{"id":61117,"date":"2018-04-30T17:09:36","date_gmt":"2018-04-30T15:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=61117"},"modified":"2018-04-29T09:02:34","modified_gmt":"2018-04-29T07:02:34","slug":"29-09-21","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=61117","title":{"rendered":"Akcja “Wis\u0142a” – nieuzasadniona represja"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Akcja “Wis\u0142a” – nieuzasadniona represja<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Bogumi\u0142a Berdychowska, Grzegorz Motyka<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Opuszczona i zniszczona cerkiew greckokatolicka w nieistniej\u0105cej ju\u017c wsi Kr\u00f3lik Wo\u0142oski<\/em><\/span>
\n Wikimedia Commons (fot. APN-PL\/CC BY-SA 4.0)<\/em><\/span><\/p>\n

To, \u017ce ucierpia\u0142y tysi\u0105ce niewinnych ludzi, dla w\u0142adz powszechnie stosuj\u0105cych terror wobec ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa nie mia\u0142o \u017cadnego znaczenia. Przypominamy tekst archiwalny.<\/strong><\/p>\n

Wczesnym rankiem 28 kwietnia 1947 r. ok. 20 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego i Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego przyst\u0105pi\u0142o do przymusowego wysiedlania ludno\u015bci ukrai\u0144skiej i rodzin mieszanych z po\u0142udniowo-wschodniej Polski. Zaskoczonym mieszka\u0144com dawano kilka godzin na spakowanie najbardziej potrzebnych rzeczy, po czym kierowano ich do punkt\u00f3w zbiorczych. St\u0105d, po selekcji prowadzonej przez funkcjonariuszy UB, byli wysy\u0142ani na ziemie zachodniej i p\u00f3\u0142nocnej Polski, gdzie osiedlano ich w rozproszeniu. Od kwietnia do 31 lipca 1947 r. wysiedlono ponad 140 tysi\u0119cy Ukrai\u0144c\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 inteligencji ukrai\u0144skiej bez wyroku s\u0105du zosta\u0142a skierowana do obozu w Jaworznie. Spo\u015br\u00f3d 3873 wi\u0119zionych tam do pocz\u0105tku 1948 r. zmar\u0142o ok. 160 os\u00f3b. Jednocze\u015bnie z wysiedleniami prowadzono akcj\u0119 przeciwko oddzia\u0142om Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii, kt\u00f3re wykrwawiono i zmuszono do przebicia si\u0119 na Ukrain\u0119 lub do zachodnich Niemiec.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
Akcja “Wis\u0142a”, taki bowiem kryptonim nadano operacji wysiedle\u0144czej, mimo up\u0142ywu lat wci\u0105\u017c budzi emocje. W okresie PRL m\u00f3wiono o niej dobrze lub nie m\u00f3wiono wcale. Wed\u0142ug w\u0142adz by\u0142a to ewakuacja ludno\u015bci zagro\u017conej dzia\u0142alno\u015bci\u0105 “ukrai\u0144skich band”, a wi\u0119c niemal akcja humanitarna, wi\u0119cej maj\u0105ca wsp\u00f3lnego z misjami ONZ ni\u017c stalinowsk\u0105 polityk\u0105 narodowo\u015bciow\u0105. Odmienne pogl\u0105dy mo\u017cna by\u0142o przedstawia\u0107 jedynie w prasie drugiego obiegu lub na emigracji. Dopiero w 1990 r. wybrany w wolnych wyborach Senat RP w specjalnej uchwale pot\u0119pi\u0142 akcj\u0119 “Wis\u0142a”, uznaj\u0105c, \u017ce w jej trakcie “zastosowano w\u0142a\u015bciw\u0105 dla system\u00f3w totalitarnych zasad\u0119 odpowiedzialno\u015bci zbiorowej”.<\/span><\/div>\n

Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce w s\u0142owach tych nie ma nic kontrowersyjnego, ale uchwa\u0142a Senatu do dzi\u015b jest przedmiotem ostrego ataku nie tylko ze strony \u015brodowisk postkomunistycznych (prym wiod\u0105 tutaj “Przegl\u0105d” i “Trybuna”), ale i ultranarodowych (na czele z “My\u015bl\u0105 Polsk\u0105”), a sama akcja “Wis\u0142a” znajduje licznych obro\u0144c\u00f3w. Ich zdaniem wysiedlenie Ukrai\u0144c\u00f3w by\u0142o nie tylko usprawiedliwione, ale wr\u0119cz konieczne. Jednym z najcz\u0119stszych argument\u00f3w na rzecz takiego stanowiska jest twierdzenie, i\u017c operacja “Wis\u0142a” by\u0142a “decyzj\u0105 obronn\u0105 chroni\u0105c\u0105 terytorium Polski” przed UPA, kt\u00f3rej nie mo\u017cna by\u0142o zlikwidowa\u0107 inaczej ni\u017c przez przymusowe wysiedlenia ludno\u015bci. Ponadto akcja “Wis\u0142a” mia\u0142a zahamowa\u0107 rozlew krwi, a przeprowadzaj\u0105cy j\u0105 polscy komuni\u015bci reprezentowali polsk\u0105 racj\u0119 stanu. Niekt\u00f3rzy zwolennicy wysiedle\u0144 twierdz\u0105 nawet, \u017ce by\u0142y one dla polskich Ukrai\u0144c\u00f3w b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem, poniewa\u017c za biedne cha\u0142upy otrzymywali dobre poniemieckie gospodarstwa (sic!).<\/span><\/p>\n

Trudno si\u0119 zgodzi\u0107 z tak sformu\u0142owanymi opiniami. Je\u015bli bowiem komuni\u015bci uwa\u017cali ukrai\u0144skie podziemie za tak niebezpieczne dla integralno\u015bci terytorialnej pa\u0144stwa, dlaczego rozprawili si\u0119 z nim na szarym ko\u0144cu, dopiero po rozgromieniu polskiej partyzantki i PSL Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka? Odpowied\u017a jest oczywista: dla polskich komunist\u00f3w g\u0142\u00f3wnym wrogiem nie by\u0142a UPA, ale polskie podziemie i opozycja. W specjalnym raporcie sporz\u0105dzonym wiosn\u0105 1946 r. w Naczelnym Dow\u00f3dztwie Wojska Polskiego oddzia\u0142y UPA okre\u015blono jako maj\u0105ce “charakter raczej przej\u015bciowy”. “Wi\u0119cej sta\u0142y charakter – czytamy dalej – ma dzia\u0142alno\u015b\u0107 band reakcyjnych NSZ i AK. Tworz\u0105 one najwi\u0119ksze zag\u0119szczenie band i stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wne niebezpiecze\u0144stwo”. Minister bezpiecze\u0144stwa publicznego Stanis\u0142aw Radkiewicz w 1946 r. w odpowiedzi na wniosek PSL, by powo\u0142a\u0107 komisj\u0119 poselsk\u0105 dla zbadania sytuacji na terenach obj\u0119tych dzia\u0142alno\u015bci\u0105 UPA, wprost stwierdzi\u0142: “Dla nas, dla obozu demokratycznego, wa\u017cne jest oczyszczenie terenu z band wszelkiego rodzaju reakcji, niezale\u017cnie czy ukrai\u0144skiej, czy polskiej”.<\/span><\/p>\n

Akcj\u0119 “Wis\u0142a” przeprowadza\u0142o \u0142\u0105cznie 21 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy i milicjant\u00f3w. Tymczasem do fa\u0142szowania wynik\u00f3w referendum w 1946 r. u\u017cyto 36 tys. \u017co\u0142nierzy WP i prawie 8 tys. KBW, nie licz\u0105c MO, ORMO i UB. Przeciwko polskiej opozycji kierowano bardzo cz\u0119sto tak\u017ce teoddzia\u0142y, kt\u00f3re mia\u0142y za zadanie zwalcza\u0107 UPA. Tak by\u0142o np. z 9. Dywizj\u0105 Piechoty, kt\u00f3r\u0105 wykorzystano do “zabezpieczania” wybor\u00f3w do Sejmu w styczniu 1947 r. W wyniku dzia\u0142alno\u015bci tej jednostki 51 k\u00f3\u0142 PSL Miko\u0142ajczyka “rozwi\u0105za\u0142o si\u0119”, a 2092 cz\u0142onk\u00f3w tej partii opu\u015bci\u0142o jej szeregi. To tragiczne, \u017ce dow\u00f3dztwo WP nie mia\u0142o si\u0142 na stworzenie garnizon\u00f3w w miejscowo\u015bciach nara\u017conych na ataki UPA, natomiast zawsze je znajdowa\u0142o na prowadzenie operacji maj\u0105cych na celu umocnienie totalitarnej w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n

