{"id":61631,"date":"2018-05-29T17:09:36","date_gmt":"2018-05-29T15:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=61631"},"modified":"2018-05-28T08:09:12","modified_gmt":"2018-05-28T06:09:12","slug":"29-05-28","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=61631","title":{"rendered":"Od Hitlera, przez Marzec \u201968, po kuk\u0142\u0119 \u017byda."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Od Hitlera, przez Marzec \u201968, po kuk\u0142\u0119 \u017byda.<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

DARIUSZ LATOSI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Monumentalna g\u0142owa Nabuchodonozora na ty\u0142ach budynku Opery Wroc\u0142awskiej, gdzie w pi\u0105tek odb\u0119dzie si\u0119 premiera superwidowiska “Nabucco” \/fot. CHIDUSZ 2018<\/em><\/span><\/p>\n

NABUCCO GIUSEPPE VERDIEGO, DZIE\u0141O-SYMBOL, KT\u00d3REGO FRAGMENT, CH\u00d3R, STA\u0141 SI\u0118 W XIX WIEKU NIEOFICJALNYM HYMNEM W\u0141OCH\u00d3W, JEST KOLEJNYM SUPERWIDOWISKIEM OPERY WROC\u0141AWSKIEJ. PREMIERA SPEKTAKLU, OPOWIADAJ\u0104CEGO HISTORI\u0118 NIEWOLI BABILO\u0143SKIEJ NARODU \u017bYDOWSKIEGO, JU\u017b W NAJBLI\u017bSZY PI\u0104TEK NA SCENIE NA TY\u0141ACH OPERY WROC\u0141AWSKIEJ. NIE BEZ POWODU ODBYWA SI\u0118 ONA NIEMAL DOK\u0141ADNIE W 70. ROCZNIC\u0118 POWSTANIA PA\u0143STWA IZRAEL I W ROKU WIELKICH ROCZNIC POLSKIEJ HISTORII. O SPEKTAKLU, VERDIM I POLSKIEJ HISTORII ROZMAWIAMY Z KRYSTIANEM LAD\u0104, RE\u017bYSEREM WROC\u0141AWSKIEJ INSCENIZACJI.
\n<\/p>\n

Dariusz Latosi:\u00a0<\/b>Nabucco<\/i><\/b>\u00a0to ju\u017c druga twoja premiera w ci\u0105gu tego sezonu w Operze Wroc\u0142awskiej.<\/b><\/p>\n

Krystian Lada<\/strong>: To, co robi opera we Wroc\u0142awiu, jest kosmicznym i fascynuj\u0105cym wyzwaniem. Powstaje tu oko\u0142o trzynastu nowych produkcji w sezonie. Dla por\u00f3wnania, inne teatry operowe w Polsce maj\u0105 ich oko\u0142o czterech. Opera Wroc\u0142awska ma m\u0142ody i entuzjastyczny zesp\u00f3\u0142. I cho\u0107 ta ambicja mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 niemo\u017cliwa do zrealizowania, to oni jednak daj\u0105 rad\u0119. Jestem bardzo wdzi\u0119czny, \u017ce mam mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z tym zespo\u0142em ju\u017c po raz drugi.<\/span><\/p>\n

To twoja pierwsza superprodukcja.<\/b><\/p>\n

Interesuj\u0105 mnie nowe konteksty prezentowania opery i kontaktu z widzem. Tworzy\u0142em ju\u017c opery w plenerze i w przestrzeniach miejskich. Bardzo dobrze czuj\u0119 si\u0119 poza tradycyjnymi ramami budynku teatru operowego. Ale faktycznie, je\u017celi chodzi o rozmiar, liczb\u0119 os\u00f3b zaanga\u017cowanych w realizacj\u0119 przedstawienia, to jest to najwi\u0119kszy spektakl, nad jakim do tej pory pracowa\u0142em.<\/span><\/p>\n

