{"id":60701,"date":"2018-05-06T17:09:59","date_gmt":"2018-05-06T15:09:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60701"},"modified":"2018-04-28T08:02:58","modified_gmt":"2018-04-28T06:02:58","slug":"15-09-27","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60701","title":{"rendered":"Magazyn \u017cydowski – Pierwsze i ostatnie takie pokolenie"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Magazyn \u017cydowski – Pierwsze i ostatnie takie pokolenie<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Andersz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Polityka w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym dociera\u0142a tak\u017ce do \u017cydowskich klub\u00f3w sportowych. Na zdj\u0119ciu klub Makabi Warszawa, 1934 rok.\/ Fot. Zbiory NAC \/ Sygnatura: 1-S-1798-1<\/span><\/em><\/p>\n

W 1932, 1934 i 1939 roku \u017bydowski Instytut Naukowy JIWO, maj\u0105cy w\u00f3wczas siedzib\u0119 w Wilnie, przeprowadzi\u0142 trzy edycje konkursu na autobiografie m\u0142odzie\u017cy \u017cydowskiej. W og\u0142oszeniach podkre\u015blano, \u017ce problemy m\u0142odzie\u017cy s\u0105 problemami ca\u0142ego \u017cydowskiego narodu. Przetrwanie w diasporze i funkcjonowanie jako nowoczesny nar\u00f3d mia\u0142o le\u017ce\u0107 w\u0142a\u015bnie w r\u0119kach m\u0142odych ludzi.\u00a0 Ide\u0105 konkursu by\u0142o danie im szansy na zabranie g\u0142osu w swojej sprawie. Zach\u0119t\u0105 by\u0142y nagrody pieni\u0119\u017cne dla autor\u00f3w najlepszych prac.\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n

Do pi\u00f3r wzi\u0119li si\u0119 ortodoksi, komuni\u015bci, syjoni\u015bci, bundy\u015bci \u2013 wszyscy, kt\u00f3rzy w tamtym okresie definiowali si\u0119 jako \u017bydzi w sensie narodowym, etnicznym czy religijnym. Pisali pod pseudonimami, czasami w tajemnicy przed swoim \u015brodowiskiem. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 w jidysz, niekt\u00f3rzy dlatego, \u017ce najlepiej pos\u0142ugiwali si\u0119 nim w pi\u015bmie, inni my\u015bleli, \u017ce tak nale\u017cy. JIWO by\u0142o przecie\u017c instytucj\u0105 jidyszystyczn\u0105, zwalczaj\u0105c\u0105 przejawy asymilacji j\u0119zykowej. Nie wszystkich przekonywa\u0142y deklaracje organizator\u00f3w konkursu, \u017ce j\u0119zyk, w jakim napisana b\u0119dzie autobiografia, jest bez znaczenia.<\/span><\/p>\n

W sumie na konkurs nades\u0142ano ponad 600 prac. Te po polsku, kt\u00f3rych by\u0142o czterokrotnie mniej ni\u017c w jidysz, doczeka\u0142y si\u0119 uwagi polskich badaczy. Reszta, mimo \u017ce stanowi doskona\u0142y materia\u0142 do studi\u00f3w nad \u017cyciem mi\u0119dzywojennej m\u0142odzie\u017cy \u017cydowskiej, nie by\u0142a g\u0142\u0119biej analizowana i kompleksowego om\u00f3wienia doczeka\u0142a si\u0119 dotychczas jedynie w j\u0119zyku hebrajskim. W wydanej niedawno\u00a0ksi\u0105\u017cce \u201eDzieci modernizmu. \u015awiadomo\u015b\u0107, kultura i socjalizacja polityczna m\u0142odzie\u017cy \u017cydowskiej w II Rzeczpospolitej\u201d<\/a>\u00a0zaj\u0105\u0142 si\u0119 nimi dr Kamil Kijek z Katedry Judaistyki im. Tadeusza Taubego na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim.<\/span><\/p>\n

Katarzyna Andersz: Mamy lata trzydzieste XX wieku, w doros\u0142o\u015b\u0107 wchodzi pierwsze pokolenie \u017byd\u00f3w urodzonych w niepodleg\u0142ej Polsce. Jakie maj\u0105 perspektywy?<\/strong><\/p>\n

