{"id":60629,"date":"2018-04-05T17:09:09","date_gmt":"2018-04-05T15:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60629"},"modified":"2018-04-05T07:56:04","modified_gmt":"2018-04-05T05:56:04","slug":"12-09-17","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60629","title":{"rendered":"PRECZ Z ROKIEM 1989! CZYLI JAK POLSKA PRAWICA \u015aWI\u0118TUJE 50 ROCZNIC\u0118 ROKU 1968"},"content":{"rendered":"
\"KrytykaPolityczna.pl\"<\/a>PRECZ Z ROKIEM 1989! CZYLI JAK POLSKA PRAWICA \u015aWI\u0118TUJE 50 ROCZNIC\u0118 ROKU 1968<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

DAVID OST<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

“Kiedy jednak prawica zaczyna w\u0142\u0105cza\u0107 w swe szeregi jawnych antysemit\u00f3w (jak ma to miejsce dzi\u015b), a lewica zaczyna skupia\u0107 si\u0119 na antysemityzmie i nietolerancji jako z\u0142ym dziedzictwie roku 1968, w\u00f3wczas pami\u0119\u0107 roku 1968 mo\u017ce faktycznie sta\u0107 si\u0119 kontrowersyjna. Nawet konserwaty\u015bci mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 w takim przypadku \u201ewojownikami\u201d, pot\u0119piaj\u0105c wszystkich domagaj\u0105cych si\u0119 pot\u0119pienia antysemityzmu jako niepatriot\u00f3w. To z kolei popchnie r\u00f3wnie\u017c lewic\u0119 na pozycj\u0119 \u201ewojownik\u00f3w\u201d g\u0142osz\u0105cych, \u017ce rok 1968 by\u0142 heroicznym bojem przeciw nietolerancji.”<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

* * *<\/p>\n

David Ost<\/em><\/span><\/p>\n

Na czym polega osobliwo\u015b\u0107 polskiego roku ’68 i co mo\u017ce zmieni\u0107 w pami\u0119ci o nim niedawna ustawa o IPN?<\/span><\/p>\n

Jedn\u0105 z osobliwo\u015bci wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych polski rok 1968 po p\u00f3\u0142wieczu jest to, \u017ce nikt nie pot\u0119pia go jako pocz\u0105tku jakiego\u015b ruchu czy trendu, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142oby dzi\u015b odwr\u00f3ci\u0107. To tym bardziej zaskakuj\u0105ce, \u017ce radykalnie prawicowy rz\u0105d sprawuj\u0105cy dzi\u015b w\u0142adz\u0119 w Polsce zdecydowany jest demontowa\u0107 instytucje demokratyczne i forsowa\u0107 tradycjonalistyczn\u0105 kontrrewolucj\u0119 kulturaln\u0105 przeciwko sekularyzmowi, feminizmowi i rzekomo rozpasanemu antypatriotycznemu liberalizmowi. A czy w roku 1968 na ca\u0142ym \u015bwiecie nie chodzi\u0142o w\u0142a\u015bnie o nowe sfery wolno\u015bci, radykaln\u0105 demokracj\u0119 i budowanie kontrkultury?<\/span><\/p>\n

Ot\u00f3\u017c nie w Polsce. W Polsce 2018 roku trwa wojna kulturowa, ale jej \u201epost\u0119powa\u201d strona mog\u0142a forsowa\u0107 swoj\u0105 wizj\u0119 dopiero po roku 1989. Wygl\u0105da to zatem tak, jakby rok 1968 by\u0142 dla dzisiejszej prawicy wrogiem widmowym. Ludzie zwi\u0105zani z Prawem i Sprawiedliwo\u015bci\u0105 nie mog\u0105 pot\u0119pi\u0107 \u00f3wczesnych protest\u00f3w studenckich, gdy\u017c by\u0142y one wymierzone w komunistyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 (i przez ni\u0105 zd\u0142awione). Nie mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c ich opiewa\u0107, gdy\u017c wydarzenia te by\u0142y jednak zdominowane przez lewic\u0119. Prawica kieruje wi\u0119c sw\u00f3j dzisiejszy gniew na rok 1989, w tym w\u0142a\u015bnie momencie upatruj\u0105c wprowadzenia \u201epostkomunistycznego liberalizmu\u201d (inni nazywaj\u0105 to po prostu \u201ekapitalistyczn\u0105 demokracj\u0105 liberaln\u0105\u201d), kt\u00f3ry tak bardzo chcieliby odes\u0142a\u0107 do lamusa. To jednak zawoalowany atak tak\u017ce na rok 1968, gdy\u017c to ludzie tamtego pokolenia odegrali kluczowe role w transformacji roku 1989. Wynegocjowali koniec rz\u0105d\u00f3w komunistycznych, mieli wp\u0142yw na tworzenie rz\u0105du Mazowieckiego, a potem promowali demokracj\u0119 liberaln\u0105 i sprzyjali tworzeniu progresywnej kultury \u2013 robili zatem dwie rzeczy, kt\u00f3re dzisiejsza prawica uznaje za godne pot\u0119pienia. Prawica upami\u0119tnia wi\u0119c rok 1968 cisz\u0105, nie pogard\u0105. \u017baden polski Houellebecq nie pr\u00f3buje wymaza\u0107 dziedzictwa tamtego czasu. Szkalowanie zarezerwowano dla roku 1989. [\u2026]<\/span><\/p>\n

