{"id":61668,"date":"2018-05-23T17:09:39","date_gmt":"2018-05-23T15:09:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=61668"},"modified":"2018-05-23T06:29:38","modified_gmt":"2018-05-23T04:29:38","slug":"31-09-13","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=61668","title":{"rendered":"Henryk Grynberg: Zapiski na marginesie \u201eKsi\u0119gi wyj\u015bcia\u201d Miko\u0142aja Grynberga"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Stan pomarcowych umys\u0142\u00f3w. Zapiski na marginesie \u201eKsi\u0119gi wyj\u015bcia\u201d Miko\u0142aja Grynberga<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Henryk Grynberg<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Rozmowy, kt\u00f3re zebra\u0142 Miko\u0142aj Grynberg, przypominaj\u0105 studium socjologiczne i niew\u0105tpliwie uzupe\u0142niaj\u0105 wiedz\u0119 o marcowych i pomarcowych prze\u015bladowaniach rasowych, bezradno\u015bci ofiar, mendowato\u015bci prze\u015bladowc\u00f3w i bezprawiu, za kt\u00f3re do dzi\u015b nikogo nie ukarano.<\/strong><\/p>\n

Pierwsza w zbiorze rozm\u00f3w Miko\u0142aja Grynberga \u201eKsi\u0119ga wyj\u015bcia\u201d (Wo\u0142owiec 2018) nosi tytu\u0142 \u201eSzymon i Ma\u0142ka Fisz\u201d i widz\u0119, \u017ce to jest to samo, co oboje opowiedzieli mi dwadzie\u015bcia lat temu w Kopenhadze, a mo\u017cna to przeczyta\u0107 w po\u015bwi\u0119conym temu samemu tematowi co \u201eKsi\u0119ga wyj\u015bcia\u201d obszernym rozdziale pod tytu\u0142em \u201eWygnanie\u201d, kt\u00f3ry zwie\u0144cza moj\u0105 dokumentaln\u0105 powie\u015b\u0107 \u201eMemorbuch\u201d (Warszawa 2000), notabene wznowion\u0105 w tym roku w tym samym wydawnictwie, gdzie ukaza\u0142y si\u0119 rozmowy Miko\u0142aja Grynberg. Jego zbi\u00f3r zawiera dwadzie\u015bcia osiem relacji, a m\u00f3j rozdzia\u0142 dwana\u015bcie. Jego rozmowa z Szymonem i Ma\u0142k\u0105 Fisz ma siedemna\u015bcie stronic, a moja narracja trzecioosobowa siedem, ale tre\u015bci zmie\u015bci\u0142o si\u0119 wi\u0119cej na moich siedmiu, bo taka jest w\u0142a\u015bnie r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy rozmowno\u015bci\u0105 a proz\u0105. Na przyk\u0142ad dialog w prozie wymaga zwi\u0119z\u0142o\u015bci, dyscypliny i wcale nie jest \u0142atwy do napisania, a w fast-foodowych rozmowach niekoniecznie: \u2013 W co si\u0119 krowa patrzy? \u2013 W gnat. \u2013 W gnat? \u2013 Tak, w gnat (s. 37). \u2013 Pytaj. \u2013 Opowiadaj (s. 62). \u2013 Traktuj\u0119 to jako wst\u0119p i licz\u0119 na ciekaw\u0105 rozmow\u0119. \u2013 Ja te\u017c (s. 175). \u2013 Jest taka historia\u2026 mog\u0119 teraz opowiada\u0107? \u2013 Pewnie (s. 206). \u2013 Wychowa\u0142e\u015b si\u0119 w \u017cydowskim domu? \u2013 To by\u0142 dom poniemiecki. \u2013 To wiem, pytam o wasz\u0105 rodzin\u0119 (s. 262).<\/span><\/p>\n

