{"id":60915,"date":"2018-04-23T17:09:25","date_gmt":"2018-04-23T15:09:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60915"},"modified":"2018-04-23T06:33:31","modified_gmt":"2018-04-23T04:33:31","slug":"27-09-28","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60915","title":{"rendered":"O zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w, 1993"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>O zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w, 1993<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Adam Michnik <\/strong>[ 15.07.2011 ]<\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\n

17-04-1993. Bunt i milczenie. W 50. rocznicy powstania w getcie warszawskim.<\/strong><\/p>\n

Adam Michnik<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

Do\u015bwiadczenie Zag\u0142ady jest przestrog\u0105 uniwersaln\u0105, wykraczaj\u0105c\u0105 poza \u017cydowsk\u0105 specyfik\u0119, bo adresowan\u0105 do wszystkich. Ka\u017cdy bowiem mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 oprawc\u0105 i ofiar\u0105.<\/span><\/p>\n

W Warszawie wisz\u0105 dzi\u015b zgodnie dwa sztandary: polski, bia\u0142o-czerwony i izraelski, bia\u0142o-niebieski z gwiazd\u0105 sze\u015bcioramienn\u0105. W Polsce odbywaj\u0105 si\u0119 uroczysto\u015bci 50. rocznicy powstania w getcie warszawskim. Obchodom patronuj\u0105 prezydenci Polski i Izraela. Bierze w nich udzia\u0142 wiceprezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych. Ca\u0142y \u015bwiat czuje si\u0119 w obowi\u0105zku uczestniczy\u0107 w tych uroczysto\u015bciach. Jakby chcia\u0142 zatrze\u0107 pami\u0119\u0107 o samotno\u015bci walcz\u0105cego getta przed 50 laty…<\/span><\/p>\n

Szmul Zygielbojm, przyw\u00f3dca \u017cydowskiej socjalistycznej partii “Bund”, cz\u0142onek Rady Narodowej, emigracyjnego parlamentu, pope\u0142ni\u0142 przed 50 laty w Londynie samob\u00f3jstwo w dniu, gdy warszawskie getto dogorywa\u0142o. Teraz Marek Edelman, ostatni \u017cyj\u0105cy dow\u00f3dca powstania w getcie, dawny dzia\u0142acz Bundu, k\u0142adzie kamie\u0144 w\u0119gielny pod pomnikiem Zygielbojma.<\/span><\/p>\n

W przed\u015bmiertnym li\u015bcie Zygielbojm pisa\u0142: “Odpowiedzialno\u015b\u0107 za zbrodni\u0119 wymordowania ca\u0142ej narodowo\u015bci \u017cydowskiej w Polsce spada przede wszystkim na oprawc\u00f3w, ale po\u015brednio obci\u0105\u017ca ona r\u00f3wnie\u017c ludzko\u015b\u0107 ca\u0142\u0105. Narody i rz\u0105dy pa\u0144stw sprzymierzonych, kt\u00f3re do dzi\u015b dnia nie zdoby\u0142y si\u0119 na \u017caden czyn konkretny w celu uko\u0144czenia tej zbrodni”. “Musz\u0119 te\u017c stwierdzi\u0107 – dodawa\u0142 – \u017ce aczkolwiek Rz\u0105d Polski w bardzo du\u017cym stopniu przyczyni\u0142 si\u0119 do poruszenia opinii \u015bwiata, jednak niedostatecznie, jednak nie zdoby\u0142 si\u0119 na nic takiego nadzwyczajnego, co by odpowiada\u0142o rozmiarom dramatu, dokonywaj\u0105cego si\u0119 w kraju”. “Przez \u015bmier\u0107 sw\u0105 – pisa\u0142 – pragn\u0119 wyrazi\u0107 najg\u0142\u0119bszy protest przeciwko bezczynno\u015bci, z jak\u0105 \u015bwiat si\u0119 przypatruje i pozwala lud \u017cydowski wyt\u0119pi\u0107”.<\/span><\/p>\n

I<\/strong><\/p>\n

W Warszawie wisz\u0105 dzi\u015b zgodnie polskie i \u017cydowskie sztandary. Te dwa sztandary wywiesili na murze getta powsta\u0144cy z \u017bydowskiej Organizacji Bojowej. W odezwie do polskiej ludno\u015bci Warszawy \u017bOB pisa\u0142a: “Walka toczy si\u0119 o Wasz\u0105 i nasz\u0105 wolno\u015b\u0107, o Wasz i nasz – ludzki, spo\u0142eczny, narodowy honor i godno\u015b\u0107”.<\/span><\/p>\n

Premier rz\u0105du RP Stanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk pisa\u0142 w rok p\u00f3\u017aniej: “Bia\u0142o-czerwone i bia\u0142o-niebieskie sztandary, rozwini\u0119te dumnie nad krwawymi ruinami warszawskiego getta sta\u0142y si\u0119 ju\u017c symbolem braterstwa broni i trwa\u0142ej przyja\u017ani pomi\u0119dzy obu narodami, \u017cyj\u0105cymi na jednej ziemi”.<\/span><\/p>\n

