{"id":60880,"date":"2018-04-16T17:09:07","date_gmt":"2018-04-16T15:09:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60880"},"modified":"2018-04-15T08:38:00","modified_gmt":"2018-04-15T06:38:00","slug":"24-09-26","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60880","title":{"rendered":"Jeden z trzech “tytan\u00f3w ducha”"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>M\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 w III RP polityczn\u0105 karier\u0119, ale tylko \u2013 w sekrecie \u2013 doradza\u0142 premierowi. Jeden z trzech “tytan\u00f3w ducha”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

\u0141UKASZ LUBA\u0143SKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Zdaniem Jana Olszewskiego, postawa Jakuba Karpi\u0144skiego podczas trwaj\u0105cego w latach 1969-1970 tzw. procesu \u201etaternik\u00f3w\u201d by\u0142a wzorowa. \u2013 On po prostu nic nie m\u00f3wi\u0142 \u2013 wspomina adwokat i by\u0142y premier \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od wielu m\u0142odych, niedo\u015bwiadczonych ludzi, kt\u00f3rzy bardzo \u0142atwo wpadali w zastawiane przez \u015bledczych pu\u0142apki. W czwartek 22 marca minie 15. rocznica \u015bmierci Jakuba Karpi\u0144skiego.<\/strong><\/p>\n

By\u0142 pionierem bada\u0144 nad epok\u0105 PRL; pierwszym \u201epeerelist\u0105\u201d, jak okre\u015bli\u0142 go profesor Jerzy Eisler. Jego publikacje o ustroju komunistycznym cieszy\u0142y si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w drugim obiegu. Intensywnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Jerzym Giedroyciem, wydaj\u0105c (jako \u201eMarek Tarniewski\u201d) ksi\u0105\u017cki w paryskim Instytucie Literackim i pisz\u0105c do \u201eKultury\u201d.<\/span><\/p>\n

Ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata<\/span><\/b><\/span><\/p>\n

Jakuba Karpi\u0144skiego, podobnie jak jego m\u0142odszych braci, Wojciecha (pisarza, historyka sztuki) i Marka (by\u0142ego urz\u0119dnika pa\u0144stwowego, publicyst\u0119) kszta\u0142towa\u0142 inteligencki dom. Matka \u2013 Stanis\u0142awa Karpi\u0144ska by\u0142a c\u00f3rk\u0105 przedwojennego w\u0142a\u015bciciela maj\u0105tku na Czerniakowie, gdzie w czasie wojny schronienie znalaz\u0142o wielu \u017byd\u00f3w z Haszomer Hatzair (mi\u0119dzynarodowej m\u0142odzie\u017cowej organizacji syjonistycznej). P\u00f3\u017aniej podj\u0119li oni walk\u0119 w powstaniu w getcie warszawskim. Z kolei Zbigniew Karpi\u0144ski by\u0142 uznanym architektem, profesorem.\u00a0<\/span><\/p>\n

Niebagatelne znaczenie mia\u0142a szko\u0142a. Rafa\u0142 Marsza\u0142ek, kolega Jakuba Karpi\u0144skiego z liceum Reytana \u2013 obecnie krytyk filmowy \u2013 kilka lat temu w \u201eStanie rzeczy\u201d, p\u00f3\u0142roczniku Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, wspomina\u0142, jak czerpali gar\u015bciami od wymagaj\u0105cych, acz ciep\u0142ych przedwojennych profesor\u00f3w, ucz\u0105c si\u0119 od nich wra\u017cliwo\u015bci na \u015bwiat, rzetelno\u015bci poznawczej, dyscypliny wewn\u0119trznej i poczucia wsp\u00f3lnoty.<\/span><\/p>\n

Wikipedia: \u017byciorys<\/span><\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

