{"id":61001,"date":"2018-05-07T17:09:36","date_gmt":"2018-05-07T15:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=61001"},"modified":"2018-04-29T07:34:28","modified_gmt":"2018-04-29T05:34:28","slug":"24-09-28","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=61001","title":{"rendered":"FLAGI NAD GETTEM"},"content":{"rendered":"

\n<\/a>“FLAGI NAD GETTEM”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Markusz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201cSze\u015b\u0107 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w \u2013 m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci \u2013 zosta\u0142o zamordowanych przez Niemc\u00f3w w okresie II wojny \u015bwiatowej. Wysy\u0142ano ich do kom\u00f3r gazowych, rozstrzeliwano i g\u0142odzono na \u015bmier\u0107. Bezbronnych, niemog\u0105cych liczy\u0107 na pomoc, wieziono na rze\u017a niczym stado owiec. Jakiekolwiek pr\u00f3by oporu przeciw Einsatzgruppen, specjalnym morderczym jednostkom SS, Wehrmachtowi i wielu kolaborantom rekrutuj\u0105cym si\u0119 spo\u015br\u00f3d narod\u00f3w okupowanej Europy, by\u0142y na og\u00f3\u0142 niemo\u017cliwe. Niemniej jednak zdarza\u0142y si\u0119: jako partyzanci w lasach i bagnach Bia\u0142orusi, w Polsce i na Ukrainie, \u017cydowscy bojownicy przygotowywali zasadzki na jednostki niemieckie i dokonywali sabota\u017cu, natomiast w warszawskim getcie wybuch\u0142o powstanie \u2013 pierwszy bunt przeciwko Niemcom w okupowanej Europie\u201d. Tak zaczyna swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201cFlagi nad gettem. Rzecz o powstaniu w getcie warszawskim\u201d Mosze Arens.<\/em><\/p>\n

\"Image<\/p>\n

\u2013 Marek Edelman by\u0142 jednym z moich duchowych mistrz\u00f3w \u2013 przyznaje Witold Bere\u015b. \u2013 Jednak w\u015br\u00f3d lewicy by\u0142a niech\u0119\u0107 do rozmowy o udziale prawicy w powstaniu w getcie. Dlatego ciesz\u0119 si\u0119 bardzo, \u017ce ta ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a napisana. Z perspektywy cz\u0142owieka,kt\u00f3ry interesuje si\u0119 histori\u0105 dobrze, \u017ce powsta\u0142a publikacja, kt\u00f3ra pokazuje udzia\u0142 w powstaniu zar\u00f3wno \u017bOB Mordechaja Anielewicza jak i \u017bZW Paw\u0142a Frenkla.<\/span><\/p>\n

\u2013 Wiele os\u00f3b mieszkaj\u0105cych w getcie liczy\u0142o na to, \u017ce uda im si\u0119 prze\u017cy\u0107 \u2013 przypomina Mosze Arens. \u2013 Dlatego obawiali si\u0119 oporu wobec Niemc\u00f3w. Uwa\u017cali, \u017ce to tylko wzmocni represje z ich strony i doprowadzi do tragicznego ko\u0144ca. Kiedy jednak rozpocz\u0119to akcj\u0119 wywo\u017cenia mieszka\u0144c\u00f3w getta do obozu \u015bmierci w Treblince, \u017bydzi zrozumieli, \u017ce nie maj\u0105 wyboru.<\/span><\/p>\n

\u201cKim byli \u017cydowscy bojownicy, kt\u00f3rzy \u015bmieli wyst\u0105pi\u0107 przeciw oddzia\u0142om i olbrzymiej pot\u0119dze \u017co\u0142nierzy SS i ich ukrai\u0144skich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, znajduj\u0105cych si\u0119 pod komend\u0105 genera\u0142a SS Jurgena Stroopa? Kto dowodzi\u0142 powsta\u0144cami w walce? Przyj\u0119ta wersja wydarze\u0144 daleka jest od prawdziwego przebiegu wypadk\u00f3w\u201d \u2013 pisze Arens, zwracaj\u0105c uwag\u0119 czytelnik\u00f3w ju\u017c na pierwszych stronach swojej ksi\u0105\u017cki na konflikt mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi organizacjami.<\/span><\/p>\n