W argumentacji obro\u0144c\u00f3w akcji “Wis\u0142a” uderza uto\u017csamianie z UPA ca\u0142ej ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. Wed\u0142ug nich ka\u017cda grupa Ukrai\u0144c\u00f3w pozostawiona w tym regionie by\u0142aby dalej “baz\u0105 dla podziemia” i \u017ar\u00f3d\u0142em “nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 terrorystycznych dzia\u0142a\u0144”. St\u0105d ju\u017c tylko krok do stwierdzenia, \u017ce ca\u0142a ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144ska wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z podziemiem. Nic bardziej b\u0142\u0119dnego. Na przyk\u0142ad w\u015br\u00f3d \u0141emk\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Beskid Niski poparcie dla UPA by\u0142o minimalne. Wyra\u017anie silniejsze by\u0142y tam sympatie lewicowe, w dodatku du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 z nich nie uwa\u017ca\u0142a si\u0119 za Ukrai\u0144c\u00f3w. Bardzo cz\u0119sto \u0141emkowie uwa\u017cali za sw\u00f3j obowi\u0105zek informowanie w\u0142adzy o pojawiaj\u0105cych si\u0119 u nich “ludziach z lasu”. W sprawozdaniu UPA pisano: “Ludno\u015b\u0107 nie zwraca uwagi na nasz ruch. Nie wierzy w nasz sukces i […] odnosi si\u0119 do nas z lekcewa\u017ceniem”. Mimo takiego stosunku do UPA ludno\u015b\u0107 t\u0119 wysiedlono! Dodatkowe wysiedlenia mia\u0142y miejsce w\u015br\u00f3d \u0141emk\u00f3w jeszcze w<\/span> 1950 r., trzy lata po likwidacji oddzia\u0142\u00f3w UPA, nie mia\u0142o to wi\u0119c nic wsp\u00f3lnego ze zwalczaniem ukrai\u0144skiego podziemia.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c na pocz\u0105tku akcji “Wis\u0142a”, planuj\u0105c dalsze wysiedlenia na jesie\u0144, w\u0142adze nie ukrywa\u0142y, \u017ce nale\u017cy nimi obj\u0105\u0107 tak\u017ce tych Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy “wykazali swoj\u0105 lojalno\u015b\u0107 wobec Polski Demokratycznej”. Takie osoby zalecano wysiedla\u0107 “starannie [czytaj? uprzejmie – B.B. i G.M.]” i pozwala\u0107 im zabra\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 dobytku. A by\u0142ych \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego zalecano wywozi\u0107 “osobnymi transportami na najlepsze dzia\u0142ki na \u015al\u0105sku”.<\/span><\/p>\n

Niew\u0105tpliwie UPA d\u0105\u017cy\u0142a do okrojenia terytorium Polski i w\u0142adze musia\u0142y j\u0105 zwalcza\u0107, ale nie mo\u017ce to usprawiedliwia\u0107 zastosowania odpowiedzialno\u015bci zbiorowej. Partyzantka ukrai\u0144ska w Polsce dzia\u0142a\u0142a w do\u015b\u0107 w\u0105skim pasie granicznym rozci\u0105gni\u0119tym od W\u0142odawy po Krynic\u0119 i nie mia\u0142a szans w walce z silnymi jednostkami wojska. Skoncentrowanie odpowiednich si\u0142 mog\u0142o doprowadzi\u0107 do likwidacji oddzia\u0142\u00f3w UPA. Przymusowe wysiedlenia przeprowadzono nie dlatego, \u017ce by\u0142y koniecznym sposobem zwalczenia UPA, ale najprostszym i naj\u0142atwiejszym. To, \u017ce w tej operacji ucierpia\u0142y tysi\u0105ce niewinnych ludzi dla w\u0142adz powszechnie stosuj\u0105cych terror wobec ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa nie mia\u0142o \u017cadnego znaczenia.<\/span><\/p>\n