Jaki jest tw\u00f3j pomys\u0142 na\u00a0<\/b>Nabucco<\/i><\/b>?<\/b><\/p>\n

Nabucco<\/em>\u00a0to historia ojca i jego dw\u00f3ch c\u00f3rek uwik\u0142anych w triad\u0119 wiary, polityki i mi\u0142o\u015bci. Z jednej strony to intymna historia, z drugiej \u2012 historyczny dramat i konflikt dw\u00f3ch narod\u00f3w.\u00a0Cz\u0119sto jestem pytany, czy moja koncepcja na dan\u0105 oper\u0119 jest aktualizacj\u0105. Nie aktualizacja sama w sobie interesuje mnie najbardziej w operze. Forma wystawienia danego dzie\u0142a powinna w koherentny spos\u00f3b wynika\u0107 z libretta i kompozycji oraz okoliczno\u015bci, w jakich dana kompozycja powsta\u0142a, jak r\u00f3wnie\u017c z interpretacji artyst\u00f3w podejmuj\u0105cych prac\u0119 nad dzie\u0142em w dzisiejszym kontek\u015bcie. Dlatego bohaterowie naszego\u00a0Nabucca\u00a0nie b\u0119d\u0105 wygl\u0105dali jak my w 2018 roku, a na scenie nie b\u0119dzie ani telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych, ani komputer\u00f3w. Ostatnio pr\u00f3bowa\u0142em nazwa\u0107 to, co robi\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce jest to rodzaj\u00a0archetypizacji. Poszukuj\u0119 scenicznych obraz\u00f3w, kt\u00f3re wyrastaj\u0105 z konkretnych element\u00f3w historii i wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, a zestawione ze sob\u0105 obna\u017caj\u0105 uniwersalne i powtarzaj\u0105ce si\u0119 na przestrzeni wiek\u00f3w mechanizmy, kt\u00f3re za nimi stoj\u0105. Istnieje na przyk\u0142ad teoria brytyjskiego dziennikarza i socjologa Paula Masona, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce nasza cywilizacja powtarza te same cykle finansowo-spo\u0142eczne co pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat. Patrz\u0105c na nasz\u0105 histori\u0119 przez pryzmat tej teorii, wida\u0107 jak powielamy kalki zachowa\u0144 naszych przodk\u00f3w. To pomaga mi odczyta\u0107 kompozycje sprzed kilku wiek\u00f3w w dzisiejszym kontek\u015bcie. Wierz\u0119, \u017ce krytyczne spojrzenie na histori\u0119 mo\u017ce nam pom\u00f3c stworzy\u0107 lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Opera i jej uniwersalny charakter mo\u017ce nam w tym bardzo pom\u00f3c. Chcia\u0142bym pokaza\u0107 w\u00a0Nabucco, \u017ce pewne warto\u015bci s\u0105 uniwersalne, unikaj\u0105c przy tym z jednej strony muzealnych kostium\u00f3w, z drugiej \u2013 smartfon\u00f3w na scenie.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Zatem poszukujesz archetyp\u00f3w.<\/b><\/p>\n

Zgadza si\u0119.\u00a0Nabucco<\/i>\u00a0to historia oparta na faktach i skoncentrowana wok\u00f3\u0142 historycznej postaci kr\u00f3la Babilonii Nabuchodonozora. Historyczny Nabucco w krwawy spos\u00f3b podbi\u0142 Jerozolim\u0119, skaza\u0142 Hebrajczyk\u00f3w na wygnanie i niewol\u0119, a jednocze\u015bnie zbudowa\u0142 pi\u0119kno i pot\u0119g\u0119 Babilonu. Ta posta\u0107 to archetyp dyktatora \u2014 jednostki op\u0119tanej mani\u0105 wielko\u015bci i w\u0142adzy, kt\u00f3ra dla wielkiej idei jest w stanie posun\u0105\u0107 si\u0119 do wielkich zbrodni. Premiera opery Verdiego mia\u0142a miejsce w przeddzie\u0144 Wiosny Lud\u00f3w, w momencie, w kt\u00f3rym W\u0142osi \u017cyli marzeniem o niepodleg\u0142o\u015bci i wyzwoleniu spod panowania austriackiego, jak r\u00f3wnie\u017c ambicj\u0105 o zjednoczonym Kr\u00f3lestwie W\u0142och. Publiczno\u015b\u0107 ju\u017c po pierwszym spektaklu wysz\u0142a z teatru, nuc\u0105c\u00a0Va, pensiero<\/i>. Ten ch\u00f3r Hebrajczyk\u00f3w sta\u0142 si\u0119 nieformalnym hymnem d\u0105\u017ce\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych, a wi\u0119c ju\u017c W\u0142osi w XIX wieku ujrzeli w metaforze konfliktu Hebrajczyk\u00f3w i Babilo\u0144czyk\u00f3w siebie samych.<\/span><\/p>\n

Kliknij tutaj, by\u00a0wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w konkursie\u00a0i\u00a0wygra\u0107 bilety na\u00a0Nabucco<\/em><\/strong><\/a><\/p>\n

Z kolei twoje odczytanie\u00a0<\/b>Nabucco<\/i><\/b>\u00a0mocno osadzone jest w przestrzeni, w kt\u00f3rej odb\u0119dzie si\u0119 superwidowisko.<\/b><\/p>\n

