{"id":60854,"date":"2018-04-17T17:09:09","date_gmt":"2018-04-17T15:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60854"},"modified":"2018-04-14T17:02:15","modified_gmt":"2018-04-14T15:02:15","slug":"23-09-26","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60854","title":{"rendered":"Histori\u0119 powstania w getcie pisano wci\u0105\u017c od nowa"},"content":{"rendered":"

\n<\/a>histori\u0119 powstania w getcie pisano wci\u0105\u017c od nowa<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Renata Kobylarz-Bu\u0142a<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

70 lat temu wybuch\u0142o powstanie w warszawskim getcie. Tragedia i bohaterstwo walcz\u0105cych \u017byd\u00f3w sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym wydarzeniem w okupowanej Polsce, nie mniej trudn\u0105 histori\u0119 ma te\u017c pami\u0119\u0107 o walkach z kwietnia i maja 1943 r. w dzielnicy \u017cydowskiej. O meandrach spor\u00f3w i propagandowych wizji powstania opowiada dr Renata Kobylarz-Bu\u0142a.<\/strong><\/p>\n

Dr Renata Kobylarz-Bu\u0142a<\/strong> \u2013 doktor nauk humanistycznych, Zast\u0119pca Dyrektora Centralnego Muzeum Je\u0144c\u00f3w Wojennych w \u0141ambinowicach-Opolu. Jej praca doktorska pt. Walka o pami\u0119\u0107. Polityczne aspekty obchod\u00f3w rocznicy powstania w getcie warszawskim 1944-1989 zosta\u0142a nagrodzona w konkursie IPN im. W\u0142adys\u0142awa Pob\u00f3g-Malinowskiego na Najlepszy Debiut Historyczny Roku 2007 (wydanie ksi\u0105\u017ckowe: Warszawa 2009). Zajmuje si\u0119 tematyk\u0105 pami\u0119ci oraz histori\u0105 oboz\u00f3w jenieckich. ********<\/em><\/span><\/p>\n

Tomasz Leszkowicz: Jak pami\u0119\u0107 powstania w getcie wygl\u0105da\u0142a w Polsce tu\u017c po wojnie? Jak opowiadano w\u00f3wczas o tym wydarzeniu? Czy budzi\u0142o ono spory?<\/strong><\/span><\/p>\n

Renata Kobylarz-Bu\u0142a:<\/strong>\u00a0Ju\u017c w okresie powojennym, w latach 1944\u20131948, pojawi\u0142o si\u0119 zjawisko powolnego zaw\u0142aszczania rocznicy obchod\u00f3w Powstania w Getcie Warszawskim przez komunist\u00f3w. Jednocze\u015bnie obok umacniaj\u0105cej si\u0119 oficjalnej wizji martyrologii i walki \u017byd\u00f3w, istnia\u0142y odr\u0119bne interpretacje tego problemu. Najpowa\u017cniejszym przeciwnikiem komunist\u00f3w w tym zakresie byli dzia\u0142acze partii syjonistycznych, wyst\u0119puj\u0105cy z w\u0142asn\u0105 interpretacj\u0105 walk kwietniowych w warszawskim getcie, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142a gloryfikacji wyznawanej przez nich idei. Wybuch powstania by\u0142, w tym rozumieniu, konsekwencj\u0105 dzia\u0142a\u0144 wychowawczych syjonist\u00f3w, tak jak liczny udzia\u0142 polskiej m\u0142odzie\u017cy w podziemnym ruchu oporu wynika\u0142 z patriotycznego wychowania szko\u0142y i rodziny w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym. Kultywowanie pami\u0119ci o Powstaniu w Getcie Warszawskim mia\u0142o istotne znaczenie dla ugrupowa\u0144 syjonistycznych, d\u0105\u017c\u0105cych do utworzenia w\u0142asnego pa\u0144stwa. W ich uj\u0119ciu powstanie by\u0142o preludium do walki \u017cydowskich osadnik\u00f3w na terenie Palestyny i doskonale pasowa\u0142o do stworzonego przez syjonist\u00f3w nowego wizerunku \u017byda-pioniera i \u017co\u0142nierza.<\/span><\/p>\n

