]<\/a>. \u00a0<\/span><\/p>\n

W znajduj\u0105cej si\u0119 w\u00a0Archiwum Ringelbluma relacji \u201eRelacje o\u00a0traktowaniu \u017byd\u00f3w przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 w\u00a0Warszawie (wrzesie\u0144 1939\u2013pa\u017adziernik 1940),\u201d\u00a0[11]<\/a>\u00a0odnajdujemy fragment zatytu\u0142owany: \u201eMarzec 1940\u201d dotycz\u0105cy trzeciego dnia wypadk\u00f3w wielkanocnych. Autorka relacji widzi zdarzenia pogromu z\u00a0tramwaju nr\u00a021\u00a0jad\u0105cego z\u00a0Woli na\u00a0pl. Teatralny. Trasa tramwaju pozwala jej na\u00a0obserwacj\u0119 jednego z\u00a0atak\u00f3w, do\u00a0kt\u00f3rego dochodzi w\u00a0okolicy hali Wielopola:\u00a0T\u0142umy ludzi \u2014\u00a0z\u00a0dala czarna, zwarta masa. Pop\u0142och \u2014\u00a0\u017cydowscy kupcy w\u00a0po\u015bpiechu pakuj\u0105 sw\u00f3j towar w\u00a0r\u0119czne walizki lub kosze, wydosta\u0107 si\u0119 stamt\u0105d jednak trudno. Ca\u0142y plac okr\u0105\u017cony mas\u0105 najrozmaitszych wyrostk\u00f3w, uzbrojonych w\u00a0sztylety, no\u017ce i\u00a0pa\u0142ki. Towar wyci\u0105gaj\u0105, niszcz\u0105. Niekt\u00f3rzy ob\u0142adowani oddalaj\u0105 si\u0119. Ka\u017cdego napotkanego \u017byda bezlito\u015bnie bij\u0105, gdzie si\u0119 da<\/em>.\u00a0[12]<\/a>\u00a0Jedn\u0105 z\u00a0ofiar jest starszy cz\u0142owiek. Jak pisze autorka relacji:\u00a0Tu\u017c przy przystanku tramwajowym starszy \u017byd \u2014\u00a0z\u00a0zapakowanym w\u00a0papier bochenkiem chleba \u2014\u00a0chce wsi\u0105\u015b\u0107 w\u00a0tramwaj \u2014\u00a0z\u00a0ty\u0142u kto\u015b go\u00a0wyci\u0105gn\u0105\u0142 \u2014\u00a0pa\u0142k\u0105 wr\u0119cz dziko bije go\u00a0po\u00a0g\u0142owie. Ten garbi si\u0119, kurczy \u2014\u00a0usi\u0142uje si\u0119 obroni\u0107. Zostaje okr\u0105\u017cony zgraj\u0105 pomagaj\u0105cych bi\u0107 \u2014\u00a0chleb wypada z\u00a0r\u0119ki \u2014\u00a0zanim tramwaj rusza \u2014\u00a0twarz \u017byda zmasakrowana, z\u00a0ran na\u00a0g\u0142owie leje si\u0119 krew<\/em>\u00a0[13].<\/a>\u00a0Pasa\u017cerowie tramwaju pozostaj\u0105 bezsilni. Nie mog\u0105 w\u00a0\u017caden spos\u00f3b interweniowa\u0107. Relacj\u0119 ko\u0144czy plastyczny opis krajobrazu po\u00a0pogromie:<\/span><\/p>\n

Jezdnie i\u00a0chodniki usiane odpadkami szk\u0142a, desek i\u00a0urz\u0105dze\u0144 sklepowych. Najrozmaitsze towary w\u00a0nie\u0142adzie porozrzucane. Przed niekt\u00f3rymi sklepami chodnik mieni si\u0119 w\u00a0barwy \u2014\u00a0to\u00a0wysypane s\u0105\u00a0farby malarskie z\u00a0beczek. Ch\u0142opcy balansuj\u0105 w\u00a0damskich kapeluszach, zabranych z\u00a0magazyn\u00f3w. Na\u00a0zamkni\u0119tych drzwiach niekt\u00f3rych sklep\u00f3w widniej\u0105 du\u017ce napisy: \u201eSklep aryjski\u201d albo \u201eSklep chrze\u015bcija\u0144ski\u201d \u2014\u00a0to\u00a0ma\u00a0s\u0142u\u017cy\u0107 jako talizman przed rozgromieniem.<\/em>\u00a0Na og\u00f3\u0142 sklepy stoj\u0105 otworem, wn\u0119trze opustosza\u0142e<\/em>\u00a0[14].<\/a><\/span><\/p>\n

