{"id":61568,"date":"2018-07-02T17:09:25","date_gmt":"2018-07-02T15:09:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=61568"},"modified":"2018-06-22T08:24:41","modified_gmt":"2018-06-22T06:24:41","slug":"26-09-24","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=61568","title":{"rendered":"Polska poezja z Zachodniego Brzegu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Polska poezja z Zachodniego Brzegu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 BOJANOWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

W TEJ D\u0141UGIEJ ROZMOWIE JEST WIELE W\u0104TK\u00d3W. IZRAELSKI POETA YONATAN BERG OPOWIADA O SWOIM DZIECI\u0143STWIE W OSIEDLU NA ZACHODNIM BRZEGU, O ZBIGNIEWIE HERBERCIE ID\u0104CYM PIESZO NAD MORZE MARTWE, PLANACH NA UTWORZENIE FEDERACJI IZRAELSKO \u2013 PALESTY\u0143SKIEJ, CZY NIESKO\u0143CZONEJ LICZBIE JUDAIZM\u00d3W, JAKIE \u015aWIAT MO\u017bE WYGENEROWA\u0106.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Micha\u0142 Bojanowski: Jakby zacz\u0105\u0107 rozmow\u0119 o wsp\u00f3\u0142czesnej poezji hebrajskiej?\u00a0<\/span><\/b><\/p>\n

Yonatan Berg: Mo\u017ce warto wspomnie\u0107 jej dw\u00f3ch ojc\u00f3w. Chajim Nachman Bialik by\u0142 arystokrat\u0105, a Josif Chajim Brener \u0142obuzem.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Micha\u0142 Bojanowski: Arystokrata przesta\u0142 pisa\u0107, gdy przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Izraela. Chyba kraj mu nie s\u0142u\u017cy\u0142.<\/b><\/p>\n

Napisa\u0142 jeszcze par\u0119 wierszy. By\u0142 jednak narodowym poet\u0105, najwa\u017cniejszym. Zebra\u0142 te\u017c\u00a0<\/span>Sefer ha-Agada, kolekcj\u0119 legend i opowie\u015bci z Talmudu. Dzi\u0119ki temu m\u00f3g\u0142 je pozna\u0107 ka\u017cdy Izraelczyk. Przywr\u00f3ci\u0142 t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 kultury, kt\u00f3ra gin\u0119\u0142a wraz z tradycyjn\u0105 ortodoksj\u0105.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017aniej przychodzi zmiana. Pojawia si\u0119 Natan Alterman i Natan Zach.<\/b><\/p>\n

Alterman \u017cy\u0142 ju\u017c w Izraelu, ale pozostawa\u0142 pod wp\u0142ywem rosyjskiego symbolizmu. Mo\u017ce warto doda\u0107, \u017ce 15 pierwszych lat swojego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w Warszawie. Pisa\u0142 bardzo eleganck\u0105, harmonijn\u0105 poezj\u0119. Fascynowa\u0142o go miasto, Tel Awiw, do kt\u00f3rego przeprowadzi\u0142 si\u0119 z rodzin\u0105 w 1925 roku. Du\u017co u niego metafor, wiersze s\u0105 g\u0119ste od ozdobnik\u00f3w.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Przeciwstawi\u0142 mu si\u0119 berli\u0144czyk, Natan Zach.\u00a0<\/span><\/b><\/p>\n

To on przyni\u00f3s\u0142 zainteresowanie poezj\u0105 anglosask\u0105, Eliotem, Poundem, by\u0142 tak\u017ce bardzo wa\u017cnym krytykiem literackim. Od niego wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 zmienia\u0107. M\u00f3wi si\u0119 o Altermanie, Zachu, a potem o wszystkich po Zachu. Napisa\u0142 bardzo wa\u017cny, krytyczny wobec Altermana artyku\u0142, w kt\u00f3rym nie pozostawi\u0142 na nim suchej nitki. M\u00f3wi\u0142, \u017ce jego poezja jest sztuczna, nieszczera, nie maj\u0105ca zwi\u0105zku z \u017cyciem. To wszystko, pomimo \u017ce byli kumplami i razem pijali. Po tym, jak ukaza\u0142 si\u0119 ten artyku\u0142, Alterman ju\u017c prawie nic nie napisa\u0142.<\/span><\/p>\n

Przestali si\u0119 przyja\u017ani\u0107?<\/b><\/p>\n

To by\u0142a skomplikowana przyja\u017a\u0144. Po latach Zach napisa\u0142 w wierszu do Altermana, \u017ce by\u0142 najbardziej charyzmatycznym poet\u0105, ale on po prostu musia\u0142 powiedzie\u0107 to, co mia\u0142 do powiedzenia. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to rzeczywi\u015bcie by\u0142o konieczne, rosyjski symbolizm nie przemawia\u0142 do sabry, do Izrealczyka, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142 z wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Oboje byli emigrantami, ale to Zach pisa\u0142 do pokolenia, kt\u00f3re urodzi\u0142o si\u0119 w Izraelu, kt\u00f3re potrzebowa\u0142o bardziej liberalnej poezji, pos\u0142uguj\u0105cej si\u0119 ich codziennym j\u0119zykiem. Zach opublikowa\u0142 dwa bardzo wa\u017cne tomy poezji i wyjecha\u0142 do Europy na 11 lat. Potem, po powrocie do Izraela, nie napisa\u0142 ju\u017c nic dobrego.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Nie on pierwszy, nie ostatni.<\/b><\/p>\n

