{"id":61267,"date":"2018-05-05T17:09:35","date_gmt":"2018-05-05T15:09:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=61267"},"modified":"2018-05-05T06:59:41","modified_gmt":"2018-05-05T04:59:41","slug":"13-09-19","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=61267","title":{"rendered":"Karol Marks: – Przyziemne sprawy ma\u0142o go interesowa\u0142y. Nigdy nie by\u0142 w fabryce."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Karol Marks: bo\u017cyszcze klasy robotniczej. Przyziemne sprawy ma\u0142o go interesowa\u0142y. Nigdy nie by\u0142 w fabryce, zagadnienia finansowe zna\u0142 z rozm\u00f3w z Engelsem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Witold Gadomski
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Karol Marks (stoi z prawej) z rodzin\u0105 – \u017con\u0105 Jenny (siedzi pierwsza z prawej) oraz c\u00f3rkami. Z siedmiorga dzieci Marks\u00f3w wieku doros\u0142ego do\u017cy\u0142y tylko Laura (z lewej) i Eleonora. Z lewej stoi Fryderyk Engels (1820-95), filozof, socjolog, najbli\u017cszy przyjaciel Marksa. (Fot. domena publiczna)
\n<\/em><\/span><\/p>\n

Karol Marks by\u0142 jednym z najbardziej wnikliwych analityk\u00f3w politycznych swej epoki, a jego talent doceniaj\u0105 nawet przeciwnicy, kt\u00f3rzy jego pogl\u0105dy spo\u0142eczne uwa\u017caj\u0105 za szkodliw\u0105 dla \u015bwiata herezj\u0119. W sobot\u0119 minie 200 lat od jego urodzin.<\/strong><\/p>\n

Karol Marks by\u0142 filozofem niemieckim<\/i>\u00a0\u2013 to pierwsze zdanie z\u201eG\u0142\u00f3wnych nurt\u00f3w marksizmu\u201d Leszka Ko\u0142akowskiego. Oczywiste, a jednocze\u015bnie syntetycznie ujmuj\u0105ce to, kim by\u0142 my\u015bliciel, kt\u00f3rego pogl\u0105dy przez 100 lat wp\u0142ywa\u0142y na histori\u0119 ludzko\u015bci. Ukszta\u0142towa\u0142a go filozofia niemiecka, w XVIII i na pocz\u0105tku XIX w. prze\u017cywaj\u0105ca burzliwy rozw\u00f3j dzi\u0119ki Immanuelowi Kantowi, Georgowi Wilhelmowi Friedrichowi Heglowi, Johannowi Gottliebowi Fichtemu i Friedrichowi Wilhelmowi Schellingowi oraz ich kontynuatorom. Filozofowie niemieccy nie interesowali si\u0119 empiri\u0105, realnym \u017cyciem, naukami przyrodniczymi, lecz ideami. Dochodzili do prawdy poprzez dialektyk\u0119 \u2013 ujawnianie sprzeczno\u015bci tkwi\u0105cych w poj\u0119ciach i s\u0105dach oraz dociekanie spekulatywne. Marks spiera\u0142 si\u0119 z nimi, krytykowa\u0142, \u201estawia\u0142 Hegla z g\u0142owy na nogi\u201d, ale wci\u0105\u017c by\u0142 niemieckim filozofem, kt\u00f3ry do prawdy dochodzi\u0142 nie poprzez metody naukowe, ale w\u0142asne rozwa\u017cania.<\/span><\/b><\/p>\n

Karol Marks: \u017byd antysemita<\/strong><\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 5 maja 1818 r. w Trewirze w pruskiej w\u00f3wczas Nadrenii, ledwie trzy lata po wojnach napoleo\u0144skich. Prusy mimo wielu pora\u017cek wysz\u0142y z nich wzmocnione, zajmuj\u0105c kilka pa\u0144stw niemieckich, kt\u00f3re kolaborowa\u0142y z Napoleonem.<\/span><\/p>\n

Karol by\u0142 najstarszym z dziewi\u0119ciorga dzieci Henryka Marksa, prawnika, zwolennika liberalnych reform w Niemczech. Matka, Henriette Pressburg, pochodzi\u0142a z Holandii. Jej siostra Sophie wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Liona Philipsa ze znanej rodziny przemys\u0142owc\u00f3w, kt\u00f3rych przedsi\u0119biorstwo w XX w. przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w mi\u0119dzynarodow\u0105 korporacj\u0119 Philips.<\/span><\/p>\n

Rodzice Karola byli \u017bydami, ale jeszcze przed urodzeniem syna przeszli na wiar\u0119 ewangelick\u0105, a Karol zosta\u0142 ochrzczony. Dzi\u015b mogliby\u015bmy go uzna\u0107 za prymitywnego antysemit\u0119. \u017byd\u00f3w uwa\u017ca\u0142 za nar\u00f3d lichwiarzy, wzorzec kapitalist\u00f3w.\u00a0To, co w religii \u017cydowskiej tkwi w formie abstrakcyjnej (\u2026), to cnota cz\u0142owieka pieni\u0105dza. Nawet stosunki zwi\u0105zane z przed\u0142u\u017ceniem rodu, stosunki mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyzn\u0105 a kobiet\u0105 itd. staj\u0105 si\u0119 przedmiotem handlu! Kobieta staje si\u0119 przedmiotem handlu<\/i>\u00a0\u2013 pisa\u0142 w 1843 r.<\/span><\/p>\n

