{"id":61941,"date":"2018-06-02T16:09:43","date_gmt":"2018-06-02T14:09:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=61941"},"modified":"2018-06-02T16:15:31","modified_gmt":"2018-06-02T14:15:31","slug":"12-09-19","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=61941","title":{"rendered":"Pomoc \u017bydom jest niedoceniona, tak samo jak zakres zbrodni na \u017bydach."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Pomoc \u017bydom jest niedoceniona, tak samo jak zakres zbrodni na \u017bydach – tu wi\u0119cej by\u0142o wolno<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Maciej Stasi\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u017bydzi na tle \u015bwi\u0119tej arki (aron ha-kodesz) w synagodze w Kurowie przed 1939 r. (Fot. Laski Diffusion)<\/span><\/em><\/p>\n

W okolicach Kurowa ocala\u0142o mniej \u017byd\u00f3w, ni\u017c zosta\u0142o zamordowanych, ale tych, kt\u00f3rzy \u017byd\u00f3w ratowali lub im pomagali, by\u0142o znacznie wi\u0119cej ni\u017c tych, kt\u00f3rzy ich rabowali i mordowali. Zakres pomocy \u017bydom jest niedoceniony, tak samo jak zakres zbrodni na \u017bydach<\/strong><\/p>\n

Z prof. Antonim Su\u0142kiem ( profesorem socjologii UW. Ostatnio bada\u0142 problem zag\u0142ady \u017byd\u00f3w w okolicach Kurowa, sk\u0105d pochodzi. Wyniki publikowa\u0142 m.in. w \u201eWi\u0119zi\u201d i \u201eTygodniku Powszechnym\u201d), rozmawia Maciej Stasi\u0144ski<\/em><\/p>\n

MACIEJ STASI\u0143SKI: Bada\u0142 pan Zag\u0142ad\u0119 w Kurowie i okolicach. Doprowadzi\u0142 pan do nagrodzenia siedmiu rodzin medalem Sprawiedliwy w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata. Wi\u0119cej pan pisa\u0142 o blaskach postawy Polak\u00f3w. Chc\u0119 zapyta\u0107 o cienie.<\/strong><\/p>\n

ANTONI SU\u0141EK: <\/strong>Od pocz\u0105tku chcia\u0142em, \u017ceby do Kurowa wr\u00f3ci\u0142a pami\u0119\u0107 i prawdziwa wiedza o okupacji i Zag\u0142adzie. Uzna\u0142em, \u017ce przyj\u0119cie pami\u0119ci negatywnej wymaga przygotowa\u0144. Dlatego skupi\u0142em si\u0119 najpierw na m\u0119cze\u0144stwie \u017byd\u00f3w i na Sprawiedliwych, kt\u00f3rzy im pomagali. Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce na straszn\u0105 prawd\u0119 przyjdzie czas potem.<\/span><\/p>\n

Teraz ju\u017c mog\u0119. Napisa\u0142em pierwszy tekst o \u201ebohaterach i draniach\u201d. Ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eTygodniku Powszechnym\u201d. Zosta\u0142 wydrukowany tak\u017ce w kwartalniku \u201eO Nas\u201d w Kurowie, a to 1,5 tys. egzemplarzy na 8 tys. mieszka\u0144c\u00f3w. I nic si\u0119 nie sta\u0142o, zosta\u0142 dobrze przyj\u0119ty. O tych, co \u201eczasem wydali, a czasem zabili\u201d, m\u00f3wi\u0142 te\u017c w Kurowie biskup lubelski \u2013 mocno i wyra\u017anie.<\/span><\/p>\n

Dlaczego wybra\u0142 pan t\u0119 drog\u0119? Pedagogicznie?<\/strong><\/p>\n

\u2013 To by\u0142a przemy\u015blana taktyka. Metoda kropelkowa dozowania prawdy jest skuteczniejsza od szokowej, zw\u0142aszcza w ma\u0142ych spo\u0142eczno\u015bciach. W 2000 r. pojecha\u0142em tam pierwszy raz i przekonywa\u0142em miejscowych, \u017ceby upami\u0119tni\u0107 kurowskich \u017byd\u00f3w. Przed wojn\u0105 by\u0142o ich oko\u0142o 2,7 tys., stanowili ponad po\u0142ow\u0119 ludno\u015bci. Niby wszyscy si\u0119 zgadzali, \u017ce trzeba, ale nikt nic nie zrobi\u0142. Fundacja Nissenbaum\u00f3w ufundowa\u0142a tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105. Widzia\u0142em j\u0105 wtedy schowan\u0105 w domu kultury, nikt jej nie umie\u015bci\u0142 w miejscu publicznym.<\/span><\/p>\n