Wystawiamy ten spektakl na ty\u0142ach budynku opery, od strony placu Wolno\u015bci. Stoj\u0105c plecami do kolumnady teatru, po lewej stronie, przy zbiegu ulic Podwale i \u0141\u0105kowej, sta\u0142a kiedy\u015b synagoga Na Wygonie \u2013 druga co do wielko\u015bci synagoga na terenie \u00f3wczesnych Niemiec, spalona przez nazistowskie boj\u00f3wki w trakcie nocy kryszta\u0142owej w 1938 roku. Patrz\u0119 na fasad\u0119 opery i nie mog\u0119 zapomnie\u0107, \u017ce w tych oknach musia\u0142 odbija\u0107 si\u0119 ogie\u0144 p\u0142on\u0105cej synagogi. Po prawej stronie, nad wej\u015bciem do Hotelu Monopol, ca\u0142y czas widnieje ten sam balkon, z kt\u00f3rego przemawia\u0142 Hitler. Na placu Wolno\u015bci paradowa\u0142o ku jego czci Hitlerjugend w bia\u0142ych strojach gimnastycznych podczas \u015awi\u0119ta Sportu i Gimnastyki w 1938 roku. Z tego miejsca, w styczniu 1945 roku wyje\u017cd\u017ca\u0142a cywilna ludno\u015b\u0107 z Festung Breslau. Niedaleko st\u0105d na wroc\u0142awskim Rynku w 2015 roku sp\u0142on\u0119\u0142a kuk\u0142a \u017byda. W tej przestrzeni nie ma czego inscenizowa\u0107, bo tu historia ju\u017c wszystko wyre\u017cyserowa\u0142a. Wystawiaj\u0105c\u00a0Nabucco<\/i>\u00a0obok miejsca, w kt\u00f3rym p\u0142on\u0119\u0142a jedna z najwi\u0119kszych europejskich synagog, \u0142\u0105cz\u0119 t\u0119 histori\u0119 z opowie\u015bci\u0105 o staro\u017cytnych Hebrajczykach, z t\u0105, kt\u00f3ra wydarzy\u0142a si\u0119 we W\u0142oszech w XIX wieku i t\u0105 dziej\u0105c\u0105 si\u0119 na terenach Polski w trakcie II wojny \u015bwiatowej. Mo\u017cemy kontynuowa\u0107, dodaj\u0105c rok \u201856, Marzec \u201968, i sko\u0144czy\u0107 na tym, co dzieje si\u0119 dzisiaj, chocia\u017cby na wspomnianym paleniu kuk\u0142y \u017byda. Troch\u0119 tak, jakby\u015bmy nak\u0142adali na slajd w starym rzutniku kolejne folie. Przebija przez nie \u015bwiat\u0142o, a ja patrz\u0119, gdzie spotykaj\u0105 si\u0119 linie. To jest archetyp, kt\u00f3rego szukam \u2013 linie, kt\u00f3re spotykaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105 a przesz\u0142o\u015bci\u0105. W\u0142a\u015bnie to staram si\u0119 wizualnie odtworzy\u0107 na scenie.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesny archetyp wolno\u015bci, szczeg\u00f3lnie w tej wroc\u0142awskiej przestrzeni, nieopodal Teatru Polskiego, musi zawiera\u0107 w sobie pytanie o wolno\u015b\u0107 teatru. W\u00a0<\/b>Nabucco<\/i><\/b>\u00a0chcesz potraktowa\u0107 budynek opery jako \u015bwi\u0105tyni\u0119 zdobywan\u0105 przez Babilo\u0144czyk\u00f3w. Jak odczytywa\u0107 to zdobywanie opery, a potem jej burzenie?<\/b><\/p>\n

Od ponad pi\u0119tnastu lat nie mieszkam w Polsce i rzadko tutaj pracuj\u0119. Wyje\u017cd\u017ca\u0142em z kraju jako osiemnastolatek z bardzo pozytywnym roztrz\u0119sieniem artystycznym, jakie rezonowa\u0142o po pierwszych spo\u0142ecznie zaanga\u017cowanych spektaklach Krzysztofa Warlikowskiego w warszawskim Teatrze Rozmaito\u015bci, czy Krystiana Lupy. Jecha\u0142em przez Niemcy do Holandii, w ko\u0144cu zamieszka\u0142em w Belgii. Ogl\u0105da\u0142em zachodni teatr, kt\u00f3ry by\u0142 wtedy ju\u017c kompletnie inny ni\u017c tradycja, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142em \u2013 zafascynowany obrazem, form\u0105, ruchem. A w Polsce by\u0142 jeszcze teatr, kt\u00f3ry wierzy\u0142 w potrzeb\u0119 wzi\u0119cia artysty i widza pod w\u0142os, kt\u00f3ry ma misj\u0119, kt\u00f3ry musi stawia\u0107 pytania wa\u017cne, nawet je\u015bli nie s\u0105 one wygodne.<\/span><\/p>\n

Jak teraz oceniasz sytuacj\u0119 teatru w Polsce?<\/b><\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142em tu po pi\u0119tnastu latach i mam poczucie, \u017ce tym, co si\u0119 dzieje w Polsce, wpisujemy si\u0119 w og\u00f3lnoeuropejski trend: teatr si\u0119 \u201eupluszawia\u201d, a widza g\u0142aszcze si\u0119 z w\u0142osem, sadza w wygodnym welurowym fotelu i czule poklepuje po policzku. Obawiam si\u0119, \u017ce nied\u0142ugo dotrze do Polski trend, kt\u00f3ry ju\u017c na sta\u0142e zadomowi\u0142 si\u0119 w kulturalnym krajobrazie Wielkiej Brytanii, a teraz zaczyna po\u0142yka\u0107 Beneluks, a mianowicie propagowana przez populist\u00f3w w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy teatr jako forma sztuki musi by\u0107 dotowany przez pa\u0144stwo. Wiemy, dok\u0105d to doprowadzi\u0142o ameryka\u0144ski Broadway czy West End w Wielkiej Brytanii \u2013 kiedy teatr musi sam na siebie zarobi\u0107, gra si\u0119 ju\u017c tylko musicale albo komedie, obsadzaj\u0105c je gwiazdami z seriali telewizyjnych i film\u00f3w hollywoodzkich. W Polsce mamy ju\u017c pierwsze tego typu miejsca, ale ca\u0142y czas jest jeszcze teatr, nazwijmy go, zaanga\u017cowany. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce jeszcze go mamy, \u017ce ludzie o niego walcz\u0105 \u2013 zar\u00f3wno aktorzy, zespo\u0142y artystyczne, jak i publiczno\u015b\u0107. To wielka si\u0142a Polak\u00f3w, wychowanych na tw\u00f3rczo\u015bci takich osobowo\u015bci jak Kantor, Grzegorzewski czy Dejmek \u2013 wiara, \u017ce taki teatr ma nie tylko sens, ale \u017ce taki teatr jest momentami \u201epal\u0105co potrzebny\u201d.<\/span><\/p>\n

