{"id":60678,"date":"2018-04-08T17:09:27","date_gmt":"2018-04-08T15:09:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60678"},"modified":"2018-04-08T09:01:33","modified_gmt":"2018-04-08T07:01:33","slug":"14-09-25","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60678","title":{"rendered":"Wanda Kronenberg. Bartoszewski m\u00f3wi\u0142 o niej “spsia\u0142a c\u00f3rka szlachetnego rodu”."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wanda Kronenberg. Bartoszewski m\u00f3wi\u0142 o niej “spsia\u0142a c\u00f3rka szlachetnego rodu”. Kim by\u0142a agentka pi\u0119ciu wywiad\u00f3w?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Igor Rakowski-K\u0142os<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Pierwsza od prawej Wanda Kronenberg (1922-44), c\u00f3rka Wandy de Montalto i Leopolda Jana. Po wojnie jej cia\u0142o zosta\u0142o ekshumowane z podw\u00f3rka kamienicy przy ul. Kruczej 11 w Warszawie. Nie wiadomo, czy szcz\u0105tki znajduj\u0105 si\u0119 w rodzinnym grobowcu na Pow\u0105zkach, czy spocz\u0119\u0142y w… (Fot. materia\u0142y wydawnictwa)<\/em><\/span><\/p>\n

Wanda Kronenberg by\u0142a agentk\u0105 niemieckich i polskich s\u0142u\u017cb, katoliczk\u0105 w dokumentach, \u017byd\u00f3wk\u0105 z pochodzenia. Jedyn\u0105 jej broni\u0105 by\u0142y inteligencja, seksapil i tupet. Rozmowa z z Micha\u0142em W\u00f3jcikiem<\/strong><\/p>\n

\n

Micha\u0142 W\u00f3jcik<\/b>\u00a0(ur. w 1969) \u2013 historyk, dziennikarz. Pracowa\u0142 w Radiu ZET, tygodniku \u201ePrzekr\u00f3j\u201d, by\u0142 naczelnym magazyn\u00f3w \u201eFocus\u201d i \u201eFocus Historia\u201d. Wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 \u201eB\u0142yskawiczny program historyczny\u201d w TVN Warszawa i cykl \u201eBy\u0142o nie by\u0142o\u201d w Discovery Historia. W TVP Historia prowadzi\u0142 program \u201eCafe Historia\u201d. Wraz z Emilem Maratem nagrodzony Nagrod\u0105 Historyczn\u0105 tygodnika \u201ePolityka\u201d 2015 za ksi\u0105\u017ck\u0119 o Stanis\u0142awie Likierniku \u201eMade in Poland\u201d<\/span><\/i><\/p>\n

IGOR RAKOWSKI-K\u0141OS:To m\u0142oda kobieta w typie, kt\u00f3ry Rosjanie charakteryzuj\u0105 nazw\u0105 \u201erazwiaznaja barysznia\u201d (tupet du\u017cy po\u0142\u0105czony z temperamentem) i kt\u00f3rej dominuj\u0105c\u0105 cech\u0105 charakteru jest samowola i ryzykanctwo \u2013 pisa\u0142 o Wandzie Kronenberg informator AK \u201eJastrz\u0119biec\u201d. Zgadza si\u0119 pan?<\/strong><\/p>\n

MICHA\u0141 W\u00d3JCIK:<\/strong> I tak, i nie. Wanda by\u0142a jak kameleon. To posta\u0107, kt\u00f3ra \u2013 w relacjach \u2013 nieustannie si\u0119 przepoczwarza i ka\u017cdemu przedstawia si\u0119 inaczej, nawet fizycznie: raz jest 20-letni\u0105 blondyn\u0105, innym razem rudow\u0142os\u0105 czy kruczoczarn\u0105 30-latk\u0105. Raz \u017byd\u00f3wk\u0105, innym razem Rosjank\u0105 czy polsk\u0105 patriotk\u0105. Ka\u017cdy widzi i opisuje j\u0105 inaczej. Z relacji wynika, \u017ce ma prawie nadludzkie w\u0142a\u015bciwo\u015bci. W kt\u00f3rym\u015b momencie wr\u0119cz staje si\u0119… wampirzyc\u0105.<\/span><\/p>\n