Zacz\u0105\u0142em bada\u0107 spraw\u0119 w obr\u0119bie podkurowskich wsi \u2013 tylu, ile sam zdo\u0142a\u0142em obej\u015b\u0107 na w\u0142asnych nogach. I ludzie zacz\u0119li sobie przypomina\u0107, otwiera\u0107 si\u0119. Zacz\u0105\u0142em od epizod\u00f3w. Chodzi\u0142o mi o pokazanie, \u017ce ratowanie i mordowanie \u017byd\u00f3w to by\u0142y dwie strony tej samej rzeczywisto\u015bci. Wymaga\u0142o to ode mnie delikatno\u015bci i pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci, ale nie stawia\u0142em sobie \u017cadnych ogranicze\u0144 w dociekaniach, co si\u0119 wydarzy\u0142o.<\/span><\/b><\/p>\n

Hamowa\u0142 si\u0119 pan przed ujawnieniem strasznej cz\u0119\u015bci prawdy?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Owszem, powstrzymywa\u0142o mnie to, \u017ce niekt\u00f3rzy informatorzy \u017cyj\u0105. A si\u0142a opowie\u015bci tkwi w konkrecie i kiedy si\u0119 konkretne przypadki ujawni, to jednocze\u015bnie ujawniony zostanie informator, bo na wsi wszystko o wszystkich wiadomo.<\/span><\/p>\n

Teraz droga jest otwarta. Stan\u0105\u0142 w Kurowie pomnik \u201ePami\u0119ci \u017byd\u00f3w, naszych s\u0105siad\u00f3w\u201d. Kur\u00f3w oswoi\u0142 si\u0119 z pami\u0119ci\u0105 \u017byd\u00f3w. Mam przyjazne stosunki z w\u00f3jtem. Je\u017cd\u017c\u0119 tam co jaki\u015b czas i b\u0119d\u0119 publikowa\u0142 kolejne teksty z ca\u0142\u0105 prawd\u0105.<\/span><\/p>\n

Jaki jest obraz mikrokosmosu spo\u0142eczno\u015bci lokalnych w czasie okupacji i Zag\u0142ady?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Bada\u0142em g\u0142\u00f3wnie wie\u015b, bo po zbombardowaniu i spaleniu Kurowa we wrze\u015bniu 1939 r. \u017bydzi z miasteczka uciekli na wie\u015b.<\/span><\/p>\n

\u017beby zrozumie\u0107 relacje ch\u0142op\u00f3w z \u017bydami, trzeba wiedzie\u0107, \u017ce by\u0142y to spo\u0142eczno\u015bci osobne, dwa \u015bwiaty: \u017byd\u00f3w i chrze\u015bcijan czy \u017byd\u00f3w i polskich ch\u0142op\u00f3w. Dzieli\u0142a ich nie tylko religia i kultura, ale te\u017c \u017cyli w oddzielnych skupiskach. Mieszkali po s\u0105siedzku, ale nie byli s\u0105siadami. Nie odwiedzali si\u0119. Zwi\u0105zki mi\u0119dzy nimi by\u0142y g\u0142\u00f3wnie ekonomiczne. Ch\u0142opi kupowali u \u017byd\u00f3w w sklepach, a \u017bydzi u ch\u0142op\u00f3w wszystko, co wyprodukowali oni w gospodarstwach.<\/span><\/p>\n

W miasteczku dzieci chodzi\u0142y razem do szko\u0142y, ale we wsiach razem si\u0119 nie bawi\u0142y. Nie pasa\u0142y razem kr\u00f3w, a pastwisko by\u0142o bardzo wa\u017cne dla socjalizacji na wsi. M\u0142odzi ludzie nie chodzili razem \u201ena kawalerk\u0119\u201d. Nie by\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych. Wzajemna separacja.<\/span><\/p>\n