Absolwent\u00a0VI Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Tadeusza Reytana w Warszawie<\/a>. W latach 1958-1964 studiowa\u0142 filozofi\u0119 i socjologi\u0119 na\u00a0Uniwersytecie Warszawskim<\/a>, przewodniczy\u0142 ko\u0142u naukowemu student\u00f3w socjologii. Od 1964 pracowa\u0142 jako asystent, a nast\u0119pnie starszy asystent na Wydziale Filozoficznym UW. Wspiera\u0142 protesty studenckie w\u00a0marcu 1968<\/a>, m.in. w jego mieszkaniu podj\u0119to decyzj\u0119 o zorganizowaniu wiecu w dniu 8 marca 1968 w obronie\u00a0Adama Michnika<\/a>\u00a0i\u00a0Henryka Szlajfera<\/a>, napisa\u0142 te\u017c wsp\u00f3lnie z\u00a0Jadwig\u0105 Staniszkis<\/a>\u00a0i\u00a0Andrzejem Mencwelem<\/a>\u00a0\u201eDeklaracj\u0119 ruchu studenckiego\u201d og\u0142oszon\u0105 28 marca 1968. Zosta\u0142 aresztowany w dniu 9 maja 1968 i zwolniony bez procesu we wrze\u015bniu tego\u017c roku. Zosta\u0142 zawieszony w prawach pracownika UW.<\/em><\/span><\/p>\n

W siedzibie Polskiego PEN Clubu, dwa miesi\u0105ce przed \u015bmierci\u0105 Jakub Karpi\u0144ski odebra\u0142 Nagrod\u0119 im. Jana Strzeleckiego. Warszawa, 13 stycznia 2003 r. Fot. PAP\/Andrzej Rybczy\u0144ski<\/em><\/span><\/p>\n

Marsza\u0142ek przywo\u0142a\u0142 obrazy z pa\u017adziernika 1956 r., powsta\u0142e wtedy wyspy wolno\u015bci; opisa\u0142, jak 16-letni w\u00f3wczas Jakub \u201e\u0142apczywie ch\u0142on\u0105\u0142 \u015bwiat: jeszcze wczoraj nieznane albo zakazane lektury, pierwsze manifestacje jazzowe, teatr na Tarczy\u0144skiej\u201d. Podkre\u015bla\u0142 jego ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata, \u201ezazwyczaj przeradzaj\u0105c\u0105 si\u0119 w empati\u0119, nawet serdeczno\u015b\u0107 w stosunku do otoczenia\u201d. Ale i nieciekawo\u015b\u0107 dziedziny \u017cycia, jak\u0105 by\u0142 sport, co te\u017c Marsza\u0142ek uwzgl\u0119dni\u0142 jako pewnego rodzaju wad\u0119.<\/span><\/p>\n

Niepos\u0142usze\u0144stwo w my\u015bleniu<\/b><\/p>\n

Studiuj\u0105c socjologi\u0119 Jakub Karpi\u0144ski mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie terminowa\u0107 u wielkich uczonych, takich jak Kazimierz Ajdukiewicz, W\u0142adys\u0142aw Tatarkiewicz, Janina Kotarbi\u0144ska czy Maria i Stanis\u0142aw Ossowscy.<\/span><\/p>\n

\u201eOd Ossowskiego przyj\u0105\u0142 zasad\u0119 niepos\u0142usze\u0144stwa w my\u015bleniu\u201d \u2013 pisa\u0142 kilka lat temu na \u0142amach \u201eRzeczpospolitej\u201d prof. Antoni Su\u0142ek, socjolog, przyjaciel i by\u0142y student Karpi\u0144skiego. I dodawa\u0142, \u017ce zasad\u0119 niepos\u0142usze\u0144stwa w my\u015bleniu naukowym Karpi\u0144ski rozci\u0105ga\u0142 poza nauk\u0119, tj. na dzia\u0142anie publiczne: \u201eTo by\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie k\u0142ania\u0142 si\u0119 okoliczno\u015bciom i nie rozgl\u0105da\u0142 si\u0119 za tym, co powiedzieli inni. Jak szed\u0142 po schodach, to wiadomo by\u0142o, czy idzie w g\u00f3r\u0119 czy na d\u00f3\u0142\u201d.<\/span><\/p>\n