Tyle \u017ce ta walka wydaje si\u0119 bezskuteczna.<\/b><\/p>\n

Jest jeszcze za wcze\u015bnie, \u017ceby to oceni\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce ten proces jeszcze trwa. Dopiero teraz mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 na przyk\u0142ad o refleksj\u0119 na temat ci\u0119\u0107 w systemie niderlandzkich dotacji na kultur\u0119 i sztuk\u0119 z 2010 roku, kiedy w si\u0142\u0119 uros\u0142a nacjonalistyczna partia Wildersa. Nagle zacz\u0119to poddawa\u0107 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 sens pa\u0144stwowych dotacji dla teatr\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 wielokulturowo\u015bci\u0105 i mniejszo\u015bciami. Pytano, dlaczego wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa holenderskiego, kt\u00f3ra p\u0142aci podatki, ma wspiera\u0107 teatr, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 narracj\u0105 mniejszo\u015bciowych grup etnicznych, religijnych czy innych grup kulturowych. Oczywi\u015bcie by\u0142 okres za\u0142amania i trwa\u0142o to kilka lata, kiedy rzeczywi\u015bcie zacz\u0119to obcina\u0107 dotacje i nagle \u015bwietnie dzia\u0142aj\u0105cy system zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozpada\u0107. Jednak w pewnym momencie ta zapa\u015b\u0107 zbudowa\u0142a tak mocn\u0105 kontrofensyw\u0119, \u017ce potrzeba wielokulturowo\u015bci i silnego g\u0142osu mniejszo\u015bci w teatrze powr\u00f3ci\u0142a w spos\u00f3b bardziej \u201eprzetrawiony\u201d i przemy\u015blany, a walka, kt\u00f3r\u0105 rozpocz\u0119li w\u00f3wczas arty\u015bci, by\u0142a kontynuowana przez publiczno\u015b\u0107. Pytanie, czy przez te ostatnie lata polskiej historii publiczno\u015b\u0107 teatr\u00f3w zosta\u0142a na tyle zainteresowana teatrem zaanga\u017cowanym, \u017ceby o ten teatr teraz zawalczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Czy podobnie jest w operze?<\/b><\/p>\n

W operze zwykle operuje si\u0119 na poziomie archetyp\u00f3w i uniwersalnych warto\u015bci. Ten kontekst daje du\u017c\u0105 wolno\u015b\u0107 w operowaniu obrazami scenicznymi, sugeruj\u0105cymi widzowi wielo\u015b\u0107 znacze\u0144 i mo\u017cliwo\u015bci interpretacji. My\u015bl\u0119, \u017ce opera od zawsze odnosi si\u0119 do istotnych i wsp\u00f3\u0142czesnych zjawisk, ale robi to w spos\u00f3b mniej bezpo\u015bredni ni\u017c teatr dramatyczny.<\/span><\/p>\n

Nie powinni\u015bmy wi\u0119c oczekiwa\u0107 od twojego\u00a0<\/b>Nabucco<\/i><\/b>, \u017ce zobaczymy na scenie babilo\u0144skie sanda\u0142y i bliskowschodnie tkaniny.<\/b><\/p>\n

Nie tym razem. W\u00a0Nabucco<\/i>\u00a0szukam wsp\u00f3\u0142czesnego spojrzenia na uniwersalne tematy zawarte w tym dziele. Wierz\u0119, \u017ce opera nie musi zawsze by\u0107 udekorowana klasyczn\u0105 scenografi\u0105. W tym kontek\u015bcie fantastyczn\u0105 prac\u0119 wykonuj\u0105 Mariusz Treli\u0144ski i Waldemar D\u0105browski, kt\u00f3rzy dzia\u0142aniami Opery Narodowej pokazuj\u0105, \u017ce opera mo\u017ce by\u0107 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko historyzuj\u0105cym kostiumem. Przecie\u017c nie chcieliby\u015bmy, aby we wszystkich kinach w naszym mie\u015bcie grano tylko historyczne, kostiumowe klasyki. Dlaczego wi\u0119c mieliby\u015bmy odbiera\u0107 t\u0119 wolno\u015b\u0107 formy operze?<\/span><\/p>\n

Na przygotowanie\u00a0<\/b>Nabucco<\/i><\/b>\u00a0mia\u0142e\u015b tylko miesi\u0105c.<\/b><\/p>\n

Lubi\u0119 my\u015ble\u0107, \u017ce to zawrotne tempo\u00a0nawi\u0105zuje do z\u0142otego okresu w historii opery, czyli XVIII-XIX wieku. Jedn\u0105 z najlepszych uwertur operowych wszech czas\u00f3w, czyli uwertur\u0119 do\u00a0Don Giovanniego<\/i>, Mozart skomponowa\u0142 w dzie\u0144 premiery. Bellini mia\u0142 45 dni na skomponowanie\u00a0Capuletich i Montecchich<\/i>. Rossini pisa\u0142 po kilka oper rocznie. Taka intensywno\u015b\u0107 pracy mnie fascynuje.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Cho\u0107 pewnie wymaga to ogromnej pracy.<\/b><\/p>\n