M\u0119cze\u0144stwo \u017byd\u00f3w by\u0142o dla ch\u0142op\u00f3w czym\u015b widocznym i bolesnym, ale jednak odleg\u0142ym. To nie by\u0142a \u201eich sprawa\u201d. Pisa\u0142 o tym w \u201eWyborczej\u201d historyk Dariusz Libionka. Trzeba wielkiej empatii, wyobra\u017ani i my\u015blenia w kategoriach abstrakcyjnych, \u017ceby ogarn\u0105\u0107 prawd\u0119 o zag\u0142adzie ca\u0142ego narodu.<\/span><\/p>\n

Ch\u0142opom wojna przewr\u00f3ci\u0142a ca\u0142y \u015bwiat, wie\u015b tak\u017ce wycierpia\u0142a.<\/strong>
\n Pami\u0119\u0107 wojny jest bardzo istotna, dlatego jak si\u0119 na wsi m\u00f3wi, <\/strong>
\n\u017ce \u201ewszystkich \u017byd\u00f3w spalili\u201d, to odpowiadaj\u0105: \u201eNas te\u017c spalili\u201d.<\/strong><\/p>\n

Ta osobno\u015b\u0107 mia\u0142a swoje konsekwencje. Wi\u0119ksze szanse prze\u017cycia mieli ci \u017bydzi, kt\u00f3rzy kogo\u015b znali i sami byli rozpoznawalni, wiedzieli, do kogo p\u00f3j\u015b\u0107 po pomoc albo kryj\u00f3wk\u0119. Jedna \u017byd\u00f3wka zapuka\u0142a do chaty w nocy, gospodarz jej otworzy\u0142 i powiedzia\u0142: \u201eZnam ci\u0119, u twojego ojca by\u0142em furmanem\u201d.<\/span><\/p>\n

Pojawi\u0142y si\u0119 zwi\u0105zki mi\u0142osne, przed wojn\u0105 niemo\u017cliwe, mi\u0119dzy \u017bydami i polskimi ch\u0142opami. Ch\u0142opak ze wsi zakocha\u0142 si\u0119 w \u017cydowskiej dziewczynie i j\u0105 ukry\u0142, a dziewczyna z innej wsi zakocha\u0142a si\u0119 w \u017bydzie, kt\u00f3rego rodzice przechowywali. Obie pary prze\u017cy\u0142y wojn\u0119, ale ich mi\u0142o\u015bci \u2013 ju\u017c nie.<\/span><\/b><\/p>\n

W mie\u015bcie ta osobno\u015b\u0107 by\u0142a mniejsza.<\/strong><\/p>\n

\u2013 W Kurowie oczywi\u015bcie Polacy i \u017bydzi spotykali si\u0119 wsz\u0119dzie. W szkole, w stra\u017cy po\u017carnej, we w\u0142adzach gminnych. To by\u0142o miasteczko szewc\u00f3w, krawc\u00f3w, ku\u015bnierzy, sklepikarzy. \u017bydzi i Polacy robili interesy, np. \u017bydzi sprowadzali sk\u00f3ry, ale te\u017c stanowili dla siebie konkurencj\u0119. \u017bydzi byli zawsze ta\u0144si i polskie sklepiki si\u0119 nie utrzymywa\u0142y.<\/span><\/p>\n

O \u017bydach mawiano: \u201e\u017byd nie zje \u015bniadania, zanim Polaka nie oszuka\u201d. Ale ja w domu na wsi s\u0142ysza\u0142em inn\u0105 wersj\u0119: \u201e\u017byd nie zje \u015bniadania, zanim nie zarobi\u201d. A to m\u00f3wi\u0142o si\u0119 z uznaniem dla ich pracowito\u015bci.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszych napa\u015bci na \u017byd\u00f3w przed wojn\u0105 nie by\u0142o. Bywa\u0142o, \u017ce wyrostki wrzuca\u0142y jakie\u015b paskudztwa do b\u00f3\u017cnicy. Zdarza\u0142o si\u0119 szarpanie za pejsy, ale chyba nic wi\u0119cej. Wobec \u017byd\u00f3w wi\u0119cej by\u0142o wolno.<\/span><\/p>\n

Po zbombardowaniu Kurowa i zniszczeniu \u015brodka miasteczka wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy mieszkali wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch rynk\u00f3w, rozbieg\u0142a si\u0119 po wsiach. Potem wi\u0119kszo\u015b\u0107 wr\u00f3ci\u0142a i mieszkali po piwnicach, u ludzi i w r\u00f3\u017cnych prowizorkach, ale wielu zosta\u0142o na wsi. \u017byli z tego, co mieli ze sob\u0105 i co umieli robi\u0107.<\/span><\/p>\n

