{"id":60939,"date":"2018-04-25T17:09:06","date_gmt":"2018-04-25T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=60939"},"modified":"2018-04-24T16:23:32","modified_gmt":"2018-04-24T14:23:32","slug":"28-09-27","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=60939","title":{"rendered":"(dyskusje o Powstaniu) \u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy – \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci?"},"content":{"rendered":"
<\/a>\u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy – \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci? 6\/05\/2008<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

leonard<\/strong><\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\n\n\n\n
\n\n\n\n
\n

\u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy – \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci?<\/b><\/span><\/p>\n

Je\u017celi \u017cycie w okupowanej Polsce by\u0142o piek\u0142em, to \u017cycie w getcie by\u0142o dnem tego piek\u0142a. Powsta\u0144cy bez wzgl\u0119du na przynale\u017cno\u015b\u0107 organizacyjn\u0105 i pogl\u0105dy polityczne zas\u0142uguj\u0105 na szacunek, podziw i uznanie. Warto jednak zastanowi\u0107 si\u0119, dlaczego o niekt\u00f3rych z nich m\u00f3wi si\u0119 tak ma\u0142o.<\/span><\/p>\n

To nie jest drobiazg<\/span>
\n Warto spojrze\u0107 na histori\u0119 ruchu oporu w getcie bardziej wnikliwie i ods\u0142oni\u0107 zapomniane, czy te\u017c przemilczane karty historii. Ale zacz\u0105\u0107 opowie\u015b\u0107 nale\u017cy od wywa\u017conej uchwa\u0142y Sejmu RP. Fragment tej uchwa\u0142y brzmi:<\/span><\/p>\n

\u201eNieliczna grupa s\u0142abo uzbrojonych bojowc\u00f3w, reprezentuj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie \u017bydowsk\u0105 Organizacj\u0119 Bojow\u0105 i \u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy, pod flagami polsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105 stawia\u0142a dramatyczny op\u00f3r niemieckim okupantom dokonuj\u0105cym ca\u0142kowitej likwidacji Warszawskiego Getta. Warszawa po raz kolejny – tak jak w 1939 r. i p\u00f3\u017aniej, w roku 1944 – by\u0142a \u015bwiadkiem bohaterstwa i ofiarno\u015bci w heroicznej walce z dysponuj\u0105cym olbrzymi\u0105 przewag\u0105 wrogiem.”<\/span><\/p>\n

Tak\u0105 te\u017c tre\u015b\u0107 uchwa\u0142y mo\u017cna znale\u017a\u0107 na stronie Onetu, czy Polskiego Radia. Jednak na stronie Gazety Wyborczej zacytowany zosta\u0142 tekst Katolickiej Agencji Informacyjnej, kt\u00f3rego fragment brzmi inaczej:<\/span><\/p>\n

,,Nieliczna grupa s\u0142abo uzbrojonych bojowc\u00f3w, reprezentuj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie \u017bydowsk\u0105 Organizacj\u0119 Bojow\u0105, pod flagami polsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105 stawia\u0142a dramatyczny op\u00f3r niemieckim okupantom dokonuj\u0105cym ca\u0142kowitej likwidacji Warszawskiego Getta”.<\/span><\/p>\n

Jak wida\u0107 zabrak\u0142o frazy \u201ei \u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy<\/strong>“. Jest te\u017c do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ce, \u017ce Gazeta Wyborcza odwo\u0142uje si\u0119 do KAI, a nie np. bezpo\u015brednio do wyst\u0105pienia marsza\u0142ka Komorowskiego, czy te\u017c do materia\u0142\u00f3w Sejmowych. Dlaczego KAI opu\u015bci\u0142a fraz\u0119 o \u017bZW? Czy by\u0142a to pomy\u0142ka? Dlaczego GW zacytowa\u0142a akurat t\u0119 agencj\u0119, i t\u0119 pomylon\u0105 wersj\u0119?<\/span><\/p>\n

Sprawa wbrew pozorom nie jest b\u0142aha. Kto z nas s\u0142ysza\u0142 o \u017bZW? A kto o \u017bOB? Dlaczego tak si\u0119 dzieje? W tej wersji uchwa\u0142a traci sens, poniewa\u017c wspomina tylko o \u017bOB, a jednocze\u015bnie wskazuje na fakt walki pod dwoma sztandarami, a to w\u0142a\u015bnie \u017bZW wywiesi\u0142 dwa sztandary<\/strong>, co wywo\u0142a\u0142o furi\u0119 Niemc\u00f3w i osobist\u0105 interwencj\u0119 Himlera i to tych sztandar\u00f3w \u017bZW broni\u0142<\/strong>. By\u0142 to symbol nie tylko dla Getta, ale te\u017c dla Warszawy (relacja W\u0142adys\u0142awa Bartoszewskiego) ale te\u017c dla Niemc\u00f3w (kat Powstania w getcie Jurgen Stroop powiedzia\u0142: \u201eSztandary i kolory narodowe s\u0105 takim samym instrumentem walki jak szybkostrzelne dzia\u0142o, jak tysi\u0105c takich dzia\u0142”[Kazimierz Moczarski \u201eRozmowy z katem”]).<\/span><\/p>\n

\u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy<\/strong><\/span><\/p>\n