Wci\u0105\u017c jednak publikuje i s\u0105 to bardzo z\u0142e wiersze. To ciekawe, \u017ce facet, kt\u00f3ry stworzy\u0142 tak niesamowite wiersze, straci\u0142 umiej\u0119tno\u015b\u0107 wyczucia melodii j\u0119zyka. Mieszka\u0142 w Anglii, W\u0142oszech, by\u0142 t\u0142umaczem, akademikiem, ale straci\u0142 najwyra\u017aniej kontakt z \u017cywym j\u0119zykiem. Nie zmienia to faktu, \u017ce stworzy\u0142 warunki do pisania dla innych poet\u00f3w w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Potem nasta\u0142 czas Jehudy Amichaja, grupy Likrat.<\/b><\/p>\n

Amichaj nie by\u0142 tam centraln\u0105 postaci\u0105. To Zach pozostawa\u0142 mentorem, kt\u00f3ry wytycza\u0142 \u015bcie\u017cki dla innych, m\u00f3wi\u0142, co jest z\u0142e, a co jest dobre.<\/span><\/p>\n

Zaatakowa\u0142 mnie kiedy\u015b wierszem \u201eTury\u015bci\u201d pewien przewodnik w Jerozolimie, pozwol\u0119 sobie tutaj zacytowa\u0107 fragment: \u201eRobi\u0105 sobie zdj\u0119cia \/ razem z naszymi znanymi zmar\u0142ymi \/ na grobie Racheli i na grobie Herzla \/ (\u2026) op\u0142akuj\u0105 naszych s\u0142odkich ch\u0142opc\u00f3w \/ i pragn\u0105 naszych twardych dziewczyn \/ I wieszaj\u0105 swoje majtki \/ \u017ceby szybko wysch\u0142y \/ w zimnych, niebieskich \u0142azienkach.\u201d\u00a0<\/span><\/b><\/p>\n

Amichaja nie da si\u0119 nie lubi\u0107. Jego poezja jest prosta, stworzy\u0142 ca\u0142\u0105 machin\u0119 j\u0119zykow\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej m\u00f3g\u0142 pisa\u0107 metaforami na ka\u017cdy temat. W sumie mo\u017ce pisa\u0142 a\u017c za du\u017co. Za granic\u0105 i w kraju uchodzi na pewno za najbardziej znanego izraelskiego poet\u0119. Bardziej ni\u017c Alterman. Amichaj nie lubi\u0142 wyra\u017ca\u0107 swoich opinii o polityce. Ludzie go kochali, my\u015bl\u0119, \u017ce gdyby zapyta\u0142o si\u0119 Izraelczyk\u00f3w o ich ulubionego poet\u0119, wi\u0119kszo\u015b\u0107 wskaza\u0142aby bez w\u0105tpienia Amichaja.<\/span><\/p>\n

Gdy my\u015bl\u0119 o Amichaju w polskim kontek\u015bcie, przychodzi mi na my\u015bl Zbigniew Herbert.<\/b><\/p>\n

Herbert napisa\u0142 kiedy\u015b doskona\u0142y wiersz \u201eDo Jehudy Amichaja\u201d: \u201eBo ty jeste\u015b kr\u00f3l a ja tylko ksi\u0105\u017c\u0119 \/ bez ziemi z ludem kt\u00f3ry mi ufa b\u0142\u0105dz\u0119 po nocy \/ bezsenny\u201d.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Jest\u00a0wi\u0119c Herbert polskim Amichajem?<\/b><\/p>\n

Pozwolisz, \u017ce zacytuj\u0119 fragment tego samego wiersza: \u201eNawet gesty mamy inne \u2013 gest \u0142aski gest pogardy \/ gest zrozumienia\u201d. Cytuj\u0119 na przek\u00f3r. Rozmawia\u0142em z wdow\u0105 po Amichaju, opowiada\u0142a mi o Herbercie. Przyjecha\u0142 do Izraela na festiwal literacki, spotka\u0142 jaki\u015b przyjaci\u00f3\u0142 Amichaja i zadzwoni\u0142 do niego o 3 rano, chc\u0105c si\u0119 um\u00f3wi\u0107. Pono\u0107 chcia\u0142 te\u017c przej\u015b\u0107 piechot\u0105 drog\u0119 z Jerozolimy do Morza Martwego. \u015acigali go autem, \u017ceby odwie\u015b\u0107 od tego pomys\u0142u.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Pami\u0119tasz takie szczeg\u00f3\u0142y?<\/b><\/p>\n

M\u00f3wi\u0142em ci, \u017ce zawsze by\u0142em pod najwi\u0119kszym wp\u0142ywem polskiej poezji. Wsp\u00f3\u0142czesna poezja izraelska skupia si\u0119 na zbyt w\u0105skich aspektach. Poeci fascynuj\u0105 si\u0119 j\u0119zykiem, ale nie interesuje ich \u015bwiat. Przez ostatnie pi\u0119\u0107 lat nie znalaz\u0142em w hebrajskiej poezji niczego inspiruj\u0105cego. Kiedy czytam Herberta czy Zagajewskiego, to, co oni pisz\u0105, jest dla mnie wa\u017cne, inspiruj\u0105ce. Bialik, Zach, Amichaj to oczywi\u015bcie wybitni poeci, kt\u00f3rzy pisali bardzo dobre wiersze. Ale moim zdaniem problemem hebrajskich poet\u00f3w jest zbyt du\u017ce skoncentrowanie na j\u0119zyku. Lubi\u0105 bawi\u0107 si\u0119 j\u0119zykiem, pr\u00f3buj\u0105 przetrawi\u0107 ten mit wielotysi\u0119cznej historii j\u0119zyka. Ja tego nie kupuj\u0119. Chcia\u0142bym, \u017ceby pierwsze by\u0142y tematy, pomys\u0142y, a potem j\u0119zyk, kt\u00f3ry by je opisywa\u0142. Musisz mie\u0107 najpierw co\u015b do powiedzenia o \u015bwiecie, historii, teologii, filozofii, zwyk\u0142ym \u017cyciu, o tym, co si\u0119 dzieje na ulicy, a potem po prostu u\u017cywa\u0107 j\u0119zyka jako narz\u0119dzia. Nie na odwr\u00f3t, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 poet\u00f3w w Izraelu w\u0142a\u015bnie od tego zaczyna. Mamy wi\u0119c du\u017co bardzo abstrakcyjnej poezji, z kt\u00f3rej niewiele wynika. Po\u015bwi\u0119ca si\u0119 j\u0119zykowi wiele pracy, wk\u0142ada wiele wysi\u0142ku, ale niewiele za tym stoi. Dlatego tak lubi\u0119 polskich poet\u00f3w, bo dostrzegaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Nie wszyscy.<\/b><\/p>\n

