{"id":60865,"date":"2018-04-15T17:09:07","date_gmt":"2018-04-15T15:09:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60865"},"modified":"2018-04-15T07:55:14","modified_gmt":"2018-04-15T05:55:14","slug":"24-09-25","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60865","title":{"rendered":"Kt\u00f3rego\u015b dnia na progu Wichr\u00f3wki stan\u0119\u0142o \u017cydowskie ma\u0142\u017ce\u0144stwo."},"content":{"rendered":"<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/wyborcza.pl\/AkcjeSpecjalne\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" class=\"center alignleft\" src=\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/wyborcza-akad.png\" alt=\"\" width=\"45%\" \/><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"http:\/\/wyborcza.pl\/AkcjeSpecjalne\/7,155762,23235803,ktoregos-dnia-na-progu-wichrowki-stanelo-zydowskie.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Kt\u00f3rego\u015b dnia na progu Wichr\u00f3wki stan\u0119\u0142o \u017cydowskie ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Zbigniew Pajor o nic nie pyta\u0142, ukry\u0142 ich pod pod\u0142og\u0105<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Renata Rad\u0142owska<\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"background: #d0e6fa; width: 710px; height: 15px;\" \/>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"http:\/\/bi.gazeta.pl\/im\/40\/28\/16\/z23235904V,Zdjecie-rodziny-sprzed-Wichrowki.jpg\" width=\"100%\" \/><span style=\"color: #808080;\"><em>Zdj\u0119cie rodziny sprzed Wichr\u00f3wki (Fot. arch. pryw.)<\/em><\/span><\/p>\n<p class=\"article-lead\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Chcia\u0142abym wiedzie\u0107, jak Winklerowie \u017cyli pod t\u0105 pod\u0142og\u0105. Kto im przynosi\u0142 jedzenie? Tata rozmawia\u0142 z nimi? O czym? Kiedy stamt\u0105d wyszli? I w kt\u00f3rym kierunku poszli?<\/span><\/p>\n<p class=\"article-lead\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201eKonie nie chcia\u0142y wieczorem tamt\u0119dy chodzi\u0107. Ludzie obje\u017cd\u017cali wi\u0119c Wichr\u00f3wk\u0119 do\u0142em. Ko\u0144 mojego ojca Edwarda, ale i konie Dominika Jelenia i Piercha\u0142y stawa\u0142y tam d\u0119ba\u201d \u2013 opowiada\u0142 Kazimierz So\u0142tys z Dursztyna. Opowiada\u0142 o Wichr\u00f3wce, przedziwnej willi na Spiszu \u2013 pi\u0119knej, drewnianej, podobno przekl\u0119tej. I dorzuci\u0142 jeszcze, o c\u00f3rce \u00f3wczesnego w\u0142a\u015bciciela (bo dom przechodzi\u0142 z r\u0105k do r\u0105k, a te r\u0119ce nie zawsze by\u0142y zwyczajne): \u201eKiedy\u015b uciek\u0142a stamt\u0105d w nocy. Pobieg\u0142a najpierw do Mochorka, potem do mojego ojca, kt\u00f3ry wtedy by\u0142 so\u0142tysem. Skar\u017cy\u0142a si\u0119 te\u017c mojej matce. Pami\u0119tam te\u017c, \u017ce kt\u00f3rej\u015b nocy poszli tam ch\u0142opi sprawdza\u0107, czy rzeczywi\u015bcie w Wichr\u00f3wce straszy, bo jej nie uwierzyli. I co? I w \u015brodku nocy uciekli do dom\u00f3w\u201d (wspomnienie opublikowane na Durszty\u0144skim Portalu Informacyjnym).