By\u0142y wszak\u017ce i inne g\u0142osy. ,Nurt M\u0142odych’, pismo skrajnie szowinistycznej prawicy, pisa\u0142 w kwietniu 1943 roku, gdy p\u0142on\u0119\u0142o getto: “W pierwszych dniach akcji \u017bydzi wywiesili na Placu Muranowskim flag\u0119 polsk\u0105 i syjonistyczn\u0105. To podkre\u015blenie patriotyzmu polskiego jest co najmniej \u015bmieszne, je\u017celi nie cyniczne. Oczywi\u015bcie nie pochwalamy masowych mord\u00f3w hitlerowskich dokonywanych czy to na \u017bydach, czy na innych narodowo\u015bciach, ale uwa\u017camy, \u017ce nar\u00f3d wybrany< ideologie, sympatie, nadzieje i interesy zwi\u0105za\u0142 raczej z czerwonym sztandarem znad Wo\u0142gi ani\u017celi z polskim Or\u0142em Bia\u0142ym. Wiemy wszyscy doskonale, jak post\u0119powali \u017bydzi z Polakami na ziemiach okupowanych przez Rosj\u0119. Wiemy, jakie nieobliczalne straty poni\u00f3s\u0142 nar\u00f3d polski za przyczyn\u0105 tych w\u0142a\u015bnie \u017byd\u00f3w i dlatego te\u017c los, jaki ich spotyka, straszny z punktu widzenia czysto ludzkiego, wydaje si\u0119 jednak sprawiedliwym. Dziejowa<\/span> Nemezis ka\u017ce zawsze p\u0142aci\u0107 za zbrodnie i winy, a karze r\u00f3wnie\u017c ca\u0142e narody”.<\/span><\/p>\n

II<\/strong><\/p>\n

W kwietniu 1943 roku w getcie warszawskim podnie\u015bli bunt ludzie, kt\u00f3rym odm\u00f3wiono prawa do cz\u0142owiecze\u0144stwa i do \u017cycia; kt\u00f3rych t\u0119piono metod\u0105 przemys\u0142ow\u0105 – jak robactwo. Chcieli m\u00f3c wybra\u0107 spos\u00f3b umierania – powiedzia\u0142 po latach Marek Edelman. “My wiedzieli\u015bmy, \u017ce trzeba umrze\u0107 publicznie, na oczach \u015bwiata”.<\/span><\/p>\n

Ten sam rodzaj \u015bmierci wybra\u0142 Zygielbojm. Pozbawiono wszak\u017ce tej mo\u017cliwo\u015bci Altera i Erlicha, wybitnych przyw\u00f3dc\u00f3w “Bundu” zg\u0142adzonych przez Stalina; pozbawiono tej mo\u017cliwo\u015bci tych, kt\u00f3rych poch\u0142on\u0119\u0142y krematoryjne piece.<\/span><\/p>\n

Edelman ocala\u0142. Po wyj\u015bciu z getta by\u0142 uczestnikiem polskiej konspiracji, walczy\u0142 na barykadach powstania warszawskiego. Potem by\u0142 lekarzem, dzia\u0142aczem opozycji demokratycznej, cz\u0142onkiem w\u0142adz podziemnej “Solidarno\u015bci”. Nade wszystko jednak – by\u0142 stra\u017cnikiem grob\u00f3w. Grob\u00f3w zamordowanego narodu.<\/span><\/p>\n

Powstanie w getcie by\u0142o pierwszym w dziejach \u017cydowskiej diaspory, a zarazem ostatnim aktem tragicznego losu \u017byd\u00f3w centralnej i wschodniej Europy. Do walki stan\u0119li zgodnie syjoni\u015bci, bundowcy, komuni\u015bci i zwykli ludzie, kt\u00f3rym \u015bwiat mia\u0142 ju\u017c do zaofiarowania tylko komory gazowe. Czym by\u0142o to powstanie wzniecone bez \u017cadnej kalkulacji militarnej i politycznej, pozbawione realnej pomocy z zewn\u0105trz bez \u017cadnej nadziei na zwyci\u0119stwo? By\u0142 to heroiczny protest przeciw zorganizowanej nikczemno\u015bci podj\u0119ty przez ludzi, kt\u00f3rzy nie liczyli ju\u017c na nikogo i na nic.<\/span><\/p>\n

Getto zosta\u0142o zdobyte. Adolf Hitler zwyci\u0119\u017cy\u0142. Nar\u00f3d \u017cydowski zosta\u0142 zamordowany. Nar\u00f3d, kt\u00f3ry mia\u0142 sw\u00f3j j\u0119zyk i literatur\u0119 w tym j\u0119zyku, swoj\u0105 religi\u0119 i swoje \u015bwi\u0105tynie, obyczajowo\u015b\u0107 i \u017cycie polityczne – zosta\u0142 zg\u0142adzony. Ten fakt bez precedensu w dziejach ludzko\u015bci wyznaczy\u0142 ramy \u017cydowskiego do\u015bwiadczenia i \u017cydowskiej pami\u0119ci. \u017bydzi wci\u0105\u017c pytaj\u0105: dlaczego? Dlaczego \u015bwiat pozwoli\u0142, by nazistowski wyrok \u015bmierci wydany na ich nar\u00f3d zosta\u0142 wykonany? Dlaczego milczeli sprzymierze\u0144cy z koalicji antyhitlerowskiej? Dlaczego nie pomogli Polacy?<\/span><\/p>\n

\u017bydowski b\u00f3l pomno\u017cony jest o \u015bwiadomo\u015b\u0107 po\u015bmiertnego triumfu nazizmu: ka\u017cdy akt antysemityzmu po Zag\u0142adzie jest ho\u0142dem z\u0142o\u017conym politycznej idei autora “Mein Kampf”. A jednak Adolf Hitler przegra\u0142. Zwyci\u0119\u017cyli bundowcy z getta, kt\u00f3rzy bronili prawa \u017byd\u00f3w do godnego \u017cycia w diasporze – i dzi\u015b tylko \u0142ajdak tego prawa \u017bydom odmawia. Zwyci\u0119\u017cyli syjoni\u015bci z getta, kt\u00f3rzy bronili prawa \u017byd\u00f3w do w\u0142asnego pa\u0144stwa w Palestynie – i dzi\u015b tylko \u0142ajdak kwestionuje prawo pa\u0144stwa izraelskiego do suwerennego bytu. W tym sensie, z krwi \u017cydowskich powsta\u0144c\u00f3w powsta\u0142a nowa to\u017csamo\u015b\u0107 europejskiej, wielokulturowej demokracji; z tej krwi powsta\u0142o tak\u017ce pa\u0144stwo izraelskie.<\/span><\/p>\n