Kamil Kijek: Oczywi\u015bcie to zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w, przede wszystkim od \u015brodowiska i miasta, z kt\u00f3rego pochodz\u0105. Ciekawym zjawiskiem \u2013 bardzo s\u0142abo do tej pory zbadanym \u2013 jest dynamiczny rozw\u00f3j nowoczesnej ortodoksji, kt\u00f3ra edukacj\u0119 \u015bwieck\u0105 \u0142\u0105czy z g\u0142\u0119boko religijn\u0105. W okresie mi\u0119dzywojennym obj\u0105\u0142 on zupe\u0142nie nowe religijne \u015brodowiska, mi\u0119dzy innymi chasydzkie. Taki fenomen kojarzyli\u015bmy do tej pory z Zachodem: z Niemcami czy Stanami Zjednoczonymi, ale w latach 30. zaczyna si\u0119 on r\u00f3wnie\u017c rodzi\u0107 w Polsce. Prawie nic o nim nie wiemy, bo zjawisko ko\u0144czy si\u0119 w zasadzie w momencie narodzin, mamy szans\u0119 obserwowa\u0107 je mo\u017ce przez dziesi\u0119\u0107 lat.<\/span><\/p>\n

Co zatem charakteryzuje m\u0142odzie\u017c z tych dom\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

W\u015br\u00f3d stu autobiografii, kt\u00f3re dok\u0142adnie analizowa\u0142em, znalaz\u0142em siedmiu lub o\u015bmiu autor\u00f3w, kt\u00f3rzy byli absolwentami jesziw, mieli rabinack\u0105 smich\u0119, a jednocze\u015bnie eksternistycznie zdawali matury. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce zdanie matury w II Rzeczpospolitej by\u0142o dowodem bardzo wysokiego wykszta\u0142cenia, a oni chcieli uczy\u0107 si\u0119 dalej. W\u015br\u00f3d s\u0142uchaczy seminarium Majera Ba\u0142abana w Instytucie Nauk Judaistycznych na Uniwersytecie Warszawskim r\u00f3wnie\u017c bardzo wielu student\u00f3w mia\u0142o smichy.<\/span><\/p>\n

Mieli zatem wi\u0119ksze szanse na zdobycie dobrego wykszta\u0142cenia?<\/strong><\/p>\n

Te r\u00f3\u017cnice, je\u015bli chodzi o szanse \u017cyciowe, nie przebiega\u0142y na linii \u015bwiecko\u015b\u0107-religijno\u015b\u0107. Chodzi\u0142o raczej o pierwotny kapita\u0142 domowy, spo\u0142eczny i kulturowy. Bywa\u0142o tak, \u017ce bardzo biedna \u015bwiecka m\u0142odzie\u017c nie mia\u0142a \u017cadnych perspektyw na nauk\u0119 w liceum i na uniwersytecie, a ch\u0142opak z bogatej, ortodoksyjnej rodziny, kt\u00f3ry mia\u0142 ju\u017c religijne wykszta\u0142cenie, m\u00f3g\u0142 edukowa\u0107 si\u0119 dalej, chocia\u017cby przygotowywa\u0107 si\u0119 do zdania matury w trybie eksternistycznym, bez konieczno\u015bci ucz\u0119szczania do gimnazjum czy liceum.<\/span><\/p>\n

Czy to znaczy, \u017ce wysoki status spo\u0142eczny wcale nie predestynowa\u0142 do odrzucenia tej ca\u0142ej staro\u015bwieckiej tradycji?<\/strong><\/p>\n

Mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce je\u015bli kto\u015b by\u0142 z bogatszej rodziny, to automatycznie odrzuca\u0142 tradycj\u0119 rodzic\u00f3w, religijno\u015b\u0107, stawa\u0142 si\u0119 bardziej nowoczesny. Tymczasem to m\u0142odzie\u017c wywodz\u0105ca si\u0119 z biednych rodzin cz\u0119\u015bciej wybiera\u0142a niereligijne \u017cycie. W trudnym okresie mi\u0119dzywojnia nie wystarczy\u0142o wys\u0142a\u0107 dzieci do tradycyjnego, niezmodernizowanego chederu, \u017ceby utrzyma\u0107 ich religijno\u015b\u0107, a tylko na to mog\u0142y pozwoli\u0107 sobie biedniejsze rodziny. Po kr\u00f3tkiej nauce w chederze i szkole powszechnej m\u0142odzie\u017c porzuca\u0142a religi\u0119, wchodz\u0105c w kontakt z organizacjami politycznymi i zaanga\u017cowanymi politycznie r\u00f3wie\u015bnikami. To nie znaczy, \u017ce stawali si\u0119 oni bardziej nowocze\u015bni od tych, kt\u00f3rzy pozostali przy religii. Ortodoksyjny judaizm od tradycyjnego r\u00f3\u017cni si\u0119 tym w\u0142a\u015bnie, \u017ce jest r\u00f3wnie nowoczesny co \u015bwieckie formy to\u017csamo\u015bci \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