<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"article-lead\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\"><span style=\"color: #000080;\"><span style=\"color: #000080;\">Maria Makuch: \u2013 Dom postawiony przez mojego dziadka Bogus\u0142awa Pajora rzeczywi\u015bcie mia\u0142 co\u015b w sobie. Mo\u017ce i przyci\u0105ga\u0142 dziwak\u00f3w, ch\u0142on\u0105\u0142 nieszcz\u0119\u015bcie, ale nie by\u0142 przekl\u0119ty. To lata tajemnic, cierpienie, strach, a jednak wielka nadzieja. M\u00f3j tato, Zbigniew Pajor, ukrywa\u0142 w nim kurier\u00f3w, ludzi AK, kt\u00f3rzy przez g\u00f3ry docierali z informacjami do Budapesztu (tzw. w\u0119gierskie wrota). M\u00f3j tato schowa\u0142 w nim pod pod\u0142og\u0105 \u017cydowskie ma\u0142\u017ce\u0144stwo, uratowa\u0142 im \u017cycie. Szkoda, bardzo szkoda, \u017ce nigdy nie chcia\u0142 o tym opowiada\u0107. Ta historia zosta\u0142a tylko w rodzinie, wie o niej niewielu. Nie, tata nie ma medalu Yad Vashem ani swojego drzewka.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<section class=\"article-text\">\n<section class=\"art_content\">\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Polski dom w niepolskim kraju<\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Bogus\u0142aw Pajor zawsze marzy\u0142 o domu w g\u00f3rach, pos\u0142ucha\u0142 zaprzyja\u017anionych ksi\u0119\u017cy reformat\u00f3w z Krakowa i kupi\u0142 kawa\u0142ek ziemi na Spiszu, w Dursztynie. Na g\u00f3rze Honaj. Dooko\u0142a tylko polany i lasy; je\u017celi domy, to daleko. Z przeszklonej werandy wida\u0107 by\u0142o Tatry.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">By\u0142 notariuszem, mia\u0142 kancelari\u0119 w centrum Krakowa i dom przy ul. Czarnowiejskiej. I dw\u00f3ch syn\u00f3w \u2013 Zbigniewa i Kazimierza \u2013 oraz c\u00f3rk\u0119 Krystyn\u0119. Wichr\u00f3wka mia\u0142a by\u0107 dla nich. Stan\u0119\u0142a w 1935 r. Pajorowie sp\u0119dzali tam wakacje, przyje\u017cd\u017cali zim\u0105.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Sielanka sko\u0144czy\u0142a si\u0119 we wrze\u015bniu 1939 r., a ostatecznie w dniu, w kt\u00f3rym Gestapo aresztowa\u0142o Bogus\u0142awa. Mia\u0142 dojecha\u0107 do syna Zbigniewa i Antoniny Ma\u0142asi\u0144skiej (p\u00f3\u017aniej w konspiracji \u201eNinka\u201d), narzeczonej starszego syna Kazimierza, kt\u00f3ry ju\u017c wtedy walczy\u0142 na Zachodzie. Bogus\u0142aw nigdy tam nie dotar\u0142, a przecie\u017c rodzina przekupi\u0142a, kogo mog\u0142a, walczy\u0142a o ojca. Trafi\u0142 najpierw do aresztu na Montelupiuch w Krakowie, zgin\u0105\u0142 w Palmirach pod Warszaw\u0105 w czerwcu 1940 r.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Rodzina si\u0119 podzieli\u0142a: w Krakowie matka i siostra, w Dursztynie \u2013 syn i narzeczona drugiego syna. Zbigniew by\u0142 jedynym gospodarzem Wichr\u00f3wki. Maria Makuch: \u2013 W trakcie wojny Polska straci\u0142a Dursztyn i inne miejscowo\u015bci. Wichr\u00f3wka by\u0142a polskim domem w niepolskim kraju.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Kiedy sko\u0144czy\u0142y si\u0119 pieni\u0105dze, Zbigniew sprzedawa\u0142 meble, krzes\u0142o po krze\u015ble, st\u00f3\u0142 po stole.