Do\u015bwiadczenie Zag\u0142ady jest nieusuwalnym sk\u0142adnikiem wsp\u00f3\u0142czesnej \u015bwiadomo\u015bci \u017cydowskiej. Ka\u017cda pr\u00f3ba banalizacji wyj\u0105tkowo\u015bci tego do\u015bwiadczenia napotyka gwa\u0142towny sprzeciw \u017byd\u00f3w. Trudno si\u0119 temu dziwi\u0107: nar\u00f3d skazany na zag\u0142ad\u0119 ma prawo do reakcji traumatycznej. Jednak do\u015bwiadczenie Zag\u0142ady ma wymiar nie tylko \u017cydowski.<\/span><\/p>\n

Spogl\u0105daj\u0105c na los [Ormianie w G\u00f3rny Karabachu] czy [Muzu\u0142manie w [Bo\u015bnia i Hercegowina] odczuwamy nagle z b\u00f3lem, \u017ce tamta historia nie zosta\u0142a zako\u0144czona. Zn\u00f3w trwa “czyszczenie etniczne”. Zn\u00f3w mordowani s\u0105 ludzie, kt\u00f3rych jedyn\u0105 broni\u0105 jest przynale\u017cno\u015b\u0107 etniczna czy religijna. Zn\u00f3w obserwujemy dramat bezsilno\u015bci \u015bwiadk\u00f3w i oboj\u0119tno\u015b\u0107 mo\u017cnych tego \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi zwykle protestuj\u0105, gdy ich tragedi\u0119 przyr\u00f3wnuje si\u0119 do nieszcz\u0119\u015b\u0107 innych narod\u00f3w. Maj\u0105 w\u0142a\u015bciwie racj\u0119: Zag\u0142ada by\u0142a czym\u015b wyj\u0105tkowym. Ale rze\u017a dokonana przez Turk\u00f3w by\u0142a dla Ormian te\u017c czym\u015b wyj\u0105tkowym. Dla Rosjan czy Ukrai\u0144c\u00f3w wyj\u0105tkowym by\u0142o do\u015bwiadczenie Gu\u0142agu. Dla Polak\u00f3w wyj\u0105tkowym by\u0142 pi\u0119cioletni hitlerowski terror, powstanie warszawskie, zdrada sojusznik\u00f3w w Ja\u0142cie.<\/span><\/p>\n

W tym sensie do\u015bwiadczenie Zag\u0142ady jest przestrog\u0105 uniwersaln\u0105, wykraczaj\u0105c\u0105 poza \u017cydowsk\u0105 specyfik\u0119, bo adresowan\u0105 do wszystkich. Ka\u017cdy bowiem mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 oprawc\u0105 i ofiar\u0105. \u017bydowski “triumfalizm b\u00f3lu” – wedle okre\u015blenia m\u0105drego rabina – polegaj\u0105cy na faktycznej odmowie innym prawa do w\u0142asnego cierpienia i w\u0142asnego dramatu, prowadzi\u0107 mo\u017ce – paradoksalnie – do zatarcia prawdy o sensie Zag\u0142ady. Zwa\u017cmy bowiem: \u017bydzi byli ofiarami Zag\u0142ady. Wszyscy \u017bydzi: dzielni i tch\u00f3rzliwi, szlachetni i podli, bojownicy i zdrajcy. Nie oznacza to jednak, by hitlerowskie ludob\u00f3jstwo zaciera\u0142o znaki, przeobra\u017ca\u0142o pod\u0142o\u015b\u0107 w szlachetno\u015b\u0107, a zdrad\u0119 w heroizm.<\/span><\/p>\n

Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska w gettach by\u0142a podzielona i reagowa\u0142a na polityk\u0119 hitlerowsk\u0105 w spos\u00f3b zr\u00f3\u017cnicowany. Pozostanie historyczn\u0105 zas\u0142ug\u0105 Hannah Arendt, \u017ce w ksi\u0105\u017cce o Eichmannie podj\u0119\u0142a ten dramatycznie skomplikowany problem. Czym by\u0142y Judenraty? Gdzie by\u0142a dopuszczalna granica ust\u0119pstw wobec \u017c\u0105da\u0144 hitlerowskiego okupanta? Kiedy kompromis stawa\u0142 si\u0119 wsp\u00f3\u0142udzia\u0142em w zbrodni? Kto mia\u0142 racj\u0119 w sporze o strategi\u0119 samoobrony \u017cydowskiej: szlachetny i nieskazitelnie uczciwy Adam Czerniak\u00f3w, przewodnicz\u0105cy Judenratu, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 ratowa\u0107 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 na drodze legalizmu, czy te\u017c waleczny i odwa\u017cny Mordechaj Anielewicz, kt\u00f3ry opowiada\u0142 si\u0119 za konspiracj\u0105 i walk\u0105 zbrojn\u0105. Nie\u0142atwo odpowiedzie\u0107 na te pytania, ale ostateczna Zag\u0142ada \u017cadnego z nich nie przekre\u015bla.<\/span><\/p>\n

III<\/strong><\/p>\n

Getto, czyli wydzielona \u017cydowska dzielnica, by\u0142o rezultatem wielowiekowego d\u0105\u017cenia spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej do zachowania odr\u0119bno\u015bci obyczajowej. Natomiast getto przymusowe by\u0142o pomys\u0142em rasistowskiego antysemityzmu. Przymusowo wydzielono i izolowano pewn\u0105 kategori\u0119 obywateli dobranych wedle kryterium rasistowskiego, by og\u0142osi\u0107 ich winowajcami wszystkich nieszcz\u0119\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

