{"id":62142,"date":"2018-06-27T17:09:29","date_gmt":"2018-06-27T15:09:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=62142"},"modified":"2018-06-16T06:32:34","modified_gmt":"2018-06-16T04:32:34","slug":"23-05-26","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=62142","title":{"rendered":"S\u0105siedzi"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>S\u0105siedzi<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

RAFA\u0141 HETMAN<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ohel cadyka Mordechaja Josefa Leinera na cmentarzu w Izbicy \/fot. Rafa\u0142 Hetman<\/em><\/span><\/p>\n

LUDZIE M\u00d3WI\u0104 \u2013 ROBISZ, BO MASZ Z TEGO JAKI\u015a ZYSK. JAKBY CZ\u0141OWIEK NIE ROBI\u0141, TO BY M\u00d3WILI, \u017bE WIDZI \u015aMIECI I NIC NIE ROBI, A JAK CZ\u0141OWIEK ROBI, TO TE\u017b \u0179LE, WTEDY M\u00d3WI\u0104, \u017bE ROBI, BO MU \u017bYDZI P\u0141AC\u0104.<\/span><\/p>\n

Kto\u015b g\u0142o\u015bno zapuka\u0142 do drzwi. Wszyscy przy stole podnie\u015bli g\u0142owy. Henryk zaszura\u0142 krzes\u0142em i spojrza\u0142 przez okno, kogo w taki deszcz niesie. By\u0142a niedziela, p\u00f3\u017ane popo\u0142udnie, telewizor szumia\u0142 w tle, a pukanie nie ustawa\u0142o. Otworzy\u0142.<\/span>
\n\u2013 Panie, d\u0105b si\u0119 pali! \u2013 krzykn\u0105\u0142 zmokni\u0119ty facet.<\/span>
\n\u2013 Dom si\u0119 pali?<\/span>
\n\u2013 D\u0105b si\u0119 pali! \u2013 powt\u00f3rzy\u0142 facet, otwieraj\u0105c szerzej usta.<\/span>
\n\u2013 D\u0105b si\u0119 pali, czy dom si\u0119 pali? \u2013 Henryk zmarszczy\u0142 czo\u0142o i podni\u00f3s\u0142 g\u0142os.<\/span>
\n\u2013 D\u0105b si\u0119 pali na kirkucie!<\/span>
\nWybiegli na deszcz. Dwa kroki przez podw\u00f3rko, potem kilkana\u015bcie w g\u00f3r\u0119 po stromej skarpie. Rzeczywi\u015bcie pali si\u0119. P\u0142onie trawa, kt\u00f3r\u0105 Henryk wykosi\u0142 kilka dni wcze\u015bniej. Kto\u015b napcha\u0142 suchego zielska w pusty pie\u0144 d\u0119bu i pod\u0142o\u017cy\u0142 ogie\u0144. Dym bucha w konarach drzewa jak z wielkiego komina. Przy gruncie zaj\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c snopek usypany przez Henryka. Pyta\u0142 \u017byd\u00f3w po sko\u0144czonym koszeniu, czy sam mo\u017ce go spali\u0107, bo nie ma czym wywie\u017a\u0107, ale na cmentarzu pali\u0107 nie wolno. Poradzili mu: niech le\u017cy. Usypa\u0142 wi\u0119c stosik. M\u00f3wi: najpierw niech zgnije, to co\u015b z tym zrobi\u0119.<\/span>
\nCa\u0142a rodzina ruszy\u0142a do wiader, a Bo\u017cena, \u017cona Henryka, do telefonu, \u017ceby wezwa\u0107 pomoc.<\/span>
\nW s\u0142uchawce g\u0142os: Nikt si\u0119 nie ruszy, wszystkie pijane. Dzwo\u0144 na Krasnystaw.<\/span>
\nBo\u017cena dzwoni: Panie, nasze stra\u017caki popici, a na kirkucie w Izbicy pali si\u0119 d\u0105b!<\/span>
\n\u2013 Dom? Jaki tam dom na kirkucie?<\/span>
\n\u2013 D\u0105b! Rozumie pan? Drzewo!<\/span>
\n<\/p>\n