Na wsi nast\u0105pi\u0142o intensywne \u201ezderzenie kulturowe\u201d. Ch\u0142opi dziwili si\u0119 np., \u017ce \u201eu \u017byd\u00f3w dzieci s\u0105 takie wa\u017cne\u201d. \u017bydzi byli traktowani rozmaicie. W jednej wsi \u017bydzi nawet urz\u0105dzili w obej\u015bciu wesele, ale m\u0142ody \u017byd z tej samej wsi zosta\u0142 zabity i obrabowany przez miejscowych<\/span>.<\/p>\n

W 1941 r. Niemcy nakazali \u017bydom ze wsi wr\u00f3ci\u0107 do Kurowa<\/strong>
\n i wywie\u017ali pierwsz\u0105 fal\u0119 do obozu w Opolu Lubelskim i do getta<\/strong>
\n w Ko\u0144skowoli.<\/strong><\/p>\n

W kwietniu 1942 r. nast\u0105pi\u0142a druga fala Zag\u0142ady. W Kurowie Niemcy kazali wszystkim \u017bydom stawi\u0107 si\u0119 na placu. Kilkunastu od razu zastrzelili. Potem nast\u0105pi\u0142a druga wielka wyw\u00f3zka \u2013 do Ko\u0144skowoli, a stamt\u0105d do obozu zag\u0142ady w Sobiborze. Z Kurowa ruszy\u0142a wtedy kolumna 2 tys. \u017byd\u00f3w miejscowych oraz przesiedlonych z innych stron.<\/span><\/p>\n

Jak poch\u00f3d ruszy\u0142, na rynku zosta\u0142y tobo\u0142y. Szmul Chanesman, ocala\u0142y kamasznik, wspomina\u0142: \u201eRozdzielili je mi\u0119dzy siebie ci, co si\u0119 gapili. Pierze lata\u0142o jak \u015bnieg. Wiele kobiet potem mia\u0142o uszyte sp\u00f3dnice z ta\u0142es\u00f3w [szali modlitewnych]\u201d.<\/span><\/p>\n

W mie\u015bcie zosta\u0142o kilkudziesi\u0119ciu \u017byd\u00f3w zamkni\u0119tych za drutem w obozie pracy w garbarni \u2013 szyli ko\u017cuchy dla Wehrmachtu. W listopadzie 1942 r. przyjecha\u0142o komando SS, ob\u00f3z zlikwidowa\u0142o i na miejscu wszystkich wymordowa\u0142o.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 jeszcze si\u0119 uchowa\u0142a.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Nie wszyscy stawili si\u0119 na zbi\u00f3rki, inni ju\u017c wcze\u015bniej uciekali przed wyw\u00f3zkami. Szacuj\u0119, \u017ce nie wi\u0119cej ni\u017c sto os\u00f3b pochowa\u0142o si\u0119 po wsiach i lasach. Spo\u015br\u00f3d nich wojn\u0119 prze\u017cy\u0142o ok. 20-25 \u017byd\u00f3w. Wi\u0119cej, ni\u017c prze\u017cy\u0142o, zosta\u0142o z\u0142apanych i zamordowanych przez Niemc\u00f3w, czasem w ob\u0142awach z udzia\u0142em ch\u0142op\u00f3w w charakterze nagonki. Znam te\u017c dwa zbiorowe mordy na \u017bydach dokonane przez miejscowych \u2013 jeden przez tamtejsz\u0105 band\u0119, a drugi przez \u201ech\u0142opak\u00f3w, kt\u00f3rzy si\u0119 skrzykn\u0119li\u201d. Indywidualne mordy trudno udokumentowa\u0107, mia\u0142y g\u0142\u00f3wnie powody rabunkowe, chodzi\u0142o o \u201ez\u0142oto\u201d. Z r\u0105k miejscowych zgin\u0119\u0142o co najmniej 20 \u017byd\u00f3w, tylu si\u0119 doliczy\u0142em.<\/span><\/p>\n

Prze\u017cyli g\u0142\u00f3wnie ci, kt\u00f3rzy mieli \u201ekapita\u0142 spo\u0142eczny\u201d, czyli znajomych Polak\u00f3w. Albo pieni\u0105dze. Proboszcz kurowski, dobry znajomy rodziny Kotlarzy, w\u0142a\u015bcicieli du\u017cego sklepu b\u0142awatnego, wynalaz\u0142 kryj\u00f3wki dla ich dw\u00f3ch dziewczynek.<\/span><\/p>\n