\u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy, przemianowany w 1942 roku na \u017bydowski Zwi\u0105zek Walki powsta\u0142 ju\u017c w grudniu 1939 roku. Do zwi\u0105zku przyst\u0105pili g\u0142\u00f3wnie oficerowie wojska polskiego \u017cydowskiego pochodzenia.<\/strong> \u017bZW reprezentowa\u0142 w praktyce \u017cydowski nurt prawicowy, tzw. syjonist\u00f3w rewizjonist\u00f3w, zwolennik\u00f3w walki zbrojnej, w sk\u0142ad \u017bZW weszli m. in. cz\u0142onkowie organizacji m\u0142odzie\u017cowej Betar. Do wa\u017cniejszych dow\u00f3dc\u00f3w \u017bZW nale\u017celi m. in.: Mieczys\u0142aw Dawid Apfelbaum, Henryk Lipszyc, Szymon Bia\u0142osk\u00f3ra, Ka\u0142men Mendelson, Leon Rodal. Wojn\u0119 prze\u017cy\u0142 tylko Ka\u0142men Mendelson. Ze strony polskiej z \u017bZW wsp\u00f3\u0142pracowali m. in. Tadeusz Bednarczyk, Henryk Iwa\u0144ski.<\/span><\/p>\n

\u017bZW pocz\u0105tkowo rekrutowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie osoby wojskowe, przeszkolone, cz\u0119sto pami\u0119taj\u0105ce jeszcze I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Jak na \u00f3wczesne warunki by\u0142 te\u017c stosunkowo dobrze uzbrojony. Nie by\u0142 jednak organizacj\u0105 masow\u0105, a raczej elitarn\u0105. Jedn\u0105 z przyczyn mog\u0142a by\u0107 niech\u0119\u0107 przyw\u00f3dc\u00f3w getta do dra\u017cnienia Niemc\u00f3w. Trzeba pami\u0119ta\u0107 \u017ce Niemcy odnosili w\u00f3wczas sukcesy wojenne, zagony hitlerowskie sta\u0142y na przedpolach Moskwy i zagra\u017ca\u0142y Egiptowi, perspektywa szybkiego zako\u0144czenia wojny by\u0142a odleg\u0142a a sytuacja strategiczna i polityczna niepor\u00f3wnywalna do tej z czas\u00f3w Powstania Warszawskiego.
\n<\/span>
\n Przed samym wybuchem powstania \u017bZW straci\u0142 sw\u00f3j \u015bci\u015ble elitarny charakter, przyjmowani byli ludzie bez wojskowego do\u015bwiadczenia, o r\u00f3\u017cnych pogl\u0105dach politycznych.<\/span><\/p>\n

Przede wszystkim trzeba podkre\u015bli\u0107 \u015bcis\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z podziemiem polskim (Organizacja Wojskowa, Korpus Bezpiecze\u0144stwa, w\u0142\u0105czone do Armii Krajowej powo\u0142anej w 1942 roku), od kt\u00f3rego \u017bZW otrzymywa\u0142 wsparcie i uzbrojenie. Cz\u0119\u015b\u0107 broni zdobywa\u0142 te\u017c na \u201ewolnym rynku”.<\/span><\/p>\n

\u017bZW wykopa\u0142 kilka tuneli dzi\u0119ki kt\u00f3rym odbywa\u0142a si\u0119 komunikacja z tzw. \u201estron\u0105 aryjsk\u0105”. Wykorzystywano r\u00f3wnie\u017c kana\u0142y. Dzi\u0119ki tym tunelom kilka tysi\u0119cy ludzi zosta\u0142o przerzuconych na druga stron\u0119 muru, a do getta dociera\u0142o zaopatrzenie. Jednym z takich tuneli do getta przedosta\u0142 si\u0119 Jan Karski, kt\u00f3ry spotka\u0142 si\u0119 z \u017cydowskimi przyw\u00f3dcami, obejrza\u0142 getto, a nast\u0119pnie zrelacjonowa\u0142 sytuacj\u0119 \u017byd\u00f3w na Zachodzie (niestety bezskutecznie).<\/span><\/p>\n

\u017bZW rozpracowywa\u0142 te\u017c \u017cydowskich kolaborant\u00f3w – gestapowskie kom\u00f3rki \u017cydowskie (Leszno 13 i Leszno 14) czy organizacj\u0119 \u017bagiew, kt\u00f3ra nie tyko wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z Niemcami ale rozpracowywa\u0142a ruch oporu, denuncjowa\u0142a \u017byd\u00f3w ukrywaj\u0105cych si\u0119 po \u201earyjskiej” stronie, a wr\u0119cz para\u0142a si\u0119 szmalcownictwem. Dzi\u0119ki rozpracowaniu \u017bagwi uda\u0142o si\u0119 j\u0105 zlikwidowa\u0107, chocia\u017c ta si\u0119 odradza\u0142a.<\/span><\/p>\n

\u017bydowska Organizacja Bojowa<\/span><\/strong><\/p>\n

\u017bOB powsta\u0142a pod koniec roku 1942, w sk\u0142ad \u017bOB wesz\u0142y r\u00f3\u017cne tradycyjne \u017cydowskie organizacje lewicowe, jak te\u017c komuni\u015bci. Do przyw\u00f3dc\u00f3w \u017bOB mo\u017cna zaliczy\u0107 m. in. Mordechaja Anielewicza, Icchaka Cukiermana, ostatnim dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 Marek Edelman. \u017bOB nie posiada\u0142a odpowiednio przeszkolonych kadr wojskowych i by\u0142a s\u0142abo uzbrojona. Cz\u0119\u015b\u0107 uzbrojenia otrzyma\u0142a od \u017bZW, cz\u0119\u015b\u0107 od AK, cz\u0119\u015b\u0107 kupi\u0142a na wolnym rynku, jak\u0105\u015b ilo\u015b\u0107 otrzyma\u0142a te\u017c od partyzantki komunistycznej, chocia\u017c ta akurat dopiero by\u0142a we wst\u0119pnej fazie organizacji i nie mog\u0142a zbyt wiele pom\u00f3c. \u017bOB dysponowa\u0142a g\u0142\u00f3wnie ma\u0142o przydatnymi pistoletami i pewn\u0105 liczb\u0105 karabin\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c granatami i broni\u0105 w\u0142asnego wyrobu. Ci\u0119\u017cszym uzbrojeniem dysponowa\u0142 w zasadzie tylko \u017bZW. Do po\u0142\u0105czenia \u017bZW i \u017bOB nie dosz\u0142o.<\/span><\/p>\n

