{"id":61723,"date":"2018-06-23T17:09:03","date_gmt":"2018-06-23T15:09:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=61723"},"modified":"2018-06-23T17:45:35","modified_gmt":"2018-06-23T15:45:35","slug":"02-00-27","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=61723","title":{"rendered":"Historia spo\u0142eczno\u015bci – \u017byd\u00f3w w Przemy\u015blanach"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Historia spo\u0142eczno\u015bci <\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n
\n

<\/a><\/p>\n

Pierwsze wzmianki na temat \u017byd\u00f3w w Przemy\u015blanach pochodz\u0105 z ko\u0144ca XVI w. \u2013 w 1581 i 1588 r. zostali wykazani w spisie podatk\u00f3w. Wi\u0119cej informacji na temat tej spo\u0142eczno\u015bci pojawia\u0142o si\u0119 jednak dopiero od drugiej po\u0142owy XIX wieku. W Przemy\u015blanach funkcjonowa\u0142y dwie kasy \u017cydowskie: dla kupc\u00f3w i dla w\u0142a\u015bcicieli warsztat\u00f3w[1.1].<\/strong><\/p>\n

W XVIII w. w mie\u015bcie zosta\u0142a za\u0142o\u017cona chasydzka dynastia, kt\u00f3ra przez wiele lat cieszy\u0142a si\u0119 du\u017cym szacunkiem i znacznymi wp\u0142ywami. Przemyscy rabini stali si\u0119 znani w okolicy. Rabin Menachem-Mendel z Przemy\u015blan by\u0142 uczniem Bal Szem Towa oraz autorem tekst\u00f3w \u201eDrachai Jeszarim\u201d i \u201eJalkutaj Omrim\u201d. W 1775 r. poprowadzi\u0142 on grup\u0119 chasyd\u00f3w do Jerozolimy, gdzie zmar\u0142 w 1794 roku. Z kolei rabin Meir bar Jaakow z Przemy\u015blan (1711\u20131781) otrzyma\u0142 tytu\u0142 \u201eWielkiego\u201d lub \u201ePierwszego\u201d. On tak\u017ce by\u0142 uczniem Bal Szem Towa i za\u0142o\u017cycielem dynastii Premiszlan. Prac\u0119 rabina Meira kontynuowa\u0142 jego syn \u2013 Aaron-Arjeh (zmar\u0142y w 1813 r.), kt\u00f3ry by\u0142 jednym z uczni\u00f3w Bal Szem Towa, kaznodziei Jechiela-Michaela ze Z\u0142oczowa i rabina Elimelecha z Lizneska. Jego syn, rabin Meir bar Aaron, wnuk rabina Meira Wielkiego (1781\u20131850) po \u015bmierci ojca otrzyma\u0142 tytu\u0142 \u201enaszego mistrza, naszego nauczyciela, naszego rabbiego\u201d w Przemy\u015blanach. Uchodzi\u0142 on za najwybitniejszego przedstawiciela dynastii. Jego prosto formu\u0142owane doktryny zosta\u0142y zebrane w ksi\u0105\u017ckach \u201eOr Hameir\u201d i \u201eMargenita Dr. Meir\u201d. W 1852 r. rabinem Przemy\u015blan zosta\u0142 Jaakow-Szlomo, a w 1860 r. zast\u0105pi\u0142 go rabin Cwi bar Meir. Z kolei w 1890 t\u0119 funkcj\u0119 powierzono Szimjachowi Steinbergowi, kt\u00f3ry sprawowa\u0142 j\u0105 przez blisko 50 lat. W tym czasie w Przemy\u015blanach dzia\u0142a\u0142o wi\u0119cej rabin\u00f3w \u2013 Israel-Arjeh bar Cwi Frankel (1830\u20131891) oraz Elimelech bar Israel-Arjeh (zm. 1915). Ostatnim rabinem Przemy\u015blan by\u0142 Israel-Arjeh bar Cwi-Arjeh Margaliot (1887\u20131965)[1.2].<\/span><\/p>\n