Wampirzyc\u0105?!<\/strong><\/p>\n

\u2013 To uderza z raport\u00f3w. Ci wszyscy inwigiluj\u0105cy j\u0105 polscy agenci, te ch\u0142opaki z ca\u0142\u0105 pot\u0119g\u0105 pa\u0144stwa podziemnego za plecami boj\u0105 si\u0119 jej jak ducha. Traktuj\u0105 j\u0105 nie tylko jak wredn\u0105 gestap\u00f3w\u0119 z alei Szucha, ale te\u017c jak kogo\u015b z innego wymiaru. Przecie\u017c ona od ko\u0144ca 1943 r. nieustannie gra ze \u015bmierci\u0105, jest na ni\u0105 wyrok podziemnego s\u0105du, organizowane s\u0105 zamachy, a mimo to ona chodzi po mie\u015bcie, widywana jest na przyj\u0119ciach. Jest nie\u015bmiertelna.<\/span><\/p>\n

Brzmi fantastycznie.<\/strong><\/p>\n

\u2013 W powojennej powie\u015bci \u201eKoralowce\u201d Juliusz Wilczur-Garztecki, znany ubek, a wcze\u015bniej jeden z funkcjonariuszy kontrwywiadu KG AK, kt\u00f3ry rozpracowywa\u0142 Wand\u0119, napisa\u0142 o niej wprost:\u00a0to kurwa<\/i>. Nie mniej obcesowy by\u0142 W\u0142adys\u0142aw Bartoszewski. Nazwa\u0142 j\u0105\u00a0spsia\u0142\u0105 c\u00f3rk\u0105 szlachetnego rodu<\/i>. Wilczur-Garztecki twierdzi\u0142, \u017ce Wanda sprowadza\u0142a do mieszkania dzielnych ch\u0142opc\u00f3w z AK, ch\u0119do\u017cy\u0142a ich ca\u0142\u0105 noc, by nad ranem zabi\u0107 lub odda\u0107 w r\u0119ce gestapo. Ewidentnie uchwyci\u0142 to, co m\u0119\u017cczy\u017ani z kontrwywiadu wtedy czuli: inwigilowali nie kobiet\u0119, tylko \u017cydowsk\u0105 strzyg\u0119. To doskonale wida\u0107 w relacji W\u0142adys\u0142awa Abramowicza \u201eLitwina\u201d, szefa II Rejonu \u015ar\u00f3dmie\u015bcie AK w powstaniu warszawskim. Czytaj\u0105c jego wspomnienia, mia\u0142em wra\u017cenie, jakbym czyta\u0142 \u201eM\u0142ot na czarownice\u201d Heinricha Kramera i Jacoba Sprengera. Oficer, kiedy opisuje jej \u201eprzypadkow\u0105\u201d \u015bmier\u0107, twierdzi, \u017ce zanim nast\u0105pi\u0142a, powstanie zmierza\u0142o ku kl\u0119sce. To \u015bredniowieczne legendy m\u00f3wi\u0105, \u017ce gdy si\u0119 zabije z\u0142ego \u017byda, wr\u00f3ci porz\u0105dek. I rzeczywi\u015bcie \u2013 pisze \u201eLitwin\u201d \u2013 gdy Wanda pad\u0142a trupem, jakby chmury si\u0119 nad Warszaw\u0105 rozst\u0105pi\u0142y. Odmieni\u0142y si\u0119 losy powstania, na g\u0142owy AK-owc\u00f3w przesta\u0142y spada\u0107 pociski. Za\u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce, jutrzenka wolno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Wanda Kronenberg pochodzi\u0142a z niezwykle zamo\u017cnej rodziny. By\u0142a prawnuczk\u0105 Leopolda Kronenberga, najbogatszego cz\u0142owieka w Kr\u00f3lestwie Polskim. Salonowe wychowanie pomog\u0142o jej w pracy kontrwywiadowczej?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Jej dom rodzinny by\u0142 kosmopolityczny. Jej matka by\u0142a p\u00f3\u0142 W\u0142oszk\u0105, p\u00f3\u0142 Angielk\u0105. Rodzina Kronenberg\u00f3w by\u0142a mi\u0119dzynarodowa. Latem ci wszyscy lordowie z ca\u0142ego \u015bwiata zje\u017cd\u017cali do pa\u0142acu w Wie\u0144cu. To byli ludzie o liberalnym, mo\u017ce nawet liberty\u0144skim podej\u015bciu do \u017cycia. Wanda uczy\u0142a si\u0119 w Anglii. Zna\u0142a j\u0119zyki, wiedzia\u0142a, jak rozmawia\u0107 i jak si\u0119 podoba\u0107. Gdy wybuch\u0142a wojna, wzi\u0119\u0142a na siebie ci\u0119\u017car ratowania rodzinnego imperium. Pa\u0142ac w Warszawie zosta\u0142 zbombardowany, a na gigantycznym maj\u0105tku Niemcy po\u0142o\u017cyli \u0142ap\u0119. Ojciec trzy razy by\u0142 aresztowany, mama zosta\u0142a ranna i psychicznie nie potrafi\u0142a si\u0119 odnale\u017a\u0107 w nowej sytuacji. M\u0142odszy brat Wojtek to delikatny ch\u0142opak, muzyk. Wanda jako najstarsza z dzieci wchodzi w m\u0119sk\u0105 rol\u0119 i \u2013 jak mi si\u0119 wydaje \u2013 zaczyna gra\u0107 o \u017cycie. Z czasem ta gra zaczyna j\u0105 rajcowa\u0107, wci\u0105ga si\u0119 i to zaanga\u017cowanie zaczyna przynosi\u0107 efekty. Ratuje rodzin\u0119.<\/span><\/p>\n