W roku 1968 Jakub Karpi\u0144ski, wtedy ju\u017c starszy asystent na Wydziale Filozofii UW, \u0142\u0105czy\u0142 karier\u0119 naukow\u0105 z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 opozycyjn\u0105. By\u0142 czo\u0142ow\u0105 postaci\u0105 wydarze\u0144 marcowych, o czym dzi\u015b cz\u0119sto si\u0119 zapomina: m\u00f3zgiem ruchu studenckiego w Warszawie i kronikarzem Marca. Po brutalnie st\u0142umionym wiecu student\u00f3w na dziedzi\u0144cu uniwersytetu, zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w organizacj\u0119 uczelnianego komitetu studenckiego, pisa\u0142 rezolucje, przygotowywa\u0142 i redagowa\u0142 ulotki, tak\u017ce dla innych szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych. W trakcie wiecu na Politechnice Warszawskiej podkr\u0119ca\u0142 emocje, dr\u0105c gazet\u0119 i jednocze\u015bnie wo\u0142aj\u0105c: \u201ePrasa k\u0142amie!\u201d.<\/span><\/p>\n

W trakcie wiecu na Politechnice Warszawskiej (na zdj\u0119ciu) 9 marca 1968 r. Jakub Karpi\u0144ski podkr\u0119ca\u0142 emocje, dr\u0105c gazet\u0119 i jednocze\u015bnie wo\u0142aj\u0105c: \u201ePrasa k\u0142amie!\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

Irena Lasota<\/strong>, politolog, publicystka, prywatnie \u017cona Jakuba Karpi\u0144skiego<\/strong>, wielokrotnie przypomina\u0142a tez\u0119 m\u0119\u017ca, \u017ce prawdziwy Marzec rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 po pierwszym strajku studenckim \u2013 wieczorem 8 marca, gdy ruch studencki zacz\u0105\u0142 si\u0119 spontanicznie rozwija\u0107. Z u\u015bmiechem wspomina te\u017c jego skrupulatno\u015b\u0107 redaktora. Ot\u00f3\u017c dostaj\u0105c ulotki do sprawdzenia, Jakub Karpi\u0144ski zawsze wyrzuca\u0142 pierwsze zdanie, je\u017celi zaczyna\u0142o si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eNie jeste\u015bmy przeciw socjalizmowi, ale\u2026\u201d.<\/span><\/p>\n

W tym samym czasie sporz\u0105dza\u0142 na gor\u0105co analizy wydarze\u0144. Zbiera\u0142 marcowe ulotki i rezolucje, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej dociera\u0142y do Maisons-Laffitte.<\/span><\/p>\n

Milczenie w \u015bledztwie<\/b><\/span><\/p>\n

Aresztowany zosta\u0142 w maju. Bez wyroku sp\u0119dzi\u0142 w wi\u0119zieniu kilka miesi\u0119cy. Rok p\u00f3\u017aniej znalaz\u0142 si\u0119 za\u015b na \u0142awie oskar\u017conych w tzw. procesie \u201etaternik\u00f3w\u201d. Tym razem us\u0142ysza\u0142 wyrok: cztery lata wi\u0119zienia. Ostatecznie odsiedzia\u0142 prawie dwa i p\u00f3\u0142 roku. Czas ten sp\u0119dzi\u0142 na pisaniu pracy z socjologii (z g\u0142owy, opieraj\u0105c si\u0119 na w\u0142asnych wyk\u0142adach), na podstawie kt\u00f3rej pod koniec lat 70. obroni\u0142 doktorat.<\/span><\/p>\n

Ale wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do procesu \u201etaternik\u00f3w\u201d. \u2013 Postawa Jakuba Karpi\u0144skiego by\u0142a wzorowa. Idealna z punktu widzenia obro\u0144c\u00f3w w procesach politycznych \u2013 ocenia w rozmowie z tygodnikiem.tvp.pl Jan Olszewski, by\u0142y premier, adwokat i przyjaciel Karpi\u0144skiego. \u2013 On po prostu nic nie m\u00f3wi\u0142 \u2013 kontynuuje \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od wielu m\u0142odych, niedo\u015bwiadczonych ludzi, kt\u00f3rzy bardzo \u0142atwo wpadali w zastawiane przez \u015bledczych pu\u0142apki. Jego zachowanie by\u0142o pod tym wzgl\u0119dem wyj\u0105tkowe.<\/span><\/p>\n