Dzieci z bogatych, religijnych dom\u00f3w nie porzuca\u0142y tak szybko nauki?<\/strong><\/p>\n

Mia\u0142y prywatnych nauczycieli, po pocz\u0105tkowej edukacji sz\u0142y do kolejnego chederu, do kt\u00f3rego ucz\u0119szcza\u0142y ju\u017c tylko dzieci religijnej elity. P\u00f3\u017aniejsza nauka w jesziwie te\u017c kosztowa\u0142a. Ch\u0142opiec z zamo\u017cnej rodziny mia\u0142 wi\u0119c od 3. do 21. roku \u017cycia zapewnion\u0105 bardzo elitarn\u0105 edukacj\u0119. Dziewczynki oczywi\u015bcie nie uczy\u0142y si\u0119 w jesziwach, ale w \u015brodowiskach religijnych coraz wi\u0119cej inwestowano w ich wykszta\u0142cenie, czy to u prywatnych nauczycieli, czy to w specjalnie dla nich przeznaczonych szko\u0142ach.<\/span><\/p>\n

Syn szewca czy rzemie\u015blnika w wieku dwunastu lat zazwyczaj musia\u0142 i\u015b\u0107 do pracy.<\/strong><\/p>\n

Rodzice nie marzyli nawet o tym, \u017ceby zainwestowa\u0107 w jego dalsz\u0105 edukacj\u0119. M\u0142odzi bardzo szybko musieli zacz\u0105\u0107 doros\u0142e \u017cycie, a warunki w II Rzeczpospolitej: sekularyzacja, masowa kultura, media i \u015bwiecka, radykalna polityka, sprawia\u0142y, \u017ce szybko porzucali religi\u0119. Paradoksalnie wi\u0119c grup\u0105, kt\u00f3ra najcz\u0119\u015bciej zachowywa\u0142a g\u0142\u0119bok\u0105 religijno\u015b\u0107 i kontynuowa\u0142a tradycje, by\u0142y dzieci z bogatszych, a nie biedniejszych dom\u00f3w, poniewa\u017c mo\u017cna je by\u0142o kszta\u0142ci\u0107 na tyle d\u0142ugo, aby wyrobi\u0107 w nich przywi\u0105zanie do ortodoksji.<\/span><\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142a edukacja powszechna, kt\u00f3ra dotyczy\u0142a wszystkich \u017cydowskich dzieci?<\/strong><\/p>\n

W II Rzeczpospolitej przysz\u0142o na \u015bwiat pierwsze pokolenie polskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re dorasta\u0142o w nowoczesnym pa\u0144stwie, w warunkach powszechnego systemu edukacyjnego. W latach dwudziestych do szk\u00f3\u0142 pa\u0144stwowych ucz\u0119szcza\u0142o 60% \u017cydowskich dzieci. W latach trzydziestych ju\u017c 80%. To by\u0142a ogromna pokoleniowa rewolucja.<\/span><\/p>\n

Co ze sob\u0105 nios\u0142a?<\/strong><\/p>\n

Nowa, polska szko\u0142a sta\u0142a si\u0119 do\u015bwiadczeniem pokoleniowym. W efekcie przynios\u0142o to bardzo g\u0142\u0119bok\u0105 internalizacj\u0119 polskiej kultury \u2013 nie tylko umiej\u0119tno\u015b\u0107 rozmawiania po polsku, ale r\u00f3wnie\u017c znajomo\u015b\u0107 symboli, ksi\u0105\u017cek, literatury. R\u00f3wnolegle ze szko\u0142\u0105 powszechn\u0105, mo\u017cna by\u0142o oczywi\u015bcie uko\u0144czy\u0107 cheder, szko\u0142\u0119 syjonistycznego Tarbutu, b\u0105d\u017a zdominowane przez Bund szko\u0142y CISZO, niemniej jednak we wszystkich prywatnych szko\u0142ach \u017cydowskich bardzo rygorystycznie przestrzegany by\u0142 obowi\u0105zek nauczania j\u0119zyka polskiego, zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Edukacji. To spowodowa\u0142o, \u017ce ca\u0142e pokolenie zdoby\u0142o zupe\u0142nie nowe do\u015bwiadczenie to\u017csamo\u015bciowe.<\/span><\/p>\n