Ciekawym zbiegiem okoliczno\u015bci jest r\u00f3wnie\u017c ten sam u obu Grynberg\u00f3w koncept \u017cydowskiej wojny troja\u0144skiej. \u201e[O]dbi\u0142 mu sekretark\u0119, kt\u00f3r\u0105 by\u0142a pi\u0119kna c\u00f3rka Tekli Borowiak. [\u2026] Mo\u017cna nawet zaryzykowa\u0107 twierdzenie, \u017ce wojna \u017cydowska, kt\u00f3r\u0105 Moczar roznieci\u0142 w latach 1967\u201368, by\u0142a w pewnej mierze troja\u0144sk\u0105\u201d \u2013 Henryk Grynberg, \u201eUchod\u017acy\u201d, rozdzia\u0142 \u201eO, Beverly Hills\u201d. \u201eOjciec odbi\u0142 mu moj\u0105 mam\u0119. To jest jak z mitu o pi\u0119knej Helenie, tyle \u017ce o pi\u0119knej Henryce. \u2013 To przez twojego\u2026 \u2013 Przez mojego tat\u0119 by\u0142 ca\u0142y marzec i antysemityzm w Polsce, tak\u201d \u2013 Miko\u0142aj Grynberg, \u201eKsi\u0119ga wyj\u015bcia\u201d (s. 160). Co zabawniejsze, nowa edycja \u201eUchod\u017ac\u00f3w\u201d te\u017c si\u0119 ukaza\u0142a w tym samym czasie i wydawnictwie, co \u201eKsi\u0119ga wyj\u015bcia\u201d. Wygl\u0105da to wi\u0119c na jaki\u015b \u017cydowski trik: dw\u00f3ch Grynberg\u00f3w w tym samym czasie i tym samym wydawnictwie sprzedaje dwa razy ten sam towar.<\/span><\/p>\n

Rozmowy, kt\u00f3re zebra\u0142 i wybra\u0142 m\u0142odszy o pokolenie Miko\u0142aj Grynberg, przypominaj\u0105 studium socjologiczne i niew\u0105tpliwie uzupe\u0142niaj\u0105 wiedz\u0119 o marcowych i pomarcowych prze\u015bladowaniach rasowych, bezradno\u015bci ofiar, mendowato\u015bci prze\u015bladowc\u00f3w i bezprawiu, za kt\u00f3re do dzi\u015b nikogo nie ukarano. A szczeg\u00f3lnie o nietolerancji, chamskiej i powszechnej jak chyba nigdzie indziej w poholokaustowej Europie: \u201ePosz\u0142am do szko\u0142y [\u2026] i od razu dosta\u0142am kamieniem w g\u0142ow\u0119. \u2013 Dlaczego? \u2013 Bo \u017byd\u00f3wka\u201d (s. 58). \u201ePesa Lajter. Czy pani zwariowa\u0142a \u2013 m\u00f3wi sekretarka. Z takim imieniem i nazwiskiem? Musi jej pani imi\u0119 zmieni\u0107, bo b\u0119dzie szykanowana\u201d (s. 69). \u201ePo\u017cyczy\u0142am od kole\u017canki sukienk\u0119 komunijn\u0105 i gromnic\u0119. Kto\u015b mi zrobi\u0142 zdj\u0119cie i je nosi\u0142am. \u2013 Po co? \u2013 Jak krzyczeli za mn\u0105 \u00abparszywa \u017cyd\u00f3wa\u00bb, to je wyci\u0105ga\u0142am i m\u00f3wi\u0142am, \u017ce ju\u017c by\u0142am u komunii\u201d (s. 70). \u201eNa naszej klatce by\u0142 napis: \u017byd kurwa, mieszkanie 6\u201d (s. 83). \u201eWszyscy si\u0119 ode mnie odsun\u0119li. Siedzia\u0142am w \u0142awce z koleg\u0105, kt\u00f3ry te\u017c by\u0142 \u017bydem, a ca\u0142a reszta nas omija\u0142a\u201d (s. 85). \u201eBy\u0142o nas dw\u00f3ch z klasy, kt\u00f3rzy mogli raz w tygodniu d\u0142u\u017cej spa\u0107, bo religia by\u0142a na pierwszej lekcji. I wtedy si\u0119 zacz\u0119\u0142o. Kroili nam tornistry. [\u2026] Gwiazd\u0119 rysowali. [\u2026] Mosiek, Srulek, Jojne\u201d (s. 164). \u201e[W]r\u00f3ci\u0142em do szko\u0142y, ale tam jeden ch\u0142opak mnie zwyzywa\u0142 od parszywych \u017byd\u00f3w i strasznie skopa\u0142 takimi wielkimi buciorami po nogach\u201d (s. 232). \u201eSzed\u0142em po schodach w berecie, a tu podchodzi do mnie matka kolegi i jak mnie nie wyr\u017cnie w ten beret, i krzyczy: tu Jezus Chrystus na \u015bcianie wisi! Ty taki owaki!