Ale wielu z nich. Tadeusz R\u00f3\u017cewicz na przyk\u0142ad.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Akurat co do R\u00f3\u017cewicza, to raczej powiedzia\u0142bym, \u017ce jako jeden z nielicznych rzeczywi\u015bcie dostrzeg\u0142 rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra go otacza\u0142a.<\/b><\/p>\n

Jednak wielu zwraca uwag\u0119 na co\u015b wa\u017cnego. To jest obecne w hebrajskiej poezji tylko w ma\u0142ym stopniu. Ja pr\u00f3buj\u0119 m\u00f3wi\u0107 o konkretnych sprawach. M\u00f3j tomik, kt\u00f3ry ukaza\u0142\u00a0si\u0119 w pa\u017adzierniku 2016 roku, jest\u00a0ca\u0142kowicie po\u015bwi\u0119cony judaizmowi jako cywilizacji. S\u0105 w nim wiersze m\u00f3wi\u0105ce o okresach historycznych, tekstach, postaciach: Allenie Ginsbergu, Spinozie, Derridzie, Szabataju Cwi, Jezusie.<\/span><\/p>\n

Co piszesz o Jezusie?<\/b><\/p>\n

Opisuje jego \u017cycie, a raczej to, jak rozumiem jego nauczanie, co chcia\u0142 przekaza\u0107. Opisuj\u0119 to, jak idzie Via Dolorosa w Jerozolimie i co m\u00f3wi ludziom, kt\u00f3rzy za nim pod\u0105\u017cali przed swoj\u0105 \u015bmierci\u0105. Uczy ich wyzby\u0107 si\u0119 ch\u0119ci zemsty, nienawi\u015bci. W prologu pisz\u0119, \u017ce ca\u0142y tom wzi\u0105\u0142 si\u0119 z tego, \u017ce chcia\u0142em przeciwstawi\u0107 si\u0119 nadmiernej koncentracji wsp\u00f3\u0142czesnej poezji izraelskiej na \u201eja\u201d. Za du\u017co w niej opowiadania o tym, co zrobi\u0142em, gdzie poszed\u0142em. Poeta nie jest centrum wszech\u015bwiata. Nasz\u0105 rol\u0105 jest obserwowanie i opisywanie rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/p>\n

Czyli tak scharakteryzowa\u0142by\u015b swoj\u0105 poezj\u0119?<\/b><\/p>\n

Tak. Pr\u00f3buj\u0119 pisa\u0107, \u017ceby opisa\u0107 co\u015b wa\u017cnego. M\u00f3j pierwszy tomik, za kt\u00f3ry dosta\u0142em nagrod\u0119 im. Jehudy Amichaja, by\u0142 w du\u017cej mierze autobiograficzny, tak z regu\u0142y wszyscy zaczynaj\u0105.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

O czym by\u0142?<\/b><\/p>\n

S\u0105 tam wiersze na r\u00f3\u017cne tematy, ale dominuj\u0105 w\u0105tki autobiograficzne. Troch\u0119 o osiedlu na Zachodnim Brzegu, w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142em, o s\u0142u\u017cbie w wojsku, o trzyletniej podr\u00f3\u017cy po \u015bwiecie. Teraz jednak chc\u0119 pisa\u0107 o innych rzeczach. Zreszt\u0105 nied\u0142ugo uka\u017c\u0105 si\u0119 moje wspomnienia z m\u0142odo\u015bci, wiem, brzmi to mo\u017ce do\u015b\u0107 absurdalnie, bo jestem do\u015b\u0107 m\u0142ody, jednak nalega\u0142 na to wydawca.<\/span><\/p>\n

Kto i o czym teraz\u00a0pisze<\/span>\u00a0w Izraelu?<\/b><\/p>\n

W izraelskiej poezji zawsze by\u0142o jeszcze jakie\u015b centrum: Zach, Amichaj, w latach 70. grupa, kt\u00f3r\u0105 nazywamy poetami z Tel Awiwu: Yona Wallach, Meir Wieselthier (te\u017c bardzo wa\u017cny, wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105cy poeta), Horowitz. A w latach 80. i 90. sta\u0142o si\u0119 co\u015b dziwnego i nie powsta\u0142a prawie \u017cadna dobra poezja. Nie by\u0142o \u017cadnego poety w centrum, trudno zdefiniowa\u0107, jakie by\u0142y cechy wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce poezj\u0119 tego okresu. Od oko\u0142o 2000 roku zacz\u0119\u0142o si\u0119 pojawia\u0107 wiele dobrych utwor\u00f3w, ale bardzo rozproszonych, nie ma centrum. Jest grupa religijnych syjonist\u00f3w, kt\u00f3rzy publikuj\u0105 w Mashiv ha-Ruach. S\u0105 poeci z grupy Ho!, kt\u00f3rzy chc\u0105 powrotu rosyjskiego symbolizmu, stylu Altermana, u\u017cywaj\u0105 rym\u00f3w, okre\u015blonej struktury. Istnieje jeszcze magazyn \u201eHelicon\u201d, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie tym, \u017ceby poezj\u0119 zagraniczn\u0105 przedstawi\u0107 czytelnikom w Izraelu, czyli publikuje si\u0119 tam g\u0142\u00f3wnie t\u0142umaczenia. Od dziesi\u0119ciu lat obecni s\u0105 te\u017c m\u0142odzi mizrachijscy poeci \u2013 to z regu\u0142y bardzo energetyczne wiersze, czasem lepsze, czasem gorsze. Ale maj\u0105 te\u017c w sobie du\u017co agresji, a tego typu poezja skupia na sobie uwag\u0119 \u2013 tak jak Ginsberg, czy Baudelaire. Buntuj\u0105 si\u0119 przeciwko systemowi, nie tylko politycznemu, ale tak\u017ce staremu porz\u0105dkowi, w kt\u00f3rym na scenie poetyckiej nie by\u0142o dla nich miejsca. Mam wra\u017cenie, \u017ce niekt\u00f3rzy z nich, mimo \u017ce krzycz\u0105, nie maj\u0105 nic g\u0142\u0119bszego do powiedzenia. Niekt\u00f3rzy natomiast, tak jak Shlomi Hatuka [patrz: rozmowa w \u201eChiduszu\u201d o czarnym rynku izraelskich adopcji<\/strong><\/span><\/a>] pisz\u0105 w spos\u00f3b bardzo interesuj\u0105cy. S\u0105 te\u017c poeci, kt\u00f3rych wierszy zupe\u0142nie nie znosz\u0119, eksperymentuj\u0105cy z nowymi technologiami. Dziej\u0105 si\u0119 wi\u0119c r\u00f3\u017cne rzeczy, ale nie ma wyra\u017anego trendu, wyra\u017anego centrum.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