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Spisz i Podhale to tereny przemytnik\u00f3w. Jedni rzeczywi\u015bcie przemycali, inni przekazywali raporty, rozkazy, byli kurierami Pa\u0144stwa Podziemnego. Taka dzia\u0142alno\u015b\u0107 potrzebowa\u0142a tajemnicy, ukrycia. Wichr\u00f3wka by\u0142a idealna. Wypatrzy\u0142 j\u0105 Dominik Stanek z \u0141apsz Ni\u017cnych, w kt\u00f3rego domu by\u0142a ju\u017c kryj\u00f3wka, tyle \u017ce cholernie na widoku. Stanek chodzi\u0142 wok\u00f3\u0142 willi, podpytywa\u0142 Zbigniewa, sprawdza\u0142, czy odwa\u017cny, potrafi ryzykowa\u0107.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Trafi\u0142. Zbigniew i Antonina zostali konspiratorami, wst\u0105pili do AK. Wichr\u00f3wka zamieni\u0142a si\u0119 w baz\u0119 kurier\u00f3w. Syn Bogus\u0142awa nie w\u0105tpi\u0142, \u017ce tak trzeba. Tu zatrzymywali si\u0119 J\u00f3zef Stanek (\u201eJ\u00f3zek\u201d, \u201eLis\u201d) i Zbigniew Ry\u015b (\u201eZbyszek\u201d), kurierzy. Ale nie tylko oni. By\u0107 mo\u017ce i Jan Karski.<\/span><b><\/b><\/p>\n<p class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Baza<\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">To by\u0142o skomplikowane, to wymaga\u0142o kluczenia, precyzji w planowaniu, zgrania.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Durszty\u0144ski Portal Informacyjny: \u201eWioz\u0105cy przesy\u0142k\u0119 kurier najpierw z Warszawy musia\u0142 dojecha\u0107 do Waksmundu, a stamt\u0105d (przez Harklow\u0105, rzek\u0119 Bia\u0142k\u0119, Krempachy i Dursztyn) do \u0141apsz Ni\u017cnych. P\u00f3\u017aniej (ju\u017c na S\u0142owacji) przedostawa\u0142 si\u0119 do Spiskiej Starej Wsi, a potem taks\u00f3wk\u0105 przez Kie\u017cmark, Poprad i Dobszyn\u0119 do Polomy. Tam wysiada\u0142 z wioz\u0105cego go samochodu i po pokonaniu pieszo ok. 15 km meldowa\u0142 si\u0119 na stacji Ro\u017cniawa, by wsi\u0105\u015b\u0107 do jad\u0105cego do Budapesztu poci\u0105gu. (\u2026) Potem zmieniono nieco spos\u00f3b przemierzania tej trasy, tworz\u0105c dobrze przemy\u015blan\u0105 sztafet\u0119 kuriersk\u0105. I tak pierwszy \u0142\u0105cznik (tzn. kurier krajowy) dostarcza\u0142 poczt\u0119 z Warszawy do Waksmundu, drugi bra\u0142 j\u0105 stamt\u0105d do \u0141apsz Ni\u017cnych, trzeci (by\u0142 nim posiadaj\u0105cy obywatelstwo s\u0142owackie Polak J\u00f3zef Stanek) przewozi\u0142 tajne papiery do s\u0142owackiej Polomy, a tam czeka\u0142 ju\u017c Zbigniew Ry\u015b, by dostarczy\u0107 przesy\u0142k\u0119 do Budapesztu\u201d.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Wichr\u00f3wka by\u0142a tym miejscem, w kt\u00f3rym kurierzy przekazywali sobie przesy\u0142ki, odpoczywali. Ry\u015b wspomina\u0142: \u201eW czasie ka\u017cdorazowych przej\u015b\u0107 noc\u0105 obok Wichr\u00f3wki zachwyca\u0142em si\u0119 jej po\u0142o\u017ceniem i przydatno\u015bci\u0105 w czasie konspiracji \u2013 z dala od zabudowa\u0144 ludzkich i blisko lasu\u201d.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">To pewne, \u017ce Zbigniew Pajor i Antonina Ma\u0142asi\u0144ska nie wiedzieli na pocz\u0105tku, kogo ukrywaj\u0105. My\u015bleli, \u017ce zwyczajnych przemytnik\u00f3w, ci przecie\u017c mieli zawsze przy sobie towar (cukier, naft\u0119, cokolwiek). P\u00f3\u017aniej dostali ju\u017c konkretne zadania. W Wichr\u00f3wce najlepsz\u0105 kryj\u00f3wk\u0105 by\u0142 strych \u2013 jak si\u0119 zdj\u0119\u0142o belki z cz\u0119\u015bci stropu, a potem przykry\u0142o je s\u0142om\u0105, tworzy\u0142 si\u0119 bunkier, w kt\u00f3rym mog\u0142o si\u0119 schowa\u0107 kilka os\u00f3b. Kiedy baza u Dominika Stanka zosta\u0142a odkryta, Zbigniew Pajor przeprowadzi\u0142 kurier\u00f3w do Waksmundu.