Powstanie
\n<\/span><\/strong><\/p>\n

Pierwsze akty oporu mia\u0142y miejsce w styczniu 1943 roku, uczestniczyli w nich bojowcy zar\u00f3wno \u017bOB jak te\u017c \u017bZW. Tu pierwszy raz zakosztowali zwyci\u0119stwa, gdy przeszkodzili Niemcom w kolejnym etapie akcji wysiedle\u0144czej.<\/span><\/p>\n

Powstanie wybuch\u0142o 19 kwietnia. To w\u0142a\u015bnie \u017bZW wywiesi\u0142 dwa sztandary – bia\u0142o-czerwony polski i bia\u0142o-niebieski \u017cydowski. Wywo\u0142a\u0142o to furiacki atak Niemc\u00f3w i osobist\u0105 reakcj\u0119 Himlera. Najbardziej zaciek\u0142e walki toczy\u0142y si\u0119 w okolicach Placu Muranowskiego, gdzie \u017bZW mia\u0142 swoj\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 siedzib\u0119. Rozegra\u0142y si\u0119 dwie krwawe bitwy o Plac Muranowski. Regularne walki \u201efrontowe” \u017bZW toczy\u0142 do ok. 27 kwietnia, a \u017bOB do 22 kwietnia (\u017bOB dysponowa\u0142 gorszym uzbrojeniem i s\u0142abiej przeszkolonymi kadrami). Dzi\u0119ki tunelowi na \u201earyjsk\u0105” stron\u0119 \u017bZW m\u00f3g\u0142 w pocz\u0105tkowym okresie liczy\u0107 na jakie\u015b dostawy zaopatrzenia i ewakuacj\u0119 rannych. Przez tunel do getta wnika\u0142y jednostki polskie (cho\u0107 stosunkowo nieliczne). Od 23 kwietnia \u017bOB, a od 28 \u017bZW przesz\u0142y do walki partyzanckiej ukrywaj\u0105c si\u0119 w przygotowanych bunkrach i stawiaj\u0105c zbrojny op\u00f3r atakuj\u0105cym hitlerowcom. Walki trwa\u0142y jeszcze przez jaki\u015b czas, obro\u0144com dawa\u0142 si\u0119 we znaki g\u0142\u00f3d, brak wody pitnej, brak amunicji. Sytuacja by\u0142a tragiczna. Stopniowo Niemcy \u201eoczyszczali” getto, odnajdywali bunkry i kryj\u00f3wki, morduj\u0105c na miejscu, b\u0105d\u017a deportuj\u0105c przebywaj\u0105cych tam \u017byd\u00f3w. Walki dogasa\u0142y. \u017bZW i \u017bOB by\u0142y g\u0142\u00f3wnymi si\u0142ami powsta\u0144czymi, ale walczy\u0142y te\u017c r\u00f3\u017cne inne grupy ukrywaj\u0105ce si\u0119 w getcie.<\/span><\/p>\n

Dlaczego milcz\u0105?<\/span><\/strong><\/p>\n

Dlaczego wi\u0119c tak ma\u0142o m\u00f3wi si\u0119 o \u017bZW? Dlaczego do dzi\u015b panuje zmowa milczenia? Czy to zadawnione, jeszcze przedwojenne konflikty ideowe mi\u0119dzy \u017cydowskimi organizacjami? A mo\u017ce fakt, \u017ce AK po wojnie by\u0142a \u201ezaplutym kar\u0142em reakcji”, wi\u0119c \u017bZW jako wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z AK by\u0142 niewygodny? a \u017bOB jako konglomerat lewicowych organizacji nadawa\u0142 si\u0119 du\u017co bardziej? Mo\u017ce ma znaczenie fakt, \u017ce zaraz po wojnie histori\u0105, r\u00f3wnie\u017c histori\u0105 \u017byd\u00f3w, zajmowali si\u0119 w du\u017cej mierze stalinowcy o takich w\u0142a\u015bnie pogl\u0105dach? A mo\u017ce to, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 takich w\u0142a\u015bnie historyk\u00f3w niech\u0119tnych Armii Krajowej, a co za tym idzie przynajmniej nieufnych wzgl\u0119dem \u017bZW wyemigrowa\u0142o do Izraela i trafi\u0142o do Yad Vashem?<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce s\u0142usznie pyta\u0142 J\u00f3zef Dajczgewand na spotkaniu z okazji wydarze\u0144 marcowych, dlaczego m\u00f3wi si\u0119 o tzw. \u201e\u017cydokomunie”, a nie m\u00f3wi si\u0119 o \u201e\u017cydoreakcji”, czy syjonistach (ale tych prawdziwych, a nie z gomu\u0142kowskiej propagandy) i ich losach?<\/span><\/p>\n

Fragment rozmowy Anki Grupi\u0144skiej z Markiem Edelmanem (\u201eCi\u0105gle po kole”)<\/span><\/strong><\/p>\n