Wyj\u0105tkowe w polskim roku 1968 by\u0142o te\u017c to, jak kr\u00f3tko trwa\u0142. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 w styczniu, a sko\u0144czy\u0142 w zasadzie w marcu. Potem by\u0142y ju\u017c tylko represje \u2013 tak dotkliwe, \u017ce wed\u0142ug wspomnie\u0144 studentki z prowincji, kt\u00f3ra na Uniwersytet Warszawski wst\u0105pi\u0142a jesieni\u0105 1968 roku, ju\u017c wtedy niemal nie by\u0142o jak si\u0119 dowiedzie\u0107, co tak naprawd\u0119 zasz\u0142o: \u201ePyta\u0142am wsz\u0119dzie dooko\u0142a, ale wszyscy bali si\u0119 m\u00f3wi\u0107\u201d. Wsz\u0119dzie indziej na \u015bwiecie rok 1968 potrwa\u0142 d\u0142u\u017cej. Nawet w\u00f3wczas, gdy protesty wygas\u0142y, gor\u0105ce dyskusje o samych wydarzeniach trwa\u0142y dalej. W wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w rzeczywiste wstrz\u0105sy polityczne i kulturowe by\u0142y dopiero\u00a0efektem<\/em>\u00a0roku 1968, ujawniaj\u0105c si\u0119 w latach kolejnych. W Polsce rok 1968 si\u0119 zacz\u0105\u0142 i sko\u0144czy\u0142, a przez kolejne 12 lat niczego na ten temat nie mo\u017cna by\u0142o powiedzie\u0107 publicznie. Aktywist\u00f3w poddano represjom, za\u015b publiczn\u0105 pami\u0119\u0107 o nich zduszono w zarodku. Ironi\u0105 losu, w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu rok 1968 znalaz\u0142 sw\u0105 kontynuacj\u0119 jako polityczny ruch opozycyjny, ale ju\u017c nie jako kontrkultura. Ta bowiem wymaga sta\u0142ej obecno\u015bci w sferze publicznej. Musi by\u0107 promowana w mediach, kt\u00f3re maj\u0105 polityczn\u0105 swobod\u0119 jej pokazywania i gospodarczy interes w jej upowszechnianiu. PZPR blokowa\u0142a t\u0119 pierwsz\u0105 kwesti\u0119, za\u015b brak prywatnych medi\u00f3w i korporacji \u2013 zdolnych czerpa\u0107 z kontrkultury zysk \u2013 wyklucza\u0142 drug\u0105. Nie by\u0142o zatem odpowiednika tego, co Daniel Bell nazwa\u0142 \u201ekulturowymi sprzeczno\u015bciami kapitalizmu\u201d, wzgl\u0119dnie ekonomicznych korzy\u015bci z promowania transgresji i sprzeciwu. To oczywi\u015bcie sprawi\u0142o, \u017ce rok 1968 okaza\u0142 si\u0119 niemo\u017cliwy do kooptacji przez system. Ci, kt\u00f3rzy podtrzymywali jego dziedzictwo i walczyli o jego pami\u0119\u0107, musieli czyni\u0107 to na w\u0142asny rachunek, przez \u015brodowiskowe sieci i publikacje podziemnego samizdatu. To wszystko sprawia, \u017ce tak naprawd\u0119 tylko liberalna lewica wci\u0105\u017c piel\u0119gnuje pami\u0119\u0107 roku 1968. Konserwaty\u015bci wol\u0105 j\u0105 ignorowa\u0107, antykapitalistyczna lewica go \u017ca\u0142uje, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w wci\u0105\u017c niewiele o nim wie. [\u2026]<\/span><\/p>\n

ROK 1989 JAKO 1968<\/span><\/h3>\n

Jak mamy rozumie\u0107 tez\u0119, \u017ce rok 1968 \u2013 w szerokim sensie oznaczaj\u0105cy prze\u0142om w polityce i kulturze \u2013 w Polsce wydarzy\u0142 si\u0119 dopiero w roku 1989? Jako pierwsi podobne twierdzenie wysun\u0119li teoretycy systemu-\u015bwiata skupieni wok\u00f3\u0142 Immanuela Wallersteina w prowokuj\u0105cym artykule o r\u00f3wnie prowokuj\u0105cym tytule\u00a0Rok 1989: kontynuacja 1968<\/em>. Ich argumentacja wi\u0105\u017ce si\u0119 ze struktur\u0105 klasow\u0105 i m\u00f3wi o nowym typie si\u0142y roboczej wymagaj\u0105cej nowych struktur, kt\u00f3re uwalnia\u0142yby potencja\u0142 dla jej nowych umiej\u0119tno\u015bci. W tym sensie rok 1968 przyni\u00f3s\u0142 rewolt\u0119 \u201enowej inteligencji zawodowej\u201d, zaanga\u017cowanej w procesy produkcji w coraz wi\u0119kszym stopniu \u201ewbrew instytucjom, kt\u00f3re j\u0105 stworzy\u0142y, aby nast\u0119pnie d\u0142awi\u0107 jej dalszy rozw\u00f3j\u201d. Francja i W\u0142ochy ostatecznie posiada\u0142y jednak struktury zdolne wch\u0142on\u0105\u0107 te nowe si\u0142y wytw\u00f3rcze, ale ju\u017c np. w Czechos\u0142owacji czy w Polsce re\u017cim stara\u0142 si\u0119 je st\u0142umi\u0107. Pr\u00f3by te jednak uczyni\u0142y ruchy tych nowych klas jeszcze bardziej zdeterminowanymi i jeszcze pot\u0119\u017cniejszymi. \u201eOstatecznie ruchu tego nie da\u0142o si\u0119 ju\u017c ograniczy\u0107 i cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142adzy trzeba by\u0142o przekaza\u0107 \u00abSolidarno\u015bci\u00bb: zacz\u0105\u0142 si\u0119 rok 1989\u201d.<\/span><\/p>\n

Abstrahuj\u0105c od wymiaru klasowego, widzimy jednak, \u017ce tak\u017ce pod wzgl\u0119dem kulturowym i politycznym rok 1968 tak naprawd\u0119 nast\u0105pi\u0142 tu dopiero 21 lat p\u00f3\u017aniej. Zastan\u00f3wmy si\u0119 bowiem, jak wygl\u0105da typowa pami\u0119\u0107 o roku 1968 na Zachodzie: to pocz\u0105tek rewolucji kulturowej i moment, kiedy polityka przesta\u0142a by\u0107 domen\u0105 wy\u0142\u0105cznie zawodowych polityk\u00f3w. Akceptacja nonkonformizmu, rewolucja w obszarze \u017cycia osobistego kulminuj\u0105ca w postaci feminizmu, bunt przeciwko tradycji i transformacja polityczna, kt\u00f3r\u0105 charakteryzuje wej\u015bcie do gry nowych roszcze\u0144 i rozkwit nowych ruch\u00f3w spo\u0142ecznych: wszystkie te sk\u0142adniki \u201eglobalnego\u201d roku 1968 sta\u0142y si\u0119 realn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 w Europie Wschodniej dopiero w roku 1989.<\/span><\/p>\n