O wybitnym dzia\u0142aczu socjalistycznym, Ferdinandzie Lassalle\u2019u, z kt\u00f3rym by\u0142 w konflikcie, pisa\u0142 w 1862 r. do Engelsa:\u00a0\u017bydowski czarnuch Lassalle (\u2026). Jest dla mnie ca\u0142kiem jasne (\u2026), \u017ce pochodzi on od Murzyn\u00f3w, kt\u00f3rzy towarzyszyli ucieczce Moj\u017cesza z Egiptu (chyba \u017ce jego matka lub babka ze strony ojca skrzy\u017cowa\u0142a si\u0119 z czarnuchem). Teraz ta mieszanka \u017cydowsko\u015bci i niemiecko\u015bci z jednej strony z czynnikiem negroidalnym z drugiej doprowadzi\u0142a do osobliwego produktu<\/i>.<\/span><\/p>\n

Brodacz z Trewiru nie by\u0142 wi\u0119c przyjemniaczkiem.<\/span><\/p>\n

Pod wp\u0142ywem Hegla<\/strong><\/p>\n

W trewirskim liceum (uczy\u0142 si\u0119 w nim w latach 1830-35) panowa\u0142 duch liberalny, niekt\u00f3rzy nauczyciele i uczniowie byli pod nadzorem policji. Na studiach w Bonn chodzi\u0142 na wyk\u0142ady z mitologii greckiej i rzymskiej oraz historii sztuki. Bra\u0142 udzia\u0142 w typowym \u017cyciu studenckim: walczy\u0142 w pojedynkach, chodzi\u0142 pijany, sp\u0119dzi\u0142 nawet dzie\u0144 w areszcie. Pisa\u0142 wiersze. Brytyjski historyk Paul Johnson uwa\u017ca, \u017ce zainteresowanie Marksa poezj\u0105 jest niedoceniane, bo emocje g\u00f3rowa\u0142y u niego nad ch\u0142odnym rozumem.<\/span><\/p>\n

Po roku w Bonn przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na Uniwersytet w Berlinie, najlepszy w Niemczech. Rej wodzili tam m\u0142odohegli\u015bci uznaj\u0105cy Hegla (1770–1831) za proroka. Marks zapisa\u0142 si\u0119 na wyk\u0142ady ich lidera Bruno Bauera. Wyk\u0142adowca zapowiada\u0142 katastrof\u0119 spo\u0142eczn\u0105. M\u0142odohegli\u015bci stali si\u0119 ateistami i radyka\u0142ami, za co spotka\u0142y ich represje rz\u0105du. Byli pod wp\u0142ywem Ludwiga Feuerbacha (1804-72), kt\u00f3ry przekonywa\u0142, \u017ce B\u00f3g jest wytworem ludzkich my\u015bli. Bauer wylecia\u0142 ze stanowiska w 1839 r., a najbli\u017cszy przyjaciel Marksa Adolph Rutenberg wyl\u0105dowa\u0142 w wi\u0119zieniu.<\/span><\/p>\n

Marksowi tak podoba\u0142o si\u0119 \u017cycie studenckie, \u017ce dopiero przyjaciele nam\u00f3wili go, by wreszcie obroni\u0142 dyplom. Zrobi\u0142 to w kwietniu 1841 r., ale na Uniwersytecie w Jenie znanym z niewyg\u00f3rowanych wymaga\u0144. Jego praca (\u201eR\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy demokrytejsk\u0105 a epikurejsk\u0105 filozofi\u0105 przyrody\u201d) by\u0142a esejem w stylistyce romantycznej. Znalaz\u0142o si\u0119 w nim m.in. zdanie:\u00a0Prometeusz jest najwi\u0119kszym \u015bwi\u0119tym i m\u0119czennikiem kalendarza filozoficznego<\/i>.<\/span><\/b><\/p>\n

Karol Marks: dziennikarz i m\u0105\u017c<\/strong><\/p>\n

Od stycznia 1842 r. Marks pisa\u0142 do kolo\u0144skiej, liberalnej gazety \u201eRheinische Zeitung\u201d kierowanej do kupc\u00f3w, bankier\u00f3w i przemys\u0142owc\u00f3w. O r\u00f3\u017cnych sprawach \u2013 od osiedlenia biedoty w Berlinie i kradzie\u017cach drewna z las\u00f3w przez ch\u0142op\u00f3w a\u017c po opis nowego ruchu politycznego \u2013 komunizmu. Jego wp\u0142yw na gazet\u0119 wzrasta\u0142, Marks popycha\u0142 j\u0105 w stron\u0119 radykaln\u0105. Broni\u0142 wolno\u015bci prasy i s\u0142owa. Cenzur\u0119 uwa\u017ca\u0142 za sprzeczn\u0105 z prawem. Wkr\u00f3tce wi\u0119c w\u0142adze zawiesi\u0142y \u201eRheinische Zeitung\u201d.<\/span><\/p>\n

W\u00f3wczas Marks otrzyma\u0142 od liberalnego filozofa Arnolda Rugego propozycj\u0119 redagowania wychodz\u0105cych w Pary\u017cu \u201eRocznik\u00f3w Niemiecko-Francuskich\u201d. Dzi\u0119ki tej pracy pozna\u0142 Engelsa, kt\u00f3ry zosta\u0142 jego przyjacielem. W \u201eRocznikach\u201d, znacznie radykalniejszych od \u201eRheinische Zeitung\u201d, po raz pierwszy sformu\u0142owa\u0142 cel polityczny \u2013 \u201erewolucj\u0119 proletariatu\u201d. W\u0142adze pruskie wywar\u0142y nacisk na rz\u0105d francuski i Marks zosta\u0142 wyrzucony z Francji. W 1845 r. pojecha\u0142 do Belgii, zrzekaj\u0105c si\u0119 pruskiego obywatelstwa. Za nim pod\u0105\u017cy\u0142 Engels.<\/span><\/p>\n