\u201d (s. 233). \u201eWszystko by\u0142o dobrze, dop\u00f3ki nie rozesz\u0142a si\u0119 wiadomo\u015b\u0107, \u017ce jestem \u017bydem. [\u2026] Starsi dali m\u0142odszym kije i kazali mnie bi\u0107\u201d (s. 234). \u201eW pierwsz\u0105 niedziel\u0119 czterysta dzieci posz\u0142o do ko\u015bcio\u0142a, a czterech ch\u0142opak\u00f3w, nie, no to si\u0119 zacz\u0119\u0142o\u201d (s. 249). \u201e[N]apisali mi na \u0142awce: tu siedzi parszywa \u017cyd\u00f3wa, wyje\u017cd\u017caj do Palestyny!\u201d (s. 263). \u201eTu kto\u015b splun\u0105\u0142 na mnie, tam nazwa\u0142 \u017cyd\u00f3w\u0105. W szkole starszy ucze\u0144 uderzy\u0142 mnie w brzuch, normalnie, jak to w Polsce\u201d (s. 317). \u201eMaltretowali mnie. Zakrywali kocem i bili. Chodzili do ko\u015bcio\u0142a i si\u0119 modlili, a ja nie. Nie dawali mi \u017cy\u0107 i krzyczeli: ty \u017cyd\u00f3wo!\u201d (s. 350). I trzeba koniecznie podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie dzia\u0142o si\u0119 to w 1968 r., lecz przez wiele wcze\u015bnieszych lat. Czego w takiej kulturze mo\u017cna by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107 w 1968 r.? Tego samego, co dzi\u015b.<\/span><\/p>\n

Tematem dla osobnego studium m\u00f3g\u0142by by\u0107 ujawniony w tych rozmowach stan pomarcowych umys\u0142\u00f3w. \u201e\u2013 W Izraelu denerwuje mnie brak savoir-vivre\u2019u. [\u2026] \u2013 Nie przyzwyczai\u0142e\u015b si\u0119 przez te prawie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat? \u2013 Nie, bo nie chc\u0119 si\u0119 przyzwyczai\u0107. \u2013 W Polsce jest kulturalniej? \u2013 Znacznie\u201d (s. 39). \u201ePolska by\u0142a moim domem. [\u2026] od tego czasu ju\u017c nie mam domu. [\u2026] swojego miejsca na ziemi\u201d (s. 46). \u201e\u2013 Dlaczego wybra\u0142a\u015b Szwecj\u0119? \u2013\u2013 Bo by\u0142a w Europie\u201d (s. 49). W Europie, wypr\u00f3bowanej przyjaci\u00f3\u0142ce \u017byd\u00f3w. \u201eZosta\u0142em pos\u0142any na religi\u0119 i przyj\u0105\u0142em chrzest [\u2026], przej\u0105\u0142em antysemickie spojrzenie: biedna Polska, gdyby nie \u017bydzi, kt\u00f3rzy j\u0105 wyciskaj\u0105 jak cytryn\u0119, by\u0142aby bogata\u2026\u201d (s. 106\u2013110). \u201eCzuli\u015bmy si\u0119 ca\u0142kowicie Polakami, [ale] chodzili\u015bmy do TSK\u017b [\u2026], dostawali\u015bmy paczki i s\u0142odycze. [\u2026] Je\u017adzili\u015bmy te\u017c na \u017cydowskie kolonie\u201d (s. 222). Za pieni\u0105dze ameryka\u0144skich \u017byd\u00f3w. \u201ePowiedzia\u0142em \u017conie, kim jestem, i zakaza\u0142em do tego