– Marku, czy mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 od rozmowy o \u017bZW?<\/span>
\n – \u017bZW? Co ci\u0119 to obchodzi? Z faszystami chcesz mie\u0107 do czynienia?<\/span>
\n – Marku, powa\u017cnie. Istnieje sporo wspomnie\u0144 o powstaniu w getcie warszawskim spisanych przez syjonist\u00f3w i nie syjonist\u00f3w. I nikt nic nie m\u00f3wi o \u017bZW.<\/span>
\n – Bo nie ma o czym m\u00f3wi\u0107.<\/span>
\n – Ty, w Polsce wiele razy opowiada\u0142e\u015b…<\/span>
\n – … o \u017bZW?<\/span>
\n – Nie, no w\u0142a\u015bnie, opowiada\u0142e\u015b o powstaniu, zawsze milcz\u0105c o \u017bZW. Warto mo\u017ce porozmawia\u0107 o faktach.<\/span>
\n – O jakich faktach? Nie by\u0142o fakt\u00f3w!<\/span><\/p>\n

Poni\u017cej cytuj\u0119 fragment listu Stanis\u0142awa Aronsona polskiego \u017byda, \u017co\u0142nierza AK (ppor \u201eRysiek”), zamieszka\u0142ego w Tel-Avivie skierowanego do Adama Michnika. List ten zosta\u0142 napisany po pami\u0119tnym artykule Micha\u0142a Cichego zarzucaj\u0105cego AK wyt\u0142ukiwanie resztek \u017byd\u00f3w, odnosi si\u0119 wi\u0119c do innych kwestii, ale podany fragment mo\u017ce mie\u0107 pewne znaczenie r\u00f3wnie\u017c w przypadku \u017bZW<\/span><\/p>\n

\u201eJak wiadomo, w 1955 powsta\u0142 w Jerozolimie Instytut Pami\u0119ci Narodowej Yad Vashem i wkr\u00f3tce przyst\u0105pi\u0142 do zbierania relacji o losach \u017byd\u00f3w podczas wojny. Niekt\u00f3rzy z zajmuj\u0105cych si\u0119 tym m\u0142odych historyk\u00f3w byli to komuni\u015bci, wyszkoleni w stalinowskiej Polsce. Mieli oni wpojon\u0105 nienawi\u015b\u0107 do AK i uwielbienie do AL. i innych formacji komunistycznych. St\u0105d te\u017c wysoce prawdopodobne jest redakcyjne \u201emodelowanie” uzyskiwanych relacji, cz\u0119sto wi\u0119c nie mo\u017cna mie\u0107 do nich pe\u0142nego zaufania.”<\/span><\/p>\n

http:\/\/bernardo.salon24.pl\/70334,index.html<\/strong><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

\u017bYDOWSKI ZWI\u0104ZEK WOJSKOWY\u00a0<\/b><\/span><\/p>\n

Appelbaum w cieniu Anielewicza<\/span><\/p>\n

MACIEJ KLEDZIK<\/span><\/p>\n

Plus Minus, Rzeczpospolita, 12 10 2002-10-11<\/span><\/p>\n

Przez blisko 60 lat znali\u015bmy w Polsce jeden opis powsta\u0144czego zrywu warszawskich \u017byd\u00f3w. Kiedy dziewi\u0119tnastego kwietnia 1943 r. oddzia\u0142y niemieckie przekroczy\u0142y bram\u0119 getta, przywita\u0142y je butelkami z benzyn\u0105, granatami, strza\u0142ami z pistolet\u00f3w i kilku karabin\u00f3w 20-30-osobowe grupy bojownik\u00f3w \u017bydowskiej Organizacji Bojowej. Dowodzi\u0142 nimi Mordechaj Anielewicz. S\u0142abo uzbrojeni powsta\u0144cy z \u017bOB-u bronili si\u0119 do 8 maja, kiedy to w bunkrze przy ul. Mi\u0142ej 18 wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b z dow\u00f3dztwa tej organizacji, w tym Anielewicz, pope\u0142ni\u0142o samob\u00f3jstwo. Ocala\u0142a garstka powsta\u0144c\u00f3w. Wyszli na aryjsk\u0105 stron\u0119 kana\u0142ami. Mieszka\u0144cy Izraela znaj\u0105 inn\u0105 histori\u0119.<\/span><\/p>\n

Wkraczaj\u0105cych Niemc\u00f3w zaskoczy\u0142y ogniem dobrze wyszkolone i uzbrojone w bro\u0144 maszynow\u0105 kompanie \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego, wspierane przez du\u017co gorzej uzbrojone grupki bojownik\u00f3w \u017bOB-u. Oddzia\u0142y \u017bZW dowodzone przez \u017byd\u00f3w, przedwojennych oficer\u00f3w Wojska Polskiego, zosta\u0142y unicestwione w walkach. Ocala\u0142o zaledwie kilku \u017co\u0142nierzy \u017bZW, kt\u00f3rzy po zako\u0144czeniu wojny wyjechali do Izraela i w tamtejszych archiwach pozostawili \u015bwiadectwa tego, co wydarzy\u0142o si\u0119 w getcie. My tej historii nie znamy.<\/span><\/p>\n

Historia wed\u0142ug Edelmana<\/span><\/strong><\/p>\n

W listopadzie 1945 r. Marek Edelman ze sztabu \u017bOB-u wr\u0119czy\u0142 Zofii Na\u0142kowskiej swoje wspomnienia z powstania w getcie. Po lekturze napisa\u0142a: “Ksi\u0105\u017ceczk\u0119 t\u0119, kt\u00f3rej maszynopis przyni\u00f3s\u0142 mi nieznajomy, m\u0142ody autor, jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w \u017cydowskiego Powstania, przeczyta\u0142am jednym tchem, nie odrywaj\u0105c si\u0119 od niej ani na chwil\u0119. (…) jego nieliterackie opowiadanie osi\u0105ga to, co udaje si\u0119 nie wszystkim arcydzie\u0142om”.<\/span><\/p>\n