Z iloma wywiadami wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a?<\/strong><\/p>\n

\u2013 W ksi\u0105\u017cce napisa\u0142em o pi\u0119ciu, ale mo\u017cna si\u0119 doliczy\u0107 nawet siedmiu. Niemieckie s\u0142u\u017cby to przecie\u017c nie monolit. Gestapo tworz\u0105 trzy r\u00f3\u017cne organizacje. Niemieccy oficerowie bezustannie konkuruj\u0105. Na Szucha trwaj\u0105 wojny korytarzowe. Gestapo to korporacja, kt\u00f3ra rozrasta si\u0119 w monstrualnym tempie. Do tego Wanda zatrudnia si\u0119 w Abwehrze. W centrali warszawskiej i filii wroc\u0142awskiej. Dzia\u0142a w niemieckim wywiadzie rosyjskoj\u0119zycznym. Szybko odkrywa, \u017ce szczucie jednych na drugich to klucz do sukcesu. Sta\u0107 j\u0105 na to, by stworzy\u0107 w\u0142asn\u0105 siatk\u0119 wywiadowcz\u0105. Nosi pistolet, ale nie musi, bo ma za sob\u0105 ch\u0142opak\u00f3w, kt\u00f3rzy w razie czego mog\u0105 komu\u015b nos z\u0142ama\u0107 albo kogo\u015b zastrzeli\u0107.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142a \u017cydowskie korzenie \u2013 czy Niemcy o tym wiedzieli?<\/strong><\/p>\n

\u2013 \u201eTo ja ustalam, kto jest \u017bydem\u201d \u2013 mia\u0142 powiedzie\u0107 Hermann G\u00f6ring. Himmlerowi te\u017c si\u0119 przypisuje to zdanie. Ustawy norymberskie by\u0142y jasne w Niemczech, ale ju\u017c w Polsce niekoniecznie. Im bardziej interpretacja przepis\u00f3w by\u0142a niejednoznaczna, tym lepiej dla hitlerowc\u00f3w, bo mogli \u0142apa\u0107, kogo chcieli. Wanda by\u0142a czwartym pokoleniem, kt\u00f3re nie praktykowa\u0142o judaizmu. Oficjalnie by\u0142a katoliczk\u0105. Ale w momencie wybuchu wojny to ju\u017c nie jest wa\u017cne. Jako \u017byd\u00f3wka wyst\u0119puje zar\u00f3wno w raportach AK, jak i w dokumentach niemieckich, mimo \u017ce przecie\u017c jest ich agentk\u0105. To daje Niemcom wielkie pole do szanta\u017cu.<\/span><\/p>\n