Wcze\u015bniej, w czerwcu 1843 r., Marks po\u015blubi\u0142 starsz\u0105 o cztery lata Jenny von Westphalen, w kt\u00f3rej kocha\u0142 si\u0119 od dzieci\u0144stwa. Pochodzi\u0142a z arystokratycznej rodziny pruskiej. Jej brat Edgar by\u0142 koleg\u0105 szkolnym Marksa, a drugi, Ferdynand, zosta\u0142 w 1850 r. ministrem spraw wewn\u0119trznych Prus. By\u0142 zatwardzia\u0142ym konserwatyst\u0105, ale z Karolem i Jenny pozostawa\u0142 w przyja\u017ani. Wed\u0142ug Marksa Jenny by\u0142a najpi\u0119kniejsz\u0105 dziewczyn\u0105 w Trewirze.<\/span><\/p>\n

Mieli siedmioro dzieci, przy czym jedynie dwie c\u00f3rki do\u017cy\u0142y wieku doros\u0142ego. Jenny dzieli\u0142a cyga\u0144skie \u017cycie m\u0119\u017ca i razem z nim klepa\u0142a bied\u0119.<\/span><\/b><\/p>\n

Rewolucjonista Karol Marks<\/strong><\/p>\n

Uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za uczonego, ale nie aspirowa\u0142 do funkcji wyk\u0142adowcy na uczelniach. W 1844 r., maj\u0105c ledwie 26 lat, napisa\u0142 prac\u0119, kt\u00f3ra przesz\u0142a do historii jako \u201eR\u0119kopisy ekonomiczne i filozoficzne\u201d. Po raz pierwszy opublikowa\u0142 j\u0105 Instytut Marksa-Engelsa-Lenina w Moskwie w 1927 r. (cz\u0119\u015bciowo i po rosyjsku) oraz w 1932 r. (w ca\u0142o\u015bci po niemiecku). Marks rozwija\u0142 w \u201eR\u0119kopisach\u201d koncepcj\u0119 wyobcowania robotnik\u00f3w:\u00a0Robotnik czuje si\u0119 zatem sob\u0105 dopiero poza prac\u0105, a w procesie pracy nie czuje si\u0119 sob\u0105. Czuje si\u0119 swobodnie, gdy nie pracuje, a gdy pracuje, czuje si\u0119 skr\u0119powany.<\/i><\/span><\/p>\n

Koncepcja pracy, kt\u00f3ra powinna by\u0107 dobrowolna, tw\u00f3rcza, spodoba\u0142a si\u0119 niekomunistycznej lewicy europejskiej, kt\u00f3ra szuka\u0142a inspiracji w pracach \u201em\u0142odego Marksa\u201d, ale dla realnego \u017cycia nie mia\u0142a znaczenia.<\/span><\/p>\n

W czerwcu 1847 r. tajne stowarzyszenie Liga Sprawiedliwych \u2013 g\u0142\u00f3wnie niemieccy rzemie\u015blnicy, kt\u00f3rzy wyemigrowali do Londynu \u2013 postanowi\u0142o sformu\u0142owa\u0107 program polityczny. Marks po pewnym wahaniu wraz z Engelsem do\u0142\u0105czy\u0142 do organizacji, kt\u00f3ra zmieni\u0142a nazw\u0119 na Zwi\u0105zek Komunist\u00f3w. Obaj mieli sformu\u0142owa\u0107 jego program. W styczniu 1848 r. powsta\u0142 manuskrypt \u201eManifestu komunistycznego\u201d zaczynaj\u0105cy si\u0119 od s\u0142ynnego zdania:\u00a0Widmo komunizmu kr\u0105\u017cy po Europie<\/i>.<\/span><\/p>\n

Skrytykowali w nim wszelkie formy \u201esocjalizmu utopijnego\u201d, zapewniaj\u0105c, \u017ce ich doktryna nie jest utopi\u0105, lecz wynika z nauki. Przedstawiali \u015brodki, kt\u00f3re maj\u0105 doprowadzi\u0107 do komunizmu, od progresywnego podatku dochodowego i zniesienia dziedziczno\u015bci maj\u0105tk\u00f3w po bezp\u0142atn\u0105 edukacj\u0119 dla wszystkich. \u201eManifest\u201d ko\u0144czyli wezwaniem:\u00a0Proletariusze nie maj\u0105 nic do stracenia opr\u00f3cz swoich \u0142a\u0144cuch\u00f3w. Maj\u0105 \u015bwiat do wygrania. Robotnicy wszystkich kraj\u00f3w, \u0142\u0105czcie si\u0119<\/i>!<\/span><\/p>\n

Przesad\u0105 by\u0142oby twierdzenie, \u017ce Marks sta\u0142 si\u0119 zawodowym rewolucjonist\u0105. Europejscy socjali\u015bci nie dysponowali jeszcze siln\u0105 organizacj\u0105, nie mogliby wi\u0119c utrzymywa\u0107 zawodowych rewolucjonist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Marks w Brukseli, a potem w Londynie, dok\u0105d przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z rodzin\u0105, sta\u0142 si\u0119 znacz\u0105c\u0105 postaci\u0105 w w\u0105skim gronie rewolucyjnie nastawionych intelektualist\u00f3w (rzadziej robotnik\u00f3w). Ale przede wszystkim, jak pisa\u0142 Leszek Ko\u0142akowski:\u00a0By\u0142 notorycznie niezdolny do prowadzenia rachunk\u00f3w, a Jenny by\u0142a sta\u0142ym klientem lombard\u00f3w<\/i>.<\/span><\/p>\n