T\u0119 drug\u0105 sfer\u0119 poznali\u015bmy jako \u201espo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie\u201d w du\u017cej mierze dlatego, \u017ce to wschodnioeuropejscy opozycjoni\u015bci po roku 1968 domagali si\u0119, by pozwolono tej sferze zaistnie\u0107. Pa\u0144stwa socjalistyczne nie mog\u0142y do tego dopu\u015bci\u0107. Pozostaj\u0105c w ci\u0105g\u0142ej sprzeczno\u015bci z leninowsk\u0105 zasad\u0105 monopolu w\u0142adzy partii i z realiami gospodarki centralnie planowanej, niezale\u017cne spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie zagra\u017ca\u0142o ca\u0142emu systemowi \u2013 dlatego zd\u0142awiono je wkr\u00f3tce po Praskiej Wio\u015bnie w Czechos\u0142owacji i po powstaniu \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Polsce. Spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie mog\u0142o zatem si\u0119 rozwin\u0105\u0107 dopiero w roku 1989 \u2013 i tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o. Dopiero wtedy zawodowa inteligencja, do kt\u00f3rej odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 teoretycy systemu-\u015bwiata, mog\u0142a wreszcie gremialnie d\u0105\u017cy\u0107 do realizacji swych w\u0142asnych interes\u00f3w. Dopiero wtedy mog\u0142y rozkwitn\u0105\u0107 organizacje pozarz\u0105dowe i stowarzyszenia obywateli, a tak\u017ce niezale\u017cne media. Na Zachodzie to wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 dzia\u0107 po roku 1968 \u2013 niepokoj\u0105c tradycyjne elity mieszcza\u0144skie, kt\u00f3re ju\u017c wkr\u00f3tce zacz\u0119\u0142y przestrzega\u0107 przed \u201ekryzysem demokracji\u201d. Na Wschodzie trzeba by\u0142o na to poczeka\u0107 a\u017c do roku 1989.<\/span><\/p>\n

W kwestii rewolucji kulturalnej pozwol\u0119 sobie poda\u0107 dwa przyk\u0142ady osobiste. Tylko raz w \u017cyciu mia\u0142em w\u0142osy spi\u0119te w kucyk i zrobi\u0142em to dla eksperymentu. To by\u0142o w roku 1984 w Warszawie w czasach g\u0142\u0119bokiej politycznej smuty i cho\u0107 Polacy pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem t\u0119sknili za wolno\u015bci\u0105, odnios\u0142em w\u00f3wczas wra\u017cenie, \u017ce nie dotyczy to sfery kultury. Wyhodowa\u0142em wi\u0119c sobie kucyk. Jak mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107, od razu spotka\u0142y mnie wrogie spojrzenia. Jeden facet w kawiarni nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 powstrzyma\u0107, podszed\u0142 i zapyta\u0142 \u201eCzy pani mog\u0142aby mo\u017ce u\u017cyczy\u0107 jednego z krzese\u0142\u2026 o, przepraszam, jednak nie pani!\u201d. W ci\u0105gu dekady po roku 1989 kucyki i kolczyki w uszach m\u0119\u017cczy\u017ani mogli ju\u017c nosi\u0107 bez obaw w ka\u017cdym wi\u0119kszym mie\u015bcie w Polsce.<\/span><\/p>\n

Albo we\u017amy feminizm: r\u00f3wnie\u017c nie mia\u0142 przestrzeni, by publicznie ujawni\u0107 si\u0119 przed rokiem 1989. Rok 1968 nie przyni\u00f3s\u0142 w tej mierze \u017cadnego post\u0119pu. Zamiast tego by\u0142a tylko jedna walka do rozegrania \u2013 przeciw komunizmowi. Wszystkie r\u0119ce na pok\u0142ad, aby \u201ebroni\u0107 naszych m\u0119\u017cczyzn tocz\u0105cych walk\u0119\u201d. Buntownicy polskiego roku 1968 byli tak samo seksistowscy jak radyka\u0142owie tamtej epoki na Zachodzie. R\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce w tym drugim wypadku podporz\u0105dkowana rola kobiet w ramach \u201eruchu\u201d odegra\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 w tworzeniu feminizmu, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 rozkwita\u0107 w\u0142a\u015bnie w okolicach roku 1968, za\u015b w Polsce seksizmu nie wolno by\u0142o zaatakowa\u0107 a\u017c do roku 1989. Albo raczej nie atakowano go, bo nawet kobiety nie widzia\u0142y w nim nic z\u0142ego. Nic zatem dziwnego, \u017ce w roku 1986 wraz z pewnym ameryka\u0144skim doktorantem gorliwie bronili\u015bmy feminizmu przed dwiema polskimi kole\u017cankami, dla kt\u00f3rych nie mia\u0142 on znaczenia \u2013 \u201em\u0119\u017cczy\u017ani nie s\u0105 naszymi wrogami\u201d, \u201enie czujemy si\u0119 zniewolone\u201d. Ale wtedy przyszed\u0142 rok 1989. Obydwie nied\u0142ugo potem sta\u0142y si\u0119 dzia\u0142aczkami feministycznymi.<\/span><\/p>\n

A dlaczego? W warunkach pa\u0144stwowego socjalizmu nikomu nie gwarantowano praw obywatelskich, wi\u0119c \u017cadna grupa nie czu\u0142a si\u0119 szczeg\u00f3lnie zniewolona przez inn\u0105. Owym Innym, kt\u00f3remu trzeba si\u0119 przeciwstawi\u0107, by\u0142y pa\u0144stwo czy partia. Peggy Watson pisa\u0142a, \u017ce \u201ew warunkach pa\u0144stwowego socjalizmu spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o wykluczone\u00a0jako ca\u0142o\u015b\u0107<\/em>\u201d, a tym samym \u201enie mia\u0142 szansy si\u0119 wykszta\u0142ci\u0107 \u00abm\u0119ski podmiot\u00bb, tak bardzo pogardzany na Zachodzie\u201d. Jedynie w\u00f3wczas, gdy \u201eobywatele s\u0105 wykluczeni\u00a0wzgl\u0119dem siebie<\/em>\u201d, feministyczna \u015bwiadomo\u015b\u0107 mo\u017ce nabra\u0107 rozp\u0119du. Dlatego te\u017c Europa Wschodnia musia\u0142a czeka\u0107 do roku 1989, aby rewolucja powszechnie kojarzona z rokiem 1968 sta\u0142a si\u0119 mo\u017cliwa. I dlatego podczas gdy zachodni krytycy rewolucji kulturalnej wci\u0105\u017c atakuj\u0105 rok 1968, polski PiS i Ko\u015bci\u00f3\u0142 wini\u0105 tylko 1989.<\/span><\/p>\n

Zabawne w tym wszystkim jest rzecz jasna to, \u017ce polski rok 1989 w niczym globalnego roku 1968 nie przypomina\u0142. Niemal nie dochodzi\u0142o w nim do masowych czy gwa\u0142townych demonstracji, nie obalano szanownych tradycji, nie by\u0142o dzieci-kwiat\u00f3w i niemal \u017cadnej radykalnej polityki czy kultury. Rozmowy Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u by\u0142y spraw\u0105 elit i jeszcze przez lata du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 Polski by\u0142a raczej miejscem statecznym, by nie powiedzie\u0107 ponurym. Kulturalne innowacje pojawia\u0142y si\u0119, jak to zawsze bywa\u0142o, na marginesach. W sferze publicznej re\u017cim, kt\u00f3ry nasta\u0142 po roku 1989, tak naprawd\u0119 stara\u0142 si\u0119 ogranicza\u0107 wszelkie trendy kontrkulturowe czy nazbyt progresywne, na przyk\u0142ad wprowadzaj\u0105c nauczanie religii w szko\u0142ach publicznych.<\/span><\/p>\n