W 1900 r. w mie\u015bcie mieszka\u0142o 2934 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili oko\u0142o 62 proc. wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w (4743). Kilka lat p\u00f3\u017aniej, w 1910 r. w mie\u015bcie wybuch\u0142 po\u017car, w wyniku kt\u00f3rego 200 \u017cydowskich rodzin zosta\u0142o pozbawionych dom\u00f3w, a wiele z nich doszcz\u0119tnie sp\u0142on\u0119\u0142o. Wkr\u00f3tce potem Przemy\u015blany ponownie stan\u0119\u0142y w ogniu, kiedy podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej do miasta wkroczy\u0142y rosyjskie wojska. Te wydarzenia w po\u0142\u0105czeniu z rabunkami dokonanymi przez Kozak\u00f3w oraz epidemi\u0105 cholery doprowadzi\u0142y do zmniejszenia si\u0119 liczby mieszka\u0144c\u00f3w, w tym r\u00f3wnie\u017c \u017byd\u00f3w \u2013 ich populacja spad\u0142a w\u00f3wczas do 2051 os\u00f3b[1.3].<\/span><\/p>\n

Skal\u0119 zniszcze\u0144 wojennych mo\u017ce ilustrowa\u0107 fakt, \u017ce w 1903 r. w mie\u015bcie odby\u0142a si\u0119 wystawa produkt\u00f3w przemys\u0142owych wytworzonych w fabrykach nale\u017c\u0105cych do \u017byd\u00f3w w Przemy\u015blanach i w ca\u0142ej Galicji. Spo\u015br\u00f3d wielu powsta\u0142ych tam artyku\u0142\u00f3w na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142ugiwa\u0142y metalowe ekrany, produkowane w fabryce zatrudniaj\u0105cej g\u0142\u00f3wnie \u017cydowskie kobiety. Dwie inne fabryki zajmowa\u0142y si\u0119 garbowaniem sk\u00f3r i produkcj\u0105 pasty do but\u00f3w[1.1.2].<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku XX w., w 1902 r. w Przemy\u015blanach pojawili si\u0119 syjoni\u015bci, kt\u00f3rzy stopniowo rozszerzali swoje wp\u0142ywy. Otworzyli m.in. herbaciarnie, gdzie w zimie serwowano potrzebuj\u0105cym jedzenie i ciep\u0142e napoje. W 1903 r. w mie\u015bcie odby\u0142y si\u0119 wybory, kt\u00f3re wygrali syjoni\u015bci. W kolejnych wyborach r\u00f3wnie\u017c odnie\u015bli sukces.<\/span><\/p>\n

W 1903 r. w Przemy\u015blanach powsta\u0142a m\u0142odzie\u017cowa organizacja HaSzachar. Wkr\u00f3tce potem, w 1906 r. za\u0142o\u017cono dwie organizacje kobiet, m.in. Jehudit. Jedna z nich liczy\u0142a blisko 100 cz\u0142onki\u0144. W 1912 r. w mie\u015bcie powsta\u0142 oddzia\u0142 organizacji Jogand, a w 1919 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozpocz\u0119\u0142a Poalej Syjon.<\/span><\/p>\n

W 1905 r. syjoni\u015bci zainicjowali za\u0142o\u017cenie uzupe\u0142niaj\u0105cej szko\u0142y j\u0119zyka hebrajskiego. W 1906 kierownikiem Szko\u0142y Nadziei by\u0142 Cwi Szarpsteina. Uczy\u0142o si\u0119 tam 117 dziewcz\u0105t i ch\u0142opc\u00f3w. W 1907 r. liczba ta wzros\u0142a do 150 uczni\u00f3w. W latach 1911\u20131912 w mie\u015bcie dzia\u0142a\u0142 tak\u017ce dom kultury Tojnbee-Hala.<\/span><\/p>\n