Zamordowani to rodzina Chaima Pejsaka Materia\u0142 – Ksi\u0119ga pami\u0119ci Kurowa<\/em><\/span><\/p>\n

Dziewczynkom oddanym na przechowanie \u0142atwiej by\u0142o prze\u017cy\u0107, bo unika\u0142y testu obrzezania przy ob\u0142awach.<\/span><\/p>\n

Pieni\u0105dze jednak by\u0142y tak\u017ce niebezpieczne, bo rodzi\u0142y pokus\u0119 rabunku. Ksi\u0105dz m\u00f3wi\u0142 Kotlarzowi: \u201eHersz, nie no\u015b du\u017co pieni\u0119dzy przy sobie\u201d.<\/span><\/p>\n

Kotlarz z ksi\u0119dzem jeszcze przed wyw\u00f3zkami skupowali za okupacyjne pieni\u0105dze z\u0142ote carskie ruble. Hersz zdeponowa\u0142 sw\u00f3j kapita\u0142 u ksi\u0119dza i potem przychodzi\u0142 do niego nocami po par\u0119 \u201e\u015bwinek\u201d. Po wojnie Hersz zrobi\u0142 w USA karier\u0119 jako jubiler. Ciekawe, \u017ce jego \u017cona opowiada\u0142a, \u017ce w handlu diamentami pomog\u0142a mu zr\u0119czno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 rozwin\u0105\u0142 w sobie podczas ukrywania si\u0119 we wsiach pod Kurowem.<\/span><\/p>\n

Kto przechowywa\u0142? Da si\u0119 narysowa\u0107 profil Sprawiedliwego?<\/strong><\/p>\n

\u2013 G\u0142\u00f3wny czynnik to wyj\u0105tkowa wra\u017cliwo\u015b\u0107, empatia; to byli ci \u015bwiatlejsi ludzie. \u201eZbocze\u0144cy nadnormalni\u201d, jak ich nazywa\u0142 Florian Znaniecki. Ich motywacja mog\u0142a by\u0107 religijna lub ludzka po prostu. Kobieta z Kurowa przechowa\u0142a do wyzwolenia przyj\u0119t\u0105 od matki \u201ena jedn\u0105 noc\u201d malutk\u0105 Sabci\u0119 Cymerman, przy wsparciu ksi\u0119dza. Lejbusia Goldberga przechowa\u0142a ca\u0142a rodzina miejscowego partyzanta, dow\u00f3dcy Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich Stefana Rodaka. Nie mog\u0119 si\u0119 pogodzi\u0107 z tym, \u017ce Instytut Yad Vashem odrzuci\u0142 ich kandydatury na Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata.<\/span><\/p>\n

W okolicach Kurowa ocala\u0142o mniej \u017byd\u00f3w, ni\u017c zosta\u0142o zamordowanych, ale jednocze\u015bnie s\u0105dz\u0119, \u017ce tych, kt\u00f3rzy \u017byd\u00f3w ratowali lub im pomagali, by\u0142o znacznie wi\u0119cej ni\u017c tych, kt\u00f3rzy ich rabowali i mordowali. Bo pomoc i ratowanie s\u0105 przedsi\u0119wzi\u0119ciem, w kt\u00f3re musia\u0142o by\u0107 zaanga\u017cowanych wi\u0119cej ludzi, nawet ca\u0142e \u0142a\u0144cuchy rodzin. A zab\u00f3jstwo to jednorazowy czyn. Nawet ci, kt\u00f3rzy ostatecznie zostali wy\u0142apani i zabici, wcze\u015bniej byli przez kogo\u015b ukrywani.<\/span><\/p>\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce zakres pomocy \u017bydom jest niedoceniony, tak samo jak zakres zbrodni na \u017bydach.<\/span><\/p>\n