Jakim zatem cudem rok 1989 mia\u0142by odpowiada\u0107 temu 1968? Ot\u00f3\u017c otworzy\u0142 on Polsk\u0119 na wp\u0142yw zachodniego rozumienia demokracji z okresu po roku 1968. Nagle zacz\u0119to dyskutowa\u0107 o tym, \u017ce polityka nie powinna by\u0107 domen\u0105 jednego tylko typu ludzi. By\u0107 mo\u017ce powinna obejmowa\u0107 tak\u017ce kobiety, gej\u00f3w, mniejszo\u015bci i akceptowa\u0107 cho\u0107by odrobin\u0119 multikulturalizmu? By\u0107 mo\u017ce przy okazji planowania i dyskusji na temat inwestycji nale\u017ca\u0142oby rozwa\u017ca\u0107 ich wp\u0142yw na \u015brodowisko? By\u0107 mo\u017ce przemoc domowa nie jest tylko wewn\u0119trzn\u0105 spraw\u0105 rodziny? By\u0107 mo\u017ce uprawianie sportu przez mieszczuch\u00f3w to nic g\u0142upiego? Wszystko to mo\u017cna by\u0142o przedyskutowa\u0107 dopiero po roku 1989. Wok\u00f3\u0142 tych spraw mo\u017cna by\u0142o mobilizowa\u0107 aktywist\u00f3w, cz\u0119sto za pomoc\u0105 funduszy od zachodnich fundacji liberalnych i korporacyjnych. George Soros w\u0142a\u015bnie wtedy utworzy\u0142 swoj\u0105 Fundacj\u0119 Spo\u0142ecze\u0144stwa Otwartego i Uniwersytet \u015arodkowoeuropejski \u2013 po to, by finansowa\u0107 tego rodzaju inicjatywy. Nie tworzy\u0142y one w Polsce g\u0142\u00f3wnego nurtu, ale unosi\u0142a si\u0119 nad nimi pewna aura przeznaczenia, by\u0107 mo\u017ce nawet konieczno\u015bci \u2013 to dok\u0142adnie te same emocje (i l\u0119ki), kt\u00f3re tak wielu ludzi odczuwa\u0142o na Zachodzie, mierz\u0105c si\u0119 z rokiem 1968. L\u0119ki te nie by\u0142y zreszt\u0105 zupe\u0142nie bezpodstawne. W ko\u0144cu te dwie studentki, kt\u00f3re tak bardzo opiera\u0142y si\u0119 w roku 1986, w ko\u0144cu faktycznie zosta\u0142y feministkami.<\/span><\/p>\n

Ca\u0142y ten wylew jadu na temat roku 1989, tak bardzo przypominaj\u0105cy konserwatywne reakcje na rok 1968, mo\u017cna by\u0142o zaobserwowa\u0107 w niesamowitej tyradzie ministra spraw zagranicznych rz\u0105du PiS Witolda Waszczykowskiego, kt\u00f3ry niemieckiemu \u201eBildowi\u201d powiedzia\u0142, \u017ce jego rz\u0105d pr\u00f3buje jedynie \u201ewyleczy\u0107 kraj z niekt\u00f3rych chor\u00f3b\u201d, nabytych drog\u0105 \u201elewackiego zaka\u017cenia\u201d w roku 1989. \u201eTak jakby \u015bwiat musia\u0142 porusza\u0107 si\u0119 wed\u0142ug marksistowskiego wzorca tylko w jednym kierunku \u2013 nowej mieszaniny kultur i ras, \u015bwiata z\u0142o\u017conego z rowerzyst\u00f3w i wegetarian, kt\u00f3rzy u\u017cywaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii i zwalczaj\u0105 wszelkie przejawy religii. To nie ma nic wsp\u00f3lnego z tradycyjnymi polskimi warto\u015bciami\u201d. Zamiast tego Polacy ceni\u0105 za\u015b \u201etradycj\u0119, \u015bwiadomo\u015b\u0107 historyczn\u0105, umi\u0142owanie ojczyzny, wiar\u0119 w Boga i w normalne \u017cycie rodzinne pomi\u0119dzy kobiet\u0105 a m\u0119\u017cczyzn\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Cytat ten znalaz\u0142 bardzo szeroki odd\u017awi\u0119k w zachodniej prasie, gdy\u017c oferuje klasyczn\u0105, zwi\u0119z\u0142\u0105, z\u0142o\u015bliw\u0105, ale i jako\u015b zabawn\u0105 list\u0119 wszystkich grzech\u00f3w, jakie podnoszono przeciwko ideom roku 1968. Dla PiS-u jednak, podobnie jak dla wielu konserwatyst\u00f3w wschodnioeuropejskich, wszystko to by\u0142o dzie\u0142em roku 1989. Dla nich to nie by\u0142 rok, w kt\u00f3rym obalono komunizm, lecz rok, kiedy \u201ekomunistyczne warto\u015bci\u201d, jak wiara w post\u0119p, wy\u017cszo\u015b\u0107 nauki nad religi\u0105 czy \u015bwiecki indywidualizm zosta\u0142y tak naprawd\u0119 zinstytucjonalizowane. Przed rokiem 1989 prawica mog\u0142a je odrzuca\u0107 jako komunistyczne. Potem zorientowano si\u0119, \u017ce wierzyli w nie tak\u017ce antykomuni\u015bci (czyli dominuj\u0105cy odt\u0105d libera\u0142owie). I w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce warto\u015bci tych bronili antykomuni\u015bci w sojuszu z coraz bardziej \u015bwieckim Zachodem, do kt\u00f3rego Polska mia\u0142a przecie\u017c na powr\u00f3t do\u0142\u0105czy\u0107, mia\u0142y one wi\u0119ksze szanse na zalegitymizowanie, uznanie na norm\u0119. Dla prawicy tym samym ostatecznie w roku 1989 zawita\u0142a do Polski\u00a0 rewolucja kulturalna, kt\u00f3ra dokona\u0142a si\u0119 na Zachodzie w roku 1968. I dlatego te\u017c walczy z globalnym \u201erokiem \u201968\u201d staraj\u0105c si\u0119 podkopa\u0107 demokracj\u0119 liberaln\u0105 zbudowan\u0105 w 1989.<\/span><\/p>\n