A kto jeszcze jest warty uwagi?<\/b><\/p>\n

Powiem, kogo ja lubi\u0119. Na przyk\u0142ad Eli Eliahu, postrzegam jego poezj\u0119 jako co\u015b pomi\u0119dzy Zachem a Amichajem. Nie porusza tak g\u0142\u0119bokich kwestii jak oni, ale ma rytm Zacha i wra\u017cliwo\u015b\u0107 Amichaja. Jaakov Biton, kt\u00f3rego por\u00f3wnuj\u0119 do m\u0142odego Celana. Jego j\u0119zyk jest po\u0142amany, abstrakcyjny, mocny.<\/span><\/p>\n

Gdzie umiejscowi\u0142by\u0107 siebie? Nie kwalifikujesz si\u0119 do \u017cadnej z grup, kt\u00f3re opisa\u0142e\u015b.<\/b><\/p>\n

Na pewno nie, tak samo zreszt\u0105 jak ostatnia dw\u00f3jka, kt\u00f3r\u0105 wymieni\u0142em. Publikowa\u0142em w r\u00f3\u017cnych miejscach, chyba w 11 magazynach.<\/span><\/p>\n

Sk\u0105d pochodzi twoja rodzina?<\/b><\/p>\n

M\u00f3j ojciec z Ukrainy, z Odessy. Studiowa\u0142 matematyk\u0119 w Moskwie i w 1979 roku przyjecha\u0142 do Izraela. Moja matka urodzi\u0142a si\u0119 w Izraelu, ale jej rodzice s\u0105 z Niemiec: matka z Hamburga, a ojciec z W\u0215rzburga.<\/span><\/p>\n

Pytam ze wzgl\u0119du na twoj\u0105 fascynacj\u0119 polsk\u0105 poezj\u0105.<\/b><\/p>\n

Moim zdaniem po prostu polska poezja jest bardzo interesuj\u0105ca. Ale lubi\u0119 nie tylko polsk\u0105. Ceni\u0119 te\u017c Roberta Lowella, Elizabeth Bishop, poet\u00f3w konfesyjnych, i pokolenie po nich: Louise Gl\u0215ck, Robert Hass. W drugiej po\u0142owie XX wieku uwa\u017cam, \u017ce wyra\u017anie na tle innych wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 poeci ameryka\u0144scy i polscy. Gdy m\u00f3wi\u0119 o Polakach, nie mam na my\u015bli tylko Herberta i Mi\u0142osza, ale te\u017c Ryszarda Krynickiego, Bogdana Zadur\u0119.<\/span><\/p>\n

Czy w swoich wierszach odnosisz si\u0119 do rzeczywisto\u015bci politycznej w Izraelu? Tego co dzieje si\u0119 na ulicach \u2013 zamach\u00f3w, atak\u00f3w no\u017cownik\u00f3w?<\/b><\/p>\n

Nie wierz\u0119 w poezj\u0119, kt\u00f3ra pisana jest na gor\u0105co. Co nie znaczy, \u017ce w swojej tw\u00f3rczo\u015bci nie odnosz\u0119 si\u0119 do konfliktu. Wychowa\u0142em si\u0119 na osiedlu na Zachodnim Brzegu, w \u015brodowisku religijnym, potem opu\u015bci\u0142em i miejsce i religi\u0119.<\/span><\/p>\n

Jak wygl\u0105da dzieci\u0144stwo osadnika?<\/b><\/p>\n

To ciekawy paradoks, z jednej strony jeste\u015b bardzo blisko natury, masz du\u017co swobody \u2013 chodzisz na boso, wsz\u0119dzie s\u0105 zwierz\u0119ta, nie masz kontroli rodzic\u00f3w. Z drugiej, ca\u0142y czas s\u0105 tam \u017co\u0142nierze, jeste\u015b otoczony kolczastym ogrodzeniem, a kawa\u0142ek drogi dalej masz palesty\u0144skie miasto Ramallah. S\u0105 wi\u0119c dwie strony \u017cycia na osiedlu na Zachodnim Brzegu. Je\u015bli jeste\u015b dzieckiem, widzisz to tak: jeste\u015b wolny, biegasz po polu, za chwil\u0119 napotykasz na \u017co\u0142nierzy z broni\u0105.<\/span><\/p>\n

Ma t\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107 dziecko?<\/b><\/p>\n