Ponadto w 1892 r. w mie\u015bcie funkcjonowa\u0142a organizacja zwana Tikwat Israel (Nadzieja Izraela), kt\u00f3ra oferowa\u0142a kursy hebrajskiego[1.1.3].<\/span><\/p>\n

Po zako\u0144czeniu pierwszej wojny \u015bwiatowej, populacja \u017byd\u00f3w w Przemy\u015blanach zmniejszy\u0142a si\u0119 o jedn\u0105 trzeci\u0105, a ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza podupad\u0142a. Wsparcie finansowe dla \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci zorganizowa\u0142 w\u00f3wczas Joint. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w pracowa\u0142a w gorzelniach, fabryce oleju, cegielni i tartaku. Kilka rodzin \u017cydowskich nadal trudni\u0142o si\u0119 handlem oraz sprzeda\u017c\u0105 produkt\u00f3w rolnych, szczeg\u00f3lnie lnu i burak\u00f3w cukrowych, kt\u00f3re by\u0142y wysoko cenione w okolicy. Sytuacja uleg\u0142a pogorszeniu w 1920 roku. \u017bydowscy kupcy i w\u0142a\u015bciciele warsztat\u00f3w zorganizowali wtedy system wzajemnej pomocy. W 1925 r. powsta\u0142a instytucja kredytowa, a w 1929 fundusz charytatywny, kt\u00f3ry w latach 1934\u20131935 udzieli\u0142 17 po\u017cyczek o \u0142\u0105cznej warto\u015bci 1448 z\u0142. Z kolei Rada Gminy Wyznaniowej zbudowa\u0142a now\u0105 ubojni\u0119 drobiu. Zakupi\u0142a r\u00f3wnie\u017c ziemi\u0119 w celu powi\u0119kszenia cmentarza. Ponadto aktywnie wspiera\u0142a sieroty, firm\u0119 Safa Brura i stowarzyszenie Talmud Tora.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym dzia\u0142alno\u015b\u0107 syjonist\u00f3w by\u0142a wyj\u0105tkowo aktywna i rozleg\u0142a. W 1928 r. Unia Syjonistyczna w Przemy\u015blanach postanowi\u0142a wybudowa\u0107 w\u0142asny budynek. Zebrano 1000 dolar\u00f3w na ten cel. Cz\u0119\u015b\u0107 tych pieni\u0119dzy zaofiarowali ameryka\u0144scy \u017bydzi, wywodz\u0105cy si\u0119 z Przemy\u015blan.<\/span><\/p>\n

W 1923 r. w mie\u015bcie dzia\u0142a\u0142y filie organizacji Hitachdut (Braterstwo) i Ezra (Pomoc). W 1930 r. organizacja HaMizrachi otworzy\u0142a tam sw\u00f3j oddzia\u0142, kt\u00f3ry liczy\u0142 30 cz\u0142onk\u00f3w. W tym samym czasie tak\u017ce Bejtar otworzy\u0142 swoj\u0105 kapitu\u0142\u0119 w mie\u015bcie. W Przemy\u015blanach aktywna by\u0142a te\u017c organizacja HaNoar HaZioni (Syjonistyczna M\u0142odzie\u017c), licz\u0105ca oko\u0142o 100 cz\u0142onk\u00f3w, Achwa (Kole\u017ce\u0144stwo). Organizacje Achwa i HaSzachar dzia\u0142a\u0142y w Przemy\u015blanach od 1934 roku. Z kolei w 1939, w przededniu drugiej wojny \u015bwiatowej, w Przemy\u015blanach powsta\u0142o ko\u0142o Gordonii.<\/span><\/p>\n

Ponadto w 1933 r. w Przemy\u015blanach zosta\u0142a za\u0142o\u017cona uzupe\u0142niaj\u0105ca szko\u0142a zawodowa, a w latach 1922\u20131924 uzupe\u0142niaj\u0105ca szko\u0142a kultury. W mie\u015bcie istnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c Kibbuc Hachszara (Przygotowanie). Znajdowa\u0142o si\u0119 w nim 15 os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