1968 W 2018<\/span><\/h3>\n

Na czym wi\u0119c stoimy, w to pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolecie? Poniewa\u017c rocznice naturalnie sk\u0142aniaj\u0105 do refleksji, mog\u0105 by\u0107 momentem tworzenia nowych sposob\u00f3w patrzenia w histori\u0119 i kszta\u0142towania nowych skojarze\u0144 z przesz\u0142o\u015bci\u0105. To w\u0142a\u015bnie nast\u0105pi\u0142o, bo gdy z\u0142ota rocznica zbli\u017ca\u0142a si\u0119 wielkimi krokami, parlament uchwali\u0142 pod koniec stycznia nowe prawo. Uruchomi\u0142o ono ca\u0142\u0105 seri\u0119 wydarze\u0144, nad kt\u00f3rymi widmo Marca unosi\u0142o si\u0119 tak wyra\u017anie, jak nigdy dot\u0105d przez ostatnie 50 lat. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od przyj\u0119cia ustawy przewiduj\u0105cej kar\u0119 do trzech lat wi\u0119zienia dla tego, \u201eKto publicznie i wbrew faktom<\/em>\u00a0przypisuje Narodowi Polskiemu lub Pa\u0144stwu Polskiemu odpowiedzialno\u015b\u0107 lub wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za pope\u0142nione przez III Rzesz\u0119 Niemieck\u0105 zbrodnie nazistowskie\u201d. Prawo to ma stosowa\u0107 si\u0119 do ka\u017cdego na \u015bwiecie, niezale\u017cnie od obywatelstwa i miejsca, gdzie owego czynu dokonano, a tak\u017ce dopuszcza procesy cywilne o naruszenie d\u00f3br, je\u015bli inaczej nie da si\u0119 wymierzy\u0107 sprawiedliwo\u015bci. Przest\u0119pstwa nie ma, je\u015bli \u201esprawca czynu zabronionego (\u2026) dopu\u015bci\u0142 si\u0119 tego czynu w ramach dzia\u0142alno\u015bci artystycznej lub naukowej\u201d.<\/span><\/p>\n

Zainicjowana w ramach kampanii obrony przed (niezbyt rozpowszechnionym) u\u017cywaniem frazy \u201epolskie obozy \u015bmierci\u201d ustawa zosta\u0142a przyj\u0119ta w 2018 roku na dzie\u0144 przez Dniem Pami\u0119ci Ofiar Holokaustu. Pasowa\u0142a idealnie do og\u0142oszonej przez PiS walki z \u201epedagogik\u0105 narodowego wstydu\u201d, \u201ewstawania z kolan\u201d i m\u00f3wienia prawdy w oczy ka\u017cdemu, kto szarga polsk\u0105 reputacj\u0119. Dawanie odporu wrogom jest oczywi\u015bcie zasadnicz\u0105 spraw\u0105 dla wszystkich, kt\u00f3rzy pragn\u0105 uczyni\u0107 sw\u00f3j kraj na powr\u00f3t wielkim.<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, poczucie ura\u017conej dumy narodowej i wyolbrzymianie rzekomych upokorze\u0144 sprzedawa\u0142y si\u0119 dobrze we wschodnioeuropejskiej polityce ostatnich lat, zw\u0142aszcza po kryzysie 2008 roku. PiS uchwali\u0142 prawo g\u0142\u00f3wnie na u\u017cytek wewn\u0119trzny, nie maj\u0105c bynajmniej intencji wytaczania proces\u00f3w starzej\u0105cym si\u0119 ocale\u0144com z Zag\u0142ady, kt\u00f3rzy wspominaj\u0105 prze\u015bladowania z r\u0105k Polak\u00f3w. Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105 wr\u0119cz, \u017ce ustawa przesz\u0142a wy\u0142\u0105cznie po to, by postawi\u0107 zarzuty Janowi Grossowi, historykowi, kt\u00f3ry wyjecha\u0142 z Polski w\u0142a\u015bnie w efekcie czystek roku 1968, a w ostatnich latach \u2013 z du\u017cym od\u017awi\u0119kiem za spraw\u0105 jego bliskich relacji z \u201eGazet\u0105 Wyborcz\u0105\u201d \u2013 publikowa\u0142 ksi\u0105\u017cki i wywiady dokumentuj\u0105ce krwawe \u017cniwo polskiego antysemityzmu czas\u00f3w wojennych. Tak czy inaczej, po przyj\u0119ciu ustawy wywo\u0142a\u0142a ona gwa\u0142town\u0105 reakcj\u0119, przede wszystkim w Izraelu (cho\u0107 tak\u017ce w Ukrainie, kt\u00f3rej odmienna od oficjalnego stanowiska Polski pami\u0119\u0107 r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce podlega\u0107 zarzutom kryminalnym). A z kolei sprzeciw wobec tej reakcji przyni\u00f3s\u0142 nag\u0142y powr\u00f3t roku 1968 \u2013 widoczny a\u017c nadto jaskrawo.<\/span><\/p>\n

Jaki\u015b d\u017cin wydosta\u0142 si\u0119 z butelki, gdy\u017c kontrolowane przez pa\u0144stwo media i prawicowy internet odpowiedzia\u0142y inwektywami. \u201eMo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce to nie by\u0142y niemieckie ani polskie, tylko \u017cydowskie obozy, bo w ko\u0144cu kto obs\u0142ugiwa\u0142 krematoria\u201d\u2013 ironizowa\u0142 komentator pa\u0144stwowej telewizji, na co jego rozm\u00f3wca doda\u0142: \u201eNo i kto w nich gin\u0105\u0142?\u201d. W innej debacie telewizyjnej, gdzie pokazywano wiadomo\u015bci przychodz\u0105ce od widz\u00f3w, wy\u015bwietlono kilka o wyra\u017anie antysemickiej tre\u015bci. Do tego wszystkiego popularna, sprzyjaj\u0105ca PiS strona wpolityce.pl domkn\u0119\u0142a temat komentarzami przypominaj\u0105cymi najgorsze teksty z 1968 roku: \u201eDlaczego wobec tak ra\u017c\u0105cych inwektyw rzucanych w \u015bwiatowy eter mamy milcze\u0107 o Bermanie, Mincu, R\u00f3\u017ca\u0144skim, Rosenbaumie, Woli\u0144skiej i innych stalinowskich oprawcach, sadystycznych \u015bledczych i zimnych mordercach? Nie m\u00f3wmy tylko o Polakach Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata, powiedzmy te\u017c o \u017cydowskich katach po wojnie, o \u017cydowskiej policji w gettach, o \u017cydowskich kapo w obozach (\u2026). Mleko ju\u017c si\u0119 i tak wyla\u0142o. Sko\u0144czy\u0142y si\u0119 nam ju\u017c policzki do bicia. Nikt nie ma wi\u0119cej jak dwa\u201d \u2013 pisa\u0142 profesor pedagogiki z Torunia, Aleksander Nalaskowski. Z kolei Wojciech Reszczy\u0144ski m\u00f3wi\u0142 w wywiadzie, \u017ce \u201eZ historii wiemy, \u017ce to zdejmowanie odpowiedzialno\u015bci z Niemc\u00f3w odbywa\u0142o si\u0119 przy aktywnym udziale pa\u0144stwa Izrael, kt\u00f3re od 1952 roku otrzymywa\u0142o miliardy marek odszkodowa\u0144 od Niemiec za eksterminacj\u0119 \u017byd\u00f3w (\u2026). Zdejmowanie odpowiedzialno\u015bci z Niemc\u00f3w i przerzucanie jej na Polak\u00f3w to jest proces, kt\u00f3ry trwa ju\u017c ponad 50 lat i jest szeroko opisany\u201d.<\/span><\/p>\n