Czarny typ z Trewiru<\/strong><\/p>\n

W \u201eR\u0119kopisach\u201d znale\u017a\u0107 mo\u017cna inne s\u0142ynne zdanie:\u00a0Braterstwo ludzi nie jest w ich ustach frazesem, lecz prawd\u0105, a z ich zgrubia\u0142ych od pracy rys\u00f3w bije ludzkie dostoje\u0144stwo<\/i>. Pi\u0119kne, ale Marks nie zna\u0142 robotnik\u00f3w i nie przepada\u0142 za rewolucjonistami wywodz\u0105cymi si\u0119 z klasy robotniczej. Brutalnie zaatakowa\u0142 Wilhelma Weitlinga szerz\u0105cego idee komunizmu chrze\u015bcija\u0144skiego i nawo\u0142ywa\u0142 do obalenia starego porz\u0105dku. Weitling by\u0142 krawcem. Marks podczas zebrania w Brukseli pokaza\u0142 sw\u0105 intelektualn\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107: \u201eJe\u015bli pr\u00f3bujecie oddzia\u0142ywa\u0107 na robotnik\u00f3w, zw\u0142aszcza niemieckich, nie stosuj\u0105c jasnych idei naukowych, to prowadzicie jedynie pust\u0105 i niegodziw\u0105 gr\u0119 propagandow\u0105 wiod\u0105c\u0105 nieuchronnie do pojawienia si\u0119 natchnionego aposto\u0142a i s\u0142uchaj\u0105cego go os\u0142a z otwart\u0105 g\u0119b\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Rozprawia\u0142 si\u0119 z ka\u017cdym, kto nie zgadza\u0142 si\u0119 z jego pogl\u0105dami. K\u0142\u00f3ci\u0142 si\u0119 z przyjaci\u00f3\u0142mi, dop\u00f3ki ich sobie nie podporz\u0105dkowa\u0142. Brat Bruno Bauera, z kt\u00f3rym by\u0142 zaprzyja\u017aniony, scharakteryzowa\u0142 go w wierszu:<\/span><\/p>\n

Czarny typ z Trewiru w furii szaleje<\/i><\/span>
\nPi\u0119\u015bci\u0105 zaci\u015bni\u0119t\u0105 wywija<\/i><\/span>
\nI wrzeszczy bez ko\u0144ca<\/i><\/span>
\nDziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy diab\u0142\u00f3w trzyma go za w\u0142osy.<\/i><\/span><\/p>\n

Rosyjski krytyk literacki Pawe\u0142 Annenkow, kt\u00f3ry zna\u0142 Marksa, pisa\u0142 o nim:\u00a0By\u0142 dumny i traktuj\u0105cy innych z lekk\u0105 pogard\u0105. Jego ostry, metaliczny g\u0142os dobrze pasowa\u0142 do jego radykalnych s\u0105d\u00f3w, jakie ci\u0105gle wydawa\u0142 o ludziach i rzeczach. Wszystko, co m\u00f3wi\u0142, mia\u0142o dra\u017cni\u0105cy ton<\/i>.<\/span><\/p>\n

Lubi\u0142 cytowa\u0107 obelgi Ajaxa i Thersytesa ze sztuki Szekspira \u201eTroilus i Kresyda\u201d, m.in. tak\u0105:\u00a0O ty, z przepit\u0105 pa\u0142\u0105 panie, nie masz wi\u0119cej rozumu ni\u017c tkwi w moim \u0142okciu<\/i>.<\/span><\/p>\n

A Karl Heinzen, niemiecki publicysta i socjalista, scharakteryzowa\u0142 go tak:\u00a0To kto\u015b mi\u0119dzy kotem a ma\u0142p\u0105, z rozczochranymi w\u0142osami i brudno\u017c\u00f3\u0142t\u0105 cer\u0105. Mia\u0142 ma\u0142e, dzikie, z\u0142o\u015bliwe oczy miotaj\u0105ce strugi ohydnego ognia. I zwyk\u0142 mawia\u0107: \u201eJa ciebie zniszcz\u0119\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

Wiosna Lud\u00f3w<\/strong><\/p>\n

W Europie rewolucja wybuch\u0142a w 1848 r. we Francji, W\u0142oszech, w Austrii, na W\u0119grzech, w Prusach i kilku innych krajach niemieckich. Ale jej si\u0142\u0105 nie by\u0142 proletariat, lecz liberalne mieszcza\u0144stwo, kt\u00f3re chcia\u0142o wi\u0119cej wolno\u015bci i likwidacji pozosta\u0142o\u015bci feudalizmu. W marcu 1848 r. dosz\u0142o do walk w Berlinie. Trwa\u0142y prace nad utworzeniem og\u00f3lnoniemieckiego parlamentu, kt\u00f3ry zebra\u0142 si\u0119 w maju we Frankfurcie.<\/span><\/p>\n

Marks powr\u00f3ci\u0142 do Nadrenii i opowiedzia\u0142 si\u0119 za koalicj\u0105 klasy robotniczej z demokratyczn\u0105 bur\u017cuazj\u0105. By\u0142 przeciwny wysuwaniu niezale\u017cnych kandydat\u00f3w robotniczych do Zgromadzenia Frankfurckiego i przeciwstawia\u0142 si\u0119 programowi rewolucji proletariackiej popieranemu przez Uni\u0119 Robotnicz\u0105. Zgodzi\u0142 si\u0119 z Engelsem, \u017ce \u201eManifest komunistyczny\u201d powinien zosta\u0107 od\u0142o\u017cony na p\u00f3\u0142k\u0119, a Zwi\u0105zek Komunistyczny rozwi\u0105zany. W gazecie \u201eNeue Rheinische Zeitung\u201d wzywa\u0142 do uchwalenia demokratycznej konstytucji, a tak\u017ce do wojny z Rosj\u0105 postrzegan\u0105 jako mocarstwo pilnuj\u0105ce reakcyjnego porz\u0105dku. Kiedy aresztowano przyw\u00f3dc\u0119 Unii Robotniczej Andreasa Gottschalka, Marks nie broni\u0142 go.<\/span><\/p>\n