W 1931 r. w wyborach do Kongresu Syjonistycznego syjoni\u015bci otrzymali 108 g\u0142os\u00f3w, Mizrachi \u2013 2, Hitachdut \u2013 89, a Rewizjoni\u015bci \u2013 42 glosy. W kolejnych wyborach, w 1935 r. g\u0142osy rozdzielono w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: syjoni\u015bci \u2013 418, Mizrachi \u2013 17, Hitachdut \u2013 223 i Rewizjoni\u015bci \u2013 17 g\u0142os\u00f3w. W tych samych wyborach radykalni syjoni\u015bci uzyskali 51 g\u0142os\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym wielu m\u0142odych \u017byd\u00f3w wst\u0105pi\u0142o tak\u017ce do partii komunistycznej. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ta musia\u0142a by\u0107 do\u015b\u0107 aktywna, bowiem w 1935 r. dwie \u017cydowskie dziewczyny otrzyma\u0142y kar\u0119 wi\u0119zienia za rozpowszechnianie komunistycznej propagandy.<\/span><\/p>\n

W wyborach do Rady Gminy Wyznaniowej z 1924 r. miejsca zdoby\u0142o 9 syjonist\u00f3w i 9 charedim\u00f3w. W nast\u0119pnych wyborach, w 1926 r. syjoni\u015bci uzyskali 4 miejsca, chasydzi 3, a \u017cydowski mieszkaniec wsi 1. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1928 w Radzie Gminy znalaz\u0142o si\u0119 22 \u017byd\u00f3w, 21 Polak\u00f3w i 5 Ukrai\u0144c\u00f3w. W kolejnych wyborach z 1933 r. g\u0142osy zdoby\u0142o 16 \u017byd\u00f3w, z czego 4 by\u0142o syjonistami, 2 charedimami, a jeden nie nale\u017ca\u0142 do \u017cadnej organizacji[1.1.2].<\/span><\/p>\n

Niemiecka okupacja Przemy\u015blan rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 1.07.1941 roku. W mie\u015bcie znajdowa\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas przynajmniej 2600 \u017byd\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 tej grupy stanowili uchod\u017acy przybyli na te tereny z zachodniej Polski jesieni\u0105 1939 roku.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo w\u0142adz\u0119 sprawowali wojskowi, ale w sierpniu 1941 r. przej\u0119\u0142a j\u0105 niemiecka administracja cywilna. Przemy\u015blany wesz\u0142y w sk\u0142ad Kreis Z\u0142ocz\u00f3w Dystryktu Galicja. W mie\u015bcie utworzono posterunek niemieckiej \u017candarmerii i niemieckiej policji kryminalnej oraz oddzia\u0142 ukrai\u0144skiej policji pomocniczej. Wszystkie te organizacje aktywnie uczestniczy\u0142y w anty\u017cydowskich akcjach, kt\u00f3re by\u0142y organizowane przez SD ze Lwowa i policj\u0119 kryminaln\u0105 ze Z\u0142oczowa (na jej czele sta\u0142 Otto Zikmunt)[1.4].<\/span><\/p>\n

W dniu 4.07.1941 \u017co\u0142nierze niemieccy wraz z miejscowymi nacjonalistami ukrai\u0144skimi przeprowadzili pogrom, podczas kt\u00f3rego wielu \u017byd\u00f3w zosta\u0142o pobitych i ograbionych. Niemcy zamkn\u0119li w synagodze grup\u0119 \u017byd\u00f3w, a nast\u0119pnie podpalili budynek. Greckokatolicki ksi\u0105dz Omelian Kowcz wraz z kilkoma parafianami zdo\u0142a\u0142 otworzy\u0107 zablokowane drzwi i wyprowadzi\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w. Synagoga sp\u0142on\u0119\u0142a doszcz\u0119tnie wraz z s\u0105siednimi drewnianymi domami. Liczba \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy sp\u0142on\u0119li w synagodze, jest nieznana, podobnie jak liczba napadni\u0119tych i obrabowanych[1.5].]<\/span><\/p>\n