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Baza w Wichr\u00f3wce dzia\u0142a\u0142a na wysokich obrotach do wybuchu powstania warszawskiego. Potem kurierzy pukali do drzwi willi coraz rzadziej. Jesieni\u0105 1944 r. rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 czystka ludno\u015bci \u017cydowskiej na Spiszu i Podhalu. Kt\u00f3rego\u015b dnia na progu Wichr\u00f3wki stan\u0119li Winklerowie, \u017cydowskie ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Zbigniew Pajor o nic nie pyta\u0142, ukry\u0142 ich pod pod\u0142og\u0105.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Maria Makuch: \u2013 Tato nigdy o tym nie m\u00f3wi\u0142. Mo\u017ce czasem mama co\u015b wspomnia\u0142a \u2013 \u017ce nie wyszli z lasu, nie wyskoczyli z poci\u0105gu; ta operacja by\u0142a przygotowywana. Tato zawsze si\u0119 ba\u0142, \u017ce opowiem w szkole komu\u015b t\u0119 histori\u0119; on w latach 50. stawa\u0142 na baczno\u015b\u0107, jak tylko us\u0142ysza\u0142, \u017ce pod domem zaparkowa\u0142o auto (my\u015bla\u0142, \u017ce to UB). Nie powiedzia\u0142 wi\u0119c ani s\u0142owa, a ja bym chcia\u0142a wiedzie\u0107: jak Winklerowie \u017cyli pod t\u0105 pod\u0142og\u0105? Kto im przynosi\u0142 jedzenie? Tata rozmawia\u0142 z nimi? O czym? Kiedy stamt\u0105d wyszli? W kt\u00f3rym kierunku poszli?<\/span><b><\/b><\/p>\n<p class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Praga<\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Oskar Winkler \u2013 rocznik 1909, s\u0142owacki architekt, projektowa\u0142 domy w \u0141uczeniecu, Ba\u0144skiej Bystrzycy, Rymawskiej Sobocie. Kiedy wybuch\u0142a wojna, walczy\u0142 w armii w\u0119gierskiej, trafi\u0142 w ko\u0144cu do Rosji. Cz\u0119\u015b\u0107 jego rodziny zgin\u0119\u0142a w Auschwitz. Do ko\u0144ca wojny ukrywa\u0142 si\u0119 w Wichr\u00f3wce. Potem wr\u00f3ci\u0142 do zawodu, by\u0142 wizjonerem; t\u0119 karier\u0119 przerwa\u0142a katastrofa budowlana na osiedlu, kt\u00f3re zaprojektowa\u0142. S\u0105d uzna\u0142, \u017ce jest niewinny, ale to nie mia\u0142o \u017cadnego znaczenia. Co mia\u0142o si\u0119 przylepi\u0107 do Winklera, przylepi\u0142o si\u0119 na zawsze. Zmar\u0142 w 1970 r. na zawa\u0142 serca (pierwszy prze\u017cy\u0142, drugiego ju\u017c nie).<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Tyle pisze s\u0142owacki portal\u00a0<a class=\"art_link\" style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/lepsiebyvanie.centrum.sk\/\" rel=\"nofollow\">Lepsiebyvanie.centrum.sk<\/a>.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ale Maria ma w domu album. Rzadko do niego zagl\u0105da\u0142a. By\u0142 jednym z wielu rodzinnych, nic wyj\u0105tkowego.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Otworzy\u0142a go kiedy\u015b, patrzy, a w nim rodzice \u2013 pewnie na wycieczce, bo okolice \u0142adne, u\u015bmiechni\u0119ci; stoj\u0105 przy zabytku, gdzie\u015b w ruinach zamku, pozuj\u0105 na placu, pij\u0105 kaw\u0119, siedz\u0105 w restauracji.