Nadzieje na demokratyczne, liberalne pa\u0144stwo oraz zjednoczenie Niemiec w wyniku nacisku spo\u0142ecze\u0144stwa okaza\u0142y si\u0119 z\u0142udzeniem. Kr\u00f3l Prus Fryderyk Wilhelm IV rozwi\u0105za\u0142 Zgromadzenie Pruskie w Berlinie, rozp\u0119dzony tak\u017ce zosta\u0142 Parlament Frankfurcki. \u201eNeue Rheinische Zeitung\u201d zamkni\u0119to, a Marks stan\u0105\u0142 przed s\u0105dem oskar\u017cony o kilka przest\u0119pstw, w tym\u2026 niep\u0142acenie podatk\u00f3w. Argumentowa\u0142 przed nim, \u017ce to kr\u00f3l zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w nielegaln\u0105 kontrrewolucj\u0119. Zosta\u0142 uniewinniony, ale wydalony z Niemiec.<\/span><\/b><\/p>\n

Londy\u0144ska bieda Karola Marksa i jego rodziny<\/strong><\/p>\n

W sierpniu 1849 r. zn\u00f3w by\u0142 w Londynie, w kt\u00f3rym zosta\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia. Rozczarowany niepowodzeniem wsp\u00f3\u0142pracy z liberaln\u0105 bur\u017cuazj\u0105 wr\u00f3ci\u0142 do Zwi\u0105zku Komunist\u00f3w (ZK) i zn\u00f3w sta\u0142 si\u0119 radykalnym rewolucjonist\u0105. W li\u015bcie z marca 1850 r. wraz z Engelsem wzywali ZK do… permanentnej rewolucji. Marks mia\u0142 nadziej\u0119, \u017ce kryzys gospodarczy doprowadzi do odrodzenia ruchu rewolucyjnego. Ponownie wszed\u0142 w konflikt z tymi, kt\u00f3rych nazwa\u0142 \u201ealchemikami rewolucji\u201d, jak August von Willich, komunista, kt\u00f3ry proponowa\u0142 jej przyspieszenie przez bezpo\u015brednie akcje.\u00a0Takie osoby zast\u0119puj\u0105 materializm idealizmem<\/i>\u00a0\u2013 pisa\u0142 pogardliwie.<\/span><\/p>\n

A z kolei radyka\u0142owie z ZK o\u015bmieszali Marksa, \u017ce jest rewolucjonist\u0105, kt\u00f3ry ogranicza dzia\u0142alno\u015b\u0107 do wyk\u0142ad\u00f3w i pisania broszur. W efekcie Marks stopniowo przesta\u0142 ucz\u0119szcza\u0107 na spotkania londy\u0144skich komunist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Od 1850 do 1864 r. \u017cy\u0142 w materialnej n\u0119dzy i duchowym b\u00f3lu. W marcu 1850 r. z \u017con\u0105 i czw\u00f3rk\u0105 ma\u0142ych dzieci zostali eksmitowani, a ich dobytek przej\u0119ty za d\u0142ugi. W\u00f3wczas zmar\u0142o kilkoro jego dzieci, w tym syn Guido, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142, \u017ce jest \u201eofiar\u0105 bur\u017cuazyjnej n\u0119dzy\u201d, oraz c\u00f3rka Franciszka. Jenny z trudem po\u017cyczy\u0142a pieni\u0105dze na trumn\u0119. Przez sze\u015b\u0107 lat rodzina mieszka\u0142a w dw\u00f3ch ma\u0142ych pokojach w Soho, cz\u0119sto \u017cywi\u0105c si\u0119 tylko ziemniakami. Dzieci nauczy\u0142y si\u0119 k\u0142ama\u0107 wierzycielom: \u201ePana Marksa nie ma w domu\u201d. Pewnego razu Marks musia\u0142 ucieka\u0107 przed nimi do Manchesteru. \u017bona cierpia\u0142a z powodu depresji.<\/span><\/p>\n

Mimo biedy Marks nigdy nie stara\u0142 si\u0119 o prac\u0119, a jako osoba wykszta\u0142cona, <\/strong>
\nz koneksjami zapewne bez trudu by j\u0105 znalaz\u0142.<\/strong><\/p>\n

Raz tylko, we wrze\u015bniu 1862 r., aplikowa\u0142 na urz\u0119dnika kolejowego, ale podanie zosta\u0142o odrzucone z uwagi na niewyra\u017ane pismo.<\/span><\/p>\n

Marks po\u017cycza\u0142 pieni\u0105dze od wuja Philipsa. Otrzyma\u0142 te\u017c spadek po \u015bmierci ojca (w 1838 r.) i matki (w 1856 r.). Maj\u0105tek zapisa\u0142 mu te\u017c zmar\u0142y w 1864 r. Wilhelm Wolff, przyjaciel i dzia\u0142acz socjalistyczny. Gdyby korzysta\u0142 z tego w spos\u00f3b rozs\u0105dny, m\u00f3g\u0142by \u017cy\u0107 na poziomie klasy \u015bredniej. Ale wola\u0142 \u017cycie wiecznego studenta.<\/span><\/p>\n