PiS i pa\u0144stwo polskie nie w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 oficjalnie w t\u0119 kampani\u0119, ale te\u017c nie zdystansowa\u0142y od takich form entuzjazmu swych fanatycznych zwolennik\u00f3w. I w ten spos\u00f3b rok 2018 otworzy\u0142o przypomnienie \u201edrugiej strony\u201d roku 1968, co zreszt\u0105 szeroko komentowano. Wcze\u015bniej ju\u017c, w konsekwencji generalnie ksenofobicznej i rasistowskiej polityki PiS \u2013 wymierzonej g\u0142\u00f3wnie przeciw muzu\u0142manom i uchod\u017acom, cz\u0119sto te\u017c przeciwko Niemcom \u2013 libera\u0142owie planowali upami\u0119tni\u0107 rok 1968 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c dot\u0105d: tym razem uwypuklaj\u0105c antysemityzm i nietolerancj\u0119 tamtego czasu. Ca\u0142y szereg wydarze\u0144 \u2013 wyk\u0142ad\u00f3w, paneli, konferencji akademickich, a tak\u017ce specjalna wystawa \u2013 odbywa si\u0119 w marcu na Uniwersytecie Warszawskim i w Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN. W obliczu dzisiejszych atak\u00f3w na instytucje kulturalne niepod\u0105\u017caj\u0105ce za nowym oficjalnym kursem patriotycznym \u2013 rz\u0105d PiS zwalnia dyrektor\u00f3w pa\u0144stwowych teatr\u00f3w i pozbawia dotacji teatry przygotowuj\u0105ce sztuki nie po my\u015bli w\u0142adzy \u2013 tak\u017ce cenzura b\u0119dzie kluczowym tematem obchod\u00f3w 50. rocznicy. Innymi s\u0142owy, po raz pierwszy rok 1968 nie b\u0119dzie symbolizowa\u0142 wy\u0142\u0105cznie \u201ewalki o wolno\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

K\u0141OPOTY NA HORYZONCIE<\/span><\/h3>\n

Oczywi\u015bcie PiS b\u0119dzie pr\u00f3bowa\u0142 wykorzysta\u0107 wydarzenia pi\u0119\u0107dziesi\u0105tej rocznicy do w\u0142asnych cel\u00f3w. Instytucje, kt\u00f3re je organizuj\u0105, otrzymuj\u0105 pa\u0144stwowe dotacje; do tego zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie nowej ustawy dotycz\u0105cej wypowiedzi na temat Holokaustu rz\u0105d z pewno\u015bci\u0105 wykorzysta publiczn\u0105 dyskusj\u0119 o 1968 roku, aby pot\u0119pi\u0107 lewic\u0119 jako tych prawdziwych antysemit\u00f3w. A gdy Teatr Narodowy w Warszawie wystawia zn\u00f3w\u00a0Dziady<\/em>, PiS niew\u0105tpliwie b\u0119dzie si\u0119 upiera\u0142, \u017ce to jest prawdziwy g\u0142os przeciwko cenzurze.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119\u0107, co oczywiste, zawsze podlega kontestacji. Spo\u0142ecze\u0144stwa zawsze wyobra\u017caj\u0105 sobie przesz\u0142o\u015b\u0107 w kontek\u015bcie debat wsp\u00f3\u0142czesnych. Dzi\u015b jest to r\u00f3wnie jasne, jak by\u0142o w roku 2009, gdy Polska wraz z innymi krajami bloku wschodniego upami\u0119tnia\u0142y dwudziest\u0105 rocznic\u0119 1989 roku. Staraj\u0105c si\u0119 zrozumie\u0107 rozmaite reakcje na tamt\u0105 rocznic\u0119, Michael Bernhard i Jan Kubik zaproponowali ram\u0119 teoretyczn\u0105 \u201ere\u017cim\u00f3w pami\u0119ci\u201d. Jako \u017ce to chyba najlepsza analiza problemu kontestowanej pami\u0119ci i poniewa\u017c wci\u0105\u017c nie jest szeroko znana, podsumujmy dyskusj\u0119 na temat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tej rocznicy 1968 roku refleksj\u0105 teoretyczn\u0105 z tej w\u0142a\u015bnie perspektywy.<\/span><\/p>\n

Podstawowa teza Bernharda i Kubika g\u0142osi, \u017ce r\u00f3\u017cne typy \u201ere\u017cim\u00f3w pami\u0119ci\u201d wynikaj\u0105 z relacji mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi typami \u201eaktor\u00f3w mnemonicznych\u201d. Ka\u017cdy z tych aktor\u00f3w \u2013 kt\u00f3rych nazywaj\u0105, odpowiednio, wojownikiem, pluralist\u0105 i abnegatem \u2013 prezentuje inne podej\u015bcie do upami\u0119tniania istotnej przesz\u0142o\u015bci. Wojownik twierdzi, \u017ce jego pogl\u0105d jest jedyn\u0105 prawd\u0105, a wszystkie inne s\u0105 b\u0142\u0119dne, fa\u0142szywe i musz\u0105 zosta\u0107 porzucone. Pluralista dopuszcza sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej ka\u017cdy ma sw\u00f3j w\u0142asny pogl\u0105d na przesz\u0142o\u015b\u0107. Abnegat z kolei stara si\u0119 w og\u00f3le unikn\u0105\u0107 upami\u0119tniania i nie zajmuje stanowiska. Je\u015bli w debacie publicznej wyst\u0119puj\u0105 albo sami wojownicy, albo wojownicy i plurali\u015bci, efektem tego b\u0119dzie, zdaniem Bernharda i Kubika, \u201eprze\u0142amany\u201d re\u017cim pami\u0119ci: przesz\u0142o\u015b\u0107 zostanie silnie upolityczniona, jej sens gwat\u0142ownie kontestowany, a konsensus niemo\u017cliwy do osi\u0105gni\u0119cia. Je\u015bli scen\u0119 zamieszkuj\u0105 wy\u0142\u0105cznie plurali\u015bci i abnegaci (bez wojownik\u00f3w), otrzymamy w wyniku re\u017cim \u201efilarowy\u201d: mamy w\u00f3wczas wsp\u00f3\u0142istnienie pogl\u0105d\u00f3w, a przesz\u0142o\u015b\u0107 nie jest silnie upolitycziona. Je\u015bli za\u015b wszyscy zgadzaj\u0105 si\u0119 co do przesz\u0142o\u015bci lub je\u015bli ka\u017cdy obawia si\u0119 jej upolitycznienia, w\u00f3wczas ka\u017cdy jest zasadniczo abnegatem, a re\u017cim pami\u0119ci zostaje \u201euzgodniony\u201d: \u017cadna ze stron nie zyska na forsowaniu swego partykularnego \u015bwiatopogl\u0105du.<\/span><\/p>\n