Czyli \u017bydzi, poprzez system powszechnej edukacji, mieli sta\u0107 si\u0119 Polakami?<\/strong><\/p>\n

Pa\u0144stwo polskie w swojej polityce \u2013 zar\u00f3wno przed 1926 rokiem, jak i w okresie sanacji \u2013 nigdy nie d\u0105\u017cy\u0142o do uczynienia z \u017byd\u00f3w Polak\u00f3w w sensie narodowym. M\u00f3wi\u0142o si\u0119, \u017ce z \u017byd\u00f3w nie da si\u0119 zrobi\u0107 Polak\u00f3w, bo oni sami tego nie chc\u0105, czuj\u0105 si\u0119 \u017bydami w sensie i narodowym, i religijnym. Prawica z kolei obawia\u0142a si\u0119 ich spolszczenia. Uwa\u017ca\u0142a to za proces niepo\u017c\u0105dany i niebezpieczny, bo m\u00f3g\u0142 w przysz\u0142o\u015bci rozsadzi\u0107 polsk\u0105 kultur\u0119 od \u015brodka, poprzez wprowadzenie do niej \u201epierwiastk\u00f3w \u017cydowskich\u201d. Wystarczy poczyta\u0107, jak w prasie prawicowej pisano o \u015brodowisku \u201eWiadomo\u015bci Literackich\u201d, Tuwimie czy S\u0142onimskim. Wida\u0107 doskonale, jaki panowa\u0142 tam stosunek do kwestii przyjmowania \u017byd\u00f3w lub os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego w szeregi narodu polskiego. Z drugiej strony wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedstawicieli mniejszo\u015bci \u017cydowskiej w mi\u0119dzywojniu wcale nie chcia\u0142a wyzby\u0107 si\u0119 swojej odr\u0119bnej to\u017csamo\u015bci narodowej.<\/span><\/p>\n

Po co w takim razie pr\u00f3by zaszczepienia polskiej kultury w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Pa\u0144stwo nie chcia\u0142o uczyni\u0107 z \u017byd\u00f3w Polak\u00f3w, ale d\u0105\u017cy\u0142o do ich kulturowej polonizacji. To by\u0142 pomys\u0142 na budow\u0119 lojalno\u015bci pa\u0144stwowej. Mia\u0142a ona realizowa\u0107 si\u0119 poprzez internalizacj\u0119 kultury polskiej, budow\u0119 uwielbienia do pa\u0144stwa, historii narodu polskiego, powsta\u0144, przy jednoczesnym zacieraniu odr\u0119bnych \u017cydowskich cech kulturowych. J\u0119zyki \u017cydowskie, literatur\u0119, sztuk\u0119, \u015bwiecko-narodowe b\u0105d\u017a ortodoksyjne modele kultury generalnie tolerowano, ale jednocze\u015bnie podejmowano d\u0142ugofalowe dzia\u0142ania, kt\u00f3re mia\u0142y sprawi\u0107, \u017ce z czasem zanikn\u0105. Najwa\u017cniejszym elementem tego rodzaju polityki by\u0142o szkolnictwo pa\u0144stwowe.<\/span><\/p>\n

Czego si\u0119 bano, skoro trzeba by\u0142o t\u0119 lojalno\u015b\u0107 zbudowa\u0107?<\/strong><\/p>\n

Istnia\u0142 bardzo silny stereotyp \u017cydokomuny, czyli, m\u00f3wi\u0105c og\u00f3lnie, szczeg\u00f3lnej sk\u0142onno\u015bci \u017byd\u00f3w do postaw rewolucyjnych. G\u0142\u0119boka internalizacja symboli kultury polskiej i budowanie emocjonalnego do nich przywi\u0105zania mia\u0142y pom\u00f3c roz\u0142adowa\u0107 polityczny radykalizm. Natomiast centraln\u0105 tez\u0105 mojej ksi\u0105\u017cki jest to, \u017ce paradoksalnym efektem takiego systemu edukacji by\u0142o nie zmniejszenie, a pog\u0142\u0119bienie tego radykalizmu.<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/strong><\/p>\n