By\u0142y premier dodaje, \u017ce osobi\u015bcie, jako adwokat, nie m\u00f3g\u0142 wzi\u0105\u0142 udzia\u0142u w procesie. Zosta\u0142 zawieszony po Marcu \u201968, kiedy broni\u0142 aresztowanych i s\u0105dzonych w przyspieszonym trybie student\u00f3w, i przez dwa lata nie m\u00f3g\u0142 wykonywa\u0107 zawodu. Jednak, jak sam przyznaje, dobrze zna\u0142 spraw\u0119: \u2013 Oskar\u017conych broni\u0142 m\u00f3j kolega, Stanis\u0142aw Szczuka, kt\u00f3ry konsultowa\u0142 ze mn\u0105 przebieg obrony.<\/span><\/p>\n

Karpi\u0144ski po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjn\u0105. Wydawa\u0142 na emigracji, a potem w drugim obiegu, ksi\u0105\u017cki, m.in. \u201ePorcj\u0119 wolno\u015bci\u201d, \u201eKr\u00f3tkie spi\u0119cie\u201d czy \u201eP\u0142onie komitet\u201d.<\/span><\/p>\n

\u2013 By\u0142 pierwszym cz\u0142owiekiem w Polsce, kt\u00f3ry bada\u0142 PRL, zachowuj\u0105c przy tym naukowe standardy. Pr\u00f3bowa\u0142 opisywa\u0107 tamtejsz\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 precyzyjnym, mo\u017cliwie zobiektywizowanym i wolnym od emocji j\u0119zykiem. Pisa\u0142 bez cenzury. Przede wszystkim o polskich miesi\u0105cach: Czerwcu \u201956, Marcu \u201968, Grudniu \u201970, Czerwcu \u201976. P\u00f3\u017aniej o Solidarno\u015bci i stanie wojennym \u2013 m\u00f3wi prof. Jerzy Eisler, historyk, szef warszawskiego oddzia\u0142u IPN.<\/span><\/p>\n

Wt\u00f3ruje mu prof. Antoni Dudek, historyk i politolog z UKSW w Warszawie, kt\u00f3ry podkre\u015bla wag\u0119 wspomnianych ksi\u0105\u017cek dla edukacji spo\u0142ecznej: \u2013 Te wszystkie ksi\u0105\u017cki tworzy\u0142y seri\u0119 publikacji, kt\u00f3ra by\u0142a unikalna do po\u0142owy lat 80., gdy prof. Wojciech Roszkowski jako \u201eAndrzej Albert\u201d, opublikowa\u0142 \u201eHistori\u0119 Polski\u201d. Do tego czasu ksi\u0105\u017cki Karpi\u0144skiego nie mia\u0142y \u017cadnej konkurencji \u2013 ocenia historyk.<\/span><\/p>\n

Prof. Dudek podkre\u015bla, \u017ce mimo znacznego post\u0119pu w badaniach nad histori\u0105 najnowsz\u0105, dost\u0119pno\u015bci nowych dokument\u00f3w, z kt\u00f3rymi Karpi\u0144ski nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 zapozna\u0107, jego ksi\u0105\u017cki nie straci\u0142y na warto\u015bci i s\u0105 aktualne do dzi\u015b. I nie zmienia tego skromna, jak na dzisiejsze warunki, baza \u017ar\u00f3d\u0142owa \u2013 g\u0142\u00f3wnie prasa PRL.<\/span><\/p>\n

Zdaniem Jana Olszewskiego, postawa Jakuba Karpi\u0144skiego (stoi na rozprawie w procesie tzw. \u201etaternik\u00f3w\u201d) by\u0142a z punktu widzenia obro\u0144c\u00f3w wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych wzorowa. Fot. PAP<\/em><\/span><\/p>\n

\u2013 \u201eTarniewski\u201d wykazywa\u0142 si\u0119 talentami analitycznymi, znakomicie potrafi\u0142 czyta\u0107 mi\u0119dzy wierszami. Ponadto jego ksi\u0105\u017cki s\u0105 bardzo ciekawe od strony j\u0119zykowej. Pisa\u0142 w niepowtarzalnym stylu, kt\u00f3ry mo\u017cna nazwa\u0107 zdystansowan\u0105 ironi\u0105. Precyzyjnie, nie przegaduj\u0105c, bez wrogo\u015bci i agresywnych sformu\u0142owa\u0144, pi\u0119tnuj\u0105cych system. Ale przy tym by\u0142 jednoznaczny, nie pozostawia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, co s\u0105dzi o tym systemie. U \u201eAlberta\u201d, w pierwszych konspiracyjnych wydaniach, co jaki\u015b czas pojawia\u0142y si\u0119 okre\u015blenia, typu: \u201eT\u0119py \u017co\u0142dak\u201d, \u201eprymitywny politruk\u201d. Wojciech Roszkowski lubi\u0142 wyraziste, stygmatyzuj\u0105ce sformu\u0142owania. Karpi\u0144ski ich unika\u0142 \u2013 wyja\u015bnia Dudek.<\/span><\/p>\n