Rzeczywistym problemem utrudniaj\u0105cym wielu osobom uznanie akcji “Wis\u0142a” za niemoraln\u0105 i niekonieczn\u0105 jest kwestia zbrodni pope\u0142nionych przez UPA w latach 1943 – 1945 na Wo\u0142yniu, Podolu i w Galicji. W wyniku okrutnych akcji ukrai\u0144skiej partyzantki tylko na Wo\u0142yniu pad\u0142o 40 – 60 tys. ofiar. Przez ca\u0142e lata o losach polskiej ludno\u015bci na wschodzie milczano (swoistym substytutem rzezi wo\u0142y\u0144skiej w propagandzie PRL by\u0142y “\u0141uny w Bieszczadach” Jana Gerharda, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 kanw\u0105 popularnego filmu Ewy i Czes\u0142awa Petelskich “Ogniomistrz Kale\u0144”). Komunistyczne w\u0142adze nie pozwala\u0142y nawet na policzenie pomordowanych ani tym bardziej ich jakiekolwiek upami\u0119tnienie. Trudno si\u0119 w tym kontek\u015bcie dziwi\u0107 osobom, kt\u00f3re obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce pot\u0119pienie akcji “Wis\u0142a” przys\u0142oni cierpienia Polak\u00f3w. Czy jednak rzeczywi\u015bcie w imi\u0119 pami\u0119ci o tragedii Polak\u00f3w na Kresach nale\u017cy zaprzecza\u0107 dramatowi wysiedlanych Ukrai\u0144c\u00f3w? W naszym przekonaniu nie. Inna rzecz, \u017ce nie mo\u017ce to oznacza\u0107 stawiania znaku r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy eksterminacj\u0105 Polak\u00f3w na Wo\u0142yniu i w Galicji a przymusowymi wysiedleniami Ukrai\u0144c\u00f3w z po\u0142udniowo-wschodniej Polski.<\/span><\/p>\n

Za pocz\u0105tek akcji “Wis\u0142a” nale\u017cy uzna\u0107 nie uchwa\u0142\u0119 Prezydium Rady Ministr\u00f3w z 24 kwietnia 1947 r., ale o miesi\u0105c wcze\u015bniejsz\u0105 decyzj\u0119 Biura Politycznego Polskiej Partii Robotniczej. 29 marca 1947 r. (dzie\u0144 po \u015bmierci gen. Karola \u015awierczewskiego) Biuro Polityczne PPR postanowi\u0142o “w ramach akcji represyjnej wobec ludno\u015bci ukrai\u0144skiej […] w szybkim tempie przesiedli\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w i rodziny mieszane”. W posiedzeniu Biura Politycznego uczestniczyli m.in. Boles\u0142aw Bierut, Stanis\u0142aw Radkiewicz, Jakub Berman i W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka. Wszyscy konsekwentnie i brutalnie dzia\u0142ali na rzecz stalinizacji Polski. W tym kontek\u015bcie wida\u0107, \u017ce uchwa\u0142a Senatu i wszystkie wypowiedzi pot\u0119piaj\u0105ce akcj\u0119 “Wis\u0142a” s\u0142u\u017c\u0105 zerwaniu z peerelowsk\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. I odwrotnie – ci, kt\u00f3rzy dzi\u015b pr\u00f3buj\u0105 usprawiedliwia\u0107 przymusowe wysiedlenia z 1947 r., niebezpiecznie zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do granicy relatywizacji komunistycznych zbrodni.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Akcja “Wis\u0142a” – nieuzasadniona represja Bogumi\u0142a Berdychowska, Grzegorz Motyka Opuszczona i zniszczona cerkiew greckokatolicka w nieistniej\u0105cej ju\u017c wsi Kr\u00f3lik Wo\u0142oski Wikimedia Commons (fot. APN-PL\/CC BY-SA 4.0) To, \u017ce ucierpia\u0142y tysi\u0105ce niewinnych ludzi, dla w\u0142adz powszechnie stosuj\u0105cych terror wobec ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa nie mia\u0142o \u017cadnego znaczenia. Przypominamy tekst archiwalny. Wczesnym rankiem 28 kwietnia 1947 r. ok. 20 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61117"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61117"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61117\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61119,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61117\/revisions\/61119"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}