Takie spory i konflikty wydaj\u0105 si\u0119 rzecz\u0105 naturaln\u0105 w okresie pokoju. Organizacje maj\u0105 r\u00f3\u017cne programy, pomys\u0142y i wizje przysz\u0142o\u015bci. Jedni chcieli wyjecha\u0107 do Palestyny, drudzy pozosta\u0107 w Polsce i tworzy\u0107 \u017cydowsk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 na miejscu. Niestety, spory nie ucich\u0142y po wybuchu wojny. Nawet podczas powstania w getcie warszawskim \u017bOB i \u017bZW dzia\u0142a\u0142y oddzielnie, nie mog\u0105 porozumie\u0107 si\u0119 ze sob\u0105 w sprawie ewentualne wsp\u00f3\u0142pracy. Ma\u0142o tego, ten konflikt przetrwa\u0142 nawet sam\u0105 wojn\u0119. G\u0142\u00f3wni przyw\u00f3dcy \u017bZW zgin\u0119li w walce, nie by\u0142o wi\u0119c komu opowiada\u0107 o ich dzia\u0142alno\u015bci. Cz\u0142onkowie \u017bOB za\u015b marginalizowali ich udzia\u0142 w powstaniu.<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce obie organizacje walczy\u0142y w getcie \u2013 m\u00f3wi Witold Bere\u015b. \u2013 O mordowanych \u017bydach zapomnia\u0142 wtedy ca\u0142y \u015bwiat. Z przera\u017ceniem czytam, \u017ce w pewien spos\u00f3b zapomnieli tak\u017ce ich bracia z USA i Palestyny. Autor pisze o tym jednak do\u015b\u0107 \u0142agodnie, t\u0142umacz\u0105c niemo\u017cno\u015b\u0107 dzia\u0142ania zagro\u017ceniem niemieckim. Brakuje mi w tej ksi\u0105\u017cce w\u0142a\u015bnie dyskusji o tym, czego nie zrobili \u017bydzi mieszkaj\u0105cy poza Polsk\u0105.<\/span><\/p>\n

\u2013 Oczywi\u015bcie, nie powinni\u015bmy ignorowa\u0107 tego tematu, ale w mojej ksi\u0105\u017cce nie jest to g\u0142\u00f3wna sprawa \u2013 wyja\u015bnia Mosze Arens. \u2013 Ci, kt\u00f3rzy walczyli w getcie byli zupe\u0142nie sami, odosobnieni. Nie zapominajmy r\u00f3wnie\u017c o tym, \u017ce nikt nie wierzy\u0142 w to, co si\u0119 tu dzieje. No bo jak kto\u015b mo\u017ce zabija\u0107 codziennie tysi\u0105ce m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci? To nie dotyczy\u0142o tylko Warszawy. Ludzie nie chcieli w to wierzy\u0107, bo przekracza\u0142o to ich wyobra\u017ani\u0119.<\/span><\/p>\n

\u2013 \u017bydzi w getcie byli sk\u0142\u00f3ceni do samego ko\u0144ca. A przecie\u017c mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107 znacznie wi\u0119cej, gdyby partie my\u015bla\u0142y bardziej o ca\u0142ym narodzie, ni\u017c tylko o swoich sympatykach \u2013 uwa\u017ca Witold Bere\u015b.<\/span>
\n \u2013 Ci, kt\u00f3rzy zostali w getcie wiedzieli, \u017ce powstanie jest ich jedyn\u0105 szans\u0105, bo Niemcy i tak chc\u0105 ich wszystkich wymordowa\u0107 \u2013 m\u00f3wi Mosze Arens. \u2013 Wcze\u015bniej uwa\u017cano, \u017ce ka\u017cda pr\u00f3ba walki mo\u017ce spotka\u0107 si\u0119 z surow\u0105 kar\u0105. Dlatego do powstania dosz\u0142o tak p\u00f3\u017ano.<\/span><\/p>\n