Z jednej strony dano tej m\u0142odzie\u017cy wiele obietnic demokratycznego pa\u0144stwa, zaszczepiono wiar\u0119 w jego system prawny, kt\u00f3ry wszystkim obywatelom gwarantowa\u0142 r\u00f3wno\u015b\u0107. Wzi\u0119\u0142y si\u0119 z tego du\u017co wy\u017csze aspiracje spo\u0142eczne tego pokolenia, dotycz\u0105ce zreszt\u0105 nie tylko \u017byd\u00f3w, ale tak\u017ce ch\u0142op\u00f3w i robotnik\u00f3w. Z drugiej strony, by\u0142o to po\u0142\u0105czone z bardzo silnym i powszechnym do\u015bwiadczeniem dyskryminacji oraz antysemityzmu. Poza tym w II Rzeczpospolitej nie istnia\u0142a w og\u00f3le obywatelska, a tylko etnoreligijna, definicja polsko\u015bci.\u00a0 W takich warunkach, niezale\u017cnie od poziomu osobistej polonizacji, \u017bydowi bardzo ci\u0119\u017cko by\u0142o sobie wyobrazi\u0107 siebie jako Polaka.<\/span><\/p>\n

Czy relacje z r\u00f3wie\u015bnikami te\u017c by\u0142y mocno naznaczone antysemityzmem?<\/strong><\/p>\n

To by\u0142o najsilniejsze do\u015bwiadczenie wyniesione ze szko\u0142y publicznej \u2013 antysemityzm koleg\u00f3w z klasy i nauczycieli. Wcze\u015bniejsze pokolenia mia\u0142y styczno\u015b\u0107 z innym typem antysemityzmu. By\u0142 on wrogo\u015bci\u0105 do os\u00f3b zasadniczo kulturowo \u201eobcych\u201d, a przynajmniej odleg\u0142ych. Inaczej odczuwa si\u0119 natomiast wrogo\u015b\u0107 kogo\u015b podobnego do nas: kolegi z klasy, nauczyciela, os\u00f3b, z kt\u00f3rymi \u0142\u0105czy nas tak du\u017co wsp\u00f3lnych kulturowych cech. Szko\u0142a, kt\u00f3ra po raz pierwszy sta\u0142a si\u0119 powszechnym do\u015bwiadczeniem dla polskich \u017byd\u00f3w, mia\u0142a by\u0107 przecie\u017c bram\u0105 do upragnionej nowoczesno\u015bci, do wiedzy, biletem do emancypacji, r\u00f3wnouprawnienia, zwi\u0119kszenia swoich szans \u017cyciowych. Gdy \u017cydowski ucze\u0144 przekonywa\u0142 si\u0119, \u017ce jest inaczej, \u017ce w kraju i w narodzie, kt\u00f3rych uczono go kocha\u0107, jest cz\u0119sto niechciany, rodzi\u0142o si\u0119 u niego silne poczucie odrzucenia.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3by integracji na poziomie spo\u0142ecznym okaza\u0142y si\u0119 wi\u0119c bardzo nieskuteczne.<\/strong><\/p>\n

Uda\u0142a si\u0119 integracja na poziomie kulturowym czy symbolicznym, ale by\u0142a ona po\u0142\u0105czona z dezintegracj\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Radykalizm m\u0142odego pokolenia Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w paradoksalnie powodowa\u0142, \u017ce mo\u017cna by\u0142o by\u0107 kulturowo bardzo bliskim, ale jednocze\u015bnie du\u017co bardziej skonfliktowanym ni\u017c pokolenie rodzic\u00f3w. Historyk Roman Wapi\u0144ski zauwa\u017cy\u0142, \u017ce dla pokolenia dziadk\u00f3w i rodzic\u00f3w m\u0142odych ch\u0142op\u00f3w dorastaj\u0105cych w okresie II Rzeczpospolitej obecno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w na wsiach i w ma\u0142ych miasteczkach by\u0142a naturalnym elementem ich krajobrazu. Dla m\u0142odego pokolenia nie by\u0142o to ju\u017c tak oczywiste. Wyrobienie takiego przekonania by\u0142o mo\u017cliwe poprzez rozpropagowanie okre\u015blonej wersji etnicznego, wykluczaj\u0105cego nacjonalizmu \u2013 a sta\u0142o si\u0119 to mo\u017cliwe dopiero wtedy, gdy ch\u0142opi zacz\u0119li si\u0119 masowo kszta\u0142ci\u0107. Wtedy te\u017c stali si\u0119 bardziej podatni na idee, kt\u00f3re kwestionowa\u0142y obecno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w w Polsce i d\u0105\u017cy\u0142y do ich usuni\u0119cia. Z drugiej strony, na tradycyjne uprzedzenia, z kt\u00f3rymi wiele dzieci \u017cydowskich przychodzi\u0142o do szk\u00f3\u0142 powszechnych, nak\u0142ada\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne wersje \u017cydowskiego nacjonalizmu. Uwa\u017ca\u0142 on wynarodowienie \u017byd\u00f3w za drugie, obok radykalnego mi\u0119dzywojennego antysemityzmu, najwi\u0119ksze zagro\u017cenie. To wszystko nie sprzyja\u0142o spo\u0142ecznej integracji.<\/span><\/p>\n