W tym samym czasie odmienn\u0105 ocen\u0119 polsko-\u017cydowskich stosunk\u00f3w i Powstania w Getcie Warszawskim prezentowa\u0142o polskie podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe. Eksponowanie bohaterstwa bojownik\u00f3w w getcie przy jednoczesnym przemilczaniu rocznic Powstania Warszawskiego i szkalowaniu \u017co\u0142nierzy polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego nie tylko nie likwidowa\u0142o uprzedze\u0144, ale je umacnia\u0142o. Wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 wobec martyrologii \u017byd\u00f3w i pami\u0119ci o niej zachowa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, b\u0119d\u0105cy wyrazicielem znacznej cz\u0119\u015bci polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Z czasem coraz bardziej dogmatyczne podej\u015bcie do kwestii \u017cydowskiej, po\u0142\u0105czone z likwidacj\u0105 niezale\u017cnego \u017cycia \u017cydowskiego w Polsce, doprowadzi\u0142o do przej\u0119cia w latach 1949\u20131956 ca\u0142kowitej kontroli nad organizacj\u0105 uroczysto\u015bci rocznicowych przez PZPR, a tym samym do ugruntowania w oficjalnej historiografii i przekazie medialnym takiej wersji Powstania w Getcie Warszawskim, kt\u00f3ra odpowiada\u0142a rz\u0105dz\u0105cym.<\/span><\/p>\n

Jak na wizji tej swoje pi\u0119tno odcisn\u0119\u0142a propaganda komunistyczna?<\/strong><\/span><\/p>\n

Stopniowe umacnianie przez parti\u0119 robotnicz\u0105 w\u0142asnej pozycji w kraju oraz rugowanie z \u017cycia publicznego zasad pluralizmu i swobody wypowiedzi umo\u017cliwi\u0142o komunistom zdobycie monopolu na pisanie o powstaniu i \u015bwi\u0119towanie jego kolejnych rocznic. Od pierwszej z nich, obchodzonej jeszcze w atmosferze wojennego chaosu i niepewno\u015bci, a\u017c po ostatni\u0105, kt\u00f3ra przypad\u0142a na czas prze\u0142omu politycznego, manipulowano zatem histori\u0105 getta, interpretuj\u0105c j\u0105 tak, aby pasowa\u0142a do bie\u017c\u0105cej sytuacji politycznej. W tym ci\u0105g\u0142ym \u201episaniu historii od nowa\u201d by\u0142y jednak pewne niezmienne elementy, kt\u00f3rych historyk i publicysta zajmuj\u0105cy si\u0119 tematem nie m\u00f3g\u0142 zlekcewa\u017cy\u0107. Po pierwsze, powstanie przedstawiano jako czyn zbrojny polskiej i \u017cydowskiej lewicy rewolucyjnej. To partia robotnicza mia\u0142a pierwsze\u0144stwo w organizowaniu podziemnego ruchu oporu w getcie, inicjowaniu walk i udzielaniu pomocy walcz\u0105cym powsta\u0144com. Nie mog\u0142o r\u00f3wnie\u017c oby\u0107 si\u0119 bez przypomnienia, \u017ce prawdziwym zwyci\u0119zc\u0105 w tej wojnie by\u0142 ZSRR. Po drugiej stronie barykady, w zale\u017cno\u015bci od sytuacji i czasu, znajdowa\u0142o si\u0119 tzw. reakcyjne podziemie, rz\u0105d polski w Londynie, zachodni alianci i \u015bwiatowe organizacje \u017cydowskie. Wszystkich \u0142\u0105czy\u0142a jedna cecha: mniej lub bardziej otwarcie odm\u00f3wili pomocy walcz\u0105cym. Podobny scenariusz, w kt\u00f3rym wyst\u0119powali tylko jednoznacznie pozytywni i negatywni bohaterowie, obowi\u0105zywa\u0142 w getcie. Po stronie bohater\u00f3w, umieraj\u0105cych z godno\u015bci\u0105 i honorem, znale\u017ali si\u0119 cz\u0142onkowie ruchu oporu, podczas gdy drug\u0105 tworzyli cz\u0142onkowie judenrat\u00f3w, \u017cydowska policja i spekulanci, kt\u00f3rzy mamili swoich rodak\u00f3w wizj\u0105 uratowania \u017cycia. Ich oszuka\u0144cze dzia\u0142ania mia\u0142y sprawi\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci getta zgin\u0119\u0142a bez walki, ha\u0144bi\u0105c\u0105 \u015bmierci\u0105 w komorach gazowych.<\/span><\/p>\n