Krytyka przez u\u015bmiech<\/b><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie wszystkie osoby, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142em o Karpi\u0144skim, zwraca\u0142y szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na jego intelekt, przenikliwo\u015b\u0107, zdolno\u015bci analityczne i umiej\u0119tno\u015b\u0107 operowania s\u0142owem. Jan Olszewski, pomys\u0142odawca podpisywanego na prze\u0142omie roku 1975 i 1976 Listu 59 (przeciwko zmianom w konstytucji PRL) m\u00f3wi o problemach przy jego przygotowaniu. \u2013 Bo wie pan, zach\u0119ci\u0107 ludzi, by wyst\u0105pili w obronie de facto stalinowskiej konstytucji, kt\u00f3r\u0105 jeszcze usi\u0142owano nam pogorszy\u0107\u2026 Zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 wtedy o pomoc w\u0142a\u015bnie do Karpi\u0144skiego. Razem przygotowali\u015bmy tre\u015b\u0107 listu \u2013 wspomina by\u0142y premier.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142o kto, tak jak \u201eMarek Tarniewski\u201d, potrafi\u0142 z ironi\u0105 obna\u017ca\u0107 propagand\u0119 i u\u0142omno\u015bci komunistycznego ustroju. \u2013 Mia\u0142 \u015bwietne poczucie humoru. To nie by\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry \u015bmia\u0142 si\u0119 z opowiadanych przez siebie dowcip\u00f3w. Bawi\u0142y go raczej subtelne aluzje, analogie, por\u00f3wnania, a nie dosadne sformu\u0142owania, typu \u2013 ca\u0142a sala si\u0119 rechocze, bo kto\u015b, za przeproszeniem, powiedzia\u0142 \u201edupa\u201d \u2013 m\u00f3wi prof. Eisler.<\/span><\/p>\n

Karpi\u0144ski, zdaniem uczonego, mia\u0142 co\u015b z angielskiego poczucia humoru, co mu wr\u0119cz pomaga\u0142o w opisywaniu PRL. Traktowa\u0142 bowiem tamten system do\u015b\u0107 powa\u017cnie, cho\u0107 nie zawsze. To znaczy, kiedy pisa\u0142 o zbrodniach, wi\u0119zieniach, torturach \u2013 nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 frywolny, swobodny i dowcipny. Ale kiedy pisa\u0142 o g\u0142upocie tamtego systemu, jego dziwactwach, niewydolno\u015bci, \u015bmieszno\u015bci, to odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do krytyki przez u\u015bmiech.<\/span><\/p>\n

Jakub Karpi\u0144ski wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Jerzym Giedroyciem (na zdj\u0119ciu) i publikowa\u0142 na \u0142amach redagowanej przez niego paryskiej \u201eKultury\u201d. Fot. TVP<\/em><\/span><\/p>\n

Zg\u0142\u0119bia\u0142 r\u00f3wnie\u017c peerelowsk\u0105 nowomow\u0119. \u2013 Sta\u0142 si\u0119 specjalist\u0105 w tej dziedzinie \u2013 ci\u0105gnie dalej Jerzy Eisler \u2013 pokazywa\u0142, \u017ce ten j\u0119zyk wcale nie mia\u0142 obja\u015bnia\u0107, t\u0142umaczy\u0107, lecz etykietowa\u0107 ludzi. Te wszystkie okre\u015blenia, jak \u201erewizjoni\u015bci\u201d, \u201esyjoni\u015bci\u201d\u2026 Absolutnie nie chodzi\u0142o w tym o okre\u015blenie ludzi, kt\u00f3rzy czym\u015b si\u0119 wyr\u00f3\u017cniali. By\u0142a to bezrefleksyjna etykieta.<\/span><\/p>\n