Oko\u0142o trzeciego dnia przeciwko uczestnikom pogrom\u00f3w wyst\u0105pi\u0142y oddzia\u0142y samoobrony \u017cydowskiej z\u0142o\u017cone przede wszystkim z\u00a0robotnik\u00f3w i\u00a0cz\u0142onk\u00f3w Bundu, cho\u0107 prawdopodobnie wspomaganego r\u00f3wnie\u017c przez grupy polskich socjalist\u00f3w. Pomi\u0119dzy pogromszczykami a\u00a0samoobron\u0105 \u017cydowsk\u0105 dosz\u0142o do\u00a0star\u0107. Nie spos\u00f3b jednak ustali\u0107 dok\u0142adnej liczby ofiar i\u00a0rannych.<\/span><\/p>\n

Inaczej ni\u017c mia\u0142o to\u00a0miejsce podczas pogrom\u00f3w w\u00a0okresie mi\u0119dzywojennym, gdzie polska policja pa\u0144stwowa zazwyczaj reagowa\u0142a na\u00a0przemoc antysemick\u0105, pogrom wielkanocny mia\u0142 miejsce, przynajmniej pocz\u0105tkowo, przy braku reakcji policji polskiej. Pojawia\u0142y nawet g\u0142osy o\u00a0wsp\u00f3\u0142udziale policjant\u00f3w granatowych w\u00a0rabunku i\u00a0ich przychylno\u015bci dla pogromszczyk\u00f3w. Pogromowi przeciwstawi\u0142 si\u0119 za\u00a0to\u00a0ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki i\u00a0polskie podziemie, cho\u0107 nie mia\u0142o to\u00a0prze\u0142o\u017cenia na\u00a0masow\u0105 pomoc polskich \u015bwiadk\u00f3w pogromu dla atakowanych\u00a0[15]<\/a>.<\/span><\/p>\n