\u2013 Historiografia powstania zmienia\u0142a si\u0119 \u2013 przypomina Micha\u0142 Sobelman, kt\u00f3ry ksi\u0105\u017ck\u0119 przet\u0142umaczy\u0142 na j\u0119zyk polski. \u2013 Ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, ukszta\u0142towali pewn\u0105 wizj\u0119 powstania i by\u0142a ona decyduj\u0105ca. Ksi\u0105\u017cka \u201cFlagi na gettem\u201d uzupe\u0142nia brakuj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naszej wiedzy na ten temat. Do tej pory historycy nie korzystali z tych \u017ar\u00f3de\u0142 i obraz powstania by\u0142 inny. Teraz nadejdzie czas na bardziej rzeteln\u0105 i uczciw\u0105 dyskusj\u0119. W historii nie ma dogmat\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201cPrzed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Warszawa by\u0142a najwi\u0119kszym skupiskiem ludno\u015bci \u017cydowskiej w Europie i po Nowym Jorku drugim co do wielko\u015bci na \u015bwiecie. Mieszka\u0142o tam prawie 370 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w \u2013 jedna trzecia og\u00f3lnej populacji miasta i przesz\u0142o 10 procent og\u00f3\u0142u ludno\u015bci \u017cydowskiej Polski licz\u0105cej w\u00f3wczas 3,3 miliona (\u2026). Charyzmatyczny przyw\u00f3dca Polski, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, odnosi\u0142 si\u0119 zazwyczaj z szacunkiem do mniejszo\u015bci zamieszkuj\u0105cych kraj, w tym tak\u017ce do \u017byd\u00f3w. Po jego \u015bmierci w 1935 roku sytuacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 jednak pogarsza\u0107. Antysemickie ustawy ogranicza\u0142y przyjmowanie \u017cydowskich student\u00f3w na uniwersytety, a polski rz\u0105d traktowa\u0142 ze zrozumieniem anty\u017cydowskie zamieszki wszczynane przez chuligan\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich \u017byd\u00f3w pragn\u0119\u0142a opu\u015bci\u0107 kraj \u2013 syjoni\u015bci zamierzali przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Palestyny, inni do jakiegokolwiek kraju, kt\u00f3ry zgodzi\u0142by si\u0119 ich przyj\u0105\u0107. Jednak\u017ce brytyjskie w\u0142adze w Palestynie przysta\u0142y jedynie na niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 pozwole\u0144 na imigracj\u0119 (certyfikaty). Ci, kt\u00f3rzy pragn\u0119li wyjecha\u0107 z Polski po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy w Niemczech, dostrzegli, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw na \u015bwieci woli, aby \u017bydzi pozostali poza ich granicami\u201d \u2013 czytamy w ksi\u0105\u017cce. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, brytyjska flota wojenna blokowa\u0142a palesty\u0144skie wybrze\u017ca. Uniemo\u017cliwia\u0142a tym samym ucieczk\u0119 \u017byd\u00f3w z Europy i tworzenie tam \u017cydowskiego pa\u0144stwa. Konfrontacja z syjonizmem trwa\u0142a a\u017c do maja 1948 roku.<\/span><\/p>\n

Wiele os\u00f3b pr\u00f3bowa\u0142o dosta\u0107 si\u0119 do Palestyny nielegalnie. W wyje\u017adzie z Europy upatrywali jedyn\u0105 szans\u0119 na ratunek. W przededniu wojny, w sierpniu 1939 r. w biurach Bejtaru w Warszawie na li\u015bcie os\u00f3b chc\u0105cych wyjecha\u0107 do Palestyny znajdowa\u0142o si\u0119 20 tysi\u0119cy nazwisk. 1200 z tych os\u00f3b pojecha\u0142o w\u00f3wczas poci\u0105giem z Warszawy do Bukaresztu. Stamt\u0105d zamierzali pop\u0142yn\u0105\u0107 statkiem do Palestyny. Brytyjczycy zmusili jednak rz\u0105d Rumunii do cofni\u0119cia wiz. Cz\u0119\u015bci z tych ludzi uda\u0142o si\u0119 nielegalnie dotrze\u0107 do celu. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jednak zmuszona zosta\u0142a do powrotu do Polski.<\/span><\/p>\n