Maszynopis Edelmana ukaza\u0142 si\u0119 drukiem pod tytu\u0142em “Ghetto walczy”, z dopiskiem: “udzia\u0142 Bundu w obronie ghetta”. Wznawiany by\u0142 w stanie wojennym w 1983 r. w wydawnictwie podziemnym CDN i w 1987 r. (Solidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca). Autor przypisa\u0142 heroiczny b\u00f3j w getcie jednej organizacji wojskowej, s\u0142abo uzbrojonej, o kt\u00f3rej powiedzia\u0142: “… m\u00f3j kolega Hennoch Rus przewa\u017cy\u0142 decyzj\u0119 utworzenia jednej organizacji bojowej w getcie (…) Podczas zebrania… podni\u00f3s\u0142 r\u0119k\u0119 i zapad\u0142a decyzja o utworzeniu \u017bOB-u”.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c w \u015bwietnie napisanej przez Hann\u0119 Krall ksi\u0105\u017cce “Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem” \u017bOB wyst\u0119puje jako jedyna organizacja walcz\u0105ca w getcie. Autorka ze swoim rozm\u00f3wc\u0105 Edelmanem zastanawiaj\u0105 si\u0119: “Ludzie przecie\u017c b\u0119d\u0105 oczekiwa\u0107 od nas jakich\u015b liczb, dat, danych o ilo\u015bci wojsk i stanie uzbrojenia. Ludzie s\u0105 bardzo przywi\u0105zani do powagi fakt\u00f3w historycznych i do chronologii. Na przyk\u0142ad: powsta\u0144c\u00f3w jest 220, Niemc\u00f3w – 2090. Niemcy maj\u0105 lotnictwo, artyleri\u0119, pojazdy pancerne, miotacze min, 82 karabiny maszynowe, 135 pistolet\u00f3w maszynowych i 1358 karabin\u00f3w, na jednego powsta\u0144ca przypada 1 rewolwer, 5 granat\u00f3w i 5 butelek zapalaj\u0105cych. Na ka\u017cdy teren 3 karabiny. W ca\u0142ym getcie s\u0105 dwie miny i jeden automatyczny pistolet”.<\/span><\/p>\n

Stanowisko PZPR<\/span><\/strong><\/p>\n

Bardzo og\u00f3lnikowo wspominali o \u017bydowskim Zwi\u0105zku Wojskowym w czasach PRL-u Bernard Mark, pracownik \u017bydowskiego Instytutu Historycznego (“Powstanie w Ghetcie Warszawskim”, 1963 r.) i Wac\u0142aw Potera\u0144ski, pracownik Zak\u0142adu Historii Partii przy KC PZPR (“Warszawskie getto”, 1983 r.). Mark podaje rodow\u00f3d \u017bZW i wymienia dw\u00f3ch przyw\u00f3dc\u00f3w tej organizacji, Dawida Appelbauma (Apfelbauma?), ps. “Jab\u0142o\u0144ski”, “Kowal”, “Mietek” i Paw\u0142a Frenkla.<\/span><\/p>\n

Potera\u0144ski oceni\u0142 walcz\u0105ce si\u0142y \u017cydowskie w getcie na oko\u0142o 1 tys. ludzi – “\u017bOB liczy\u0142a 23 oddzia\u0142y bojowe, w tym 5 oddzia\u0142\u00f3w GL, a \u017bZW – 3 plutony”, nie wyja\u015bniaj\u0105c, sk\u0105d wzi\u0119\u0142y si\u0119 tam oddzia\u0142y GL i jak liczebnie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 oddzia\u0142 od plutonu. Napisa\u0142, \u017ce: “Dow\u00f3dztwo warszawskiego Okr\u0119gu AK przekaza\u0142o dla \u017bOB kilkadziesi\u0105t pistolet\u00f3w, kilkaset granat\u00f3w, 1 karabin maszynowy i wiele materia\u0142\u00f3w wybuchowych. Gwardia Ludowa dostarczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c kilkadziesi\u0105t pistolet\u00f3w i znaczn\u0105 ilo\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w wybuchowych. \u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy mia\u0142 2 karabiny maszynowe, wiele granat\u00f3w r\u0119cznych i bomb. Grupa bojowa PLAN-u dostarczy\u0142a \u017co\u0142nierzom \u017bZW granaty i bro\u0144 kr\u00f3tk\u0105, a grupa KB mjr. Henryka Iwa\u0144skiego \u010cBystrego\u00c7 trzy skrzynie granat\u00f3w typu \u010cfilipinka\u00c7. Reszt\u0119 uzbrojenia produkowano na miejscu” (butelki zapalaj\u0105ce i miny – przyp. M.K.).<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Potera\u0144skiego by\u0142a oficjalnym stanowiskiem w\u0142adz komunistycznych wobec historii powstania w getcie. We wst\u0119pie Ryszard Nazarewicz napisa\u0142: “praca Potera\u0144skiego przyczyni si\u0119 do kszta\u0142towania racjonalnego spojrzenia na przesz\u0142o\u015b\u0107, do upowszechnienia tre\u015bci post\u0119powych, patriotycznych i internacjonalistycznych”.<\/span><\/p>\n

Kilkana\u015bcie lat wcze\u015bniej ukaza\u0142y si\u0119 w Nowym Jorku, Tel Awiwie i w Londynie trzy pozycje ksi\u0105\u017ckowe, inaczej przedstawiaj\u0105ce powstanie w warszawskim getcie.<\/span><\/p>\n

Historia wed\u0142ug Wdowi\u0144skiego i Lazara<\/span><\/strong><\/p>\n

Nak\u0142adem Philosophical Library wysz\u0142a w Nowym Jorku w 1963 r. ksi\u0105\u017cka “And we are not saved” Dawida Wdowi\u0144skiego, przedstawionego przez wydawc\u0119 jako jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania w warszawskim getcie (wyd. 2 w 1985 r. z opisem dzia\u0142alno\u015bci \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego autorstwa Chaima Lazara). Wdowi\u0144ski przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej by\u0142 prezesem Polskiej Partii Syjonistycznej Organizacji Rewizjonist\u00f3w. Nazwisko jego nie pojawi\u0142o si\u0119 nigdy w PRL-u w oficjalnej literaturze opisuj\u0105cej powstanie w getcie.<\/span><\/p>\n