W swojej analizie jako kluczow\u0105 grup\u0119 w\u00a0przeprowadzeniu pogromu wielkanocnego Tomasz Szarota jednoznacznie wskazuje na\u00a0Narodow\u0105 Organizacj\u0119 Radykaln\u0105, kierowan\u0105 przez Andrzeja \u015awietlickiego \u2014\u00a0przedwojennego aktywist\u0119 ONR \u201eFalanga\u201d. To\u00a0dzia\u0142acze NOR, razem z\u00a0radykalnie prawicowa organizacj\u0105 \u201eAtak\u201d wci\u0105gn\u0119li do\u00a0pogromu m\u0142odzie\u017c. Kwestia inspiracji i\u00a0koordynacji pogromu ze\u00a0strony niemieckiej pozostaje na\u00a0bazie dost\u0119pnej dzisiaj dokumentacji \u017ar\u00f3d\u0142owej nierozstrzygni\u0119ta. O\u00a0inspiracji niemieckiej \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce na\u00a0pewno zauwa\u017cony przez wielu fakt filmowania przez Niemc\u00f3w wydarze\u0144 i\u00a0by\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c przywo\u017cenia pogromszczyk\u00f3w na\u00a0miejsce zdarze\u0144 ci\u0119\u017car\u00f3wkami. Za\u00a0jeden z\u00a0dowod\u00f3w na\u00a0to, \u017ce rozwoju pogromu byli \u015bwiadomi Niemcy, uzna\u0107 mo\u017cna te\u017c bierno\u015b\u0107 policji granatowej. Na\u00a0korzy\u015b\u0107 teorii przemawia, fakt, \u017ce pogrom, inaczej ni\u017c ma\u00a0to\u00a0miejsce w\u00a0pogromach, kt\u00f3re rozwijaj\u0105 si\u0119 \u201enaturalnie\u201d, zako\u0144czy\u0142 si\u0119 po\u00a0o\u015bmiu dniach, 30\u00a0marca 1940 r., niemal jakoby uci\u0119ty przez odg\u00f3rne zarz\u0105dzenie\u00a0[16]<\/a>. W\u00a0tym momencie mia\u0142a miejsce interwencja policji polskiej, po\u0142\u0105czona prawdopodobnie z\u00a0aresztowaniami pogromszczyk\u00f3w\u00a0[17]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Czy na\u00a0tle pog\u0142\u0119biaj\u0105cego si\u0119 terroru niemieckiego maj\u0105cego miejsce w\u00a0Warszawie przed zamkni\u0119ciem getta, fala przemocy antysemickiej, kt\u00f3ra wybuch\u0142a 22\u00a0marca 1940 r.\u00a0by\u0142a na\u00a0tyle wyj\u0105tkowa ze\u00a0wzgl\u0119du na\u00a0nieprzewidywalno\u015b\u0107, nag\u0142o\u015b\u0107, i\u00a0du\u017cy stopie\u0144 agresji, \u017ce\u00a0zrozumia\u0142e jest wyodr\u0119bnienie jej w\u00a0literaturze osobistej w\u0142a\u015bnie jako pogromu\u00a0[18]<\/a>? Brak ostatecznych ustale\u0144 na\u00a0temat inicjator\u00f3w i\u00a0przebiegu zaj\u015b\u0107, a\u00a0tak\u017ce zasi\u0119gu i\u00a0nat\u0119\u017cenia przemocy, w\u00a0tym liczby ofiar po\u00a0obu stronach, nie pozwala nam na rozpatrywanie zaj\u015b\u0107 wielkanocnych w\u00a0kategoriach kwalifikacyjnych proponowanych przez wsp\u00f3\u0142czesnych badaczy zajmuj\u0105cych si\u0119 przemoc\u0105 anty\u017cydowsk\u0105\u00a0[19]<\/a>. Pomimo centralnego miejsca Warszawy w\u00a0historiografii stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich w\u00a0latach okupacji, ich pierwszy okres, je\u017celi tak zakwalifikujemy pierwszy rok okupacji, pozostaje bardzo ma\u0142o zbadany. Dop\u00f3ki takich bada\u0144 nie ma, na\u00a0pytanie, jak zakwalifikowa\u0107 mo\u017cna te\u00a0wydarzenia (jako zamieszki, ekscesy, pogrom), odpowiedzie\u0107 mo\u017cna tylko odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do\u00a0postrzegania ich przez ich wsp\u00f3\u0142czesnych. Okre\u015blenie \u201epogrom\u201d jest wi\u0119c tu\u00a0na\u00a0pewno uzasadnione.<\/span><\/p>\n

\n

Przypisy:<\/u><\/strong><\/span><\/p>\n

[1]<\/a>\u00a0A.\u00a0Czerniak\u00f3w,\u00a0Adama Czerniakowa dziennik getta warszawskiego<\/em>, red. M.\u00a0Fuks, Warszawa 1983, s.\u00a097.<\/p>\n

[2]<\/a>\u00a0Delegacja przebywa\u0142a w\u00a0Krakowie w\u00a0dniach 27\u20139 marca. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 na\u00a0ni\u0105 przewodnicz\u0105cy warszawskiej Rady \u017bydowskiej Adam Czerniak\u00f3w, dzia\u0142acz (od maja 1940 przewodnicz\u0105cy) \u017bydowskiej Samopomocy Spo\u0142ecznej Micha\u0142 Weichert oraz cz\u0142onkowie Rady \u017bydowskiej: J\u00f3zef Jaszu\u0144ski, Abraham Sztolcman i\u00a0Izrael Milejkowski.<\/p>\n

[3]<\/a>\u00a0Czerniak\u00f3w,\u00a0Adama Czerniakowa dziennik getta warszawskiego<\/em>, s.\u00a098.<\/p>\n

[4]<\/a>\u00a0T. Szarota,\u00a0U progu Zag\u0142ady. Zaj\u015bcia anty\u017cydowskie i\u00a0pogromy w\u00a0okupowanej Europie: Warszawa, Pary\u017c, Amsterdam, Antwerpia, Kowno<\/em>, Warszawa 2000, s.\u00a019\u201382. Zob. te\u017c. M.\u00a0Urynowicz,\u00a0Stosunki Polsko-\u017cydowskie w\u00a0Warszawie w\u00a0okresie okupacji hitlerowskiej<\/em>\u00a0[w:]\u00a0Polacy i\u00a0\u017bydzi pod okupacja niemieck\u0105. Studia i\u00a0Materia\u0142y<\/em>, red. A.\u00a0\u017bbikowski, Warszawa 2006, s.\u00a0537\u2013689; A.\u00a0\u017bbikowski,\u00a0Antysemityzm, szmalcownictwo, wsp\u00f3\u0142praca z\u00a0Niemcami a\u00a0stosunki polsko-\u017cydowskie pod okupacj\u0105 niemieck\u0105<\/em>, tam\u017ce, s.\u00a0420\u2013506; J. Leociak,\u00a0Tekst wobec zag\u0142ady. (O relacjach z\u00a0getta warszawskiego)<\/em>, Warszawa 1997.<\/p>\n