Pomnik Bohater\u00f3w Getta na warszawskim Muranowie, ods\u0142oni\u0119ty w 1948 r., autorstwa Natana Rapaporta. Dzi\u015b obok monumentu znajduje si\u0119 Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich (fot. Cezary Piwowarski, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported).<\/em><\/span><\/p>\n

W momentach prze\u0142omowych, gdy s\u0142ab\u0142a cenzura a w\u0142adze zezwala\u0142y na krytyk\u0119 \u201eb\u0142\u0119d\u00f3w i wypacze\u0144\u201d, w tej czarno-bia\u0142ej wizji powstania pojawia\u0142y si\u0119 p\u00f3\u0142cienie. Polskie podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe przestawa\u0142o by\u0107 jednolit\u0105, wrog\u0105 ruchowi robotniczemu si\u0142\u0105. Dzielono je na grupy post\u0119powe, kt\u00f3re udziela\u0142y pomocy gettu, oraz nacjonalistyczne i wrogie \u017bydom. W schematycznych uj\u0119ciach tematu obok dow\u00f3dztwa AK, podporz\u0105dkowanego rozkazom Londynu i niech\u0119tnego \u017cydowskim bojownikom wyst\u0119powali pro\u015bci \u017co\u0142nierze i ni\u017csi rang\u0105 dow\u00f3dcy akowscy, kt\u00f3rzy spieszyli z pomoc\u0105 walcz\u0105cym. Nadal wprawdzie pot\u0119piano \u017cydowskich policjant\u00f3w, ale czyniono rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy dzia\u0142aczami judenrat\u00f3w. Chaima Rumkowskiego, przewodnicz\u0105cego judenratu \u0142\u00f3dzkiego, postrzeganego jako tego, kt\u00f3ry bezwzgl\u0119dnie eksploatowa\u0142 swoich rodak\u00f3w, zestawiano ze zrehabilitowanym Adamem Czerniakowem.<\/span><\/p>\n

Generalnie, ideologiczne podej\u015bcie do tematu powodowa\u0142o, i\u017c wa\u017cne tre\u015bci przekazywano w spos\u00f3b jednostronny, uproszczony i zmitologizowany. W historiografii i propagandzie towarzysz\u0105cej kolejnym rocznicom podkre\u015blano zas\u0142ugi spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, w tym przede wszystkim komunist\u00f3w, w ratowaniu \u017byd\u00f3w. Powstanie w getcie, zw\u0142aszcza w pierwszym okresie po wojnie, pe\u0142ni\u0142o funkcj\u0119 przeciwwagi dla Powstania Warszawskiego, kt\u00f3rego organizatorem by\u0142o obce ideologicznie i nastawione wrogo wobec komunizmu podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe.<\/span><\/p>\n

Jakie miejsce w kszta\u0142towaniu pami\u0119ci o powstaniu zajmowali jego \u017cyj\u0105cy uczestnicy?<\/strong><\/p>\n