Jaki re\u017cim pami\u0119ci dotyczy zatem roku 1968? Zar\u00f3wno we wsp\u00f3\u0142czesnych Czechach, jak i na S\u0142owacji, jest on uzgodniony. W \u017cadnym z tych kraj\u00f3w nikt nie jest zainteresowany ani podczepianiem si\u0119 pod Prask\u0105 Wiosn\u0119, ani jej pot\u0119pianiem. Libera\u0142owie i socjaldemokraci mog\u0105 prywatnie uwa\u017ca\u0107 j\u0105 za inspiruj\u0105cy moment, w kt\u00f3rym reformi\u015bci pr\u00f3bowali zdemokratyzowa\u0107 socjalizm pa\u0144stwowy i kiedy szybko zmobilizowali si\u0119 zwykli ludzie. Jako \u017ce Prask\u0105 Wiosn\u0119 przeprowadzili komuni\u015bci, kt\u00f3rzy ostatecznie podpisali zreszt\u0105 deklaracje akceptuj\u0105ce sowieck\u0105 inwazj\u0119, nie mog\u0105 oni jednak twierdzi\u0107, \u017ce by\u0142a jakimkolwiek wzorem, ani te\u017c nie maj\u0105 ochoty jej pot\u0119pia\u0107. Fetuj\u0105 tych, kt\u00f3rzy protestowali przeciw sowieckim (i polskim) czo\u0142gom, a poza tym zbyt wiele o tym nie m\u00f3wi\u0105. Konserwaty\u015bci i prawicowi populi\u015bci czuj\u0105 raczej pogard\u0119 dla ca\u0142ej tej sprawy \u2013 w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce przeprowadzili j\u0105 komuni\u015bci \u2013 ale jako \u017ce reformator\u00f3w ostatecznie pokona\u0142a si\u0142a wojskowa Uk\u0142adu Warszawskiego, nie mog\u0105 tej pogardzie da\u0107 pe\u0142nego wyrazu. Tak\u017ce oni mog\u0105 jedynie fetowa\u0107 stawiaj\u0105cych op\u00f3r. Nieliczni pozostali komuni\u015bci tak\u017ce wyrzekli si\u0119 Praskiej Wiosny, wi\u0119c nawet oni nie maj\u0105 interesu w upami\u0119tnianiu roku 1968. W efekcie dostajemy \u201euzgodniony\u201d re\u017cim pami\u0119ci, w kt\u00f3rym rok 1968 uznaje si\u0119 za moment historyczny bez wielkiego znaczenia.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli chodzi o by\u0142\u0105 Jugos\u0142awi\u0119, w kt\u00f3rej przewa\u017ca \u201ere\u017cim pami\u0119ci filarowej\u201d, to zamieszkuje j\u0105 mieszanina pluralist\u00f3w i abnegat\u00f3w. Za spraw\u0105 katastrofalnych wojen, kt\u00f3re rozdar\u0142y na strz\u0119py Jugos\u0142awi\u0119 w latach 90., rok 1968 niespecjalnie si\u0119 dzisiaj liczy. W sytuacji braku bezpo\u015bredniego zwi\u0105zku z jakim\u015b pal\u0105cym problemem politycznym wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci wydarzenia sprzed pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat nie generuj\u0105 wojownik\u00f3w pami\u0119ci. Protestuj\u0105cy w\u00f3wczas studenci zaczynali w du\u017cej mierze jako nowolewicowcy, tak samo jak polscy \u201ekomandosi\u201d, wielu z nich wkr\u00f3tce popar\u0142o jednak reformy zwi\u0119kszaj\u0105ce w\u0142adz\u0119 polityk\u00f3w z poziomu poszczeg\u00f3lnych republik. Lewicowym studentom dzi\u015b trudno odnosi\u0107 si\u0119 do nich z entuzjazmem w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na ten nacjonalistyczny punkt doj\u015bcia. Niekt\u00f3rzy nacjonali\u015bci mog\u0105 pr\u00f3bowa\u0107 si\u0119 na nich powo\u0142ywa\u0107, ale nowolewicowy rodow\u00f3d protestuj\u0105cych i radykalnie odmienny kontekst polityczny gwarantuj\u0105, \u017ce nikt nie b\u0119dzie si\u0119 o to specjalnie stara\u0142. A zatem \u2013 plurali\u015bci i abnegaci. Wydarzenia z 1968 roku w czasie ich pi\u0119\u0107dziesi\u0105tej rocznicy zostan\u0105 w krajach by\u0142ej Jugos\u0142awii odnotowane, ale bez wielkich fanfar.<\/span><\/p>\n

Polska jest bardziej z\u0142o\u017conym przypadkiem. Ci, kt\u00f3rzy pierwotnie mogliby by\u0107 \u201ewojownikami pami\u0119ci\u201d, a wi\u0119c zwolennicy komandos\u00f3w, nie chcieli si\u0119 nimi sta\u0107 ze wzgl\u0119du na przekonanie, \u017ce lewicowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo motywowa\u0142a ich do dzia\u0142ania, ale kt\u00f3r\u0105 porzucili jeszcze w trakcie wydarze\u0144 roku 1968, nie mo\u017ce liczy\u0107 na du\u017c\u0105 popularno\u015b\u0107 w skali ca\u0142ego kraju. Mieli niewiele do zyskania, gdyby gwa\u0142townie bronili swej roli w wydarzeniach czy podkre\u015blali kwesti\u0119 antysemityzmu, za to sporo mogli ugra\u0107,\u00a0 ukazuj\u0105c sw\u0105 rol\u0119 jako aktywist\u00f3w walki o demokracj\u0119, w kt\u00f3rej z czasem wzi\u0119li udzia\u0142 wszyscy Polscy. Mieli sw\u00f3j pogl\u0105d na rok 1968, ale si\u0119 przy nim nie upierali. Zostali pluralistami.<\/span><\/p>\n