Zag\u0142ada nast\u0119powa\u0142a na oczach mieszka\u0144c\u00f3w. Da si\u0119 opowiedzie\u0107, jak oni to odbierali?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Cz\u0119sto pada zarzut bierno\u015bci. Bierno\u015bci \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy si\u0119 nie bronili, i bierno\u015bci Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy ich nie bronili. Nie mamy j\u0119zyka opisu tych zachowa\u0144, bo nigdy wcze\u015bniej ludzie nie byli w takiej sytuacji. Musieliby\u015bmy wymy\u015bli\u0107 jakie\u015b nowe poj\u0119cie, jak donkiszoteria czy samarytanizm, kt\u00f3re przed \u201eDon Kichotem\u201d albo przypowie\u015bci\u0105 o dobrym Samarytaninie te\u017c nie istnia\u0142y, a ludzie wiedz\u0105 dzisiaj, co znacz\u0105.<\/span><\/p>\n

Kiedy przez wsie szed\u0142 poch\u00f3d \u017byd\u00f3w z pobliskiego miasteczka Mich\u00f3w, wszyscy wiedzieli, \u017ce id\u0105 na \u015bmier\u0107. Przeszed\u0142em t\u0105 tras\u0105 i zebra\u0142em sznur opowie\u015bci \u015bwiadk\u00f3w przemarszu.<\/span><\/p>\n

Patrzyli na nich, a \u017bydzi szli i szli, i szli. We wspomnieniach<\/strong>
\n pada pytanie, jakby z pretensj\u0105: dlaczego tak pos\u0142usznie szli<\/strong>
\n i nie uciekali?<\/strong><\/p>\n

Pytam: a co dalej, jakby uciekli?<\/span><\/p>\n

Ci, kt\u00f3rzy masowo uciekli przed wyw\u00f3zk\u0105 z innego pobliskiego miasteczka Markusz\u00f3w, zostali wy\u0142apani od razu w ob\u0142awach i zastrzeleni.<\/b><\/span><\/p>\n

Ocalali \u017bydzi pisz\u0105 za\u015b, \u017ce ch\u0142opi tylko stali i patrzyli.<\/span><\/p>\n

Pytam: a co mieli robi\u0107? Jakby pr\u00f3bowali pom\u00f3c albo nawet si\u0119 odezwa\u0107, mogliby by\u0107 zastrzeleni na miejscu.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi michowscy szli przez nie sw\u00f3j teren. Nie znali ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rych mijali, a ch\u0142opi nie znali ich.<\/span><\/p>\n

Jest wstrz\u0105saj\u0105ce \u015bwiadectwo, jak id\u0105ca w kolumnie \u017byd\u00f3wka w mijanej wsi wyj\u0105tkowo rozpozna\u0142a w\u015br\u00f3d przygl\u0105daj\u0105cych si\u0119 znajomego gospodarza.<\/span><\/p>\n

\u201eDzie\u0144 dobry, panie Stefanie\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201eDzie\u0144 dobry, pani Ma\u0142ko\u201d.<\/span><\/p>\n

A po chwili, odwracaj\u0105c si\u0119: \u201eDo widzenia, panie Stefanie\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201eDo widzenia, pani Ma\u0142ko\u201d.<\/span><\/p>\n

Tyle tylko mogli sobie powiedzie\u0107. Ta kr\u00f3tka i elementarna wymiana s\u0142\u00f3w uros\u0142a w pami\u0119ci tej wsi do wydarzenia.<\/span><\/p>\n

Oboj\u0119tno\u015b\u0107 to skutek strachu i obco\u015bci, o kt\u00f3rej pan wcze\u015bniej m\u00f3wi\u0142?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Zasadniczo tak. Polacy nie \u201ewzruszyli si\u0119 g\u0142\u0119boko\u201d losem gin\u0105cych \u017byd\u00f3w, zaj\u0119ci w\u0142asnym przetrwaniem i przej\u0119ci strachem. Przed pomoc\u0105 \u017bydom powstrzymywa\u0142 ch\u0142op\u00f3w l\u0119k przed spaleniem \u2013 nieszcz\u0119\u015bciem r\u00f3wnym \u015bmierci: \u201eKiedy si\u0119 Niemcy dowiedz\u0105, przyjd\u0105, spal\u0105 nas i zabij\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Wojna to stan spo\u0142eczny, kt\u00f3rzy wywraca wszystkie normy. Nast\u0119puje ich rozprz\u0119\u017cenie i to, co normalne, si\u0119 kurczy, a wzbieraj\u0105 postawy skrajne. Jest wi\u0119cej bohater\u00f3w ni\u017c zwykle, a zw\u0142aszcza \u2013 wi\u0119cej drani ni\u017c zwykle. Pospolity bandytyzm by\u0142 tu plag\u0105.<\/span><\/p>\n