Kre\u015bl\u0105c rodow\u00f3d \u017bZW, autor cytuje kapitana WP, Henryka Iwa\u0144skiego: “Pewnego dnia w listopadzie 1939 r. czterech m\u0142odych \u017byd\u00f3w chcia\u0142o zobaczy\u0107 si\u0119 ze mn\u0105 w szpitalu \u015bw. Stanis\u0142awa przy ul. Wolskiej. Wszyscy byli oficerami polskiej armii: Dawid Moryc Appelbaum w stopniu porucznika; Henryk Lifszyc, podporucznik;<\/span><\/p>\n

Bia\u0142osk\u00f3r, mgr prawa i Kalman Mendelson, w\u00f3wczas podchor\u0105\u017cy WP. Zna\u0142em Appelbauma, s\u0142u\u017cy\u0142 wraz ze mn\u0105 w jednym pu\u0142ku podczas obrony Warszawy, wykaza\u0142 si\u0119 odwag\u0105 i brawur\u0105. Nie poszli do oficerskiego obozu jenieckiego. (…) Chcieli zorganizowa\u0107 m\u0142odzie\u017c \u017cydowsk\u0105. (…) W 1940 r. Mendelson zorganizowa\u0142 grup\u0119 12 m\u0119\u017cczyzn uzbrojonych w 4 pistolety. Przechowywali bro\u0144 w piwnicach domu Karmelicka 5″.<\/span><\/p>\n

Wdowi\u0144ski pisze, \u017ce w pa\u017adzierniku i w listopadzie 1939 r. spotka\u0142a si\u0119 grupa \u017byd\u00f3w, oficer\u00f3w polskich, reprezentuj\u0105cych prawicowe organizacje polityczne Betar (Perec Laskier, Lowa Swerin, Pawe\u0142 Frenkel, Merediks, Langleben i Rosenfeld), Hatzohar (m.in. Joel Bia\u0142obrow, Dawid Wdowi\u0144ski) oraz Rewizjonist\u00f3w (Leib “Leon” Rodal i Meir Klingbeil). Oficerowie ci powo\u0142ali \u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy. “Ja sta\u0142em na czele \u017bZW – napisa\u0142 Wdowi\u0144ski. – Mieli\u015bmy komitet polityczny z\u0142o\u017cony z trzech os\u00f3b: dr Micha\u0142 Strykowski, dawny cz\u0142onek Centralnego Komitetu Polskiej Partii Syjonistycznej Organizacji Rewizjonist\u00f3w, Leon Rodal, dobrze znany polski dziennikarz rewizjonistyczny i ja, jako prezes. Fachowym komendantem wojskowym by\u0142 Pawe\u0142 Frenkel”.<\/span><\/p>\n

Struktur\u0119 organizacyjn\u0105 \u017bZW tworzy\u0142y departamenty: Informacji, kt\u00f3rym kierowa\u0142 Leon Rodal; Organizacyjny – Pawe\u0142 Frenkel, Kwatermistrzowski – Leon Wajnsztok, Finans\u00f3w (bez osoby kieruj\u0105cej), Komunikacji (kontakty ze stron\u0105 aryjsk\u0105, Korpusem Bezpiecze\u0144stwa i Armi\u0105 Krajow\u0105) – Dawid M. Appelbaum, Medyczny – dr J\u00f3zef Celmajster (konspiracyjne nazwisko Niemirski), Prawny (os\u0105dzaj\u0105cy i wydaj\u0105cy wyroki na gestapowc\u00f3w \u017cydowskich – Jewish Gestapo i zdrajc\u00f3w) – Dawid Szulman, Ratuj\u0105cy (przeprowadzanie dzieci \u017cydowskich na stron\u0119 aryjsk\u0105) – Kalman Mendelson, Techniki, Transportu i Dostaw (m.in. budowa dw\u00f3ch podziemnych tuneli na stron\u0119 aryjsk\u0105) – Hanoch Federbusz, Wojskowy, planuj\u0105cy i kieruj\u0105cy dzia\u0142aniami wojskowymi pod kierunkiem Frenkla i Appelbauma.<\/span><\/p>\n

Z dziennika Emanuela Ringelbluma, kt\u00f3ry wizytowa\u0142 kwater\u0119 \u017bZW tu\u017c przed wybuchem powstania: “… ogl\u0105da\u0142em arsena\u0142 broni \u017bZW. Lokal mie\u015bci\u0142 si\u0119 w domu niezamieszkanym, tzw. dzikim, przy ul. Muranowskiej nr 7, w sze\u015bciopokojowym lokalu na pierwszym pi\u0119trze.(…). W du\u017cych salach by\u0142y zawieszone na wieszakach rozmaite rodzaje broni, a wi\u0119c karabiny maszynowe r\u0119czne, karabiny, rewolwery najrozmaitszego gatunku, granaty r\u0119czne, torby z amunicj\u0105, mundury niemieckie intensywnie wyzyskane podczas akcji kwietniowej itp.(…) W czasie mojej obecno\u015bci dokonano u by\u0142ego oficera armii polskiej zakupu broni na \u0107wier\u0107 miliona z\u0142otych, na co dano zaliczk\u0119 w wysoko\u015bci 50 000 z\u0142. Zakupiono 2 karabiny maszynowe po 40 000 z\u0142 ka\u017cdy, wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 granat\u00f3w r\u0119cznych i broni”.<\/span><\/p>\n