Moim zadaniem jako re\u017cysera jest szukanie elastyczno\u015bci metalu, czyli odpowiedzi na pytanie, na ile mo\u017cesz wygi\u0105\u0107 metal, zanim go z\u0142amiesz. To takie zarz\u0105dzanie kryzysowe. W pracy nad spektaklem plenerowym codziennie zderzasz si\u0119 z nieprzewidywalnymi problemami, kt\u00f3re wymagaj\u0105 natychmiastowej reakcji i decyzji, pozostaj\u0105cych oczywi\u015bcie w zgodzie z okre\u015blonymi zasadami funkcjonowania teatru operowego. Ale w tych zasadach szukam wolno\u015bci. Umberto Eco powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce potrzebuje bardzo \u015bcis\u0142ych ram, aby m\u00f3c w pe\u0142ni pu\u015bci\u0107 wodz\u0119 swojej wyobra\u017ani. Im wyra\u017aniej te ramy s\u0105 zakre\u015blone, tym \u0142atwiej jest mi pracowa\u0107. Jedyne ramy, od kt\u00f3rych nie chcia\u0142bym si\u0119 odbi\u0107, to ramy ideologiczne. Ale je\u017celi chodzi o prac\u0119 w Operze Wroc\u0142awskiej, nie czuj\u0119 si\u0119 w tym kontek\u015bcie w \u017caden spos\u00f3b ograniczony.<\/span><\/p>\n

Czy zdecydowa\u0142e\u015b si\u0119 ingerowa\u0107 w libretto\u00a0<\/b>Nabbuco<\/i><\/b>?<\/b><\/p>\n

Nie. Interesuje mnie dociekanie, dlaczego co\u015b, co pozornie mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 zb\u0119dne w kompozycji lub libretcie, znalaz\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bnie na swoim miejscu.\u00a0Nabucco<\/i>\u00a0jest dopiero trzeci\u0105 oper\u0105 Verdiego. Kompozytor mia\u0142 wtedy niespe\u0142na 30 lat. Czasami w tej operze zdarzaj\u0105 si\u0119 jakie\u015b powt\u00f3rzenia, kt\u00f3re z dramatycznego punktu widzenia zdaj\u0105 si\u0119 nie mie\u0107 sensu. Mo\u017cna to odnie\u015b\u0107 do wieku Verdiego, bo na tym etapie \u017cycia z pewno\u015bci\u0105 jeszcze ca\u0142y czas si\u0119 uczy. Albo do resztek tradycji\u00a0bel canto<\/i>. To nie jest jeszcze ten Verdi, kt\u00f3rego wszyscy kochamy za\u00a0Traviat\u0119<\/i>\u00a0czy\u00a0Rigoletto<\/i>. W\u00a0Nabucco<\/i>\u00a0s\u0142ycha\u0107 fascynacj\u0119 kompozytora jego mistrzami, Bellinim i Donizettim. Mimo to jego postaci s\u0105 ju\u017c du\u017co bardziej skomplikowane pod wzgl\u0119dem psychologicznym ni\u017c u jego poprzednik\u00f3w. Verdi zaczyna w nich \u201ekombinowa\u0107\u201d. Abigail jest fascynuj\u0105c\u0105 postaci\u0105 \u2013 poznajemy j\u0105 jako \u017c\u0105dn\u0105 w\u0142adzy c\u00f3rk\u0119 dyktatora, a w finale jeste\u015bmy \u015bwiadkami jej \u201epi\u0119knej\u201d, pogodzonej \u015bmierci. Verdi stworzy\u0142 w tej operze niejednoznaczne postaci. Dlatego jest nad czym pracowa\u0107 z solistami.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cemy te\u017c znale\u017a\u0107 w\u00a0<\/b>Nabucco<\/i><\/b>\u00a0kilka w\u0105tk\u00f3w z \u017cycia kompozytora.<\/b><\/p>\n