Bezpo\u015brednio po wojnie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o zr\u00f3wnowa\u017conym wp\u0142ywie przedstawicieli r\u00f3\u017cnych partii, w tym g\u0142\u00f3wnie syjonist\u00f3w, komunist\u00f3w i bundowc\u00f3w na kszta\u0142towanie wizji powstania w getcie warszawskim. Ka\u017cda z tych opcji piel\u0119gnowa\u0142a w\u0142asn\u0105 pami\u0119\u0107, przyznaj\u0105c sobie pierwsze\u0144stwo w organizacji konspiracji i walki w getcie. W sprzeczno\u015bci z wizj\u0105 Icchaka Cukiermana i Cywii Lubetkin, kt\u00f3rzy koncentrowali si\u0119 na ukazaniu kluczowej pozycji syjonist\u00f3w w getcie, sta\u0142o przekonanie Marka Edelmana o tym, i\u017c pierwsz\u0105 organizacj\u0105 bojow\u0105 w getcie warszawskim za\u0142o\u017cyli cz\u0142onkowie Bundu. Dla bundowc\u00f3w nie do przyj\u0119cia by\u0142o z kolei wi\u0105zanie walki w getcie warszawskim i zbrojnego oporu \u017byd\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej z walk\u0105 o w\u0142asne pa\u0144stwo na terenie Palestyny, co czynili syjoni\u015bci. Tak np. w 1948 r. Adolf Berman w \u201ePrze\u0142omie\u201d, pi\u015bmie Poalej-Syjon Lewicy, okre\u015bli\u0142 walcz\u0105c\u0105 w getcie warszawskim \u017bydowsk\u0105 Organizacj\u0105 Bojow\u0105 natchnieniem dla Hagany i oddzia\u0142\u00f3w szturmowych Palmachu walcz\u0105cych w Palestynie o w\u0142asne pa\u0144stwo. W \u015brodowisku syjonist\u00f3w rozwin\u0105\u0142 si\u0119 tak\u017ce silny kult Anielewicza, kt\u00f3rego nie podziela\u0142 Marek Edelman, przedstawiaj\u0105cy go jako zwyk\u0142ego ch\u0142opaka z Powi\u015bla, maluj\u0105cego na polecenie matki czerwon\u0105 farb\u0105 skrzela ryb, aby wygl\u0105da\u0142y na \u015bwie\u017ce. W oficjalnym uj\u0119ciu Anielewicz przedstawiany by\u0142 natomiast jako osoba blisko wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ca z komunistami, a nawet wr\u0119cz jako komunista.<\/span><\/p>\n

Tym, co w pierwszych latach powojennych \u0142\u0105czy\u0142o bundowc\u00f3w, syjonist\u00f3w i komunist\u00f3w by\u0142o wyrzucenie z pami\u0119ci o powstaniu cz\u0142onk\u00f3w \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego. Adolf Berman w przem\u00f3wieniu wyg\u0142oszonym podczas obchod\u00f3w 2. rocznicy powstania podkre\u015bla\u0142, \u017ce w komendzie \u017bydowskiej Organizacji Bojowej nie by\u0142o ani jednego oficera, bo organizacj\u0119 tworzyli robotnicy i m\u0142odzie\u017c. Nie wspomnia\u0142 zupe\u0142nie o \u017bZW, podobnie jak jego istnienie pomija\u0142 w swoich wspomnieniach Marek Edelman.<\/span><\/p>\n

Wzgl\u0119dny pluralizm \u017cydowskiego \u017cycia politycznego w Polsce sko\u0144czy\u0142 si\u0119 w latach 1948-1949 eliminacj\u0105 z niego \u201eBundu\u201d oraz wch\u0142oni\u0119ciem lewicy syjonistycznej przez komunist\u00f3w. Gdy na emigracj\u0119 zdecydowali si\u0119 najwa\u017cniejsi uczestnicy powstania w getcie warszawskim (m.in. Icchak Cukierman, Cywia Lubetkin, Kazik Ratajzer), ich g\u0142os przesta\u0142 by\u0107 s\u0142yszalny w coraz bardziej zamykaj\u0105cej si\u0119 na \u015bwiat Polsce. Jedyna dopuszczana do publicznego przekazu wizja powstania w getcie warszawskim by\u0142a wizj\u0105, kt\u00f3r\u0105 akceptowa\u0142a rz\u0105dz\u0105ca partia. W cieniu pozostawa\u0142 g\u0142os tych, kt\u00f3rzy nie zgadzali si\u0119 na manipulacj\u0119 histori\u0105. Do nich nale\u017ca\u0142 Marek Edelman, kt\u00f3ry pozosta\u0142 wierny swojej opowie\u015bci i o kt\u00f3rego raporcie pt.\u00a0Getto walczy<\/em>\u00a0(wydanym po raz pierwszy w 1945 r.) Zofia Na\u0142kowska napisa\u0142a:\u00a0…jego nieliterackie opowiadanie osi\u0105ga to, co udaje si\u0119 nie wszystkim arcydzie\u0142om. Daje w s\u0142owie powa\u017cnym, celnym, pow\u015bci\u0105gliwym, wolny od frazesu protok\u00f3\u0142 zbiorowego m\u0119cze\u0144stwa, utrwala mechanizm jego przebiegu. Jest tak\u017ce autentycznym dokumentem zbiorowej mocy ducha, ocalonej z najwi\u0119kszej kl\u0119ski, jak\u0105 znaj\u0105 dzieje narod\u00f3w<\/em>. Na owo wyj\u015bcie z cienia zasadniczy wp\u0142yw mia\u0142a ksi\u0105\u017cka-wywiad z M. Edelmanem pt.\u00a0Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem<\/em>, autorstwa Hanny Krall z 1977 r., kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych tekst\u00f3w o getcie warszawskim, w tym tak\u017ce jego walce. S\u0142owa Edelmana:\u00a0chodzi\u0142o przecie\u017c o to, \u017ceby si\u0119 nie da\u0107 zar\u017cn\u0105\u0107, kiedy po nas z kolei przyszli. Chodzi\u0142o tylko o wyb\u00f3r sposobu umierania<\/em>\u00a0sta\u0142y si\u0119 swoistym mottem. To jego nieheroiczna opowie\u015b\u0107 o getcie, powstaniu w nim i jego uczestnikach przez lata przemawia\u0142a i nadal przemawia do wyobra\u017ani o wiele mocniej ni\u017c najbardziej uroczyste obchody czy naukowe opracowania, stanowi\u0105c nierzadko inspiracj\u0119 i zach\u0119t\u0119 do odwa\u017cnych czyn\u00f3w, jak wspomina\u0142a w jednym z wywiad\u00f3w Hanna Krall.<\/span><\/p>\n