Na czym polega\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 Wandy Kronenberg?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Zna\u0142a polsk\u0105 elit\u0119: ministr\u00f3w, wojskowych, \u015bwiat sztuki, intelektualist\u00f3w. Wiedzia\u0142a, gdzie kto przed wojn\u0105 mieszka\u0142, czym si\u0119 zajmowa\u0142. Wiadomo, \u017ce tworzy\u0142a charakterystyki os\u00f3b i mog\u0142a informowa\u0107 o meandrach polskiej sytuacji wewn\u0119trznej. Wiemy, \u017ce donosi\u0142a na komunist\u00f3w.<\/span><\/p>\n<\/section>\n

<\/section>\n
Jako jedna z nielicznych polskich agentek je\u017adzi\u0142a do Berlina, odebra\u0142a tam jakie\u015b odznaczenie za osi\u0105gni\u0119cia w pracy, po czym \u2013 po powrocie \u2013 z\u0142o\u017cy\u0142a sprawozdanie AK, jakie nastroje panuj\u0105 w stolicy Rzeszy.<\/strong><\/section>\n
<\/section>\n

Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce Warszawa by\u0142a wa\u017cnym miastem. To nie tylko centrum polskiej konspiracji, ale te\u017c miejsce operacji r\u00f3\u017cnych s\u0142u\u017cb wywiadowczych. Warszawa to pierwsze miasto pe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105 za frontem wschodnim. Tutaj przyje\u017cd\u017caj\u0105 leczy\u0107 rany niemieccy \u017co\u0142nierze. Jest ich kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy, wi\u0119c dzia\u0142aj\u0105 burdele, k\u0142\u0119bi si\u0119 \u017cycie w restauracjach i teatrach. Mo\u017cna wyci\u0105ga\u0107 przer\u00f3\u017cne informacje od rekonwalescent\u00f3w, dlatego w Warszawie agent agenta agentem pogania. Wanda \u015bledzi tych, kt\u00f3rzy \u015bledz\u0105 innych. Sporz\u0105dza raporty oraz meldunki i zwyczajnie je sprzedaje. Przecie\u017c informacja to pieni\u0105dz. By\u0107 mo\u017ce ona pieni\u0119dzy nie potrzebuje, ona potrzebuje gwarancji \u017cycia. Zatem aby \u017cy\u0107, sprzedaje te same informacje kilka razy, wszystkim, kt\u00f3rzy p\u0142ac\u0105. To jest jej metoda na \u017cycie: pozorowanie niezwyk\u0142ej aktywno\u015bci.<\/span><\/b><\/p>\n

\n

Nikomu nie szkodzi\u0142a?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Od czasu do czasu musia\u0142a da\u0107 jakie\u015b mi\u0119so. Bardziej inteligentni faceci w wywiadzie zacz\u0119li na ni\u0105 naciska\u0107, zw\u0142aszcza gdy od 1943 r. coraz szybciej zbli\u017ca\u0142 si\u0119 front. Wiadomo, \u017ce wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w konfrontacji na Szucha. Wskaza\u0142a kogo\u015b z podziemia. To by\u0142 kto\u015b z Konfederacji Narodu. Dla AK to by\u0142 sygna\u0142, \u017ce posun\u0119\u0142a si\u0119 za daleko. \u017be jest zbyt niebezpieczna, by nadal \u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

Pan te\u017c tak uwa\u017ca?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Niekoniecznie. Przez ojca, kt\u00f3ry w strukturach AK odpowiada\u0142 za ruch tzw. dorszy, czyli ukrywaj\u0105cych si\u0119 angielskich uciekinier\u00f3w z oboz\u00f3w jenieckich, mog\u0142a dotrze\u0107 do wielu dow\u00f3dc\u00f3w podziemia.<\/span><\/p>\n<\/section>\n

<\/section>\n

Jeszcze przed wojn\u0105 przez dom Kronenberg\u00f3w przewin\u0119\u0142o si\u0119 wielu p\u00f3\u017aniejszych oficer\u00f3w AK. Gdyby chcia\u0142a, mog\u0142aby ich wsypa\u0107, a tego nie zrobi\u0142a.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ale na prze\u0142omie 1943 i 1944 r. decyzja o likwidacji zapad\u0142a. Ruszy\u0142a maszyna \u015bmierci. Wanda wysz\u0142a z czterech lub pi\u0119ciu zamach\u00f3w prawie bez szwanku.<\/span><\/p>\n