Narodowi i katoliccy konserwaty\u015bci b\u0119d\u0105cy dzi\u015b u w\u0142adzy w 1968 roku dominowali tylko po stronie komunistycznej, a to stwarza powa\u017cny problem. Od roku 1980 a\u017c do czasu, gdy w 2005 roku PiS po raz pierwszy zdoby\u0142 w\u0142adz\u0119, prawica widzia\u0142a siebie po prostu jako cz\u0119\u015b\u0107 og\u00f3lnej opozycji. Nie fetowa\u0142a komandos\u00f3w, ale te\u017c nie pr\u00f3bowa\u0142a ich specjalnie dezawuowa\u0107, gdy\u017c to oni w ko\u0144cu zainicjowali demonstracje przeciwko komunistom i za to te\u017c poszli do wi\u0119zie\u0144. Skrycie doceniano cz\u0119\u015b\u0107 z posuni\u0119\u0107 \u201enarodowych komunist\u00f3w\u201d \u2013 nawet Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski uznawa\u0142 odrodzenie j\u0119zyka patriotyzmu i przywr\u00f3cenie honoru antysowieckim \u017co\u0142nierzom Armii Krajowej z czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej \u2013 ale nie mo\u017cna by\u0142o ich za to chwali\u0107, gdy\u017c byli to jednak komuni\u015bci. Dlatego te\u017c konserwaty\u015bci w przewa\u017caj\u0105cej mierze byli tu abnegatami: nie widzieli \u017cadnych korzy\u015bci z zanga\u017cowania si\u0119 w polityk\u0119 pami\u0119ci wok\u00f3\u0142 roku 1968.<\/span><\/p>\n

Od czasu powrotu PiS do w\u0142adzy w 2015 roku (i powrotu populistyczno-rasistowskiej polityki, kt\u00f3ra da\u0142a nowe \u017cycie jawnym antysemitom) sprawy uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 jednak na nowo. M\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko, skrajnie prawicowa narracja, wedle kt\u00f3rej rok 1968 by\u0142 jedynie walk\u0105 o w\u0142adz\u0119 mi\u0119dzy konkuruj\u0105cymi grupami komunist\u00f3w, ma szans\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do \u0142ask. Ustawa o IPN z 2018 roku mo\u017ce to tylko przyspieszy\u0107. Kiedy bowiem prawo to krytykuj\u0105 liberalni aktywi\u015bci wyst\u0119puj\u0105cy przeciwko cenzurze, jego obro\u0144cy \u2013 twierdz\u0105cy, \u017ce broni\u0105 tylko dobrego imienia Narodu \u2013 pot\u0119pi\u0105 krytyk\u00f3w jako niepatriotycznych lewak\u00f3w. A kiedy ci odpowiedz\u0105, \u017ce tocz\u0105 jedynie t\u0119 sam\u0105 walk\u0119, co w 1968 roku, pozwoli to r\u00f3wnie\u017c pot\u0119pi\u0107 \u00f3w rok jako epizod z dziej\u00f3w komunizmu.<\/span><\/p>\n

Tam, gdzie byli tylko plurali\u015bci i abnegaci, rok 1968 nie by\u0142 szczeg\u00f3lnie upolityczniany. Zbyt s\u0142aba, by sta\u0107 si\u0119 \u201ewojownikami\u201d, skrajna prawica mia\u0142a niewielkie szanse \u201eprze\u0142amania\u201d pami\u0119ci i uczynienia roku 1968 gruntem dla kontestacji. Kiedy jednak prawica zaczyna w\u0142\u0105cza\u0107 w swe szeregi jawnych antysemit\u00f3w (jak ma to miejsce dzi\u015b), a lewica zaczyna skupia\u0107 si\u0119 na antysemityzmie i nietolerancji jako z\u0142ym dziedzictwie roku 1968, w\u00f3wczas pami\u0119\u0107 roku 1968 mo\u017ce faktycznie sta\u0107 si\u0119 kontrowersyjna. Nawet konserwaty\u015bci mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 w takim przypadku \u201ewojownikami\u201d, pot\u0119piaj\u0105c wszystkich domagaj\u0105cych si\u0119 pot\u0119pienia antysemityzmu jako niepatriot\u00f3w. To z kolei popchnie r\u00f3wnie\u017c lewic\u0119 na pozycj\u0119 \u201ewojownik\u00f3w\u201d g\u0142osz\u0105cych, \u017ce rok 1968 by\u0142 heroicznym bojem przeciw nietolerancji. W tej sytuacji libera\u0142owie (w sensie si\u0142y partyjno-politycznej \u2013 przyp. red.) mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 abnegatami: obawiaj\u0105c si\u0119 uznania za niepatriot\u00f3w, ale i nie chc\u0105c stan\u0105\u0107 w jednym szeregu z prawic\u0105, mog\u0105 zacz\u0105\u0107 twierdzi\u0107, \u017ce rok 1968 jest po prostu nieistotny (jak uczynili to w przypadku ustawy o IPN). W ten spos\u00f3b rok 1968 tam, gdzie tradycyjnie nie by\u0142 zbyt upolityczniony, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 na pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 wydarze\u0144 du\u017co bardziej polityczny. W ten spos\u00f3b mo\u017ce wreszcie wyzwoli\u0107 si\u0119 ze zwi\u0105zku z rokiem 1989 \u2013 delegitymizuj\u0105c demokracj\u0119 w jej obecnym wydaniu i staj\u0105c w kontrze do tego, czego pragn\u0119li ludzie b\u0119d\u0105cy w 1968 roku po stronie w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n

***<\/p>\n

Skr\u00f3cona wersja tekstu, kt\u00f3ry uka\u017ce si\u0119 w najbli\u017cszym numerze \u201eKrytyki Politycznej\u201d. Pomini\u0119to przypisy, prze\u0142o\u017cy\u0142 Micha\u0142 Sutowski. Wersja angloj\u0119zyczna zosta\u0142a przygotowana do publikacji w ksi\u0105\u017cce:\u00a0<\/em>Donatella Della Porta, ed.,\u00a01968 in 2018: Memory in Development<\/em>, Feltrinelli, Milan 2018.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

PRECZ Z ROKIEM 1989! CZYLI JAK POLSKA PRAWICA \u015aWI\u0118TUJE 50 ROCZNIC\u0118 ROKU 1968 DAVID OST “Kiedy jednak prawica zaczyna w\u0142\u0105cza\u0107 w swe szeregi jawnych antysemit\u00f3w (jak ma to miejsce dzi\u015b), a lewica zaczyna skupia\u0107 si\u0119 na antysemityzmie i nietolerancji jako z\u0142ym dziedzictwie roku 1968, w\u00f3wczas pami\u0119\u0107 roku 1968 mo\u017ce faktycznie sta\u0107 si\u0119 kontrowersyjna. Nawet konserwaty\u015bci […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60629"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60629"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60643,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60629\/revisions\/60643"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}