W czerwcu 1941 r. wojska niemieckie wesz\u0142y do Wilna. Oznacza\u0142o to rozpocz\u0119cie procesu systematycznej zag\u0142ady ludno\u015bci \u017cydowskiej. Do po\u0142owy grudnia zamordowano w Ponarach oko\u0142o 33 tysi\u0105ce \u017byd\u00f3w. \u201cSalomon Entin po powrocie ze swej misji w Warszawie opowiada\u0142, i\u017c cz\u0142onkowie ego organizacji, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142 na temat ruchu oporu, powiedzieli mu, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do Wilna, kt\u00f3re jest miastem \u201cprowincjonalnym i komunistycznym\u201d, w Warszawie, \u201c\u015bwiatowym centrum\u201d, nie jest mo\u017cliwe, by Niemcy dokonali masowego mordu na spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej\u201d \u2013 pisze Arens. Nikt nie chcia\u0142 wierzy\u0107 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 eksterminacji. Skala i spos\u00f3b dokonywania tych zbrodni wydawa\u0142y si\u0119 nieprawdopodobne. To w Wilnie najwcze\u015bniej zrozumiano niemieckie plany wobec \u017byd\u00f3w. W tamtejszym getcie 31 grudnia 1941 Aba Kowner powiedzia\u0142: \u201cNie id\u017amy jak stado baran\u00f3w na rze\u017a! [\u2026] Jeste\u015bmy wprawdzie s\u0142abi i bezbronni, nie mniej jednak jedyn\u0105 odpowiedzi\u0105 na mord jest obrona! Bracia, lepiej jest polec jak wolni bojownicy, ni\u017c wierzy\u0107 w \u0142ask\u0119 morderc\u00f3w. B\u0119dziemy si\u0119 broni\u0107! B\u0119dziemy si\u0119 broni\u0107 a\u017c do ostatniego tchu!\u201d<\/span><\/p>\n

Przewaga Wilna nad Warszaw\u0105 polega\u0142a te\u017c na tym, \u017ce poszczeg\u00f3lne organizacje, kt\u00f3re mia\u0142y odmienne programy i przed wojn\u0105 spiera\u0142y si\u0119 ze sob\u0105, w getcie potrafi\u0142y si\u0119 zjednoczy\u0107. 21 stycznia 1942 r. powsta\u0142a wsp\u00f3lna organizacja konspiracyjna FPO (Farajnikte Partizaner Organizacje \u2013 Zjednoczona Organizacja Partyzancka). Przedstawicielom poszczeg\u00f3lnych partii w Warszawie sam pomys\u0142 takiego zjednoczenia wydawa\u0142 si\u0119 niemo\u017cliwy, a co dopiero jego realizacja. Konflikty mi\u0119dzy nimi by\u0142y tak g\u0142\u0119bokie, \u017ce przetrwa\u0142y nie tylko wojn\u0119 i powstanie w getcie, ale r\u00f3wnie\u017c towarzyszy\u0142y im wiele lat po zako\u0144czeniu niemieckiej okupacji.<\/span><\/p>\n

Nawet likwidacja getta w Lublinie nie wp\u0142yn\u0119\u0142a na zmian\u0119 pogl\u0105d\u00f3w warszawskich \u017byd\u00f3w. Bracia Zwi i Moj\u017cesz Zilberberg, kt\u00f3rzy uciekli z Lublina zjawili si\u0119 u prezesa warszawskiego Judenratu, Adama Czerniakowa. \u201cOpowiedzieli\u015bmy mu o deportacjach do obozu \u015bmierci, \u017ce jeste\u015bmy jedynymi, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 uciec i dotrze\u0107 do Warszawy. Przez przesz\u0142o dwie godziny opisywali\u015bmy mu straszne wydarzenia, kt\u00f3rych byli\u015bmy \u015bwiadkami. Czerniak\u00f3w odpowiedzia\u0142, \u017ce jego zdaniem przesadzaj\u0105. Nast\u0119pnie doda\u0142, \u017ce ma osobist\u0105 obietnic\u0119 od gubernatora Hansa Franka, \u017ce trzy najwi\u0119ksze getta w Polsce: Warszawa, Radom i Krak\u00f3w pozostan\u0105 na swoim miejscu. Tak wi\u0119c w Warszawie nie ma potrzeby si\u0119 zamartwia\u0107\u201d \u2013 wspomina\u0142 t\u0119 rozmow\u0119 po wojnie Moj\u017cesz Zilberberg.<\/span><\/p>\n