Po opuszczeniu szko\u0142y by\u0142o lepiej?<\/strong><\/p>\n

Nie by\u0142o lepiej, ani dla \u017byd\u00f3w, ani dla nikogo innego, taka by\u0142a specyfika okresu mi\u0119dzywojennego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci lub m\u0142odzie\u017cy, opuszczaj\u0105c szko\u0142\u0119 \u2013 je\u015bli mog\u0142a w og\u00f3le dotrwa\u0107 do ostatniej klasy \u2013 styka\u0142a si\u0119 z brakiem \u015brodk\u00f3w na dalsz\u0105 edukacj\u0119, bezrobociem albo prac\u0105 po 10-12 godzin przez sze\u015b\u0107 dni w tygodniu, kt\u00f3ra nie zaspokaja\u0142a ich aspiracji. Wszystko to powodowa\u0142o, \u017ce organizacje polityczne cieszy\u0142y si\u0119 wielk\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy \u2013 to one by\u0142y jedynym miejscem, gdzie mo\u017cna by\u0142o wyrazi\u0107 swoj\u0105 frustracj\u0119 i poczu\u0107, \u017ce dzia\u0142a si\u0119 na rzecz jakiej\u015b zmiany. To tam sp\u0119dza\u0142o si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wolnego czasu, czyta\u0142o ksi\u0105\u017cki, uczy\u0142o si\u0119 po godzinach. Wszystko to by\u0142o bardzo mocno naznaczone polityk\u0105. W wypadku \u017byd\u00f3w jeszcze bardziej ni\u017c w przypadku innych grup narodowych zamieszkuj\u0105cych II Rzeczpospolit\u0105.<\/span><\/p>\n

Cz\u0142onkostwo w organizacjach politycznych by\u0142o powszechne?<\/strong><\/p>\n

W latach trzydziestych ponad 50% m\u0142odych \u017byd\u00f3w w wieku od 14 do 18 lat nale\u017ca\u0142o, przynajmniej formalnie, do jakiej\u015b organizacji politycznej. A je\u015bli nie do organizacji, to do klub\u00f3w sportowych lub bibliotek z takimi organizacjami powi\u0105zanych. Polityka mia\u0142a pot\u0119\u017cny wp\u0142yw na ich \u017cycie. Dominuj\u0105cym trendem by\u0142 radykalizm i wszystkie \u015brodowiska, nie tylko \u017cydowskie, musia\u0142y zaj\u0105\u0107 wobec niego okre\u015blon\u0105 postaw\u0119. Panowa\u0142o og\u00f3lne poczucie potrzeby stworzenia nowego \u015bwiata, uwa\u017cano, \u017ce ten obecny jest ju\u017c w stanie rozk\u0142adu. Do tego rodzaju dominuj\u0105cego \u015bwiatopogl\u0105du ustosunkowa\u0107 musieli si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ci, kt\u00f3rzy jego zwolennikami nie byli.<\/span><\/p>\n