Latem 1941 r. niemieckie w\u0142adze poleci\u0142y utworzy\u0107 w Przemy\u015blanach Rad\u0119 \u017bydowsk\u0105 (Judenrat). Wszystkich \u017byd\u00f3w w mie\u015bcie zarejestrowano i nakazano im nosi\u0107 na ramionach opaski z Gwiazd\u0105 Dawida. Skonfiskowano im r\u00f3wnie\u017c wszelkie warto\u015bciowe przedmioty, a \u017bydzi zostali zmuszeni do rob\u00f3t przymusowych.<\/span><\/p>\n

5.11.1941 r. w Przemy\u015blanach mia\u0142a miejsce pierwsza tzw. akcja likwidacyjna. Niemcy rozstrzelali wtedy oko\u0142o 400 \u017byd\u00f3w uznanych za niezdolnych do pracy.<\/span><\/p>\n

Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej w mie\u015bcie zosta\u0142o utworzone otwarte getto. Stanowi\u0142o ono punkt zbiorczy dla \u017byd\u00f3w z mniejszych miejscowo\u015bci po\u0142o\u017conych w okolicy. Wi\u0119\u017aniowie mogli opuszcza\u0107 je tylko wtedy, gdy byli kierowani do jakiej\u015b pracy na zewn\u0105trz getta. Samuel Golfard w prowadzonym przez siebie dzienniku pisa\u0142, \u017ce w getcie ca\u0142a kontrola znajdowa\u0142a si\u0119 w r\u0119kach Judenratu i \u017cydowskiej policji, ale Niemcy oraz pomocnicze oddzia\u0142y Ukrai\u0144c\u00f3w wkracza\u0142y tam podczas tzw. akcji likwidacyjnych i deportacyjnych.<\/span><\/p>\n

W maju 1942 r. w Przemy\u015blanach mia\u0142a miejsce kolejna tzw. akcja likwidacyjna, w wyniku kt\u00f3rej zamordowano oko\u0142o 100 \u017byd\u00f3w[1.1.4].<\/span><\/p>\n

Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, we wrze\u015bniu 1942 r. Niemcy zorganizowali akcj\u0119 eksterminacyjn\u0105 na olbrzymi\u0105 skal\u0119. Prawie dwie trzecie \u017byd\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w mie\u015bcie \u2013 czyli oko\u0142o 3000 os\u00f3b \u2013 zosta\u0142o wywiezionych do o\u015brodka zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu. W akcji uczestniczy\u0142a niemiecka \u017candarmeria i oddzia\u0142 ukrai\u0144skiej policji pomocniczej oraz \u017cydowska policja. Po tym wydarzeniu do miasta przesiedlono \u017byd\u00f3w z okolicznych miejscowo\u015bci, m.in. z Glinian i \u015awirza[1.6].<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku listopada 1942 r. w Przemy\u015blanach dosz\u0142o do kolejnej, tym razem mniejszej akcji. W tym samym czasie w pobliskim Z\u0142oczowie trwa\u0142a tzw. akcja deportacyjna na wielk\u0105 skal\u0119. Przemyscy \u017bydzi mieli dope\u0142ni\u0107 brakuj\u0105c\u0105 liczb\u0119 200 os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Od 1.12.1942 r. getto w Przemy\u015blanach zosta\u0142o zamkni\u0119te i ca\u0142kowicie odizolowane od reszty miasta. Zgromadzeni w nim \u017bydzi cierpieli z braku wody, gdy\u017c dzia\u0142a\u0142y tylko dwie studnie. Wielu z nich przygotowywa\u0142o schrony lub szykowa\u0142o inne kryj\u00f3wki[1.7].<\/span><\/p>\n