“\u017bydzi roznosz\u0105 tyfus” – obwieszcza\u0142y z mur\u00f3w hitlerowskie plakaty. Wydzielenie prowadzi\u0142o do dyskryminacji. Ostatni\u0105 faz\u0105 by\u0142 mord.<\/span><\/p>\n

Jak to by\u0142o mo\u017cliwe, \u017ce taka ideologia i taka praktyka mog\u0142a zrodzi\u0107 si\u0119 w sercu ucywilizowanej Europy, w obr\u0119bie kultury, kt\u00f3ra wyda\u0142a Goethego i Hegla, Heinego i Marksa? Pierwszy Tomasz Mann udzieli\u0142 odpowiedzi brutalnie szczerej: Hitler nie by\u0142 po prostu szefem bandy gangster\u00f3w, kt\u00f3ra przemoc\u0105 zniewoli\u0142a dobre, kulturalneii demokratyczne Niemcy. Niemcy, kt\u00f3re popar\u0142y Hitlera na d\u0142ugich 12 lat, to te same dobre Niemcy, kt\u00f3re Tomasz Mann kocha\u0142 i opisywa\u0142 w swoich ksi\u0105\u017ckach. Dlatego trzeba m\u00f3wi\u0107 o niemieckiej odpowiedzialno\u015bci i niemieckiej winie. Dlatego Mann zatytu\u0142owa\u0142 sw\u00f3j pami\u0119tny esej o nazizmie: “Hitler, m\u00f3j brat”.<\/span><\/p>\n

Niemieccy \u017bydzi, ca\u0142kowicie zasymilowani, nieliczni, nie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 ani j\u0119zykiem, ani obyczajem – nie stanowili w Niemczech \u017cadnego spo\u0142ecznego problemu. Problem mieli Niemcy sami ze sob\u0105 i ze \u015bwiatem. Wci\u0105\u017c pytali: jakie Niemcy? w jakim \u015bwiecie?<\/span><\/p>\n

Hitler zaproponowa\u0142 im sen o pot\u0119dze i wsp\u00f3lnocie krwi. Nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w mia\u0142a by\u0107 czynnikiem nowej integracji narodowej, a udzia\u0142 w antysemickiej zbrodni – elementem nowej wsp\u00f3lnoty. \u017badne wykr\u0119ty nie zmieni\u0105 faktu, \u017ce wielka cz\u0119\u015b\u0107 niemieckich elit zaaprobowa\u0142a Ustawy Norymberskie. Dlatego niemiecki sp\u00f3r o win\u0119 – wci\u0105\u017c od\u017cywaj\u0105cy na nowo – jest sporem o to\u017csamo\u015b\u0107. Je\u015bli nazizm by\u0142 fenomenem spoza niemieckiej tradycji, to Niemiec nie musi zadawa\u0107 sobie pytania o te elementy w\u0142asnej kultury i edukacji, kt\u00f3re uczyni\u0142y go podatnym na pokus\u0119 nazizmu i mog\u0105 go raz jeszcze uczyni\u0107 bezbronnym wobec totalitarnego wyzwania.<\/span><\/p>\n

W niemieckich miastach p\u0142on\u0105 domy dla azylant\u00f3w, uzbrojone boj\u00f3wki napadaj\u0105 na cudzoziemc\u00f3w. Gin\u0105 ludzie. Niemcy z Zachodu \u017ale rozumiej\u0105 si\u0119 ze swymi rodakami ze wschodnich land\u00f3w. Niemcy zn\u00f3w szukaj\u0105 swojej to\u017csamo\u015bci i zn\u00f3w proponuje im si\u0119 integracj\u0119 wok\u00f3\u0142 wrogo\u015bci wobec innych. I zn\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 nazistowskie symbole.<\/span><\/p>\n

Nie grozi dzi\u015b Niemcom nowy Hitler, zagra\u017ca im wszelako zagubienie pami\u0119ci o w\u0142asnej historii. Niemiecki historyk odrzuca ju\u017c poj\u0119cie niemieckiej winy, woli m\u00f3wi\u0107 o przewinieniu. Inny niemiecki historyk przedstawia zag\u0142ad\u0119 w j\u0119zyku wojny \u017cydowsko-niemieckiej – cho\u0107 takiej wojny nigdy nie by\u0142o. Zag\u0142ada zaczyna by\u0107 relatywizowana przez opis okrucie\u0144stw bolszewickich i podkre\u015blenie ich chronologicznego pierwsze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Wszystko to wyznacza kontekst sporu o nowy kszta\u0142t niemieckiego patriotyzmu. Czy ma on by\u0107 zakorzeniony w aprobacie dla dziedzictwa czy w aprobacie dla demokratycznej wizji narodu i pa\u0144stwa sformu\u0142owanej w konstytucji? Pytanie o odpowiedzialno\u015b\u0107 za zag\u0142ad\u0119 ma tu znaczenie kluczowe.<\/span><\/p>\n

Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad nazizmem, Tomasz Mann pisa\u0142 o pakcie niemieckiej duszy z diab\u0142em, kt\u00f3ry kusi\u0142 absolutem, obiecywa\u0142 absolutne dobro, pi\u0119kno, prawd\u0119. Za cen\u0119 duszy…Hannah Arendt – odwrotnie – pisa\u0142a o banalno\u015bci z\u0142a. To nie jest sprzeczne. Polityka przeobra\u017cona w mistyk\u0119 krwi i ziemi by\u0142a diabelstwem. Pos\u0142usze\u0144stwo zwierzchno\u015bci wedle rygor\u00f3w moralno\u015bci urz\u0119dniczej – przypadek Eichmanna – by\u0142o realizacj\u0105 diabelskiej pokusy w cz\u0142owieczej codzienno\u015bci. Realizacje utopii zawsze s\u0105 banalne, bowiem zorganizowanie okrucie\u0144stw zawsze przeobra\u017ca si\u0119 w bana\u0142.<\/span><\/p>\n