[5]<\/a>\u00a0Archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego [A\u017bIH], Archiwum Ringelbluma [ARG] I\u00a0580 (Ring. I\/990\/1), NN., Opracowanie pt. \u201eWarszawskie refleksje\u201d (12.1940 r.), k.\u00a01. t\u0142um. Sara Arm.<\/p>\n

[6]<\/a>\u00a0Szarota,\u00a0U progu Zag\u0142ady. Zaj\u015bcia anty\u017cydowskie i\u00a0pogromy w\u00a0okupowanej Europie,<\/em>\u00a0s.\u00a066\u201368.<\/p>\n

[7]<\/a>\u00a0Dok\u0142adna data rozpocz\u0119cia zaj\u015b\u0107 nie jest jasna, w\u00a0\u017ar\u00f3d\u0142ach pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Wielka Sobota i\u00a0Wielka Niedziela. Na\u00a0temat innych dat zob. Szarota,\u00a0U progu Zag\u0142ady. Zaj\u015bcia anty\u017cydowskie i\u00a0pogromy w\u00a0okupowanej Europie,<\/em>\u00a0s.\u00a025\u201326.<\/p>\n

[8]<\/a>\u00a0Czerniak\u00f3w,\u00a0Adama Czerniakowa dziennik getta warszawskiego<\/em>, s.\u00a098.<\/p>\n

[9]<\/a>\u00a0Adam Czerniak\u00f3w podaje, \u017ce\u00a0po\u015br\u00f3d ofiar byli cz\u0142onkowie Rady \u017bydowskiej: Zob.\u00a0Adama Czerniakowa dziennik getta warszawskiego<\/em>, s.\u00a099. Tam te\u017c informacja o\u00a0obl\u0119\u017ceniu przez pogromszczyk\u00f3w budynku Gminy \u017bydowskiej.<\/p>\n

[10]<\/a>\u00a0Na ten temat zob. Szarota,\u00a0U progu Zag\u0142ady. Zaj\u015bcia anty\u017cydowskie i\u00a0pogromy w\u00a0okupowanej Europie,\u00a0<\/em>s. 62\u201363.<\/p>\n

[11]<\/a>\u00a0A\u017bIH ARG I\u00a0460 (I\/176) H.\u00a0S.\u00a0L., \u201eRelacje o\u00a0traktowaniu \u017byd\u00f3w przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 w\u00a0Warszawie.\u201d Druk:\u00a0Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Warszawy, t.\u00a05:\u00a0Getto warszawskie. \u017bycie codzienne<\/em>, s.\u00a0419\u2013426.<\/p>\n

[12]<\/a>\u00a0H. S.\u00a0L., \u201eRelacje o\u00a0traktowaniu \u017byd\u00f3w przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 w\u00a0Warszawie,\u201d k.\u00a04.<\/p>\n

[13]<\/a>\u00a0H. S.\u00a0L., \u201eRelacje o\u00a0traktowaniu \u017byd\u00f3w przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 w\u00a0Warszawie,\u201d k.\u00a05.<\/p>\n

[14]<\/a>\u00a0H.\u00a0S.\u00a0L., \u201eRelacje o\u00a0traktowaniu \u017byd\u00f3w przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 w\u00a0Warszawie,\u201d k.\u00a05.<\/p>\n

[15]<\/a>\u00a0Szarota,\u00a0U progu Zag\u0142ady. Zaj\u015bcia anty\u017cydowskie i\u00a0pogromy w\u00a0okupowanej Europie,\u00a0<\/em>s. 76\u201380.<\/p>\n

Urynowicz,\u00a0Stosunki Polsko-\u017cydowskie w\u00a0Warszawie w\u00a0okresie okupacji hitlerowskiej,\u00a0<\/em>s. 554.<\/p>\n