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">A z nimi kto? Kobieta i m\u0119\u017cczyzna, po pi\u0119\u0107dziesi\u0105tce, niscy oboje, roze\u015bmiani. I Maria zacz\u0119\u0142a kojarzy\u0107: rodzice pojechali na wycieczk\u0119 do Pragi, kto\u015b, kto nazywa\u0142 si\u0119 troch\u0119 po niemiecku, przys\u0142a\u0142 im zaproszenie; to nazwisko ju\u017c s\u0142ysza\u0142a. Winklerowie.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Zacz\u0119\u0142a sobie przypomina\u0107: mama przecie\u017c m\u00f3wi\u0142a, \u017ce ci pa\u0144stwo zaprosili ich na wycieczk\u0119 (rok 1963); \u017ce oni byli bardzo eleganccy, dostojni tacy, dobrzy. Pajorowie nigdy wcze\u015bniej nie bywali w takich restauracjach.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">A potem cisza. Ju\u017c o Winklerach si\u0119 nie m\u00f3wi\u0142o. Tamto spotkanie obu rodzin w Pradze by\u0142o ostatnie.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">C\u00f3rka Marii Makuch, Aleksandra, szuka Winkler\u00f3w (dzieci, mo\u017ce wnuk\u00f3w). Upar\u0142a si\u0119, \u017ce znajdzie. Bo to, co si\u0119 spotka\u0142o, potem rozesz\u0142o, musi si\u0119 znowu spotka\u0107, \u017ceby zako\u0144czy\u0107 t\u0119 histori\u0119.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong><span style=\"color: #000000;\">Jak \u015amia\u0142kowski ze Zwierzy\u0144skim<\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Sk\u0105d te opowie\u015bci, \u017ce w Wichr\u00f3wce straszy?<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Bracia Pajorowie przyjechali do willi zaraz po wojnie. Wchodz\u0105 do \u015brodka, a tam dwa trupy \u2013 Niemiec i Rosjanin. Pierwszy drugiego odkry\u0142, drugi pr\u00f3bowa\u0142 pierwszego zatrzyma\u0107? Bracia sprzedali Wichr\u00f3wk\u0119.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Kupi\u0142 j\u0105 J\u00f3zef \u015amia\u0142kowski, nowotar\u017canin. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry stworzy\u0142 sw\u00f3j \u017cyciorys (bo raczej nie ma potwierdzenia, \u017ce walczy\u0142 pod Monte Cassino, \u017ce uratowa\u0142 ludzi w sanatorium w Alpach, wynosz\u0105c ich na w\u0142asnych plecach; \u017ce przyj\u0105\u0142 go papie\u017c i obdarowa\u0142 relikwiami). Wichr\u00f3wk\u0119 przechrzci\u0142 na Dunin\u00f3wk\u0119 (niby \u017ce wywodzi si\u0119 ze szlacheckiego rodu Dunin\u00f3w, herbu \u0141ab\u0119d\u017a). Ludzie m\u00f3wili o nim, \u017ce jasnowidz. Patrz\u0105c na cz\u0142owieka, potrafi znale\u017a\u0107 w nim chorob\u0119 i uleczy\u0107.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ze \u015amia\u0142kowskim i jego \u017con\u0105 zamieszka\u0142 w willi niejaki Zwierzy\u0144ski, kt\u00f3ry mia\u0142 zosta\u0107 gajowym. Gospodarz i go\u015b\u0107 mieli podobne charaktery, po\u017cycie s\u0105siedzkie (w dodatku pod tym samym dachem) si\u0119 nie uk\u0142ada\u0142o. Kt\u00f3rego\u015b dnia Zwierzy\u0144ski porwa\u0142 flint\u0119 i wycelowa\u0142 w \u015amia\u0142kowskiego. Odda\u0142 dwa strza\u0142y.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Dzisiaj Wichr\u00f3wka to dom rekolekcyjny.