Jednym s\u0142owem m\u0142odzie\u017c chcia\u0142a rewolucji.<\/strong><\/p>\n

Co ciekawe, przekonanie o potrzebie radykalnej, w jakim\u015b sensie rewolucyjnej zmiany otaczaj\u0105cego \u015bwiata, wyra\u017cane by\u0142o przez absolutn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w konkursu JIWO. R\u00f3\u017cni\u0142y ich oczywi\u015bcie pomys\u0142y na to, jak ta zmiana mia\u0142aby wygl\u0105da\u0107, w jaki spos\u00f3b nale\u017ca\u0142oby j\u0105 zrealizowa\u0107 i gdzie \u2013 w Polsce? W Ziemi Izraela? A mo\u017ce tu i tu? Samo przekonanie o konieczno\u015bci radykalnej zmiany \u0142\u0105czy\u0142o jednak nawet \u015brodowiska bardzo sobie wrogie, na przyk\u0142ad komunist\u00f3w i syjonist\u00f3w-rewizjonist\u00f3w. By\u0142o bardzo du\u017co przemocy mi\u0119dzy organizacjami \u017cydowskimi, a jednocze\u015bnie ich cz\u0142onkowie p\u0142ynnie przechodzili od jednej do drugiej. Ten paradoks mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 w\u0142a\u015bnie tym \u2013 w\u00f3wczas cz\u0119sto nie u\u015bwiadamianym \u2013 wsp\u00f3lnym rdzeniem r\u00f3\u017cnych zwalczaj\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w. Po\u0142owa autor\u00f3w autobiografii z\u0142o\u017conych na konkurs JIWO nale\u017ca\u0142a do przynajmniej dw\u00f3ch organizacji. Bywa\u0142y osoby, kt\u00f3re zmienia\u0142y je pi\u0119\u0107, sze\u015b\u0107 razy.<\/span><\/p>\n

Jak traktowali siebie nawzajem, je\u015bli kto\u015b przechodzi\u0142 z jednej partii do drugiej?<\/strong><\/p>\n

Oczywistym jest, \u017ce ten, kt\u00f3ry by\u0142 od zawsze wierny, mia\u0142 wi\u0119ksze powa\u017canie od tego, kt\u00f3ry dopiero przyszed\u0142. By\u0142o to natomiast zjawisko tak powszechne, \u017ce je\u015bli kto\u015b wyrazi\u0142 szczere nawr\u00f3cenie, to zazwyczaj nikt nie protestowa\u0142. Jeden z ch\u0142opak\u00f3w, kt\u00f3rego autobiografi\u0119 analizowa\u0142em, prawie ca\u0142y czas opowiada, jak bardzo nienawidzi rewizjonist\u00f3w. Nazywa ich hitlerowcami, konfidentami policyjnymi, rozbija ich zebrania. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce sam na pocz\u0105tku nale\u017ca\u0142 do rewizjonistycznej organizacji, wci\u0105gn\u0105\u0142 go do niej najlepszy kolega ze szko\u0142y, kt\u00f3rego teraz nazywa \u201elokalnym Hitlerem\u201d.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119sto si\u0119gali po przemoc?<\/strong><\/p>\n

Przemoc by\u0142a do\u015b\u0107 powszechna w m\u0142odzie\u017cowym \u015brodowisku \u017cydowskim. Moim zdaniem ma to zwi\u0105zek z byciem ofiar\u0105 przemocy antysemickiej, zar\u00f3wno symbolicznej, jak i fizycznej. Poza tym ci m\u0142odzi \u017bydzi s\u0105 pierwszym pokoleniem, do kt\u00f3rego tak mocno trafiaj\u0105 zarzuty antysemit\u00f3w, \u017ce s\u0105 s\u0142abi, tch\u00f3rzliwi, nie potrafi\u0105 walczy\u0107. Potrzeba odpowiedzi i zanegowania tych oskar\u017ce\u0144 by\u0142a du\u017co wi\u0119ksza, ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej, pokazanie si\u0142\u0105, \u017ce nie jestem tch\u00f3rzliwy, \u017ce potrafi\u0119 si\u0119 bi\u0107. Kiedy bundowcy i rewizjoni\u015bci zacz\u0119li nosi\u0107 mundury w latach trzydziestych, robi\u0142o to na m\u0142odzie\u017cy ogromne wra\u017cenie, dawa\u0142o poczucie si\u0142y.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119sto my\u015bleli o emigracji?<\/strong><\/p>\n