Nie do ko\u0144ca, po prostu si\u0119 tego do\u015bwiadcza, to jest jedyne \u017cycie, jakie znasz. Ale bywa tak, \u017ce bawisz si\u0119 w ciep\u0142y dzie\u0144, jeste\u015b weso\u0142y i nagle u\u015bwiadamiasz sobie, \u017ce jeste\u015b otoczony p\u0142otem. Im starszy si\u0119 stajesz, tym bardziej zaczynasz pojmowa\u0107 to, co ci\u0119 otacza i jak bardzo jest to skomplikowane. Potem pojawiaj\u0105 si\u0119 inne problemy. Syjonistyczni ortodoksi, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w osiedlach, maj\u0105 bardzo du\u017cy wp\u0142yw na system edukacyjny i od wczesnego wieku pr\u00f3buj\u0105 narzuci\u0107 ci swoj\u0105 ideologi\u0119. Kiedy mia\u0142em 14 lat, poszed\u0142em do jesziwy w Jerozolimie. \u017byjesz tak, jak jeste\u015b uczony, \u017ce masz \u017cy\u0107, chodzisz na demonstracje ze swoj\u0105 rodzin\u0105, gdzie domagasz si\u0119 powstania kolejnych osiedli. Polityka jest bardzo istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Dlaczego twoi rodzice zdecydowali si\u0119 na taki styl \u017cycia?<\/b><\/p>\n

S\u0105 religijni, popieraj\u0105 prawic\u0119.<\/span><\/p>\n

Ale na Ukrainie tw\u00f3j ojciec nie by\u0142 przecie\u017c chyba ortodoksem?<\/b><\/p>\n

Nie, ale on jest skomplikowanym cz\u0142owiekiem, ci\u0105gnie go do ekstrem\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce dla niego \u017cycie w osiedlu to by\u0142a przede wszystkim przygoda. Ojciec jest typowym ukrai\u0144skim intelektualist\u0105, kt\u00f3ry wie wszystko o wszystkim. Ale jest te\u017c w pewnym sensie dzikusem, dlatego \u017cycie na Zachodnim Brzegu by\u0142o dla niego poci\u0105gaj\u0105ce. Znalaz\u0142 tam mocne do\u015bwiadczenia, kt\u00f3rych poszukiwa\u0142. Moja mama natomiast pochodzi z bardzo religijnej i syjonistycznej rodziny. Oni czuli, \u017ce robi\u0105 to, co nale\u017cy zrobi\u0107, \u017ce daj\u0105 przyk\u0142ad innym. I troch\u0119 tak by\u0142o. Kiedy zacz\u0119to budow\u0119 osiedli, opinia publiczna w Izraelu s\u0105dzi\u0142a, \u017ce to jest dobry kierunek, w kt\u00f3rym nale\u017cy pod\u0105\u017ca\u0107. Ludzie decyduj\u0105cy si\u0119 zamieszka\u0107 na osiedlach byli podziwiani. Najwi\u0119ksz\u0105 zmian\u0105, jaka zasz\u0142a w ci\u0105gu ostatnich 15 lat jest to, \u017ce kiedy wcze\u015bniej m\u00f3wi\u0142em, \u017ce jestem z osiedla, ludzie wyra\u017cali sw\u00f3j szacunek, b\u0142ogos\u0142awili mnie, teraz ju\u017c tak si\u0119 nie dzieje.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

To \u015bwiadczy o tym, \u017ce osiedla b\u0119d\u0105 musia\u0142y zosta\u0107 zlikwidowane, one nie s\u0105 ju\u017c wyra\u017ceniem woli wi\u0119kszo\u015bci Izraelczyk\u00f3w. A je\u015bli mia\u0142yby istnie\u0107 dalej, trzeba ponownie zbudowa\u0107 relacje pomi\u0119dzy izraelskim spo\u0142ecze\u0144stwem poza Zachodnim Brzegiem.<\/span><\/p>\n

Doros\u0142e\u015b i?<\/b><\/p>\n

Zbuntowa\u0142em si\u0119. Nie jestem typem osoby, kt\u00f3rej da si\u0119 powiedzie\u0107, co ma robi\u0107, te\u017c jestem troch\u0119 dzikusem. M\u00f3j bunt by\u0142 skierowany bardziej w stron\u0119 religii, nie polityki, ale to wszystko si\u0119 ze sob\u0105 wi\u0105\u017ce. Kiedy buntujesz si\u0119, mieszkaj\u0105c w miejscu, w kt\u00f3rym ja si\u0119 wychowa\u0142em, odej\u015bcie od religii ma te\u017c wp\u0142yw na inne rzeczy. Zaczynasz kwestionowa\u0107 r\u00f3\u017cne rzeczy, przygl\u0105da\u0107 si\u0119 im z boku. Kiedy zacz\u0105\u0142em s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105, by\u0142em w oddziale, kt\u00f3ry stacjonowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie na Terytoriach Okupowanych i moja perspektywa si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142a, bo widzia\u0142em osadnik\u00f3w z innej strony. Widzia\u0142em nadu\u017cywanie w\u0142adzy, agresj\u0119, stosunek wobec Palesty\u0144czyk\u00f3w. Kiedy opu\u015bci\u0142em dom, opu\u015bci\u0142em go g\u0142\u00f3wnie w sensie ideologicznym. Po sko\u0144czeniu s\u0142u\u017cby w wojsku wyjecha\u0142em na 3 lata, podr\u00f3\u017cowa\u0142em po Ameryce Po\u0142udniowej, Europie, pali\u0142em traw\u0119 w Indiach, Izrael nie interesowa\u0142 mnie w najmniejszym stopniu. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c wiele razy zdarza\u0142o mi si\u0119 my\u015ble\u0107, \u017ce nigdy nie wr\u00f3c\u0119. Kiedy by\u0142em w Kolumbii, w jakim\u015b hostelu pozna\u0142em faceta, kt\u00f3ry siedzia\u0142 na tarasie, co\u015b rysowa\u0142, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest z Nowej Zelandii i podr\u00f3\u017cuje od 18 lat i nigdy w tym czasie nie wr\u00f3ci\u0142 do domu. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie chcia\u0142bym \u017cy\u0107. Ale wr\u00f3ci\u0142em.<\/span><\/p>\n