Nast\u0119pna akcja eksterminacyjna mia\u0142a miejsce 5.12.1942 roku. Wi\u0119\u017aniowie op\u0142acili wcze\u015bniej urz\u0119dnik\u00f3w Judenratu i \u017cydowskich policjant\u00f3w, aby pozosta\u0107 w getcie \u2013 bezskutecznie. Zamordowano w\u00f3wczas oko\u0142o 2400 os\u00f3b, z kt\u00f3rych oko\u0142o 600 zosta\u0142o zabitych na miejscu[1.8].<\/span><\/p>\n

Getto w Przemy\u015blanach, zmniejszone, funkcjonowa\u0142o jeszcze przez kilka miesi\u0119cy. Specjalni pracownicy, nosz\u0105cy na ramionach opaski z literami \u201eR\u201d i \u201eW\u201d, zostali przeniesieni do zamkni\u0119tych barak\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 na zewn\u0105trz getta. Zim\u0105 1942\/1943 kilkuset \u017byd\u00f3w zmar\u0142o z g\u0142odu i chor\u00f3b.<\/span><\/p>\n

22.05.1943 r. nast\u0105pi\u0142a likwidacja getta. 2000 os\u00f3b zosta\u0142o zastrzelonych na miejscu lub w pobliskim lesie. Akcja trwa\u0142a ponad tydzie\u0144, poniewa\u017c Niemcy kilka razy przeszukiwali getto, aby znale\u017a\u0107 i zabi\u0107 wszystkich, kt\u00f3rzy si\u0119 ukryli[1.9].<\/span><\/p>\n

Nieco wcze\u015bniej, 21.03.1943 w Przemy\u015blanach utworzono \u017cydowski ob\u00f3z pracy. Wi\u0119\u017aniowie pracowali tam w kamienio\u0142omach i przy budowie dr\u00f3g. Ob\u00f3z zlikwidowano 28.06.1943 roku. Zastrzelono w\u00f3wczas 250 kobiet, a 200 m\u0119\u017cczyzn wys\u0142ano do obozu w Kurowicach[1.1.8].<\/span><\/p>\n

Kilku osobom z getta uda\u0142o si\u0119 uciec. Ukryci w pobliskich lasach lub u miejscowych ch\u0142op\u00f3w doczekali przybycia Armii Czerwonej w 1944 roku. Wielu z nich zosta\u0142o jednak z\u0142apanych i zabitych przez niemieck\u0105 albo ukrai\u0144sk\u0105 policj\u0119 kilka miesi\u0119cy po likwidacji getta.<\/span><\/p>\n

\n

Bibliografia<\/em><\/span><\/p>\n

Przemy\u015blany [w:] Encyclopedia of Jewish Communities in Poland, Volume II [online] http:\/\/www.jewishgen.org\/yizkor\/pinkas_poland\/pol2_00440.html [dost\u0119p: 29.09.2015].<\/em><\/span><\/p>\n

The Encyclopedia of Camps and Ghettos 1933\u20131945, t. II A, red. Goeffrey P. Megargee, ss. 815\u2013817.<\/em><\/span><\/p>\n

The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. 2, red. S. Spector, G. Wigoder, New York 2001, ss. 1035\u20131036.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia spo\u0142eczno\u015bci Pierwsze wzmianki na temat \u017byd\u00f3w w Przemy\u015blanach pochodz\u0105 z ko\u0144ca XVI w. \u2013 w 1581 i 1588 r. zostali wykazani w spisie podatk\u00f3w. Wi\u0119cej informacji na temat tej spo\u0142eczno\u015bci pojawia\u0142o si\u0119 jednak dopiero od drugiej po\u0142owy XIX wieku. W Przemy\u015blanach funkcjonowa\u0142y dwie kasy \u017cydowskie: dla kupc\u00f3w i dla w\u0142a\u015bcicieli warsztat\u00f3w[1.1]. W XVIII w. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61723"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61723"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61723\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61756,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61723\/revisions\/61756"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61723"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61723"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61723"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}