Ta opera nie ko\u0144czy si\u0119 \u2013 zgodnie z tradycj\u0105 \u00f3wczesnych czas\u00f3w \u2013 scen\u0105 z rozbudowanym ch\u00f3rem, tylko intymn\u0105 ari\u0105 Abigail. My\u015bl\u0119, \u017ce dzieje si\u0119 tak r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce Verdi mia\u0142 w\u00f3wczas romans z Giuseppin\u0105 Strepponi, pierwsz\u0105 odtw\u00f3rczyni\u0105 tej roli, b\u0119d\u0105c\u0105 jednocze\u015bnie \u017con\u0105 dyrektora teatru, w kt\u00f3rym wystawiano po raz pierwszy\u00a0Nabucco<\/i>. Widz\u0119 w tej arii m\u0119\u017cczyzn\u0119 zafascynowanego pi\u0119kn\u0105 kobiet\u0105, kt\u00f3r\u0105 kocha i nienawidzi, kt\u00f3ra go odpycha i przyci\u0105ga jednocze\u015bnie. Gdybym tego nie wiedzia\u0142, by\u0107 mo\u017ce walczy\u0142bym z tym, dlaczego na ko\u0144cu opery o Hebrajczykach i Babilo\u0144czykach jest aria, a nie wielka scena ch\u00f3ru. Innym przyk\u0142adem jest dynamika pomi\u0119dzy Nabucco i jego c\u00f3rkami: na przestrzeni trzech lat przed premier\u0105 Verdi traci ca\u0142\u0105 najbli\u017csz\u0105 rodzin\u0119. Najpierw umiera jego kilkumiesi\u0119czna c\u00f3rka, potem kilkuletni syn, na ko\u0144cu m\u0142oda \u017cona. Od tego momentu temat relacji na linii c\u00f3rka-ojciec kompozytor b\u0119dzie przepracowywa\u0142 wielokrotnie. Nagle patetyczne arie Nabucco-dyktatora nabieraj\u0105 innego znaczenia, gdy zrozumiemy, \u017ce to ojciec, kt\u00f3ry walczy o uwag\u0119 swoich c\u00f3rek.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/span><\/strong><\/span>
\n<\/a><\/p>\n

Dlaczego zdecydowa\u0142e\u015b si\u0119 na kostiumy inspirowane mod\u0105 lat 60.?<\/b><\/p>\n

Klasyczny repertuar operowy uruchamia w nas tryb akustycznego odbioru, kt\u00f3ry jest bardzo odmienny od tego, kt\u00f3ry znamy ze wsp\u00f3\u0142czesnej muzyki elektronicznej czy popu. Przesuwaj\u0105c estetyk\u0119 sceny o kilka dekad wstecz, staram si\u0119 otworzy\u0107 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej ta archaiczno\u015b\u0107 mog\u0142aby zafunkcjonowa\u0107. W ten spos\u00f3b pr\u00f3buj\u0119 r\u00f3wnie\u017c stworzy\u0107 dystans niezb\u0119dny do spojrzenia na nas samych.<\/span><\/p>\n

Lata 60. to r\u00f3wnie\u017c wa\u017cna cezura ostatnich stu lat historii Polski \u2013 moment, w kt\u00f3rym kwestie polityki i wiary, r\u00f3wnie\u017c poruszane w libretcie\u00a0Nabucco,\u00a0<\/i>zmaterializowa\u0142y si\u0119 na kartach historii.<\/span><\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na skal\u0119 superwidowiska musimy operowa\u0107 czym\u015b, co graficznie dobrze funkcjonuje w otwartej plenerowej przestrzeni, pozostaj\u0105c w ramach naszej koncepcji. Kolorem Babilo\u0144czyk\u00f3w jest szaro\u015b\u0107. Rozwa\u017cali\u015bmy czerwony, ale wtedy w naszym rodzimym kontek\u015bcie kojarzyliby si\u0119 jednoznacznie z komunistami. Nabucco mo\u017ce by\u0107 tak samo dyktatorem w Korei P\u00f3\u0142nocnej, jak w latach 60. w Polsce czy we wsp\u00f3\u0142czesnym kraju Bliskiego Wschodu. W rol\u0119 Babilo\u0144czyk\u00f3w w naszym spektaklu wcieli si\u0119 Balet Opery Wroc\u0142awskiej \u2013 m\u0142odzi, wysportowani ludzie w kostiumach inspirowanych sportowymi zestawami. Ta grupa b\u0119dzie przypomina\u0107 m\u0142odych gimnastyk\u00f3w z Hitlerjugend, kt\u00f3rzy maszerowali w 1938 roku przez plac Wolno\u015bci ku czci Hitlera. Zawsze szukam intuicyjnych metafor i one bardzo cz\u0119sto s\u0105 ju\u017c zawarte w j\u0119zyku \u2013 jak na przyk\u0142ad koncept \u201eszarej masy\u201d. Uniformy babilo\u0144czyk\u00f3w zabieraj\u0105 ich indywidualno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Po drugiej stronie barykady s\u0105 Hebrajczycy, kt\u00f3rzy maj\u0105 kostiumy w palecie wszystkich kolor\u00f3w lat 60. To nie masa, ale grupa zindywidualizowanych postaci. Nie wsp\u00f3lnota religijna, ale spo\u0142ecze\u0144stwo, nar\u00f3d.<\/span><\/p>\n

W\u00a0<\/b>Nabucco<\/i><\/b>\u00a0widzisz przede wszystkim trzy w\u0105tki \u2013 polityczny, mi\u0142osny i wiary. Co z tym ostatnim?<\/b><\/p>\n