Czemu?<\/b><\/p>\n

Tak naprawd\u0119 nie wiem. Pozna\u0142em dziewczyn\u0119 z Izraela w Riszikesz w Indiach. Wr\u00f3ci\u0142em z ni\u0105<\/span>.\u00a0<\/span><\/p>\n

Co sta\u0142o si\u0119 z twoimi znajomymi z osiedla, w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142e\u015b?<\/b><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a nie tyle w tym samym miejscu, co w tych samych ramach ideologicznych. S\u0105 religijni, wcze\u015bnie si\u0119 \u017cenili, wcze\u015bnie rodzi\u0142y im si\u0119 dzieci, generalnie maj\u0105 bardzo uporz\u0105dkowane \u017cycie skupione na pracy i rodzinie. Nawet garstka tych, kt\u00f3rzy w jaki\u015b spos\u00f3b chcieli si\u0119 zbuntowa\u0107, w ko\u0144cu wr\u00f3cili do religii, do \u015brodowiska, w jakim si\u0119 wychowali. Mo\u017ce wi\u0119c nie jest to takie z\u0142e. Tamte spo\u0142ecze\u0144stwo daje ci oparcie, poczucie wsp\u00f3lnoty i nawet je\u015bli na jaki\u015b czas si\u0119 od niego odwracasz, to zawsze mo\u017cesz wr\u00f3ci\u0107 i b\u0119dziesz przyj\u0119ty z powrotem. To g\u0142\u00f3wna si\u0142a tej spo\u0142eczno\u015bci \u2013 jej cz\u0142onkowie autentycznie si\u0119 sob\u0105 zajmuj\u0105, nie ma takiej mo\u017cliwo\u015bci, \u017ceby kto\u015b by\u0142 samotny, je\u015bli mieszkasz na osiedlu. Niekt\u00f3rzy ludzie czego\u015b takiego w\u0142a\u015bnie potrzebuj\u0105. Znam przecie\u017c przyk\u0142ady moich przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy opu\u015bcili osiedla i w momencie, kiedy zorientowali si\u0119, \u017ce s\u0105 zupe\u0142nie sami i wszystkim w \u017cyciu b\u0119d\u0105 si\u0119 musieli zaj\u0105\u0107 sami, postanowili wr\u00f3ci\u0107. Osiedle i jego spo\u0142eczno\u015b\u0107 da\u0142o im poczucie bezpiecze\u0144stwa. Ja si\u0119 temu nie dziwi\u0119. Uwa\u017cam, \u017ce mam pi\u0119kne \u017cycie, ka\u017cdy jego dzie\u0144, ale te rzeczy, kt\u00f3re nie s\u0105 do ko\u0144ca perfekcyjne, s\u0105 takie w\u0142a\u015bnie za spraw\u0105 tego, \u017ce zdecydowa\u0142em si\u0119 na tak radykaln\u0105 zmian\u0119 i nie nale\u017c\u0119 ani do tamtego ani do tego \u015bwiata. Nie jestem cz\u0119\u015bci\u0105 sekularnego Izraela i nigdy nie b\u0119d\u0119. Pochodz\u0119 z innego miejsca, mam w sobie inny j\u0119zyk, mia\u0142em inne dzieci\u0144stwo i odebra\u0142em inn\u0105 edukacj\u0119. Jestem inny od wi\u0119kszo\u015bci moich znajomych w Tel Awiwie. Ta niemo\u017cno\u015b\u0107 odnalezienia si\u0119 ani tam ani tu to najwi\u0119ksze wyzwanie dla kogo\u015b, kto opuszcza osiedle. Ale mo\u017ce koniec ko\u0144c\u00f3w jest to dobra rzecz.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Jak to si\u0119 przek\u0142ada na twoj\u0105 poezj\u0119?<\/b><\/p>\n

Po pierwsze wiele z moich wierszy m\u00f3wi o judaizmie, r\u00f3\u017cnych jego aspektach. Mam sw\u00f3j w\u0142asny judaizm, robi\u0119 to, co mi odpowiada, nie obchodzi mnie, co my\u015bl\u0105 inni. Chcia\u0142bym, \u017ceby taki w\u0142a\u015bnie judaizm dominowa\u0142, wyra\u017cam to te\u017c w swoich wierszach. Judaizm to indywidualne spotkanie ze \u015bwiatem, z Bogiem, z czymkolwiek i wa\u017cne jest, \u017ceby robi\u0107 to na sw\u00f3j spos\u00f3b. Mi\u0142osz ma dwa moje ulubione wiersze o religii. Pierwszy, bardzo filozoficzny i ch\u0142odny, drugi, o modlitwie \u2013 \u201ePod dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tk\u0119, i jeszcze z nadziej\u0105, \/ \u017be powiem, wypowiem, wyksztusz\u0119\u201d. Te\u017c staram si\u0119 o tym pisa\u0107, my\u015bl\u0119, \u017ce religia sprowadza si\u0119 w\u0142a\u015bnie do modlitwy, to jest jej najg\u0142\u0119bszy sens.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Je\u015bli ka\u017cdy mia\u0142by\u00a0sw\u00f3j w\u0142asny judaizm, co by\u0142oby podstaw\u0105 dla wszystkich judaizm\u00f3w?<\/b><\/p>\n