Mosze Arens opisuje nast\u0119pnie rozmow\u0119, jak\u0105 odbyli bracia Zilberberg z Menachemem Kirszenbaumem, przewodnicz\u0105cym Komisji Koordynacyjnej partii syjonistycznych w getcie. \u201cKirszenbaum przyj\u0105\u0142 ich serdecznym pozdrowieniem, nast\u0119pnie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pytaniem do Moj\u017cesza Zilberberga: \u201cPanie Zilberberg, co wydarzy\u0142o si\u0119 w Lublinie? Czy prawdziwe s\u0105 pog\u0142oski, \u017ce sytuacja tam ju\u017c si\u0119 uspokoi\u0142a?\u201d. \u201cTak, na cmentarzu rzeczywi\u015bcie panuje spok\u00f3j\u201d \u2013 odpowiedzia\u0142 Moj\u017cesz Zilberberg i opisa\u0142 wydarzenia, kt\u00f3rych razem z bratem by\u0142 \u015bwiadkiem. Kirszenbaum nie chcia\u0142 wys\u0142ucha\u0107 go do ko\u0144ca, przerwa\u0142 mu, m\u00f3wi\u0105c: \u201cNiech pan tych okropno\u015bci nie opowiada w getcie. Lubelscy \u017bydzi wcale nie zgin\u0119li w Be\u0142\u017ccu i Sobiborze, jak pan twierdzi, w wi\u0119kszo\u015bci znajduj\u0105 si\u0119 w R\u00f3wnem i Pi\u0144sku. Otrzymali\u015bmy listy, z kt\u00f3rych wynika, \u017ce tamtejsza spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska dobrze ich przyj\u0119\u0142a. Otrzyma\u0142em r\u00f3wnie\u017c list od przyjaciela, znanego syjonisty, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w lubelskich jest obecnie w bezpiecznym miejscu\u201d. Zilberberg wyja\u015bni\u0142 Kirszenbaumowi, \u017ce siedem tysi\u0119cy spo\u015br\u00f3d 45 tysi\u0119cy lubelskich \u017byd\u00f3w przeniesiono do Majdana Tatarskiego, biednej dzielnicy na wschodzie miasta, a pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 nie przebywa ani w Pi\u0144sku, ani w R\u00f3wnem, lecz zosta\u0142a zg\u0142adzona. Dwaj bracia ostrzegali: \u201cPodobny los czeka warszawskich \u017byd\u00f3w, musicie wykorzysta\u0107 czas, aby przygotowa\u0107 zbrojny op\u00f3r przed likwidacj\u0105\u201d. S\u0142ysz\u0105c te s\u0142owa, Kirszenbaum krzykn\u0105\u0142: \u201cTo jest pogl\u0105d szalonych rewizjonist\u00f3w i takie dzia\u0142anie mo\u017ce sprowadzi\u0107 katastrof\u0119 na ca\u0142e getto\u201d.\u201d<\/span><\/p>\n

Ufno\u015b\u0107, jak\u0105 pok\u0142adali mieszka\u0144cy warszawskiego getta w obietnice okupanta mo\u017cna by dzi\u015b nazwa\u0107 przynajmniej naiwno\u015bci\u0105. Jednak Mosze Arens nie ocenia ludzi, o kt\u00f3rych pisze. Cytuje dokumenty, relacje, przedstawia fakty. Ocen\u0119 pozostawia czytelnikom. Przedstawiciele wi\u0119kszo\u015bci ugrupowa\u0144 w getcie nie wierzyli w mo\u017cliwo\u015b\u0107 ca\u0142kowitej zag\u0142ady nawet po rozpocz\u0119ciu tzw. wysiedle\u0144, kiedy to transporty z tysi\u0105cami \u017byd\u00f3w zacz\u0119\u0142y odje\u017cd\u017ca\u0107 do obozu \u015bmierci w Treblince. Ringelblum po zako\u0144czeniu deportacji napisa\u0142: \u201cDlaczego dali\u015bmy si\u0119 prowadzi\u0107 na \u015bmier\u0107 jak stado baran\u00f3w na rze\u017a? Czemu wrogowi wszystko udawa\u0142o si\u0119 tak \u0142atwo? Dlaczego kaci nie odnie\u015bli \u017cadnych strat? Czemu 50 esesman\u00f3w (s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce jeszcze mniej) z pomoc\u0105 200 policjant\u00f3w ukrai\u0144skich i podobn\u0105 liczb\u0105 litewskich zdo\u0142a\u0142o przeprowadzi\u0107 ca\u0142\u0105 operacj\u0119 z tak\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105? Od samego pocz\u0105tku nale\u017ca\u0142o nie pozwoli\u0107 na wysiedlenie. Powinni\u015bmy wybiec na ulice, podpali\u0107 wszystko, co by\u0142o w zasi\u0119gu naszych r\u0105k, rozwali\u0107 mury i uciec na drug\u0105 stron\u0119. Niemcy m\u015bciliby si\u0119 na nas, zgin\u0119\u0142yby zapewne dziesi\u0105tki tysi\u0119cy, lecz nie 300 tysi\u0119cy\u201d.<\/span><\/p>\n