Marek Edelman<\/strong> (1919-2009), jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania w getcie (fot. Cezary Piwowarski, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported).<\/em><\/span><\/p>\n

Czy ograniczenia propagandowe wp\u0142ywa\u0142y na badania nad histori\u0105 powstania?<\/strong><\/p>\n

Historia warszawskiego getta i powstania by\u0142a przedmiotem bada\u0144 polskich i zagranicznych historyk\u00f3w od pierwszych lat po wojnie. Pierwsza monografia powstania autorstwa Bernarda Marka pojawi\u0142a si\u0119 ju\u017c w 1944 r. Przez kolejne lata poruszano wiele w\u0105tk\u00f3w dotycz\u0105cych \u017cydowskiego ruchu oporu, \u017cycia w warszawskim getcie i relacji polsko-\u017cydowskich. Wszystkie jednak w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu musia\u0142y odpowiada\u0107 oficjalnej propagandzie lub przynajmniej jej nie negowa\u0107. Autorzy decydowali si\u0119 na kompromisy, co prowadzi\u0142o niejednokrotnie do powa\u017cnych zafa\u0142szowa\u0144 i przemilcze\u0144 w przedstawianiu historii warszawskiego getta. Koncentruj\u0105c si\u0119 na wybranych w\u0105tkach, a pomijaj\u0105c inne, tworzyli mity, np. dotycz\u0105ce polskiej pomocy dla walcz\u0105cego getta. W rezultacie ci, kt\u00f3rzy pomagali stawali si\u0119 niejednokrotnie wa\u017cniejsi od tych, kt\u00f3rych walka i zag\u0142ada dotyczy\u0142a. Jednym z w\u0105tk\u00f3w, o kt\u00f3rych bezpo\u015brednio po wojnie milczano, a w nast\u0119pnych latach przedstawiano niezgodnie z rzeczywisto\u015bci\u0105 by\u0142a historia wspomnianego ju\u017c \u017bZW. Utrwalone w\u00f3wczas mity na temat tej organizacji funkcjonowa\u0142y bardzo d\u0142ugo, o czym w swojej ksi\u0105\u017cce, b\u0119d\u0105cej pierwszym gruntownym opracowaniem dziej\u00f3w \u017bZW, pisali Dariusz Libionka i Laurence Weinbaum w 2011 r.<\/span><\/p>\n

Czy powstanie stanowi\u0142o wa\u017cny element \u015bwiatowej pami\u0119ci i dyskusji o Holokau\u015bcie?<\/strong><\/p>\n

Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce powstanie w getcie warszawskim to jedna z najwi\u0119kszych akcji zbrojnych podziemia w Polsce. U\u017cywaj\u0105c w stosunku do niej okre\u015blenia \u201edu\u017ca akcja\u201d warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na liczby, kt\u00f3re nie s\u0105 w tym wypadku wiarygodnym miernikiem wielko\u015bci powstania. Zosta\u0142o ono bowiem przygotowane, zainicjowane i poprowadzone przez niewiele ponad 700 os\u00f3b na otoczonym murami obszarze kilkunastu ulic, przy niewielkim udziale z zewn\u0105trz. Walki rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 19 kwietnia 1943 r. za\u015b za dat\u0119 zako\u0144czenia powstania zazwyczaj uznaje si\u0119 zburzenie synagogi w getcie, co mia\u0142o miejsce 16 maja. Nie zatem liczby uczestnik\u00f3w czy tym bardziej straty zadane okupantowi \u015bwiadcz\u0105 o jego wielko\u015bci, lecz fakt, i\u017c spo\u015br\u00f3d wszystkich walk stoczonych podczas okupacji przez \u017byd\u00f3w w gettach i obozach, powstanie to trwa\u0142o najd\u0142u\u017cej i by\u0142o najlepiej zorganizowan\u0105 akcj\u0105 wojskow\u0105. Jako takie dostrze\u017cone zosta\u0142o przez polskie podziemie i w\u0142adze na emigracji, spo\u0142ecze\u0144stwo stolicy, rz\u0105dy pa\u0144stw alianckich, wreszcie przez \u017cydowsk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 na \u015bwiecie, kt\u00f3ra przypisa\u0142a mu du\u017ce znaczenie.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119\u0107 o powstaniu w getcie warszawskim stanowi\u0142a jeden z najistotniejszych komponent\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci przede wszystkim polskich \u017byd\u00f3w, zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy pozostali w Polsce, jak i emigrant\u00f3w w krajach Europy Zachodniej, w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej i Po\u0142udniowej oraz w Izraelu. By\u0142o wydarzeniem wywo\u0142uj\u0105cym du\u017ce emocje w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, mia\u0142o swoj\u0105 legend\u0119, kt\u00f3r\u0105 tworzyli jego bohaterowie i wydarzenia. W diasporze obchody rocznicy powstania sta\u0142y si\u0119 okazj\u0105 do przywracania pami\u0119ci pomordowanym, ostrzegania \u015bwiata przed antysemityzmem, a tak\u017ce do demonstrowania poparcia dla polityki Izraela. Z drugiej strony, co tak\u017ce warto podkre\u015bli\u0107, dla przybli\u017cenia opinii publicznej problemu zag\u0142ady \u017byd\u00f3w kluczowe znaczenie mia\u0142 proces Adolfa Eichmanna z 1961 r., nie za\u015b obchody kolejnych rocznic powstania w getcie.<\/span><\/p>\n

Jakie miejsce zryw w warszawskim getcie zajmowa\u0142 w polityce historycznej Izraela?<\/strong><\/p>\n

Powstanie dla zwolennik\u00f3w syjonizmu sta\u0142o si\u0119 zaprzeczeniem tezy, i\u017c \u017bydzi nie potrafi\u0105 walczy\u0107, lecz potulnie przyjmuj\u0105 to, co przyniesie im los. Powsta\u0144cy w getcie w tym uj\u0119ciu byli buntownikami przeciwko wielowiekowej tradycji i filozofii, kt\u00f3ra mia\u0142a oparcie w religii judaistycznej i bazowa\u0142a na strategii przetrwania, nie za\u015b walki. T\u0119 tradycj\u0119 nowoczesne pa\u0144stwo Izrael zdecydowanie odrzuci\u0142o \u2013 idea\u0142em nie by\u0142 religijny, m\u0142ody cz\u0142owiek, kt\u00f3ry sp\u0119dza\u0142 dnie na modlitwie i nauce Tory, lecz bojownik o spraw\u0119 narodow\u0105. Dlatego powstanie w getcie nale\u017ca\u0142o do niewielu wydarze\u0144 z diaspory, kt\u00f3re uznano podczas tworzenia pa\u0144stwa za godne uczczenia i jego bohater\u00f3w: m\u0142odych, zdeterminowanych, zbuntowanych przeciwko tradycji i religii judaistycznej w\u0142\u0105czono do narodowego panteonu. W Izraelu ich walk\u0119 por\u00f3wnywano do powstania Machabeuszy. W 1949 r. Cywia Lubetkin, Antek Cukierman, Kazik Ratajzer i inni bojownicy getta, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 na emigracj\u0119 do Izraela, za\u0142o\u017cyli wsp\u00f3lnie kibuc im. Bohater\u00f3w Getta (Lohamei Haghetaot) w Galilei Zachodniej. Anielewiczowi po\u015bwi\u0119cono inny kibuc nazwany od jego imienia Yad Mordechai.<\/span><\/p>\n