A dlaczego musi by\u0107 jaka\u015b wsp\u00f3lna rzecz? Podstaw\u0105 jest to, \u017ce wszystko pochodzi z ogrodu, kt\u00f3ry nazywa si\u0119 judaizm. Nie widz\u0119 problemu w \u0142\u0105czeniu judaizmu z innymi religiami. Pierwsz\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3r\u0105 robi\u0119 rano, jest medytacja, a potem modlitwa. Modl\u0119 si\u0119 s\u0142owami, kt\u00f3re same wybra\u0142em z porannej modlitwy, kt\u00f3ra z regu\u0142y trwa godzin\u0119, ja skr\u00f3ci\u0142em j\u0105 do kilku minut. Nie mam zamiaru m\u00f3wi\u0107 s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re chwal\u0105 Boga m\u015bciwego, nie b\u0119d\u0119 te\u017c m\u00f3wi\u0142, jak jestem ma\u0142y i niewa\u017cny.<\/span><\/p>\n

Co m\u00f3wisz w takim razie?<\/b><\/p>\n

Modlitwy, w kt\u00f3rych prosz\u0119 o zdrowie, deszcz, sprawiedliwo\u015b\u0107, zbawienie, pok\u00f3j. Na przyk\u0142ad Szema. To modlitwa za\u00a0\u015bwiat, nie tylko za\u00a0siebie.<\/span><\/p>\n

Czyli to modlitwy, a nie twoja rozmowa z Bogiem we w\u0142asnych s\u0142owach?<\/b><\/p>\n

To robi\u0119 p\u00f3\u017aniej. M\u00f3wi\u0119 o tym, co my\u015bl\u0119, czego chc\u0119, czego si\u0119 boj\u0119. Medytacja to pustka, nie chcesz mie\u0107 niczego w \u015brodku siebie. Modlitwa jest tym samym, ale te\u017c przeciwie\u0144stwem, chcesz, \u017ceby ci\u0119 wype\u0142nia\u0142a. To r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy kultur\u0105 Wschodu a Zachodu. Pustka i pe\u0142nia. Ja \u0142\u0105cz\u0119 te dwie rzeczy i uwa\u017cam, \u017ce w dzisiejszym \u015bwiecie mo\u017cemy wykorzystywa\u0107 r\u00f3\u017cne perspektywy. Nie trzeba by\u0107 tylko \u017bydem, tylko chrze\u015bcijaninem, tylko muzu\u0142maninem, tylko buddyst\u0105. Mo\u017cna by\u0107 wszystkim.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

B\u0119d\u0105c \u017co\u0142nierzem widzia\u0142e\u015b drug\u0105 stron\u0119 konfliktu. Co o nim s\u0105dzisz?<\/b><\/p>\n

W Izraelu ka\u017cdy chce mie\u0107 racj\u0119, by\u0107 najm\u0105drzejszy. Musimy nauczy\u0107 si\u0119 jednak by\u0107 po prostu lud\u017ami. Cierpienie, g\u0142\u00f3d, strach jest po obu stronach konfliktu. Ale nie ma innej mo\u017cliwo\u015bci rozwi\u0105zania konfliktu ni\u017c powstanie pa\u0144stwa palesty\u0144skiego. To mo\u017ce zaj\u0105\u0107 kolejne 10, 20 lat, ale w ko\u0144cu si\u0119 stanie. Nie ma innej mo\u017cliwo\u015bci i my\u015bl\u0119, \u017ce ka\u017cdy Izraelczyk zdaje sobie z tego spraw\u0119. Rz\u0105d nie ma odwagi i pewno\u015bci siebie, szuka wym\u00f3wek, ale w ko\u0144cu to si\u0119 stanie.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Jak to si\u0119 stanie?\u00a0<\/span><\/b><\/p>\n

Moi znajomi zaproponowali rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re jest bardzo interesuj\u0105ce. Proponuj\u0105 stworzenie konfederacji, takiej jak Unia Europejska, pomi\u0119dzy Izraelem a Palestyn\u0105. Wtedy osadnicy mogliby zosta\u0107 na osiedlach, a niekt\u00f3rzy uchod\u017acy palesty\u0144scy mog\u0105 powr\u00f3ci\u0107 do swoich dom\u00f3w na terenie Izraela, w Jafie, w Ako.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

To propozycja od jakiej\u015b formalnej grupy?<\/b><\/p>\n

Tak, nazywaj\u0105 si\u0119 Two States One Homeland, s\u0105 pokazywani w mediach, przewodzi im Meron Rapoport, znany dziennikarz. Dwa tygodnie temu mieli du\u017c\u0105 konferencj\u0119. Niedawno rozmawia\u0142em z Meronem, bo by\u0107 mo\u017ce zajm\u0119 si\u0119 tym tematem w kolejnej ksi\u0105\u017cce. Moim zdaniem, to jedyne dobre rozwi\u0105zanie. Nie wyobra\u017cam sobie, jak 500 tysi\u0119cy ludzi mia\u0142oby by\u0107 ewakuowanych z osiedli, jak rz\u0105d mia\u0142by ich do tego przekona\u0107.<\/span><\/p>\n

Jak to si\u0119 stanie?<\/strong><\/p>\n

O to te\u017c zapyta\u0142em Merona. S\u0105 dwie mo\u017cliwo\u015bci. Pierwsza to presja ekonomiczna. Je\u015bli jaki\u015b du\u017cy europejski bank powie, \u017ce nie chce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z izraelskimi bankami, kt\u00f3re maj\u0105 swoje filie na Zachodnim Brzegu, wtedy musia\u0142by przesta\u0107 pracowa\u0107 z ka\u017cdym bankiem. A bankom izraelskim rz\u0105d nigdy nie pozwoli, \u017ceby nie otwierali filii na osiedlach. Taki bank po prostu nie b\u0119dzie mia\u0142 racji bytu. Je\u015bli wi\u0119c europejskie banki przesta\u0142yby wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z bankami izrealskimi, kto\u015b w ko\u0144cu u\u015bwiadomi\u0142by premierowi, \u017ce albo robi wszystko, \u017ceby stworzy\u0107 porozumienie pomi\u0119dzy Izraelem a Palestyn\u0105, albo ekonomia po prostu upadnie.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Jaki te europejskie banki mia\u0142yby mie\u0107 interes w bojkocie izraelskich bank\u00f3w?<\/b><\/p>\n