Kulturowym \u017ar\u00f3d\u0142em nazistowskiego antysemityzmu by\u0142y zakorzenione w niemieckiej tradycji idea wsp\u00f3lnoty narodowej i idea cz\u0142owieka. Idea narodu zorganizowanego przeciw innym narodom i idea cz\u0142owieka podporz\u0105dkowanego etnicznej wsp\u00f3lnocie. Nazizm by\u0142 wyabsolutnieniem tych idei. Oznacza\u0142 tedy podeptanie rozumu o\u015bwieceniowego, kt\u00f3ry czyni\u0142 cz\u0142owieka wolnym w \u015bwiecie politycznych zniewole\u0144; by\u0142 podeptaniem chrze\u015bcija\u0144skiego Boga, kt\u00f3ry wolno\u015bci ludzkich uczynk\u00f3w zakre\u015bla\u0142 granice. Rozum zosta\u0142 o\u015bmieszony, B\u00f3g zdegradowany. Absolutem sta\u0142 si\u0119 w\u00f3dz: jeden nar\u00f3d, jedno pa\u0144stwo, jeden w\u00f3dz. W imi\u0119 tej doktryny dokonano ludob\u00f3jstwa.<\/span><\/p>\n

IV<\/strong><\/p>\n

W imi\u0119 tej doktryny Hitler napad\u0142 1 wrze\u015bnia na Polsk\u0119, by na polskiej ziemi dokona\u0107 zag\u0142ady narodu \u017cydowskiego. 17 wrze\u015bnia – realizuj\u0105c pakt Ribbentrop-Mo\u0142otow – na Polsk\u0119 napad\u0142a sowiecka armia. B\u0119kart traktatu wersalskiego – wedle niezapomnianej formu\u0142y Mo\u0142otowa – przesta\u0142 istnie\u0107.<\/span><\/p>\n

Polacy nigdy nie zapomn\u0105, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ich pa\u0144stwo stawi\u0142o op\u00f3r Hitlerowi. I \u017ce zap\u0142aci\u0142o za to najwy\u017csz\u0105 cen\u0119 w\u0142asnej krwi i sojuszniczej zdrady.<\/span><\/p>\n

Polskie do\u015bwiadczenie tego czasu naznaczone jest przez pami\u0119\u0107 i bezsilno\u015b\u0107, przez heroizm i wstyd.<\/span><\/p>\n

Polska by\u0142a pa\u0144stwem wielonarodowym, z trudem organizuj\u0105cym swe instytucje po 120 latach zabor\u00f3w. Polsk\u0119 zamieszkiwa\u0142a 3,5-milionowa mniejszo\u015b\u0107 \u017cydowska. Wsp\u00f3\u0142\u017cycie dw\u00f3ch narod\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 wszystkim: j\u0119zykiem i religi\u0105, obyczajem i aspiracjami narodowymi – musia\u0142o rodzi\u0107 konflikty.<\/span><\/p>\n

Przez ca\u0142y XIX wiek Polacy walczyli o ocalenie swej to\u017csamo\u015bci narodowej i religijnej, o odzyskanie niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa. Dla spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej – mimo licznych wyj\u0105tk\u00f3w – spraw\u0105 nadrz\u0119dn\u0105 by\u0142o ocalenie narodowej, kulturalnej i religijnej odr\u0119bno\u015bci oraz przystosowanie si\u0119 do regu\u0142 obowi\u0105zuj\u0105cego prawa. Dla Polak\u00f3w by\u0142o to prawo zaborc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

To, co dla \u017byd\u00f3w by\u0142o naturalnym aktem lojalno\u015bci wobec pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym \u017cyli, dla Polak\u00f3w stawa\u0142o si\u0119 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z zaborc\u0105. Rodzi\u0142o to dwa r\u00f3\u017cne sposoby postrzegania \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Koniec XIX wieku przyni\u00f3s\u0142 narodziny nowoczesnego nacjonalizmu, czyli koncepcji etnicznego pa\u0144stwa. Dla \u017byd\u00f3w realizacj\u0105 tej zasady by\u0142a ideologia syjonizmu i budowanie \u017cydowskiego pa\u0144stwa w Palestynie. Dla Polak\u00f3w by\u0142a to endecka idea – sformu\u0142owana przez Romana Dmowskiego – Polski dla Polak\u00f3w. Jak\u017ce podobnym j\u0119zykiem wypowiadali swoje narodowe credo polski nacjonalista Dmowski i \u017cydowski nacjonalista \u017baboty\u0144ski…<\/span><\/p>\n

\u017baboty\u0144ski pragn\u0105\u0142 \u017cydowskiego pa\u0144stwa dla \u017byd\u00f3w; Dmowski domaga\u0142 si\u0119 polskiego pa\u0144stwa dla Polak\u00f3w. Przeszkod\u0105 dla realizacji takich plan\u00f3w zawsze s\u0105 znacz\u0105ce liczebnie mniejszo\u015bci narodowe. W Polsce tak\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 byli \u017bydzi. Dlatego dla narodowych demokrat\u00f3w i Romana Dmowskiego antysemityzm sta\u0142 si\u0119 instrumentem integracji narodowej. Celem realizacji tego celu by\u0142a seperacja w stosunkach polsko-\u017cydowskich i dyskryminacja \u017byd\u00f3w. Reszta by\u0142a ju\u017c prost\u0105 konsekwencj\u0105. \u017bydzi zaczeli by\u0107 postrzegani ju\u017c nie w roli wsp\u00f3\u0142gospodarza czy cho\u0107by wsp\u00f3\u0142mieszka\u0144ca, lecz w roli gro\u017anego intruza, nieprzyjaciela, nosiciela tendencji wrogich Polsce i rozkradaj\u0105cych. Bojkot ekonomiczny, getto \u0142awkowe, nawet pogromy wszystko to by\u0142o ju\u017c tylko z\u0142owrog\u0105 realizacj\u0105 doktrynalnej zasady etnicznego pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Endecka idea Polski nigdy nie zdominowa\u0142a polskiej opinii publicznej. By\u0142a jednak tej opinii istotnym sk\u0142adnikiem. Przeciwstawia\u0142a si\u0119 jej idea Polski jagiello\u0144skiej, wielonarodowej, wielokulturowej, wieloreligijnej.<\/span><\/p>\n