Fotokopia tej strony dziennika Ringelbluma znajduje si\u0119 w ksi\u0105\u017cce Chaima Lazara “Muranowska 7. The Warsaw Ghetto rising”, wydanej w Tel Awiwie w 1966 r. Lazar przy jej opracowywaniu si\u0119gn\u0105\u0142 do wszystkich mo\u017cliwych \u017ar\u00f3de\u0142, \u017bOB-u, Organizacji Wojskowej-Korpus Bezpiecze\u0144stwa, AK i \u015bwiadk\u00f3w. Ksi\u0105\u017cka, nieprzet\u0142umaczona na j\u0119zyk polski, jest kompendium wiedzy o organizacji \u017bZW.<\/span><\/p>\n

6 kwietnia 1943 r. \u017bZW otrzyma\u0142a informacje o zaplanowanym wysiedleniu \u017byd\u00f3w z getta 19 kwietnia. Wdowi\u0144ski napisa\u0142, \u017ce \u017bZW zmobilizowa\u0142 wszystkie swoje si\u0142y i poinformowa\u0142 \u017bOB o sytuacji. Obie organizacje podzieli\u0142y mi\u0119dzy siebie stanowiska obronne na terytorium getta. \u017bOB obsadzi\u0107 mia\u0142a domy przy ul. Zamenhoffa, Mi\u0142ej, G\u0119siej i Nalewkach, \u017bZW pl. Muranowski, ul. Muranowsk\u0105 i Nalewki od domu pod nr 38, wzmacniaj\u0105c tak\u017ce pozycje zaj\u0119te przez s\u0142abo uzbrojone oddzia\u0142y \u017bOB. Pawe\u0142 Frenkel uzgadnia\u0142 te plany z Mordechajem Anielewiczem.<\/span><\/p>\n

Muranowsk\u0105 obsadzi\u0142y cztery kompanie \u017bZW. Dow\u00f3dztwo nad obron\u0105 ca\u0142ej ulicy obj\u0105\u0142 Frenkel. Kompania 5 pod dow\u00f3dztwem Dawida M. Appelbauma zaj\u0119\u0142a stanowiska w domu Mi\u0142a 10. Kompania 6 dowodzona przez He\u0144ka Federbusza obsadzi\u0142a dom przy Zamenhoffa. Kompania 7 z Janem Pik\u0105 zaj\u0119\u0142a stanowiska wok\u00f3\u0142 ulicy Mi\u0142ej. Kompania 8 Leizara Staniewicza kontrolowa\u0142a Nalewki, G\u0119si\u0105 i Franciszka\u0144sk\u0105, a 9 z Dawidem Berli\u0144skim cz\u0119\u015b\u0107 Nalewek. Kompania 10 zaj\u0119\u0142a pozycje wok\u00f3\u0142 Franciszka\u0144skiej, a 11 z Romanem Winsztokiem przy Muranowskiej. Razem kompanie liczy\u0142y oko\u0142o 400 \u017co\u0142nierzy, w sk\u0142ad kompanii wchodzi\u0142o od kilkunastu do 50 \u017co\u0142nierzy. W por\u00f3wnaniu do oddzia\u0142\u00f3w \u017bOB-u (podawana liczba 700 bojowc\u00f3w wydaje si\u0119 by\u0107 zawy\u017con\u0105, Marek Edelman m\u00f3wi\u0142 Hannie Krall o 220), by\u0142y one dobrze uzbrojone w karabiny i pistolety maszynowe, karabiny, granaty i butelki zapalaj\u0105ce. Kwatera g\u0142\u00f3wna mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy Muranowskiej 7\/9.<\/span><\/p>\n

Ocena Iranka Osmeckiego i Bednarczyka<\/span><\/strong><\/p>\n

P\u0142k Kazimierz Iranek Osmecki, szef wywiadu Komendy G\u0142\u00f3wnej AK w ksi\u0105\u017cce “Kto ratuje jedno \u017cycie… Polacy i \u017bydzi 1939-1945”, tak przedstawi\u0142 pierwszy dzie\u0144 walk: “- Wkraczaj\u0105ce oddzia\u0142y niemieckie ostrzelane zosta\u0142y z trzech g\u0142\u00f3wnych punkt\u00f3w oporu, skrzy\u017cowania Nalewek i G\u0119siej oraz Mi\u0142ej i Majzelsa obsadzonych przez \u017bOB i skrzy\u017cowania Muranowskiej i Nalewek zajmowanego przez \u017bZW. W godzinach popo\u0142udniowych, oko\u0142o 16-tej, po opanowaniu punktu oporu przy ul. G\u0119siej (bronionego przez \u017bOB), Niemcy uderzyli na punkt oporu przy ul. Muranowskiej broniony przez \u017bZW pod dow\u00f3dztwem Dawida Appelbauma, Paw\u0142a Frenkla i Leona Rodala. Kilkakrotnie ponawiane uderzenia rozbija\u0142y si\u0119 o zdecydowany op\u00f3r obro\u0144c\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

P\u0142k Iranek Osmecki opisuje udzia\u0142 w walkach 27 kwietnia na terenie getta u boku \u017bZW oddzia\u0142u Korpusu Bezpiecze\u0144stwa, dowodzonego przez mjr. Henryka Iwa\u0144skiego “Bystrego”, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi\u0142a dru\u017cyna kpt. W\u0142adys\u0142awa Zajdlera “\u017barskiego” i sekcja Lejewskiego “Garbarza”. Oddzia\u0142 przedosta\u0142 si\u0119 przekopem na teren walk przy Muranowskiej i poni\u00f3s\u0142 du\u017ce straty. Zgin\u0105\u0142 m.in. syn mjr. “Bystrego”.<\/span><\/p>\n