Korzysta\u0142 te\u017c z pieni\u0119dzy Engelsa. Pocz\u0105tkowo niewielkich, poniewa\u017c przyjaciel by\u0142 tylko urz\u0119dnikiem w firmie Ermen and Engels w Manchesterze. Ale gdy w 1864 r. zosta\u0142 w niej partnerem, subwencje by\u0142y hojne.<\/span><\/p>\n

Trzeba odbudowa\u0107 Polsk\u0119!<\/strong><\/p>\n

Sta\u0142e dochody Marks zacz\u0105\u0142 mie\u0107 dopiero wtedy, gdy zosta\u0142 korespondentem \u201eThe New York Tribune\u201d, do kt\u00f3rego w latach 1851-62 wys\u0142a\u0142 blisko 500 artyku\u0142\u00f3w (Engels by\u0142 autorem cz\u0119\u015bci z nich). Zajmowa\u0142 si\u0119 \u015bwiatow\u0105 polityk\u0105, analizuj\u0105c ruchy spo\u0142eczne i decyzje polityk\u00f3w w Indiach, Chinach, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii. By\u0142 jednym z najbardziej wnikliwych analityk\u00f3w politycznych swej epoki, a jego talent doceniali nawet przeciwnicy. \u201e18 brumaire\u2019a Ludwika Bonaparte\u201d jest jednym z najznakomitszych esej\u00f3w politycznych XIX w. Marks analizuje w nim, jak sprzeczno\u015bci r\u00f3\u017cnych interes\u00f3w spo\u0142ecznych ujawni\u0142y si\u0119 jako skomplikowana paj\u0119czyna walk politycznych.<\/span><\/p>\n

Wielokrotnie z uznaniem wypowiada\u0142 si\u0119 o Polsce, kt\u00f3r\u0105 nazwa\u0142 <\/strong>
\n\u201enie\u015bmiertelnym rycerzem Europy\u201d. Uwa\u017ca\u0142 Polak\u00f3w za nar\u00f3d rewolucyjny.<\/strong><\/p>\n

\u201eMoskwa \u2013 m\u00f3wi\u0142 \u2013 jest podpor\u0105, na kt\u00f3rej spoczywa samow\u0142adne panowanie dynastii Hohenzollern\u00f3w i jej feudalnych ho\u0142downik\u00f3w\u2026 Prusy zatem nie s\u0105 zapor\u0105 przeciw Moskwie, ale jej narz\u0119dziem naprz\u00f3d przeznaczonym na najazd Francji i ujarzmienie Niemiec\u2026 Pozostaje wi\u0119c dla Europy tylko jedno z dwojga do wyboru. Albo azjatyckie barbarzy\u0144stwo pod wodz\u0105 Moskali spadnie na jej g\u0142ow\u0119 jak lawina, albo musi odbudowa\u0107 Polsk\u0119, odgradzaj\u0105c si\u0119 tym sposobem od Azji dwudziestoma milionami bohater\u00f3w i zyskuj\u0105c wolne chwile do dokonania swego spo\u0142ecznego przeobra\u017cenia\u201d.<\/span><\/p>\n

Przyziemne sprawy ma\u0142o Marksa interesowa\u0142y. Nigdy nie by\u0142 w fabryce, z robotnikami si\u0119 nie spotyka\u0142, a zagadnienia finansowe zna\u0142 g\u0142\u00f3wnie z rozm\u00f3w z Engelsem i z wujem Philipsem. Jego \u017cywio\u0142em by\u0142y ksi\u0105\u017cki. Ca\u0142e dnie sp\u0119dza\u0142 w British Museum, gdzie poch\u0142ania\u0142 prace innych i pisa\u0142 w\u0142asne. Nie prowadzi\u0142 \u017cadnych bada\u0144, a informacje, kt\u00f3re wykorzystywa\u0142, np. z gazet, traktowa\u0142 wybi\u00f3rczo. Akceptowa\u0142 tylko te, kt\u00f3re potwierdza\u0142y jego tezy o ubo\u017ceniu klasy robotniczej i nieuchronnej rewolucji, kt\u00f3ra obali kapitalizm.<\/span><\/p>\n

Wiod\u0105cy duch I Mi\u0119dzynarod\u00f3wki<\/strong><\/p>\n

Polityczna izolacja Marksa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1864 r. wraz z utworzeniem Mi\u0119dzynarodowego Stowarzyszenia Robotnik\u00f3w, czyli I Mi\u0119dzynarod\u00f3wki, w kt\u00f3rej sta\u0142 si\u0119 wiod\u0105cym duchem. Pierwsze spotkanie, zwo\u0142ane przez angielskich zwi\u0105zkowc\u00f3w i francuskich przedstawicieli robotniczych, odby\u0142o si\u0119 w St Martin\u2019s Hall w Londynie 28 wrze\u015bnia 1864 r. Marks zaproszony jako przedstawiciel niemieckich robotnik\u00f3w milcza\u0142. Ale wszed\u0142 do podkomisji redakcyjnej komitetu utworzonego w celu opracowania programu i statutu organizacji. Na chwil\u0119 porzuci\u0142 radykalizm. Podkre\u015bla\u0142 osi\u0105gni\u0119cia ruchu sp\u00f3\u0142dzielczego i ustawodawstwa parlamentarnego, kt\u00f3re umo\u017cliwia\u0142y brytyjskiemu proletariatowi stopniowe zdobywanie w\u0142adzy politycznej.<\/span><\/p>\n