Przez ca\u0142\u0105 epok\u0119 II Rzeczypospolitej trwa\u0142 sp\u00f3r: jaka ma by\u0107 Polska? Monoetniczna czy te\u017c obywatelska – tolerancyjna – demokratyczna? W tym sporze krzy\u017cowa\u0142y si\u0119 stanowiska i przeobra\u017ca\u0142y ludzkie postawy, ale jego j\u0105dro pozostawa\u0142o niezmiennne.<\/span><\/p>\n

I takim pozosta\u0142o do dzisiaj.<\/span><\/p>\n

V<\/strong><\/p>\n

Endecy – z prostactwem w\u0142a\u015bciwym wszystkim ksenofobom – przypisywali \u0179ydom wszystkie najgorsze cechy. Byli wi\u0119c \u017bydzi w endeckiej wizji \u015bwiata – rekinami finansjery i zwiastunami bolszewickiej rewolucji, enklaw\u0105 ciemnego feudalizmu i rzecznikami niebezpiecznych modernistycznych nowinek, szowinistycznymi rzecznikami interes\u00f3w w\u0142asnego stanu i bezojczy\u017anianymi kosmopolitami.<\/span><\/p>\n

Dla endekow \u017bydzi byli wcieleniem z\u0142a, \u015bwiatowym wszechpot\u0119\u017cnym spiskiem, winowajc\u0105 wszystkich nieszcz\u0119\u015b\u0107 rodzaju ludzkiego i narodu polskiego. S\u0142owem: byli \u017bydzi koz\u0142em ofiarnym. Tak powsta\u0142 stereotyp \u017byda-plutokraty i \u017byda-komunisty.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0119 tu w wielkim skr\u00f3cie o sprawach dramatycznie skomplikowanych. Ten stereotyp \u017byda nie by\u0142 przecie\u017c polskim wymys\u0142em. Ka\u017cdy z kraj\u00f3w Europy zamieszkiwany przez \u017byd\u00f3w wyprodukowa\u0142 w\u0142asny wariant antysemickiego szale\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

W partii komunistycznej istotnie wielu by\u0142o \u017byd\u00f3w, ale wszystkich komunist\u00f3w w Polsce by\u0142o kilkana\u015bcie tysi\u0119cy, za\u015b \u017byd\u00f3w ponad 3 miliony. Jednak endekom wygodniej by\u0142o identyfikowa\u0107 komunist\u00f3w z \u017cydowsk\u0105 intryg\u0105 ni\u017c dostrzec w komuni\u017amie wyzwanie epoki.<\/span><\/p>\n

Kiedy 17 IX 1939 r. oddzia\u0142y Armii Czerwonej przekroczy\u0142y wschodni\u0105 granic\u0119 pa\u0144stwa polskiego w \u017cydowskich miasteczkach \u017cydowscy adepci komunistycznej utopii witali”wyzwolicieli” kwiatami. Tradycyjnie zorientowane wsp\u00f3lnoty \u017cydowskie, przemys\u0142owcy i kupcy, rabini i adwokaci, lekarze i chasydzi z \u017cydowskich cheder\u00f3w oczywi\u015bcie umierali z przera\u017cenia widz\u0105c bolszewickich bezbo\u017cnik\u00f3w i wrog\u00f3w bur\u017cuazji. Ale zapami\u0119tano tylko tych, kt\u00f3rzy wyszli z kwiatami na powitanie … Elity spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, od pobo\u017cnych rabin\u00f3w poczynaj\u0105c a na Alterze i Erlichu, przyw\u00f3dcach socjalistycznego Bundu ko\u0144cz\u0105c, poddane zosta\u0142y natychmiast okrutnym represjom. Ale zapami\u0119tano tylko tych, kt\u00f3rzy wyszli z kwiatami na powitanie… To utrwali\u0142o i upowszechni\u0142o absurdalny stereotyp \u017cydokomuny.<\/span><\/p>\n

Pod okupacj\u0105 hitlerowsk\u0105 \u017bydzi zostali oddzieleni murem. Powsta\u0142y dwa r\u00f3\u017cne \u015bwiaty, dwie r\u00f3\u017cne rzeczywisto\u015bci, dwa r\u00f3\u017cne sposoby zapami\u0119tywania zdarze\u0144. Polacy zapami\u0119tali przede wszystkim w\u0142asne prze\u017cycia: \u0142apanki i egzekucje, cierpienia i konspiracj\u0119. \u017bydzi zapami\u0119tali Zag\u0142ad\u0119. Jedni i drudzy zapami\u0119tali prawd\u0119. Swoj\u0105 w\u0142asna prawd\u0119. Ale jedni i drudzy zapami\u0119tali tak\u017ce wzajemn\u0105 niech\u0119\u0107. Polacy ze zdumieniem patrzyli na \u017cydowsk\u0105 bierno\u015b\u0107 nie rozumiej\u0105c, \u017ce czynny op\u00f3r r\u00f3wna\u0142 si\u0119 samob\u00f3jstwu. \u017bydzi ze zdumieniem i przera\u017ceniem patrzyli na polsk\u0105 oboj\u0119tno\u015b\u0107, nie rozumiej\u0105c, \u017ce akt pomocy by\u0142 bohaterstwem. Ilu\u017c samob\u00f3jc\u00f3w, ilu\u017c bohater\u00f3w mo\u017ce zrodzi\u0107 nar\u00f3d? Nar\u00f3d \u017cydowski i nar\u00f3d polski zrodzi\u0142 ich ponad ludzka wyobra\u017ani\u0119.<\/span><\/p>\n