Wobec \u017byd\u00f3w wi\u0119cej by\u0142o wolno tak\u017ce przed wojn\u0105. A \u201eza okupacji <\/strong>
\nNiemca\u201d napad na \u017byda by\u0142 zwykle czynem bandyckim, rabunkowym. <\/strong>
\n\u017byda \u0142atwo by\u0142o zabi\u0107, nikt go nie obroni\u0142, nie szuka\u0142 i nie pom\u015bci\u0142.<\/strong><\/p>\n

S\u0142ycha\u0107 to nawet w j\u0119zyku: \u201ezabi\u0107 \u017byda\u201d to nie by\u0142o to samo co \u201ezabi\u0107 cz\u0142owieka\u201d. Na jednego z \u017cydob\u00f3jc\u00f3w ludzie ze wsi wprawdzie \u201em\u015bcili\u201d (pomstowali), ale nie ci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 za nim pi\u0119tno mordercy.<\/span><\/p>\n

Donosicielstwo te\u017c sta\u0142o si\u0119 plag\u0105. Zaprzysi\u0119\u017ceni urz\u0119dnicy na pocztach czytali te donosy i wspominali potem pisane ko\u015blawymi literami listy do \u201ed\u017cendarmerii\u201d. Ludzie donosili na siebie nawzajem, to i na \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jak pa\u0144skie mikrobadanie w Kurowie przegl\u0105da si\u0119 w dociekaniach Barbary Engelking i Jana Grabowskiego o postawie Polak\u00f3w wobec Zag\u0142ady zawartych w ksi\u0105\u017cce \u201eDalej jest noc\u201d `po\u015bwi\u0119conej o\u015bmiu powiatom?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ich dzie\u0142o porusza opini\u0119 publiczn\u0105 mniej ni\u017c ksi\u0105\u017cki Jana T. Grossa, bo nie u\u017cywa j\u0119zyka publicystycznego, lecz wstrzemi\u0119\u017aliwego j\u0119zyka opisu i analizy. Ale jego wymowa jest jeszcze straszniejsza. Jestem pod wielkim wra\u017ceniem. Moje badania to mikrohistoria. M\u00f3j poziom to gmina, wie\u015b, rodzina, jednostki. Ni\u017cej ju\u017c nie mo\u017cna zej\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Ale ja si\u0119 odnajduj\u0119 w ich ogromnym projekcie.<\/span><\/p>\n

Nie odnajduj\u0105 si\u0119 w nim w\u0142adze. Premier Morawiecki uwa\u017ca, \u017ce nar\u00f3d polski zas\u0142uguje na wielkie drzewo w Yad Vashem.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ja tak nie uwa\u017cam. W\u0142adze nie potrafi\u0105 si\u0119 pogodzi\u0107 z polsk\u0105 histori\u0105, bo s\u0105 wi\u0119\u017aniami zmitologizowanego my\u015blenia w kategoriach narodu. Dla w\u0142adzy nar\u00f3d polski musi by\u0107 wielki, nie mo\u017ce by\u0107 zwyczajny, jak ka\u017cdy inny. Jak si\u0119 tkwi w takim od\u015bwi\u0119tnym kulcie samooszukuj\u0105cym narodowe ego, to trudno przyj\u0105\u0107 prawd\u0119. Gdyby tak zeszli z tej frazeologii na poziom analizy historycznej, toby musieli si\u0119 zgodzi\u0107, jak by\u0142o.<\/span><\/p>\n