Spotkania I Mi\u0119dzynarod\u00f3wki odbywa\u0142y si\u0119 kilka razy w tygodniu. Przez kilka lat wykazywa\u0142 rzadk\u0105 dla siebie umiej\u0119tno\u015b\u0107 dyplomatyczn\u0105 pozwalaj\u0105c\u0105 godzi\u0107 r\u00f3\u017cne frakcje. W 1869 r. do I Mi\u0119dzynarod\u00f3wki nale\u017ca\u0142o 800 tys. os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Sytuacja si\u0119 zmieni\u0142a, gdy w 1871 r. wybuch\u0142a w Pary\u017cu rewolucja, kt\u00f3ra przesz\u0142a do historii jako Komuna Paryska. By\u0142a skutkiem przegranej przez Francj\u0119 wojny z Prusami. Marks uzna\u0142, \u017ce to pierwsza w historii proletariacka rewolucja i przyk\u0142ad \u201edyktatury proletariatu\u201d.<\/span><\/p>\n

Ale pojawienie si\u0119 Komuny zaostrzy\u0142o antagonizmy w I Mi\u0119dzynarod\u00f3wce i w efekcie doprowadzi\u0142o do jej upadku. Angielscy zwi\u0105zkowcy, tacy jak George Odger, sprzeciwili si\u0119 wsparciu Marksa dla Komuny Paryskiej. Reforma prawa wyborczego z 1867 r. otworzy\u0142a mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania politycznego zwi\u0105zkom zawodowym i sk\u0142oni\u0142a dzia\u0142aczy robotniczych do wsp\u00f3\u0142pracy z libera\u0142ami.<\/span><\/p>\n

Po przeciwnej stronie byli anarchi\u015bci pod przyw\u00f3dztwem s\u0142ynnego rosyjskiego rewolucjonisty Michai\u0142a Bakunina, kt\u00f3ry podziwia\u0142 intelekt Marksa, ale nie m\u00f3g\u0142 mu zapomnie\u0107, \u017ce w 1848 r. oskar\u017cy\u0142 go o bycie rosyjskim agentem. Dla Bakunina misj\u0105 rewolucjonisty by\u0142o zniszczenie. Dlatego z sympati\u0105 patrzy\u0142 na rosyjskie ch\u0142opstwo, z jego sk\u0142onno\u015bciami do przemocy i rewolucyjnymi instynktami. Marks z bakuninistami walczy\u0142. Na kongresie Mi\u0119dzynarod\u00f3wki w Hadze w 1872 r. bakunini\u015bci zostali wydaleni. Mi\u0119dzynarod\u00f3wka jednak umiera\u0142a, a ostatecznie zosta\u0142a rozwi\u0105zana w Filadelfii w 1876 r.<\/span><\/b><\/p>\n

Biblia proletariatu<\/strong><\/p>\n

Pozycj\u0119 Marksa w\u015br\u00f3d dzia\u0142aczy rewolucyjnych umocni\u0142o wydanie I tomu \u201eKapita\u0142u\u201d w 1867 r. Dzie\u0142o zosta\u0142o okrzykni\u0119te \u201ebibli\u0105 klasy robotniczej\u201d i do dzi\u015b nawet osoby niemaj\u0105ce nic wsp\u00f3lnego z marksizmem wiedz\u0105, \u017ce jest najwa\u017cniejszym dzie\u0142em tego ruchu. Marks planowa\u0142 napisanie sze\u015bciu tom\u00f3w, ale brakowa\u0142o mu dyscypliny. Ukaza\u0142y si\u0119 trzy, ale tylko pierwszy jest oryginalnym dzie\u0142em autora. Dwa kolejne napisa\u0142 Engels na podstawie pozostawionych notatek, a cz\u0119\u015bciowo w\u0142asnych przemy\u015ble\u0144. Z tego powodu wyst\u0119puj\u0105 sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy twierdzeniami zawartymi w tomie pierwszym i p\u00f3\u017aniejszymi. Akademiccy ekonomi\u015bci doceniaj\u0105 wielko\u015b\u0107 Marksa, ale na te sprzeczno\u015bci zwracaj\u0105 uwag\u0119. Z jego teorii wynika, \u017ce im bardziej pracoch\u0142onna technologia produkcji, tym wy\u017csza stopa zysku dla kapitalisty. Dane tego nie potwierdzaj\u0105. Rozdzia\u0142 \u00f3smy \u201eKapita\u0142u\u201d zatytu\u0142owany \u201eDzie\u0144 roboczy\u201d z jednej strony pokazuje, na czym polega \u201ewarto\u015b\u0107 dodatkowa\u201d wytwarzana przez robotnika i \u201eprzyw\u0142aszczana przez kapitalist\u0119\u201d, z drugiej \u2013 przedstawia d\u0142ug\u0105 list\u0119 cierpie\u0144 brytyjskich robotnik\u00f3w i niegodziwo\u015bci kapitalist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ta lista jest w du\u017cej mierze fa\u0142szywa, bo Wielka Brytania w po\u0142owie XIX w. by\u0142a jednym z najbogatszych kraj\u00f3w, a rz\u0105dy robi\u0142y wiele, by odczuwali to tak\u017ce robotnicy. W 1863 r. kanclerz skarbu William Ewart Gladstone m\u00f3wi\u0142 w parlamencie: \u201ePatrzy\u0142bym niemal z niepokojem i b\u00f3lem na ten upajaj\u0105cy wzrost bogactwa i w\u0142adzy, gdybym nie by\u0142 przekonany, \u017ce nie ogranicza si\u0119 on do klas, kt\u00f3re s\u0105 w dobrych warunkach (\u2026). Przeci\u0119tne warunki robotnika brytyjskiego, jak mamy szcz\u0119\u015bcie obserwowa\u0107, poprawi\u0142y si\u0119 w ostatnich dwudziestu latach, jak s\u0105dzimy, w stopniu nadzwyczajnym i mo\u017cemy to wyra\u017anie o\u015bwiadczy\u0107 \u2013 bez precedensu w dziejach jakiegokolwiek kraju lub epoki\u201d.<\/span><\/p>\n