W sierpniu 1942 r. do getta dotar\u0142a informacja, \u017ce wysiedlenia oznaczaj\u0105 w rzeczywisto\u015bci \u015bmier\u0107. Bund wys\u0142a\u0142 jednego ze swoich cz\u0142onk\u00f3w, aby zbada\u0142 t\u0119 spraw\u0119. Zalman Frydrych dotar\u0142 do Soko\u0142owa Podlaskiego, gdzie zobaczy\u0142 bocznic\u0119 kolejow\u0105 dochodz\u0105c\u0105 do Treblinki. Przeje\u017cd\u017ca\u0142y t\u0119dy ka\u017cdego dnia poci\u0105gi pe\u0142ne \u017byd\u00f3w. Wagony wraca\u0142y puste. Co dzia\u0142o si\u0119 z tak du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 os\u00f3b na niewielkiej przestrzeni w lesie nieopodal wsi Treblinka? Mieszka\u0144cy Soko\u0142owa wiedzieli to doskonale. Niemcy dokonywali tam mord\u00f3w na ogromn\u0105 skal\u0119. Jednak nawet mieszka\u0144cy soko\u0142owskiego getta nie wierzyli, \u017ce spotka ich ten sam los. \u0141udzili si\u0119, \u017ce Niemcy b\u0119d\u0105 potrzebowa\u0107 pracownik\u00f3w i dlatego nie podziel\u0105 oni losu innych \u017byd\u00f3w. Joseph Goebbels w swoim dzienniku napisa\u0142 w\u00f3wczas: \u201crzeczywi\u015bcie rozgrywa si\u0119 to na wielk\u0105 skal\u0119. Kwestia \u017cydowska znajduje tu w\u0142a\u015bciwe rozwi\u0105zanie, bez zbytnich sentyment\u00f3w i oblicze\u0144. Jest to jedyny spos\u00f3b na jej rozwi\u0105zanie.\u201d<\/span><\/p>\n

Mosze Arens dok\u0142adnie opisuje powstanie obu organizacji walcz\u0105cych p\u00f3\u017aniej w powstaniu w getcie: \u017bydowskiej Organizacji Bojowej, na kt\u00f3rej czele stan\u0105\u0142 23-letni Mordechaj Anielewicz oraz \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego dowodzonego przez Paw\u0142a Frenkla. Wsp\u00f3\u0142praca mi\u0119dzy nimi by\u0142a niemo\u017cliwa. \u201cNawet w\u00f3wczas, gdy sta\u0142o si\u0119 jasne, i\u017c Niemcy s\u0105 zdeterminowani zabi\u0107 ka\u017cdego \u017byda bez wzgl\u0119du na jego przynale\u017cno\u015b\u0107 polityczn\u0105, wci\u0105\u017c nie mo\u017cna by\u0142o pokona\u0107 przepa\u015bci mi\u0119dzy syjonistami i Bundem z jednej strony a rewizjonistami z drugiej\u201d \u2013 czytamy we \u201cFlagach nad gettem\u201d.<\/span>
\n A jednak do powstania dosz\u0142o. Mosze Arens szczeg\u00f3\u0142owo opisuje miesi\u0105ce przygotowa\u0144, pierwsze pr\u00f3by oporu oraz samo powstanie.<\/span><\/p>\n

Spotkanie, w kt\u00f3rym udzia\u0142 wzi\u0119li Mosze Arens, Witold Bere\u015b i Micha\u0142 Sobelman odby\u0142o si\u0119 26 czerwca w synagodze Kupa w ramach 21. Festiwalu Kultury \u017bydowskiej w Krakowie.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“FLAGI NAD GETTEM” Katarzyna Markusz \u201cSze\u015b\u0107 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w \u2013 m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci \u2013 zosta\u0142o zamordowanych przez Niemc\u00f3w w okresie II wojny \u015bwiatowej. Wysy\u0142ano ich do kom\u00f3r gazowych, rozstrzeliwano i g\u0142odzono na \u015bmier\u0107. Bezbronnych, niemog\u0105cych liczy\u0107 na pomoc, wieziono na rze\u017a niczym stado owiec. Jakiekolwiek pr\u00f3by oporu przeciw Einsatzgruppen, specjalnym morderczym jednostkom SS, Wehrmachtowi i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61001"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61001"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61001\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61009,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61001\/revisions\/61009"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61001"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61001"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61001"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}