Jest bardzo wa\u017cny.\u00a0Hebrajczycy definiuj\u0105 si\u0119 poprzez ich relacj\u0119 z Bogiem. Religia jest wi\u0119c wa\u017cnym elementem w okre\u015blaniu w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. To jest pi\u0119knie pokazane w postaci Feneny, czyli tej c\u00f3rki Nabuchodonozora, kt\u00f3ra nie tylko jako pierwsza zmienia religi\u0119, ale tak\u017ce przybiera inn\u0105 barw\u0119 polityczn\u0105. Podstawow\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 mi\u0119dzy Hebrajczykami i Babilo\u0144czykami jest perspektywa spojrzenia na miejsce cz\u0142owieka w odniesieniu do boga. Hebrajczycy wierz\u0105, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 jest w r\u0119kach czego\u015b, co jest silniejsze ni\u017c cz\u0142owiek, czyli \u2013 w ich mniemaniu \u2013 Boga. Kiedy Babilo\u0144czycy napadaj\u0105 na \u015bwi\u0105tyni\u0119 Hebrajczyk\u00f3w, ich duchowy przyw\u00f3dca Zachariasz przekonuje ludzi, \u017ce nie musz\u0105 chwyta\u0107 za bro\u0144, ale zaufa\u0107 Bogu: je\u017celi B\u00f3g chce, to prze\u017cyj\u0105, a je\u017celi nie, to najwyra\u017aniej tak w\u0142a\u015bnie ma by\u0107. Moment zawierzenia to dla mnie esencja wiary. Sta\u0142o si\u0119 to tak\u017ce punktem wyj\u015bcia dla zdefiniowana tych dw\u00f3ch grup. Hebrajczycy, kt\u00f3rzy maj\u0105 swoje dziedzictwo, histori\u0119, \u015bwi\u0105tyni\u0119, i Babilo\u0144czycy, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 jeszcze swojej to\u017csamo\u015bci, wi\u0119c nie maj\u0105 nic do stracenia i definiuj\u0105 si\u0119 przez swoje ambicje polityczne. Babilo\u0144czycy wierz\u0105, \u017ce je\u017celi przysz\u0142o\u015b\u0107 istnieje, to jest w r\u0119kach cz\u0142owieka. Ich religi\u0105 jest w\u0142adza; ich\u00a0bogiem<\/i>\u00a0\u2013 Nabucco, kt\u00f3ry sam tym bogiem si\u0119 og\u0142asza. To technokratyczna wiara w si\u0142\u0119 dyktatora.<\/span><\/p>\n

Premiera spektaklu przypada niemal dok\u0142adnie w 70. rocznic\u0119 powstania Pa\u0144stwa Izrael.<\/b><\/p>\n

To wa\u017cny kontekst dla inscenizacji\u00a0Nabucco<\/i>. W pi\u015bmie zapraszaj\u0105cym do sk\u0142adania propozycji koncepcji inscenizacyjnej dyrekcja Opery Wroc\u0142awskiej nawi\u0105za\u0142a do kilku wa\u017cnych rocznic, kt\u00f3re przypadaj\u0105 w tym roku: stulecia niepodleg\u0142o\u015bci Polski, 50. rocznicy Marca `68 i innych wydarze\u0144 z historii, r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zanych z dziedzictwem \u017cydowskim w Polsce. My\u015bl\u0105c o\u00a0Nabucco<\/i>\u00a0nie spos\u00f3b tego aspektu pomin\u0105\u0107. To by\u0142 moment, w kt\u00f3rym stwierdzi\u0142em: to jest m\u00f3j spos\u00f3b my\u015blenia o sztuce jako o czym\u015b osadzonym w kontek\u015bcie spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Nie ba\u0142e\u015b si\u0119 podejmowa\u0107 tematu to\u017csamo\u015bci religijnej w Polsce?<\/b><\/p>\n

Inscenizuj\u0105c\u00a0Nabucco<\/i>\u00a0trudno do tego tematu nie nawi\u0105za\u0107. Duchowo\u015b\u0107 jest wa\u017cnym elementem, kt\u00f3ry kszta\u0142tuje zar\u00f3wno indywidualn\u0105, jak i narodow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Patrz\u0119 na religi\u0119 jak na palimpsest \u2013 warstwy osobistych rytua\u0142\u00f3w, kt\u00f3re pokrywaj\u0105 dziedzictwo grupy, z kt\u00f3rej si\u0119 wywodzimy. Jest taka pi\u0119kna parabola Gottholda Ephraima Lessinga, kt\u00f3ry\u00a0pisze<\/span>\u00a0o tym, jak rabin, ksi\u0105dz i imam id\u0105 do \u015bwi\u0105tyni. Ka\u017cdy z nich pr\u00f3buje przekona\u0107 pozosta\u0142ych, \u017ce ich wej\u015bcie do \u015bwi\u0105tyni jest tym jedynym i w\u0142a\u015bciwym, \u017ce prawdziwy b\u00f3g czeka \u201ew\u0142a\u015bnie tutaj\u201d, za tymi drzwiami. Ostatecznie ka\u017cdy z nich wybiera swoje wej\u015bcie do \u015bwi\u0105tyni, licz\u0105c na spotkanie z bogiem po przekroczeniu jej progu. Wchodz\u0105c do \u015bwi\u0105tyni, okazuje si\u0119, \u017ce budynek, w kt\u00f3rym si\u0119 znale\u017ali, jest rotund\u0105, a przed sob\u0105 widz\u0105 siebie nawzajem. Fascynuje mnie wizja Mircei Eliade, kt\u00f3ry w swoich pracach opisuje pochodzenie symboli religijnych, wskazuj\u0105c ich powinowactwo i powtarzalno\u015b\u0107, odkrywaj\u0105c wsp\u00f3lne korzenie najwi\u0119kszych system\u00f3w religijnych.<\/span><\/p>\n