W roku 1972, w paryskiej \u201eKulturze\u201d, tym razem pod pseudonimem \u201eJan Nowicki\u201d, Karpi\u0144ski opublikowa\u0142 tekst \u201eM\u00f3wi Warszawa\u2026\u201d, obna\u017caj\u0105cy komunistyczn\u0105 propagand\u0119. A oto fragment o systemie poj\u0119ciowym w PRL:<\/span><\/p>\n

\u201e(\u2026) Rozmaite nazwiska wyst\u0119powa\u0142y w liczbie mnogiej, m.in. dajczgewantowie (z ma\u0142ej litery), ale tak\u017ce np. S\u0142onimscy (z du\u017cej litery) i sp\u00f3\u0142ka. Oczywi\u015bcie nie ka\u017cde nazwisko mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 w liczbie mnogiej. Na gruncie j\u0119zyka marcowego formy: Dajczgewandowie, Baumanowie, Kisielewscy \u2013 s\u0105 poprawne. Forma: Gierkowie \u2013 nie jest poprawna. Odnotujmy ewolucj\u0119 j\u0119zyka. Forma: Gomu\u0142kowie jest obecnie na granicy poprawno\u015bci. Wtedy by\u0142a niew\u0105tpliwie b\u0142\u0119dna. Og\u00f3lnie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce nazwiska wyst\u0119puj\u0105ce po s\u0142owach \u201e\u017c\u0105damy ukarania\u201d, wzgl\u0119dnie \u201es\u0105 odpowiedzialni za\u201d \u2013 mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 w liczbie mnogiej, inne \u2013 nie (\u2026)\u201d.<\/span><\/p>\n

Skromny cz\u0142owiek<\/b><\/span><\/p>\n

Ca\u0142e lata 80., i pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 90., Karpi\u0144ski przebywa\u0142 na emigracji. Sp\u0119dza\u0142 godziny w bibliotece, odkrywaj\u0105c nowe ksi\u0105\u017cki. Wyk\u0142ada\u0142 na jednej z ameryka\u0144skich uczelni. Bardzo du\u017co pisa\u0142, stale utrzymuj\u0105c kontakt z Jerzym Giedroyciem.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug Piotra Semki, Jakub Karpi\u0144ski nie pasowa\u0142 do \u015bwiata, w kt\u00f3rym za autorytety uchodzili Aleksander Kwa\u015bniewski i W\u0142odzimierz Cimoszewicz. Fot. PAP\/Damazy Kwiatkowski<\/em><\/span><\/p>\n

Do kraju wr\u00f3ci\u0142 w realiach tworz\u0105cej si\u0119 III RP. Po kilku dekadach przerwy zn\u00f3w m\u00f3g\u0142 wyk\u0142ada\u0107 na Uniwersytecie Warszawskim. Studenci darzyli Karpi\u0144skiego sympati\u0105, a jego wyk\u0142ady cieszy\u0142y si\u0119 sporym zainteresowaniem.<\/span><\/p>\n

Nie wszyscy go jednak lubili. \u2013 Mia\u0142 cichych wrog\u00f3w. Zw\u0142aszcza \u015brodowisko \u201eGazety Wyborczej\u201d, z Adamem Michnikiem na czele, za nim nie przepada\u0142o. Prezentowa\u0142 ostr\u0105 wizj\u0119 przesz\u0142o\u015bci, i nie pasowa\u0142 do \u015bwiata, w kt\u00f3rym za autorytety uchodzili W\u0142odzimierz Cimoszewicz czy Aleksander Kwa\u015bniewski \u2013 m\u00f3wi Piotr Semka.<\/span><\/p>\n