wraca\u0107. Wyzna\u0142em, \u017ce to jest najwi\u0119ksza tajemnica mojego \u017cycia\u201d (s. 215). \u201eW 1983 pozna\u0142em moj\u0105 aktualn\u0105 \u017con\u0119. Wtedy ju\u017c si\u0119 nie ba\u0142em, ale prosi\u0142em o zachowanie tajemnicy\u201d (tam\u017ce). \u201eS\u0142uchajcie, przyjecha\u0142a rodzina mojej \u017cony, oni nie wiedz\u0105, \u017ce jestem \u017bydem. Nie przychod\u017acie wi\u0119cej\u201d (s. 224). \u201eMama nie posz\u0142a na pogrzeb brata, \u017ceby si\u0119 nikt nie zastanawia\u0142, co to za kobieta tak p\u0142acze\u201d (s. 225). \u201e\u2013 Pami\u0119ta pani moment zrzekania si\u0119 obywatelstwa? \u2013 Bardzo to prze\u017cy\u0142am ze wzgl\u0119du na naszego syna, kt\u00f3ry mia\u0142 wtedy dwa lata. [\u2026] To by\u0142o bardzo bolesne\u201d (s. 296). Syn jest obywatelem ameryka\u0144skim, zrobi\u0142 w Nowym Jorku karier\u0119, kt\u00f3rej mu nikt nie odbierze, i nic nie wskazuje, aby \u017ca\u0142owa\u0142, \u017ce pozbawiono go prawa do s\u0142u\u017cby w polskim wojsku. \u201eTu kto\u015b splun\u0105\u0142 na mnie, tam nazwa\u0142 \u017cyd\u00f3w\u0105. W szkole starszy ucze\u0144 uderzy\u0142 mnie w brzuch, normalnie, jak to w Polsce, [ale] wiesz, co z tego wszystkiego by\u0142o najbole\u015bniejsze? Podpisywanie, \u017ce zrzekam si\u0119 obywatelstwa. [\u2026] \u2013 Je\u017adzicie do Polski? \u2013 W tym roku byli\u015bmy cztery razy\u201d (s. 317\u2013320). \u201eJu\u017c nie jestem Polakiem? To kim jestem?\u201d (s. 330). Tak pyta syn jidyszowego poety, od pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat obywatel izraelski. \u201eJestem szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce nie wyemigrowa\u0142em po Marcu. Czuj\u0119, \u017ce jestem u siebie\u201d [!]. Takiego do\u017cywotniego uszkodzenia nigdzie indziej nie u\u015bwiadczysz. To oczywi\u015bcie nie ich wina, ale tych, co im to zrobili.<\/span><\/p>\n

Na koniec kwiatki z redakcyjnej \u0142\u0105czki. \u201e\u00abFo\u0142ks Sztyme\u00bb [\u2026] przez wiele lat jedyne pismo w Polsce ukazuj\u0105ce si\u0119 w j\u0119zyku jidysz\u201d (s. 23). Nieprawda, nawet pod koniec jego istnienia r\u00f3wnocze\u015bnie wychodzi\u0142 \u2013 i nawet jest w tej ksi\u0105\u017cce wspomniany \u2013 miesi\u0119cznik \u201eJidysze Szriftn\u201d (s. 327). Nie \u201eCentralny Komitet \u017byd\u00f3w Polskich\u201d (s. 23), lecz Centralny Komitet \u017byd\u00f3w w Polsce (nie wszyscy \u017bydzi w Polsce byli polskimi \u017bydami i nie wszyscy polscy \u017bydzi mieszkali w Polsce). Nie Hana (s. 60), ale Chana, bo tak si\u0119 wymawia i pisze to znane \u017cydowskie imi\u0119. Kobieta zasiadaj\u0105ca w s\u0105dzie jest s\u0119dzi\u0105, a nie \u201es\u0119dzin\u0105\u201d (s. 65). \u201eNa Pesach jedli\u015bmy ryb\u0119 i wszystko jak trzeba\u201d (s. 72). Ryba nie nale\u017cy do tego, co na Pesach trzeba. Mordechaj Anielewicz