Przem\u00f3wienie wydrukowane w gazetach Marks cytowa\u0142 w \u201eKapitale\u201d, fa\u0142szywie sugeruj\u0105c, \u017ce Gladstone przyzna\u0142, i\u017c wzrost bogactwa ogranicza\u0142 si\u0119 tylko do klas uprzywilejowanych.<\/span><\/p>\n

Strona tytu\u0142owa wydanego w 1867 r. ‘Kapita\u0142u’, najwa\u017cniejszego dzie\u0142a Karola Marksa, kt\u00f3re ca\u0142e lata by\u0142o bibli\u0105 lewicy. Fot. domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Prorok<\/strong><\/p>\n

Austriacki ekonomista Eugen von B\u00f6hm-Bawerk (1851-1914) w pracy \u201eKarol Marks i koniec jego systemu\u201d zastanawia si\u0119 nad przyczyn\u0105 tak fenomenalnej popularno\u015bci brodacza z Trewiru. Zauwa\u017ca, \u017ce cho\u0107 lektura Marksa jest nie do pokonania dla szerszej publiczno\u015bci, to sta\u0142 si\u0119 aposto\u0142em tych, kt\u00f3rzy raczej nie pasjonuj\u0105 si\u0119 trudnymi ksi\u0105\u017ckami. Doktryna zyska\u0142a popularno\u015b\u0107, mimo \u017ce wed\u0142ug zgodnej opinii ekonomist\u00f3w jest obarczona licznymi b\u0142\u0119dami. B\u00f6hm-Bawerk t\u0142umaczy to tym, \u017ce ci, kt\u00f3rzy wierz\u0105 w teorie Marksa, s\u0105 wyznawcami kieruj\u0105cymi si\u0119 nie rozumem, ale uczuciami.<\/span><\/p>\n

Zawi\u0142o\u015b\u0107 i niesp\u00f3jno\u015b\u0107 prac Marksa spowodowa\u0142a, \u017ce jego wyznawcy rozdzielili si\u0119 na wiele szk\u00f3\u0142 nierzadko walcz\u0105cych ze sob\u0105. Marks i jego \u201eKapita\u0142\u201d stali si\u0119 sztandarem dla p\u00f3\u0142analfabet\u00f3w, kt\u00f3rzy przej\u0119li w\u0142adz\u0119 w Rosji w 1917 r., a po II wojnie \u015bwiatowej w wielu innych krajach. Z jednej strony filozofowie starali si\u0119 znale\u017a\u0107 w pracach Marksa drugie i trzecie dno, a z drugiej \u2013 tysi\u0105ce \u201etowarzyszy Szmaciak\u00f3w\u201d przywo\u0142ywa\u0142o jego doktryny, by uzasadni\u0107 swoj\u0105 w\u0142adz\u0119.<\/span><\/p>\n

Brodacz z Trewiru odczuwa\u0142 trudy burzliwego \u017cycia, m\u0119czy\u0142y go wrzody, cz\u0119ste nocne pija\u0144stwa sprawia\u0142y, \u017ce mia\u0142 mniej energii. Synowie umarli w dzieci\u0144stwie, c\u00f3rki otrzyma\u0142y typowe mieszcza\u0144skie wychowanie. \u017badna nie by\u0142a szcz\u0119\u015bliwa \u2013 dwie pope\u0142ni\u0142y samob\u00f3jstwo. Mia\u0142 nie\u015blubnego syna ze s\u0142u\u017c\u0105c\u0105, czego si\u0119 wstydzi\u0142 i co ukrywa\u0142 przed \u015bwiatem. Nigdy go nie pozna\u0142.<\/span><\/p>\n

Po \u015bmierci Jenny w 1881 r. gas\u0142 w oczach. Kurowa\u0142 si\u0119 w Szwajcarii, Monte Carlo, a nawet w Algierii. Kilka miesi\u0119cy przed \u015bmierci\u0105 dowiedzia\u0142 si\u0119 o popularno\u015bci swojej idei w Rosji. \u201eDaje mi satysfakcj\u0119, \u017ce niszcz\u0119 mocarstwo, kt\u00f3re wraz z Angli\u0105 jest prawdziwym bastionem starego porz\u0105dku\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142. Zmar\u0142 14 marca 1883 r., jedna z jego c\u00f3rek zmar\u0142a kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej. System, kt\u00f3ry wykorzystywa\u0142 jego teorie, \u017cy\u0142 jeszcze przez 100 lat.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Karol Marks: bo\u017cyszcze klasy robotniczej. Przyziemne sprawy ma\u0142o go interesowa\u0142y. Nigdy nie by\u0142 w fabryce, zagadnienia finansowe zna\u0142 z rozm\u00f3w z Engelsem Witold Gadomski Karol Marks (stoi z prawej) z rodzin\u0105 – \u017con\u0105 Jenny (siedzi pierwsza z prawej) oraz c\u00f3rkami. Z siedmiorga dzieci Marks\u00f3w wieku doros\u0142ego do\u017cy\u0142y tylko Laura (z lewej) i Eleonora. Z lewej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61267"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61267"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61267\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61280,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61267\/revisions\/61280"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61267"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61267"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61267"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}