D\u0105\u017cenie do emigracji by\u0142o bardzo silne. Wida\u0107 je, naturalnie, u syjonist\u00f3w, ale te\u017c w innych grupach politycznych. Szczeg\u00f3lnie w latach 1932-35, kiedy bramy Palestyny by\u0142y najszerzej otwarte. Organizacje \u017cydowskie ocenia\u0142y, \u017ce ch\u0119tnych do emigracji od razu by\u0142o wtedy kilkaset tysi\u0119cy os\u00f3b. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce komuni\u015bci wst\u0119powali do Hechalucu, organizacji syjonistycznej, nie po to \u2013 jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107 \u2013 \u017ceby rozsadzi\u0107 j\u0105 od \u015brodka, ale po to, \u017ceby wyjecha\u0107.<\/span><\/p>\n

Kiedy my\u015blimy o \u017cydowskiej m\u0142odzie\u017cy, czy w og\u00f3le o \u017bydach w mi\u0119dzywojennej Polsce, przychodzi nam na my\u015bl ich rola w kszta\u0142towaniu polskiej kultury. Tymczasem m\u00f3wisz, \u017ce dalej silna by\u0142a dezintegracja spo\u0142eczna.<\/strong><\/p>\n

Ja pisz\u0119 o zupe\u0142nie innej, du\u017co liczniejszej grupie. Te osoby, o kt\u00f3rych si\u0119 w Polsce najwi\u0119cej m\u00f3wi, Tuwim, S\u0142onimski, \u015brodowisko \u201eWiadomo\u015bci Literackich\u201d, reprezentuj\u0105 mo\u017ce dwie\u015bcie-trzysta tysi\u0119cy, a mo\u017ce jeszcze mniej, spo\u015br\u00f3d trzech milion\u00f3w. Oni identyfikuj\u0105 siebie jako Polak\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego.<\/span><\/p>\n

Czyli niewielki odsetek polskich \u017byd\u00f3w nie zra\u017ca si\u0119 antysemityzmem, do\u0142\u0105cza do polskiej elity, a ca\u0142\u0105 reszt\u0119 antysemityzm odpycha?<\/strong><\/p>\n

To nie s\u0105 ludzie wywodz\u0105cy si\u0119 z tych samych \u015brodowisk. Te 10% spo\u0142eczno\u015bci identyfikowa\u0142o siebie jako Polak\u00f3w, ale wybor\u00f3w to\u017csamo\u015bciowych dokonali za nich ju\u017c rodzice, a mo\u017ce nawet dziadkowie i pradziadkowie. S\u0142onimski, jako przedstawiciel drugiego ju\u017c pokolenia w swojej rodzinie, zostaje ochrzczony.<\/span><\/p>\n

Co sta\u0142oby si\u0119, gdyby nie wybuch\u0142a wojna?<\/strong><\/p>\n

Relacje mi\u0119dzy \u017bydami a chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 na pewno by\u0142yby przez jaki\u015b jeszcze czas bardzo z\u0142e. Min\u0119\u0142yby jednak dwa, trzy pokolenia i polscy \u017bydzi stworzyliby rozwini\u0119t\u0105 kultur\u0119 polsko-\u017cydowsk\u0105, m\u00f3wiliby g\u0142\u00f3wnie po polsku, ale zarazem utrzymywaliby \u015bcis\u0142e kontakty z diaspor\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie, nie porzuciliby swojej to\u017csamo\u015bci. Nie mam jednak z\u0142udze\u0144, \u017ce by\u0142oby idealnie. We wschodnioeuropejskim kraju, w kt\u00f3rym paradygmat narodowy jest bardzo silny, ci\u0119\u017cko sobie wyobrazi\u0107 tak\u0105 kilkumilionow\u0105 mniejszo\u015b\u0107 o mocnej to\u017csamo\u015bci i akceptacj\u0119 tego faktu przez wi\u0119kszo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Magazyn \u017cydowski – Pierwsze i ostatnie takie pokolenie Katarzyna Andersz Polityka w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym dociera\u0142a tak\u017ce do \u017cydowskich klub\u00f3w sportowych. Na zdj\u0119ciu klub Makabi Warszawa, 1934 rok.\/ Fot. Zbiory NAC \/ Sygnatura: 1-S-1798-1 W 1932, 1934 i 1939 roku \u017bydowski Instytut Naukowy JIWO, maj\u0105cy w\u00f3wczas siedzib\u0119 w Wilnie, przeprowadzi\u0142 trzy edycje konkursu na autobiografie m\u0142odzie\u017cy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60701"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60701"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60701\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60875,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60701\/revisions\/60875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60701"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60701"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}