Wszelako, pr\u00f3cz swoich bohater\u00f3w, ka\u017cdy nar\u00f3d rodzi swoich zdrajc\u00f3w i swoje kanalie. I jest si\u0142\u0105 narodowej kultury to, \u017ce ma odwag\u0119 rozpozna\u0107 r\u00f3wnie\u017c swoje plugawe oblicze.<\/span><\/p>\n

Hannah Arendt – autorka ksi\u0105\u017cki o Eichmanie i Adolf Rudnicki – autor “Kupca \u0142\u00f3dzkiego”, ksi\u0105\u017cki o Rumkowskim z \u0142\u00f3dzkiego getta pozostan\u0105 na zawsze wzorem si\u0142y \u017cydowskiej duchowo\u015bci, kt\u00f3ra zdobywa si\u0119 na odwag\u0119 m\u00f3wienia o tym, co pod\u0142e we w\u0142asnej wsp\u00f3lnocie. Karol Ludwik Koni\u0144ski, Kazimierz Wyka, Jan B\u0142o\u0144ski pozostan\u0105 na zawsze dowodem si\u0142y polskiej kultury, kt\u00f3ra potrafi zmierzy\u0107 si\u0119 z prawd\u0105 o polskiej pod\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

W 50-t\u0105 rocznic\u0119 powstania w getcie warszawskim trzeba to powiedzie\u0107 otwarcie, cho\u0107 z gorycz\u0105: kiedy jedni nie\u015bli pomoc gin\u0105cym \u017bydom, drudzy odmawiali bojowcom \u017bOB prawa do polskiego sztandaru, a gin\u0105cy nar\u00f3d nazywali tradycyjnym wrogiem Polski. Zar\u00f3wno heroizm ludzi, kt\u00f3rzy pomagali \u017bydom, jak i pod\u0142o\u015b\u0107 antysemit\u00f3w s\u0105 skladnikiem polskiego dziedzictwa. I jest to dziedzictwo tym bardziej k\u0142opotliwe, \u017ce w\u015br\u00f3d tych pierwszych byli komuni\u015bci, p\u00f3\u017aniejsi gloryfikatorzy stalinowskiego terroru, a w\u015br\u00f3d tych drugich – bohaterowie antyhitlerowskiego podziemia i ofiary stalinowskich proces\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Trudne jest polskie dziedzictwo. Kiedy \u017cydowskiej ofierze Zag\u0142ady wystarczy wspomnienie o cz\u0142owieku, kt\u00f3ry w tamtych latach wyg\u0142asza\u0142 nikczemne antysemickie frazy, to polski publicysta o \u017cydowskim rodowodzie nie mo\u017ce zapomina\u0107, \u017ce ten cz\u0142owiek walczy\u0142 – bywa\u0142o – z Niemcami o woln\u0105 Polsk\u0119 i gin\u0105\u0142 – bywa\u0142o – w ubeckich kazamatach z r\u0105k komunistycznego oprawcy o \u017cydowskim rodowodzie.<\/span><\/p>\n

Trudne jest polskie dziedzictwo, tak jak trudne jest dziedzictwo narodow poddanych pr\u00f3bie nieszcz\u0119\u015bcia. Lata powojenne nie u\u0142atwia\u0142y Polakom rozrachunku z tym trudnym dziedzictwem. Najpierw pod zarzutem antysemityzmu prze\u015bladowano ca\u0142\u0105 nienal antyhitlerowsk\u0105 konspiracj\u0119. P\u00f3\u017aniej antysemityzm sta\u0142 si\u0119 instrumentem w r\u0119ku rz\u0105dz\u0105cych komunist\u00f3w: od czystek kadrowych w epoce sprawy lekarzy (1953 r.), a\u017c po 1968 r., gdy jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w nazwa\u0142 gar\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w ocala\u0142ych z hitlerowskiej ka\u017ani – Herrenvolkiem. Jednak i tym razem odium ha\u0144by spad\u0142o nie na komunist\u00f3w, lecz na Polak\u00f3w…<\/span><\/p>\n

Polacy nie pogodzili si\u0119 nigdy z twierdzeniem, \u017ce “wyssali antysemityzm z mlekiem matki”. I nigdy z tym si\u0119 nie pogodz\u0105. Polacy nie s\u0105 narodem antysemit\u00f3w, cho\u0107 byli i s\u0105 w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w antysemici. Ale to oskar\u017cenie wywo\u0142a\u0142o w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w – zakneblowanych przez komunistyczn\u0105 dyktatur\u0119 – reakcj\u0119 absurdalnie obronn\u0105: w obronie dobrego imienia Polski powiadano, \u017ce w Polsce – zawsze szlachetnej i tolerancyjnej – nigdy nie by\u0142o antysemityzmu.<\/span><\/p>\n

By\u0142 w tym jaki\u015b rozpaczliwy op\u00f3r przed z\u0142owrogim stereotypem, prze\u0142amanym przez Mickiewicza i Norwida, Mi\u0142osza i Herberta, Ko\u0142akowskiego i Konwickiego. Bowiem duch frazy zrodzonej z antypolonizmu bywa r\u00f3wnie okrutny i niesprawiedliwy, jak antysemicka obelga.<\/span><\/p>\n