Pytanie, czy Wanda by\u0142a zdrajczyni\u0105, czy bohaterk\u0105, jest w og\u00f3le zasadne?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Pocz\u0105tkowo te\u017c chcia\u0142em to wiedzie\u0107, ale im d\u0142u\u017cej bada\u0142em jej losy, tym mniej mnie to interesowa\u0142o. Zacz\u0105\u0142em j\u0105 postrzega\u0107 jako przebieg\u0142\u0105 i zdeterminowan\u0105 osob\u0119, kt\u00f3ra walczy o \u017cycie swoje i bliskich. Uzna\u0142a, \u017ce najciemniej jest pod latarni\u0105. Podj\u0119\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 na piekielnie niebezpiecznym odcinku. I przez prawie pi\u0119\u0107 lat sz\u0142o jej wy\u015bmienicie. To trzeba doceni\u0107: jej jedyn\u0105 broni\u0105 by\u0142y piekielna inteligencja, seksapil i tupet.<\/span><\/b><\/p>\n

Skuteczno\u015b\u0107 tej metody sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wraz z wybuchem powstania.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Powstanie warszawskie spowodowa\u0142o, \u017ce dotychczasowy uk\u0142ad si\u0119 rozlecia\u0142 i przez pierwsze trzy dni sierpnia panowa\u0142 chaos. Jeszcze nie dzia\u0142a\u0142y s\u0142u\u017cby porz\u0105dkowe i na porz\u0105dku dziennym by\u0142y samos\u0105dy. Je\u015bli kto\u015b mia\u0142 pistolet, m\u00f3g\u0142 rozwi\u0105za\u0107 swoje problemy bez konsekwencji. Wanda zgin\u0119\u0142a, mimo \u017ce gdy sta\u0142a ju\u017c pod \u015bcian\u0105, krzycza\u0142a, \u017ceby j\u0105 odprowadzi\u0107 do centrum polskiego dowodzenia, bo ma co\u015b wa\u017cnego do przekazania Borowi-Komorowskiemu. To nie pomog\u0142o, \u201eLitwin\u201d jej nie uwierzy\u0142. A mo\u017ce za du\u017co wiedzia\u0142a o polskich grzeszkach?<\/span><\/p>\n

W powstaniu zgin\u0119\u0142a tak\u017ce jej matka, brat \u2013 dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej, w partyzantce. Zosta\u0142 tylko zrozpaczony ojciec, kt\u00f3rego po powstaniu B\u00f3r-Komorowski odznaczy\u0142 Srebrnym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi z Mieczami. Po wojnie komuna znacjonalizowa\u0142a ca\u0142y jego maj\u0105tek i wsadzi\u0142a do wi\u0119zienia. \u015awiat Kronenberg\u00f3w run\u0105\u0142 jak domek z kart.<\/span><\/b><\/p>\n

\n

Nak\u0142adem wydawnictwa Znak ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka\u00a0Micha\u0142a W\u00f3jcika \u201eBaron\u00f3wna. Na tropie Wandy Kronenberg \u2013 najgro\u017aniejszej polskiej agentki. \u015aledztwo dziennikarskie\u201d<\/b><\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wanda Kronenberg. Bartoszewski m\u00f3wi\u0142 o niej “spsia\u0142a c\u00f3rka szlachetnego rodu”. Kim by\u0142a agentka pi\u0119ciu wywiad\u00f3w? Igor Rakowski-K\u0142os Pierwsza od prawej Wanda Kronenberg (1922-44), c\u00f3rka Wandy de Montalto i Leopolda Jana. Po wojnie jej cia\u0142o zosta\u0142o ekshumowane z podw\u00f3rka kamienicy przy ul. Kruczej 11 w Warszawie. Nie wiadomo, czy szcz\u0105tki znajduj\u0105 si\u0119 w rodzinnym grobowcu na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60678"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60678"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60678\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60687,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60678\/revisions\/60687"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60678"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}