Icchak Cukierman<\/strong> (1915-1981), w czasie powstania \u0142\u0105cznik mi\u0119dzy \u017bOB i AK, zeznaje podczas procesu Adolfa Eichmanna (1961 r.)<\/em><\/span><\/p>\n

W Jerozolimie o powstaniu przypomina stoj\u0105ca naprzeciwko Knesetu monumentalna menora, podarowana przez gminy \u017cydowskie z Wielkiej Brytanii i Irlandii P\u00f3\u0142nocnej. Na ka\u017cdym z ramion \u015bwiecznika wyrze\u017abiono sceny z dziej\u00f3w \u017byd\u00f3w, obrazuj\u0105ce szczeg\u00f3lnie wa\u017cne wydarzenia i postaci. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142y si\u0119 trzy istotne wydarzenia dla \u017cydowskiej tradycji narodowowyzwole\u0144czej: wojna Machabeuszy, powstanie Bar Kochby i Powstanie w Getcie Warszawskim. Warto r\u00f3wnie\u017c przypomnie\u0107, \u017ce w Muzeum Pami\u0119ci Yad Vashem w latach 70. postawiono replik\u0119 warszawskiego Pomnika Bohater\u00f3w Getta. Te fakty \u015bwiadcz\u0105 o uznaniu powstania (a tak\u017ce innych tego typu walk i akcji zbrojnych) za cz\u0119\u015b\u0107 historycznego dziedzictwa pa\u0144stwa Izrael.<\/span><\/p>\n

Jak na pami\u0119\u0107 powstania w Polsce wp\u0142yn\u0119\u0142a nagonka antysemicka z 1968 r.?<\/strong><\/p>\n

Lata 1968\u20131969 by\u0142y okresem szczeg\u00f3lnie niekorzystnym dla organizacji obchod\u00f3w rocznic Powstania w Getcie Warszawskim. Odbywa\u0142y si\u0119 one w cieniu zaaran\u017cowanego przez w\u0142adze \u201eurz\u0119dowego\u201d antysemityzmu i wyjazd\u00f3w z Polski ludzi r\u00f3\u017cnych zawod\u00f3w, bardzo cz\u0119sto zasymilowanych i nie definiuj\u0105cych si\u0119 jako \u017bydzi. O niew\u0142a\u015bciwe podej\u015bcie do polityki Izraela i wojny sze\u015bciodniowej w\u0142adze PRL oskar\u017ca\u0142y g\u0142\u00f3wne instytucje \u017cydowskie w Polsce: Towarzystwo Spo\u0142eczno-Kulturalne \u017byd\u00f3w, redakcj\u0119 \u201eFo\u0142ks Sztyme\u201d i \u017bydowski Instytut Historyczny. W historiografii dotycz\u0105cej powstania, jak i podczas skromnych obchod\u00f3w jego rocznicy, w coraz wi\u0119kszym stopniu akcentowano polsk\u0105 pomoc dla walcz\u0105cych i gin\u0105cych w getcie \u017byd\u00f3w. Na zarzut nie udzielenia pomocy \u017bydom w czasie wojny przez Polak\u00f3w odpowiadano kontrargumentem, i\u017c cz\u0142onkowie mi\u0119dzynarodowych organizacji \u017cydowskich ponosz\u0105 wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za zag\u0142ad\u0119 wsp\u00f3\u0142braci. Kierownictwo partii podkre\u015blaj\u0105c duchow\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z \u017cydowskimi ofiarami II wojny \u015bwiatowej i powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na testament bojownik\u00f3w getta, atakowa\u0142o jednocze\u015bnie zamordowanych, uratowanych i ich potomk\u00f3w za brak wdzi\u0119czno\u015bci wobec tych, kt\u00f3rzy podj\u0119li ryzyko ich ratowania. Tylko pozornie sytuacja ta mog\u0142a wydawa\u0107 si\u0119 paradoksaln\u0105. W rzeczywisto\u015bci jednak dzia\u0142ania te wpisywa\u0142y si\u0119 w swoist\u0105 rywalizacj\u0119 martyrologii i walki narodu \u017cydowskiego i polskiego w czasie II wojny \u015bwiatowej.<\/span><\/p>\n