Prawie wszyscy dow\u00f3dcy \u017bZW polegli lub zmarli z odniesionych ran – Appelbaum (po\u015bmiertnie awansowany do stopnia majora WP), Rodal, Bia\u0142osk\u00f3ra, Berman, Akerman, Likiernik i inni. Prze\u017cy\u0142 ci\u0119\u017cko ranny Mendelson. Poleg\u0142o oko\u0142o dziesi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy OW-KB. W kilka tygodni p\u00f3\u017aniej, podczas wynoszenia z getta rannych powsta\u0144c\u00f3w \u017cydowskich poleg\u0142 drugi z syn\u00f3w majora “Bystrego”. Wsp\u00f3ln\u0105 walk\u0119 w powstaniu oddzia\u0142u Korpusu Bezpiecze\u0144stwa, podporz\u0105dkowanego taktycznie Armii Krajowej, z \u017bZW szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142 uczestnik tych wydarze\u0144 Tadeusz Bednarczyk “Bednarz”, “Tadeusz” w ksi\u0105\u017ckach “\u017bycie codzienne warszawskiego getta” i “Rys historyczny Organizacji Wojskowej – Kadry Bezpiecze\u0144stwa – Armii Krajowej. OW KB – AK sikorszczycy w ruchu oporu…”. Zestawienie ksi\u0105\u017cek p\u0142k. Iranka Osmeckiego, Wdowi\u0144skiego, Lazara, Bednarczyka i Kaczy\u0144skiej daje obraz pomocy finansowej i uzbrojenia udzielonej przez KG AK, szkolenia i przygotowania do powstania przez OW-KB, a tak\u017ce udzia\u0142u \u017co\u0142nierzy akowskiego podziemia w walce w getcie. Nie by\u0142o tam \u017cadnych oddzia\u0142\u00f3w Gwardii Ludowej, kt\u00f3re wymy\u015blili historycy komunistyczni.<\/span><\/p>\n

Przez 60 lat \u017co\u0142nierze \u017bOB-u nie podj\u0119li dialogu z \u017co\u0142nierzani z \u017bZW. Nie ustalono jednej, prawdziwej wersji dzia\u0142a\u0144 powsta\u0144czych mi\u0119dzy 19 kwietnia a 8 maja (walki z osamotnionymi grupkami powsta\u0144c\u00f3w trwa\u0142y jeszcze przez ca\u0142y maj) ani nawet jednolitej pisowni nazwisk dow\u00f3dc\u00f3w (Appelbaum – Apfelbaum, Frenkel – Frenkiel, Wajnsztok – Weinsztok itd.). Kiedy jednych wymazywano z historii, z drugich robiono patron\u00f3w szk\u00f3\u0142, ulic i plac\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Testament Leiba Rodala<\/span><\/strong><\/p>\n

Rok temu dr Sara Ozacky-Lazar i Chaya Lazar opublikowa\u0142y w j\u0119zyku hebrajskim w pi\u015bmie “Ha’UMA” (Nar\u00f3d) w Tel Awiwie artyku\u0142 “Nowe \u015bwiat\u0142o na \u017bZW – \u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy w powstaniu getta warszawskiego”. Wykorzysta\u0142y w nim nieznane lub ma\u0142o nam znane \u017ar\u00f3d\u0142a \u017cydowskie, pokazuj\u0105c mechanizmy fa\u0142szowania i zacierania w Polsce udzia\u0142u \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego w powstaniu w getcie.<\/span><\/p>\n

Autorki zacytowa\u0142y fragment rozmowy w nocy z 18 na 19 kwietnia 1943 r. przeprowadzonej przez dr. Ryszarda Walewskiego, \u017cydowskiego lekarza, kt\u00f3ry w czasie powstania w getcie walczy\u0142 u boku \u017bZW z Leibem Rodalem, jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w \u017bZW. Rodal m\u00f3wi\u0142: “Wszyscy tu zginiemy. Niekt\u00f3rzy w walkach z broni\u0105 w r\u0119ku, a inni jako ofiary nadaremne. Lecz wa\u017cne jest, by pami\u0119\u0107 o nas nie zgin\u0119\u0142a, by \u015bwiat ca\u0142y wiedzia\u0142, jak beznadziejna by\u0142a ta walka, trudna i krwawa “. (…)<\/span><\/p>\n

http:\/\/www.polish-jewish-heritage.org\/pol\/…ad_zwiazek.html<\/strong><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

wiecej o ZZW i powstaniu w GW<\/strong><\/span><\/p>\n

http:\/\/www.rzeczpospolita.pl\/specjal_04061…ecjal_a_10.html<\/a><\/span><\/span><\/strong>
\n http:\/\/www.rzeczpospolita.pl\/dodatki\/rapor…aporty_a_9.html<\/span><\/strong><\/a><\/span>
\n http:\/\/newsgroups.derkeiler.com\/Archive\/So…4\/msg03181.html<\/strong><\/span><\/a><\/span>
\n http:\/\/www.rp.pl\/artykul\/122686.htmlhttp:\/…kul\/122681.html<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy – \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci? 6\/05\/2008 leonard \u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy – \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci? Je\u017celi \u017cycie w okupowanej Polsce by\u0142o piek\u0142em, to \u017cycie w getcie by\u0142o dnem tego piek\u0142a. Powsta\u0144cy bez wzgl\u0119du na przynale\u017cno\u015b\u0107 organizacyjn\u0105 i pogl\u0105dy polityczne zas\u0142uguj\u0105 na szacunek, podziw i uznanie. Warto jednak zastanowi\u0107 si\u0119, dlaczego o niekt\u00f3rych z nich m\u00f3wi si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60939"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60939"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60939\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61010,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60939\/revisions\/61010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}