Musia\u0142e\u015b podczas pracy mierzy\u0107 si\u0119 z tematyk\u0105 antysemityzmu?<\/b><\/p>\n

Przy\u00a0Nabucco<\/i>\u00a0wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119 z zagranicznymi artystami i musia\u0142em zada\u0107 sobie pytanie, jak opowiedzie\u0107 o Polsce ludziom z Holandii, \u0141otwy czy Japonii. Jak opowiedzie\u0107 o dziedzictwie \u017cydowskim w Polsce \u2013 tak dzi\u015b, jak kiedy\u015b \u2013 w kilku e-mailach lub na kilku fotografiach? Jak wyt\u0142umaczy\u0107 kontekst spalenia kuk\u0142y \u017byda na Rynku wroc\u0142awskim w 2015 roku? A jednocze\u015bnie opowiedzie\u0107 o Polakach ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w w trakcie wojny?<\/span><\/p>\n

Czasami zastanawiam si\u0119, czy nie jeste\u015bmy ca\u0142y czas jeszcze straumatyzowani tragicznymi wydarzeniami pierwszej po\u0142owy XX wieku. To nawet nie jest jeszcze zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego. Wydaje si\u0119, \u017ce nowe, wsp\u00f3\u0142czesne traumy, nie u\u0142atwiaj\u0105 rozm\u00f3w na te trudne tematy. Emocje bior\u0105 g\u00f3r\u0119 nad ch\u0119ci\u0105 dostrze\u017cenia szerszej spo\u0142ecznej perspektywy. Efektem tego procesu jest rozwarstwienie w spo\u0142ecze\u0144stwie. Zantagonizowane grupy tworz\u0105 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 semantyk\u0119 m\u00f3wienia o pewnych sprawach. Jak stworzy\u0107 przestrze\u0144 dialogu, w kt\u00f3rej o tych najtrudniejszych tematach mogliby\u015bmy rozmawia\u0107?<\/span><\/p>\n

Czujesz du\u017c\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, wiedz\u0105c, \u017ce\u00a0<\/b>Nabucco<\/i><\/b>\u00a0powstaje za pieni\u0105dze podatnik\u00f3w?<\/b><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, \u017ce tak.\u00a0W przypadku takiego przedsi\u0119wzi\u0119cia, jak superwidowisko\u00a0Nabucco<\/i>,\u00a0zale\u017cy mi na tym, by proces tworzenia spektaklu otwiera\u0142 przestrze\u0144 dialogu nie tylko pomi\u0119dzy scen\u0105 a widzami, ale r\u00f3wnie\u017c pomi\u0119dzy artystami bior\u0105cymi udzia\u0142 w tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu.\u00a0Na scenie wyst\u0105pi ponad dwie\u015bcie os\u00f3b, kt\u00f3re maj\u0105 w\u0142asne pogl\u0105dy polityczne, r\u00f3\u017cne wierzenia, odmienne przekonania. Proces inscenizacji opery, kt\u00f3ra opowiada o dyktaturze, nienawi\u015bci na tle religijnym, wygnaniu, otwiera wiele pyta\u0144 zwi\u0105zanych z tymi tematami.<\/span><\/p>\n

Jak prze\u0142o\u017cy\u0107 to na j\u0119zyk, kt\u00f3ry zrozumie kilka tysi\u0119cy ludzi na widowni?<\/b><\/p>\n

Jak m\u00f3wi\u0142em wcze\u015bniej, szukam metaforycznych obraz\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 operowa\u0107 na r\u00f3\u017cnych poziomach. Ogl\u0105dam zdj\u0119cia \u017byd\u00f3w na Umschlagplatzu, zdj\u0119cia ludzi stoj\u0105cych na Dworcu Gda\u0144skim w \u201868 roku, a potem zdj\u0119cia Syryjczyk\u00f3w sprzed kilku lat, czekaj\u0105cych na pontony, kt\u00f3re zabior\u0105 ich do Europy. Tak r\u00f3\u017cne konteksty i sytuacje, a ich twarze wygl\u0105daj\u0105 podobnie. To te same emocje \u2013 l\u0119k, zagubienie, strach. Chc\u0119 pokaza\u0107 powtarzalno\u015b\u0107 tych mechanizm\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od Hitlera, przez Marzec \u201968, po kuk\u0142\u0119 \u017byda. DARIUSZ LATOSI Monumentalna g\u0142owa Nabuchodonozora na ty\u0142ach budynku Opery Wroc\u0142awskiej, gdzie w pi\u0105tek odb\u0119dzie si\u0119 premiera superwidowiska “Nabucco” \/fot. CHIDUSZ 2018 NABUCCO GIUSEPPE VERDIEGO, DZIE\u0141O-SYMBOL, KT\u00d3REGO FRAGMENT, CH\u00d3R, STA\u0141 SI\u0118 W XIX WIEKU NIEOFICJALNYM HYMNEM W\u0141OCH\u00d3W, JEST KOLEJNYM SUPERWIDOWISKIEM OPERY WROC\u0141AWSKIEJ. PREMIERA SPEKTAKLU, OPOWIADAJ\u0104CEGO HISTORI\u0118 NIEWOLI BABILO\u0143SKIEJ […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61631"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61631"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61631\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61709,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61631\/revisions\/61709"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}