Kiedy pami\u0119\u0107 powstania w getcie zacz\u0119\u0142a uwalnia\u0107 si\u0119 w Polsce spod politycznych okow\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Pocz\u0105tk\u00f3w politycznej wolno\u015bci mo\u017cna szuka\u0107 w momencie pojawienia si\u0119 niezale\u017cnego od oficjalnego dyskursu historycznego o getcie i jego walce, czyli po 1956 r. Kolejne lata przynios\u0142y dalsze zmiany, na co wp\u0142yw mia\u0142o niew\u0105tpliwie zaanga\u017cowanie wielu pisarzy i publicyst\u00f3w, kt\u00f3rzy w swoich tekstach prezentowali w\u0142asn\u0105 wizj\u0119 getta. Z czasem pi\u015bmiennictwo historyczne na temat zag\u0142ady \u017byd\u00f3w i ruchu oporu w getcie zosta\u0142o nawet wyparte przez literatur\u0119 faktu, o czym \u015bwiadczy du\u017ca popularno\u015b\u0107 dw\u00f3ch wydanych w latach 70. XX w. ksi\u0105\u017cek:\u00a0Rozm\u00f3w z katem<\/em>autorstwa Kazimierza Moczarskiego oraz wywiadu z Markiem Edelmanem\u00a0Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem<\/em>, przeprowadzonego przez Hann\u0119 Krall.<\/span><\/p>\n

Kolejnym, wa\u017cnym punktem by\u0142a organizacja niezale\u017cnych obchod\u00f3w rocznicy powstania, przede wszystkim w latach 80. XX w. (1983 r. i 1988 r.). W tym momencie w\u0142adze straci\u0142y monopol na opowiadanie o getcie i powstaniu. W publicznych debatach, sporach historyk\u00f3w i publicyst\u00f3w w latach 80. coraz bardziej zdecydowanie odrzucano fa\u0142sz, nie zgadzano si\u0119 na niedom\u00f3wienia, poszukiwano prawdy o polskiej i \u017cydowskiej przesz\u0142o\u015bci. Tak\u017ce po 1989 r. pojawia\u0142y si\u0119 pr\u00f3by wykorzystywania historii getta do bie\u017c\u0105cych cel\u00f3w politycznych. Okoliczno\u015bci\u0105 ku temu sprzyjaj\u0105c\u0105 by\u0142o pojawienie si\u0119 na rynku wydawniczym ksi\u0105\u017cki Mariana Apfelbauma, paryskiego lekarza (Dwa sztandary. Rzecz o powstaniu w getcie warszawskim<\/em>), kt\u00f3ry wed\u0142ug w\u0142asnego przekazu mia\u0142 by\u0107 krewnym Dawida Moryca Apfelbauma, dow\u00f3dcy \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego, a kt\u00f3ry to \u2013 wed\u0142ug wiarygodnych ustale\u0144 historyk\u00f3w \u2013 nie istnia\u0142. Pisz\u0105cy z entuzjazmem o ksi\u0105\u017cce dziennikarze gloryfikowali \u017bZW jako organizacj\u0119 powi\u0105zan\u0105 z polskim niepodleg\u0142o\u015bciowym podziemiem, zestawiaj\u0105c j\u0105 z \u017bydowsk\u0105 Organizacj\u0105 Bojow\u0105, przedstawian\u0105 jako organizacja prokomunistyczna. Jednak w sytuacji wolno\u015bci wypowiedzi tego typu manipulacje i przeinaczenia maj\u0105 mniejsze szanse na przetrwanie pr\u00f3by czasu.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

histori\u0119 powstania w getcie pisano wci\u0105\u017c od nowa Renata Kobylarz-Bu\u0142a 70 lat temu wybuch\u0142o powstanie w warszawskim getcie. Tragedia i bohaterstwo walcz\u0105cych \u017byd\u00f3w sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym wydarzeniem w okupowanej Polsce, nie mniej trudn\u0105 histori\u0119 ma te\u017c pami\u0119\u0107 o walkach z kwietnia i maja 1943 r. w dzielnicy \u017cydowskiej. O meandrach spor\u00f3w i propagandowych wizji powstania […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60854"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60854"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60854\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60864,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60854\/revisions\/60864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}