nie by\u0142 \u201ejednym z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania w getcie warszawskim\u201d (s. 91), lecz naczelnym dow\u00f3dc\u0105. Nie \u201ehucpa\u201d (s. 173, s. 182 i s. 280), ale \u201echucpa\u201d (chet, wow, cadik, pej, hej) \u2013 patrz \u201eS\u0142ownik polsko-jidysz, jidysz-polski\u201d (Krak\u00f3w 2007). \u201eTo by\u0142 policzek w mord\u0119\u201d (s. 99) \u2013 dowcip z zeszyt\u00f3w szkolnych. \u201eRodzice nie do ko\u0144ca to widzieli na pocz\u0105tku\u201d (s. 142) \u2013 jak wy\u017cej. \u201eO\u017ceni\u0142a\u015b si\u0119 z ch\u0142opakiem z Polski?\u201d (269). Tak o\u017ceni\u0107 si\u0119 m\u00f3g\u0142 tylko gej. \u201eOna si\u0119 pali\u0142a do \u017ceniaczki\u201d (s. 362). Tak pal\u0105cych lesbijskich ma\u0142\u017ce\u0144stw jeszcze wtedy nie by\u0142o. \u201e\u0141adn\u0105 cyfr\u0105 jest dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy dolar\u00f3w\u201d (282). Owszem, \u0142adn\u0105, ale takiej cyfry nie ma. \u201eStamt\u0105d to ci\u0119 najwy\u017cej mogli na Ural do Birobid\u017canu wys\u0142a\u0107\u201d (s. 337). Nie mogli, bo gdzie Rzym, a gdzie Krym? Ural od Birobid\u017canu dzieli prawie ca\u0142a Azja. Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce zw\u0142aszcza \u017cydowskie ksi\u0105\u017cki s\u0105 dzi\u015b w Polsce tak niefrasobliwie redagowane.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka<\/strong>: – Miko\u0142aj Grynberg, \u201eKsi\u0119ga wyj\u015bcia\u201d, wyd. Czarne, Wo\u0142owiec 2018.<\/p>\n

\n

Henryk Grynberg<\/strong> – prozaik, poeta, eseista, laureat Nagrody Ko\u015bcielskich, czterokrotnie nominowany do Nagrody Nike. Autor m.in. zbioru opowiada\u0144 \u201eDrohobycz, Drohobycz\u201d, powie\u015bci \u201eMemorbuch\u201d i \u201eDziedzictwo\u201d, opartego na dokumentacji filmu Paw\u0142a \u0141ozi\u0144skiego \u201eMiejsce urodzenia\u201d oraz trzytomowego \u201ePami\u0119tnika\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Stan pomarcowych umys\u0142\u00f3w. Zapiski na marginesie \u201eKsi\u0119gi wyj\u015bcia\u201d Miko\u0142aja Grynberga Henryk Grynberg Rozmowy, kt\u00f3re zebra\u0142 Miko\u0142aj Grynberg, przypominaj\u0105 studium socjologiczne i niew\u0105tpliwie uzupe\u0142niaj\u0105 wiedz\u0119 o marcowych i pomarcowych prze\u015bladowaniach rasowych, bezradno\u015bci ofiar, mendowato\u015bci prze\u015bladowc\u00f3w i bezprawiu, za kt\u00f3re do dzi\u015b nikogo nie ukarano. Pierwsza w zbiorze rozm\u00f3w Miko\u0142aja Grynberga \u201eKsi\u0119ga wyj\u015bcia\u201d (Wo\u0142owiec 2018) nosi tytu\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61668"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61668"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61670,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61668\/revisions\/61670"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}