Publicysta tygodnika \u201eDo Rzeczy\u201d po chwili dodaje, \u017ce Karpi\u0144ski nie zosta\u0142 odpowiednio doceniony r\u00f3wnie\u017c przez swoj\u0105 Alma Mater: \u2013 Po powrocie z emigracji, powinien by\u0107 jedn\u0105 z czo\u0142owych \u201etwarzy\u201d socjologii Uniwersytetu Warszawskiego; dosta\u0107 przestrze\u0144 badawcz\u0105, mo\u017cliwo\u015bci naukowe. Tymczasem nigdy nie zosta\u0142 przez w\u0142asn\u0105 uczelni\u0119 nale\u017cycie uhonorowany. Uniwersytet Warszawski w latach 90. nie zawsze by\u0142 przychylnie nastawiony do krytyk\u00f3w PRL i krytycznej analizy tego, co zdarzy\u0142o si\u0119 po 1989 roku. Uwa\u017cam, \u017ce potencja\u0142 Karpi\u0144skiego zosta\u0142 zmarnowany przez III RP \u2013 m\u00f3wi.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce przyczyni\u0142 si\u0119 do tego r\u00f3wnie\u017c charakter Jakuba Karpi\u0144skiego. To \u017ce mia\u0142 sztywny kr\u0119gos\u0142up moralny, nigdy nie chodzi\u0142 na skr\u00f3ty i nie kalkulowa\u0142; \u017ce z szacunkiem odnosi\u0142 si\u0119 do ludzi i unika\u0142 rozg\u0142osu. Mimo zas\u0142ug dla nauki i nurtu niepodleg\u0142o\u015bciowego, Karpi\u0144ski nie pisa\u0142 o sobie. Jedyn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 z elementami autobiografii w jego dorobku jest \u201eTaternictwo nizinne\u201d.<\/span><\/p>\n

By\u0142 niezale\u017cnie my\u015bl\u0105cym, uczciwym i skromnym cz\u0142owiekiem. W III RP m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 polityczn\u0105 karier\u0119. M\u00f3g\u0142, ale o to nie zabiega\u0142. Nie chcia\u0142. Jan Olszewski przyznaje, \u017ce w czasie jego rz\u0105d\u00f3w, cz\u0119sto zwraca\u0142 si\u0119 do Jakuba Karpi\u0144skiego o pomoc, rad\u0119, i ch\u0119tnie widzia\u0142by go w swoim gabinecie \u2013 w gronie najbli\u017cszych doradc\u00f3w. Jednak Karpi\u0144ski wola\u0142 pozosta\u0107 w cieniu.<\/span><\/p>\n

\u2013 Wie pan, co by\u0142o urzekaj\u0105ce w jego postawie? \u2013 pyta retorycznie by\u0142y premier. I bez chwili namys\u0142u odpowiada: \u2013 Zawsze mog\u0142em liczy\u0107 na Jakuba, ale niezwyk\u0142e jest to, \u017ce jemu nigdy nie przysz\u0142o do g\u0142owy, aby w zamian za pomoc oczekiwa\u0107 przys\u0142ug czy korzy\u015bci. Dba\u0142 o dyskrecj\u0119 i by\u0142 absolutnie bezinteresowny.<\/span><\/p>\n

A przecie\u017c Karpi\u0144ski mia\u0142by si\u0119 czym chwali\u0107. Piotr Semka postawi\u0142 tez\u0119, \u017ce w latach 90. by\u0142o trzech tytan\u00f3w ducha: \u2013 To byli ludzie, kt\u00f3rzy nie bali si\u0119 m\u00f3wi\u0107, \u017ce III RP nie odci\u0119\u0142a p\u0119powiny od PRL. St\u0105d byli obiektami demonstrowanej w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu niech\u0119ci. Do tej tr\u00f3jki nale\u017c\u0105: Zbigniew Herbert, Gustaw Herling-Grudzi\u0144ski i Jakub Karpi\u0144ski.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 w III RP polityczn\u0105 karier\u0119, ale tylko \u2013 w sekrecie \u2013 doradza\u0142 premierowi. Jeden z trzech “tytan\u00f3w ducha” \u0141UKASZ LUBA\u0143SKI Zdaniem Jana Olszewskiego, postawa Jakuba Karpi\u0144skiego podczas trwaj\u0105cego w latach 1969-1970 tzw. procesu \u201etaternik\u00f3w\u201d by\u0142a wzorowa. \u2013 On po prostu nic nie m\u00f3wi\u0142 \u2013 wspomina adwokat i by\u0142y premier \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60880"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60880"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60880\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60898,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60880\/revisions\/60898"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}