Wiem dobrze – nie ma symetrii mi\u0119dzy antysemityzmem i antypolonizmem. \u017bydzi nie urz\u0105dzili Polakom pogrom\u00f3w; \u017bydzi nie twierdzili, \u017ce polski spisek rz\u0105dzi \u015bwiatem. Ale \u017cydowskie opinie, \u017ce tylko dzi\u0119ki Polakom mo\u017cliwe by\u0142o dzie\u0142o Zag\u0142ady by\u0142y spluni\u0119ciem w twarz wszystkim Polakom. Tak\u017ce tym, kt\u00f3rzy maj\u0105 swoje drzewka w jerozolimskiej akcji sprawiedliwych.<\/span><\/p>\n

VI<\/strong><\/p>\n

Nie ma dzi\u015b w Polsce \u017byd\u00f3w i nigdy do niej nie powr\u00f3c\u0105. Adolf Hitler morderstwem, a potem jego nieudolni na\u015bladowcy s\u0142owem obel\u017cywym oczy\u015bcili Polsk\u0119 z \u017byd\u00f3w. Pozosta\u0142 jednak problem antysemit\u00f3w. Ci – istniej\u0105.<\/span><\/p>\n

To ju\u017c nie jest problem polsko-\u017cydowski. To jest temat rozmowy Polak\u00f3w z Polakami. O w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci i z pami\u0119ci. O prawdzie i o uczciwo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Kultura polska nie uniknie tych pyta\u0144 i odpowiedzi, kt\u00f3re formu\u0142uj\u0105 \u017bydzi: dlaczego nie pospieszyli\u015bcie nam z pomoc\u0105? Na te pytania d\u0142ugo jeszcze b\u0119d\u0105 Polacy odpowiada\u0107. Sam odpowiedzie\u0107 potrafi\u0119 tylko tyle: tych, kt\u00f3rzy splamili si\u0119 zbrodni\u0105 winna spotka\u0107 kara zbiorowej pogardy; dla tych, kt\u00f3rym zabrak\u0142o odwagi lub wyobra\u017ani – prosi\u0107 wypada o przebaczenie; przed tymi, kt\u00f3rzy, nara\u017caj\u0105c w\u0142asne \u017cycie, pospieszyli mordowanym \u017bydom z pomoc\u0105 – wsp\u00f3lnie pochylmy g\u0142owy. I zastanowmy si\u0119 wsp\u00f3lnie nad natur\u0105 \u015bwiata, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 Zag\u0142ad\u0119. Walcz\u0105ce getto pozosta\u0142o osamotnione. Militarna pomoc polskiego podziemia mia\u0142a znaczenie symboliczne. Bezcenny by\u0142 symbol – ale w\u0142a\u015bnie symbol. Na niemieckie stanowiska bojowe nie spad\u0142y alianckie bomby, by skutecznie zatrzyma\u0107 Zag\u0142ad\u0119. Elity brytyjskie i ameryka\u0144skie, tak\u017ce \u017cydowskie, przyjmowa\u0142y z nieufno\u015bci\u0105 raporty Kurier\u00f3w polskiego podziemia. \u015awiat nie uwierzy\u0142 Polakowi Karskiemu, gdy ten opowiada\u0142 o Zag\u0142adzie, tak jak p\u00f3\u017aniej nie uwierzy\u0142 Polakowi Herlingowi-Grudzi\u0144skiemu, gdy ten opowiada\u0142 o Gu\u0142agu. \u015awiat nie by\u0142 przygotowany do prawdy o totalitarnych ustrojach i ostatecznych rozwi\u0105zaniach.<\/span><\/p>\n

Ale dzisiejszy \u015bwiat wie ju\u017c wszystko. Wie do czego sam jest zdolny. Dzi\u015b nikt ju\u017c nie mo\u017ce t\u0142umaczy\u0107 si\u0119 niewiedz\u0105 o dokonaniach dziejowych Hitlera czy Stalina. I nikt nie mo\u017ce z dobr\u0105 wiar\u0105 usprawiedliwia\u0107 czy relatywizowa\u0107 jednych zbrodni przez wskazywanie na drugie. Zbrodnia jest zbrodni\u0105 i nie wolno w niej uczestniczy\u0107 w imi\u0119 \u017cadnych politycznych uzasadnie\u0144.<\/span><\/p>\n

I \u015bwiat wie tak\u017ce – dzieki powsta\u0144com z warszawskiego getta – \u017ce mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 udzia\u0142u w zbrodni, \u017ce zbrodniarzom mo\u017cna postawi\u0107 op\u00f3r.<\/span><\/p>\n

VII<\/strong><\/p>\n

Niezwyk\u0142a wielko\u015b\u0107 heroizmu \u017byd\u00f3w z warszawskiego getta by\u0142a na miar\u0119 niezwyk\u0142ej wielko\u015bci Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

VIII<\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b nad Warszaw\u0105 powiewaj\u0105 zgodnie dwa sztandary. Reszta niech pozostanie milczeniem.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w, 1993 Adam Michnik [ 15.07.2011 ] 17-04-1993. Bunt i milczenie. W 50. rocznicy powstania w getcie warszawskim. Adam Michnik Do\u015bwiadczenie Zag\u0142ady jest przestrog\u0105 uniwersaln\u0105, wykraczaj\u0105c\u0105 poza \u017cydowsk\u0105 specyfik\u0119, bo adresowan\u0105 do wszystkich. Ka\u017cdy bowiem mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 oprawc\u0105 i ofiar\u0105. W Warszawie wisz\u0105 dzi\u015b zgodnie dwa sztandary: polski, bia\u0142o-czerwony i izraelski, bia\u0142o-niebieski […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60915"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60915"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60928,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60915\/revisions\/60928"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}