[16]<\/a>\u00a0W wielu relacjach z\u00a0pogromu pojawia si\u0119 informacja o\u00a0\u201etelefonie z\u00a0Krakowa\u201d, w\u00a0wyniku kt\u00f3rego przyst\u0105pi\u0107 miano do\u00a0t\u0142umienia zamieszek. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one jednak w\u00a0tym komu przypisuj\u0105 interwencj\u0119. Ringelblum przypisuje j\u0105\u00a0Adamowi Ronikerowi z\u00a0Rady G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej (E. Ringelblum,\u00a0Kronika getta warszawskiego wrzesie\u0144 1939-stycze\u0144 1943<\/em>, red. A.\u00a0Eisenbach, prze\u0142. A.\u00a0Rutkowski, Warszawa 1983, s.\u00a0119). Micha\u0142 Weichert pisze z\u00a0kolei w\u00a0swoich powojennych wspomnieniach, \u017ce\u00a0to\u00a0on\u00a0zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z\u00a0pro\u015bb\u0105 w\u00a0tej sprawie do\u00a0w\u0142adz niemieckich w\u00a0Krakowie, kt\u00f3re w\u00a0konsekwencji wyda\u0142y zarz\u0105dzenie o\u00a0zako\u0144czeniu pogromu. Informacja ta\u00a0nie jest potwierdzona w\u00a0innych \u017ar\u00f3d\u0142ach. Zob. A\u017bIH 302\/25 (Pami\u0119tnik Micha\u0142a Weicherta), k.\u00a050; Szarota,\u00a0U progu Zag\u0142ady. Zaj\u015bcia anty\u017cydowskie i\u00a0pogromy w\u00a0okupowanej Europie,\u00a0<\/em>s.70.<\/p>\n

[17]<\/a>\u00a0Zob.\u00a0Grabowski, Ja\u00a0tego \u017byda znam!<\/em>, s.\u00a044.<\/p>\n

[18]<\/a>\u00a0Przemoc anty\u017cydowsk\u0105 w\u00a0czasie eskalacji przemocy zwi\u0105zanej ze\u00a0zmian\u0105 w\u0142adzy i\u00a0okupacj\u0105 opisuje Artur Markowski w\u00a0Rosyjski wizerunek konfliktu spo\u0142ecznego.\u00a0\u017bydzi na\u00a0pograniczu Kr\u00f3lestwa Polskiego i\u00a0Rosji w\u00a0pocz\u0105tkach Wielkiej Wojny<\/em>, [w:]\u00a0Lata Wielkiej Wojny.\u00a0<\/em>Dojrzewanie do\u00a0niepodleg\u0142o\u015bci 1914\u20131918<\/em>, red. D.\u00a0Grinberg [et al.], Bia\u0142ystok 2007, s.\u00a0148\u2013163.<\/p>\n

[19]<\/a>\u00a0Zobacz D.\u00a0Engel,\u00a0What\u2019s in\u00a0Pogrom? European Jews in\u00a0the Age of\u00a0Violence<\/em>, [w:]\u00a0Anti-Jewish Violence. Rethinking the\u00a0Pogrom in\u00a0East European History<\/em>, red. J.\u00a0Dekel-Chen\u00a0[et\u00a0al.],\u00a0Bloomington 2011, s.\u00a019\u201340.<\/p>\n

\n

Katarzyna Person<\/em><\/span><\/strong>
\n Historyk. Uko\u0144czy\u0142a Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Londy\u0144ski. Zajmuje si\u0119 histori\u0105 Zag\u0142ady na ziemiach polskich i losami \u017byd\u00f3w z Polski w obozach DP.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

POGROM WIELKANOCNY 1940 R. Katarzyna Person Pogrom wielkanocny by\u0142 kulminacj\u0105 przemocy antysemickiej, kt\u00f3ra narasta na ulicach Warszawy od wybuchu wojny, nasilaj\u0105c si\u0119 w okresie wczesnej wiosny 1940 r. Pogrom by\u0142 niemal na pewno silnie inspirowany przez Niemc\u00f3w, jak przypuszcza jego badacz Tomasz Szarota, wywo\u0142any celowo dla uzasadnienia zbudowania w Warszawie getta, kt\u00f3rego mury zacz\u0119to wznosi\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60585"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60585"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60585\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60591,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60585\/revisions\/60591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60585"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60585"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60585"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}