Mam w\u0105tpliwo\u015bci. Po publikacji \u201ePod kl\u0105tw\u0105\u201d Joanny Tokarskiej-Bakir \u2013 na temat pogromu w Kielcach w 1946 r. \u2013 zapanowa\u0142o g\u0142uche milczenie. To wiele m\u00f3wi. Bo ta ksi\u0105\u017cka jest nieodpartym portretem kieleckiego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re z w\u0142asnej woli rzuci\u0142o si\u0119 na \u017byd\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce podobne milczenie zapanuje teraz po \u201eDalej jest noc\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2013 To prawdopodobne. Pami\u0119ci kolektywnej nie da si\u0119 zmieni\u0107 nagle, bo s\u0142u\u017cy zbiorowemu ego. To samo ego musi si\u0119 zmieni\u0107, a ono si\u0119 zmienia stopniowo, pod wp\u0142ywem wstrz\u0105s\u00f3w i do\u015bwiadczenia, a nie ksi\u0105\u017cek historycznych. Spo\u0142ecze\u0144stwo musi zmieni\u0107 swoj\u0105 pami\u0119\u0107 i samowiedz\u0119 poprzez co\u015b, co oddzia\u0142uje na jego \u017cycie, a nie pod wp\u0142ywem ksi\u0105\u017cek oddzia\u0142uj\u0105cych na pami\u0119\u0107. Polacy s\u0105 karmieni mitem, \u017ce s\u0105 narodem wielkim, kt\u00f3remu jednak wci\u0105\u017c dzieje si\u0119 krzywda. Ci, co uwierzyli w ten mit, broni\u0105 si\u0119 do upad\u0142ego przed przyj\u0119ciem prawdy, \u017ce w pi\u0119knej historii naszego kraju s\u0105 tak\u017ce strony ciemne, a nawet brudne. Historycy nie zmieni\u0105 tego nastawienia, mog\u0105 tylko pom\u00f3c.<\/span><\/p>\n

Polacy musieliby przesta\u0107 my\u015ble\u0107 o sobie jako o wiecznej ofierze, o swoim m\u0119cze\u0144stwie. Musieliby zrobi\u0107 co\u015b wielkiego, co zawdzi\u0119czaliby samym sobie.<\/span><\/p>\n

Przecie\u017c zrobili to w 1980, 1989 roku i p\u00f3\u017aniej. To jest polski suwerenny sukces narodowy. A Polacy sami si\u0119 go wypieraj\u0105.<\/strong><\/p>\n

\u2013 To w\u0142a\u015bnie mam na my\u015bli. Zamiast budowa\u0107 narodow\u0105 dum\u0119, ten wielki sukces odmalowywany jest dzi\u015b jako \u201ezmowa\u201d Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u, a potem \u201eruina\u201d III Rzeczypospolitej, za\u015b historyczny przyw\u00f3dca \u201eSolidarno\u015bci\u201d \u2013 jako agent tajnej policji…<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku swoich zainteresowa\u0144 Kurowem zada\u0142em sobie pytanie, dlaczego mieszka\u0144cy nie chc\u0105 pami\u0119ta\u0107 o \u017bydach \u017cyj\u0105cych w Kurowie. Zacz\u0105\u0142em od przyk\u0142ad\u00f3w pozytywnych. I pami\u0119\u0107 wr\u00f3ci\u0142a. Teraz mo\u017cna budowa\u0107 dalej. Musi si\u0119 znale\u017a\u0107 jaka\u015b miejscowa elita, kt\u00f3ra to podejmie.<\/span><\/p>\n

W ca\u0142ej Polsce jest tak samo?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tak my\u015bl\u0119. Kur\u00f3w to by\u0142 w gruncie rzeczy pilota\u017c, eksperyment. Podobne dzia\u0142ania powinny by\u0107 podj\u0119te w skali kraju.<\/span><\/p>\n

\n

We wtorek, 20 czerwca 2018 r., o godz. 19 przy ul. Czerska 8\/10, w Warszawie odb\u0119dzie si\u0119 spotkanie z<\/span><\/i><\/span> prof. Barbar\u0105 Engelking i prof. Janem Grabowskim <\/i><\/span><\/strong>w okazji ukazania si\u0119 ksi\u0105\u017cki \u201eDalej jest noc. Losy \u017byd\u00f3w w wybranych powiatach okupowanej Polski\u201d<\/i><\/span><\/p>\n

Prosimy o rejestracj\u0119 na spotkanie na stronie: biletycjg24.pl, lub telefonicznie pod numerem: 22 555 54 55<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pomoc \u017bydom jest niedoceniona, tak samo jak zakres zbrodni na \u017bydach – tu wi\u0119cej by\u0142o wolno Maciej Stasi\u0144ski \u017bydzi na tle \u015bwi\u0119tej arki (aron ha-kodesz) w synagodze w Kurowie przed 1939 r. (Fot. Laski Diffusion) W okolicach Kurowa ocala\u0142o mniej \u017byd\u00f3w, ni\u017c zosta\u0142o zamordowanych, ale tych, kt\u00f3rzy \u017byd\u00f3w ratowali lub im pomagali, by\u0142o znacznie wi\u0119cej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61941"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61941"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61941\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61948,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61941\/revisions\/61948"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}