Zrozumia\u0142yby, \u017ce jedyn\u0105 drog\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia pokoju jest wywarcie na nich presji.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span><\/a><\/p>\n

Ale dlaczego mia\u0142oby ich w og\u00f3le obchodzi\u0107 co\u015b poza pieni\u0119dzmi i biznesem?<\/b><\/p>\n

To skomplikowane. Nie lubi\u0119 ludzi \u2013 jest te\u017c wielu takich Izraelczyk\u00f3w \u2013 kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105: \u201ebojkotujmy Izrael\u201d. Z regu\u0142y s\u0105 oni pe\u0142ni nienawi\u015bci do samych siebie. Chcia\u0142bym, \u017ceby to rozegra\u0142o si\u0119 bardziej delikatnie, w taki spos\u00f3b, w kt\u00f3rym by\u0142oby dok\u0142adne zrozumienie sytuacji, w jakiej si\u0119 znajdujemy. Nie puste has\u0142a \u201ebojkot Izraela\u201d. Je\u015bli chcemy mie\u0107 pok\u00f3j, musimy mie\u0107 jaki\u015b nacisk.<\/span><\/p>\n

Jako\u015b tego nie widz\u0119.<\/b><\/p>\n

Ja te\u017c. Ale jest druga opcja, kt\u00f3ra jest gorsza i kt\u00f3ra, mam nadziej\u0119, nie zrealizuje si\u0119. Je\u015bli ma nasta\u0107 pok\u00f3j, musia\u0142yby si\u0119 najpierw zintensyfikowa\u0107 ataki terrorystyczne i to do du\u017cego stopnia. Po wojnie przychodzi pok\u00f3j, tak by\u0142o w Europie.\u00a0\u00a0<\/span>Mamy wi\u0119c dwie opcje. Ale moim zdaniem tylko pomys\u0142 stworzenia konfederacji jest czym\u015b, co b\u0119dzie mia\u0142o jakikolwiek sens si\u0119 uda\u0107.<\/span><\/p>\n

Pytanie te\u017c, czy Palesty\u0144czykom spodoba si\u0119 taki pomys\u0142.<\/b><\/p>\n

Do grupy zwolennik\u00f3w tego pomys\u0142u nale\u017c\u0105 te\u017c Palesty\u0144czycy. Nie s\u0105 to najwy\u017csi urz\u0119dnicy z Autonomii, ale te\u017c nie s\u0105 to ludzie zupe\u0142nie anonimowi. Tam jest taka hierarchia, \u017ce je\u015bli kto\u015b nie odsiedzia\u0142 jakiego\u015b czasu w izraelskim wi\u0119zieniu, to si\u0119 nie liczy. Ci ludzie, kt\u00f3rzy zaanga\u017cowali si\u0119 w ruch, siedzieli w wi\u0119zieniach [\u015bmiech]. Ale nie wszystko uk\u0142ada si\u0119 dobrze. Kiedy Meron Rapoport przyjecha\u0142 z Tel Awiwu na spotkanie grupy w Ramallah, jego samoch\u00f3d zosta\u0142 podpalony, mo\u017ce przez kogo\u015b z Hamasu.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Chcesz publikowa\u0107 w Polsce?<\/b><\/p>\n

S\u0105 dwa j\u0119zyki, w kt\u00f3rych chcia\u0142bym wyda\u0107 moje wiersze. Niemiecki, bo to zamkn\u0119\u0142oby w pewnym sensie rodzinn\u0105 histori\u0119 dziadk\u00f3w. Dziadek studiowa\u0142 histori\u0119 w W\u0215rzburgu, ale w po\u0142owie studi\u00f3w musia\u0142 ucieka\u0107. Drugi to polski, bo polscy poeci inspiruj\u0105 mnie najbardziej. Chcia\u0142em nawet wys\u0142a\u0107 kilka wierszy Zagajewskiemu, po angielsku oczywi\u015bcie, ale nigdy tego nie zrobi\u0142em. My\u015bl\u0119, \u017ce pisz\u0119 polsk\u0105 poezj\u0119. Na pewno bardziej polsk\u0105 ni\u017c izraelsk\u0105.<\/span><\/p>\n

To tw\u00f3j pierwszy raz w Polsce. Jak si\u0119 czujesz w ojczy\u017anie swojej poezji?<\/b><\/p>\n

\u015awietnie, ale przyjecha\u0142em i pierwsze, co od ciebie us\u0142ysza\u0142em, to \u017ce nie lubisz Mi\u0142osza. Nieprawdopodobne.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polska poezja z Zachodniego Brzegu MICHA\u0141 BOJANOWSKI W TEJ D\u0141UGIEJ ROZMOWIE JEST WIELE W\u0104TK\u00d3W. IZRAELSKI POETA YONATAN BERG OPOWIADA O SWOIM DZIECI\u0143STWIE W OSIEDLU NA ZACHODNIM BRZEGU, O ZBIGNIEWIE HERBERCIE ID\u0104CYM PIESZO NAD MORZE MARTWE, PLANACH NA UTWORZENIE FEDERACJI IZRAELSKO \u2013 PALESTY\u0143SKIEJ, CZY NIESKO\u0143CZONEJ LICZBIE JUDAIZM\u00d3W, JAKIE \u015aWIAT MO\u017bE WYGENEROWA\u0106.\u00a0 Micha\u0142 Bojanowski: Jakby zacz\u0105\u0107 rozmow\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61568"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61568"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61568\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61577,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61568\/revisions\/61577"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}