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Zbigniew<\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Maria Makuch: \u2013 M\u00f3wi\u0105, \u017ce powinnam by\u0107 z taty dumna, przecie\u017c by\u0142 w AK, ukrywa\u0142 kurier\u00f3w, opiekowa\u0142 si\u0119 dw\u00f3jk\u0105 \u017byd\u00f3w. Co to znaczy \u201eduma\u201d? Co ona dzi\u015b znaczy? Bo mnie kojarzy si\u0119 ze wstawaniem z kolan. Tato zrobi\u0142 to, co powinien zrobi\u0107 cz\u0142owiek \u2013 zachowa\u0142 si\u0119 przyzwoicie. Najlepsze, co m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107. Medale i drzewka s\u0105 niewa\u017cne. Ta historia jest taka nasza, niech tak zostanie.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Maria jest \u017con\u0105 Janusza Makucha, dyrektora Festiwalu Kultury \u017bydowskiej. Tak sobie kiedy\u015b rozmawiali:<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">On: \u2013 W gara\u017cu zimuje drzewko oliwne, ju\u017c chyba czas, \u017ceby je wynie\u015b\u0107 do ogrodu.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ona: \u2013 Jeszcze za zimno.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">On: \u2013 A mo\u017ce je posadzi\u0107 przy domu?<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ona: \u2013 Nie wytrzyma na mrozie, nie w naszym klimacie.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">On: \u2013 To mo\u017ce jaki\u015b d\u0105b posadzi\u0107? Daliby\u015bmy mu na imi\u0119 Zbigniew.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<\/section>\n<\/section>\n<hr style=\"background: #d0e6fa; width: 710px; height: 15px;\" \/>\n<div id=\"content\" class=\" content-alignment&lt;br \/&gt;&lt;br \/&gt; \">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><em>Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion&#8217;68,<\/em><em><br \/>\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion&#8217;68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.<br \/>\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:<br \/>\n<\/em><span style=\"color: #000080;\"><strong><em><a style=\"color: #000080;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\"><span style=\"text-decoration: underline;\">webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<hr style=\"width: 710px;\" \/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kt\u00f3rego\u015b dnia na progu Wichr\u00f3wki stan\u0119\u0142o \u017cydowskie ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Zbigniew Pajor o nic nie pyta\u0142, ukry\u0142 ich pod pod\u0142og\u0105 Renata Rad\u0142owska Zdj\u0119cie rodziny sprzed Wichr\u00f3wki (Fot. arch. pryw.) Chcia\u0142abym wiedzie\u0107, jak Winklerowie \u017cyli pod t\u0105 pod\u0142og\u0105. Kto im przynosi\u0142 jedzenie? Tata rozmawia\u0142 z nimi? O czym? Kiedy stamt\u0105d wyszli? I w kt\u00f3rym kierunku poszli? \u201eKonie nie [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60865"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60865"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60865\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60871,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60865\/revisions\/60871"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}