\n* * *<\/strong><\/p>\n

\u017byd\u00f3w nie ma w Izbicy ju\u017c od siedemdziesi\u0119ciu pi\u0119ciu lat. Pojawili si\u0119 jeszcze za czas\u00f3w pierwszej Rzeczpospolitej, za Augusta III. Izbica od pocz\u0105tku powsta\u0142a wy\u0142\u0105cznie z my\u015bl\u0105 o \u017bydach, co by\u0142o czym\u015b niezwyk\u0142ym w ca\u0142ym Kr\u00f3lestwie Polskim. By\u0142 rok 1750.<\/span>
\nRozwija\u0142a si\u0119 powoli. Dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 dom\u00f3w, \u017cadnej synagogi, ledwie kilka ma\u0142ych dom\u00f3w modlitewnych. Dopiero gdy Izbic\u0119 przeci\u0119\u0142a nowa szosa \u0142\u0105cz\u0105ca Lublin z Zamo\u015bciem, co\u015b wreszcie drgn\u0119\u0142o.
\n<\/span>
\nW 1839 roku now\u0105 szos\u0105 przyby\u0142 do miasteczka cadyk Mordechaj Josef Leiner, jeden z najwybitniejszych cadyk\u00f3w w Kr\u00f3lestwie Polskim, autor s\u0142ynnego komentarza do Tory Mej ha-Sziloach. Od tego czasu chasydzi zacz\u0119li masowo pielgrzymowa\u0107 na izbicki dw\u00f3r Leinera, a tutejsi \u017bydzi zakasali r\u0119kawy i ruszyli do budowy nowych sklep\u00f3w oraz zajazd\u00f3w. Trzeba by\u0142o zadba\u0107 o przybysz\u00f3w z ca\u0142ej Europy.<\/span>
\nMordechaj Josef Leiner zmar\u0142 w 1854 roku i zosta\u0142 pochowany na cmentarzu po\u0142o\u017conym na skarpie, z kt\u00f3rej rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 widok na ca\u0142\u0105 Izbic\u0119. Za sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat ohel, kt\u00f3ry stanie nad jego grobem, b\u0119dzie \u015bwiadkiem nietypowej akcji po\u017carniczej.
\n<\/span>
\n\u201eIzbica, Izbica \u017cydowska stolica\u201d \u2013 m\u00f3wili ludzie w okolicy. W 1910 roku w osadzie mieszka\u0142o ju\u017c prawie trzy i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca os\u00f3b, w tym tylko 176 nie-\u017byd\u00f3w \u2013 g\u0142\u00f3wnie rolnik\u00f3w rozlokowanych na skarpach otaczaj\u0105cych mie\u015bcin\u0119. \u017bydzi zajmowali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rzemios\u0142em i handlem.<\/span>
\nRozw\u00f3j miejscowo\u015bci zahamowa\u0142a I wojna \u015bwiatowa, cho\u0107 liczba ludno\u015bci nadal ros\u0142a. Wkr\u00f3tce jednak II wojna pogrzeba\u0142a na zawsze \u017cydowsk\u0105 Izbic\u0119. W Polsce Ludowej zryt\u0105 ziemi\u0119 udeptali nowi mieszka\u0144cy.
\n<\/span>
\nPo dwustu latach obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w Izbicy i siedemdziesi\u0119ciu pi\u0119ciu od ostatniego poci\u0105gu, kt\u00f3ry odjecha\u0142 w stron\u0119 Sobiboru, o \u017cydowskich mieszka\u0144cach przypomina tylko cmentarz i kilkana\u015bcie murowanych budynk\u00f3w zasiedlonych przez nowych gospodarzy. Z pi\u0119ciu tysi\u0119cy izbickich \u017byd\u00f3w II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 prze\u017cy\u0142o czternastu.<\/span><\/p>\n


\n* * *<\/strong><\/p>\n

Stra\u017c po\u017carna przyjecha\u0142a migiem, ale Henryk z rodzin\u0105 ju\u017c zd\u0105\u017cy\u0142 wyla\u0107 na d\u0105b prawie sto wiader wody. Kowalikowie mieszkaj\u0105 najbli\u017cej cmentarza, dwa kroki przez podw\u00f3rko, potem kilkana\u015bcie w g\u00f3r\u0119 po stromej skarpie. Niedaleko, ale z wiadrem wody i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tk\u0105 na karku mo\u017cna si\u0119 umordowa\u0107.<\/span>
\nStra\u017cacy zacz\u0119li polewa\u0107. Niby deszcz pada, niby to tylko suche zielsko, a nie chce zgasn\u0105\u0107. Wylali prawie ca\u0142y zapas wody, ale ogie\u0144 nadal bucha\u0142 z drzewa.<\/span>
\n\u2013 Musimy oder\u017cn\u0105\u0107 konar! \u2013 jeden ze stra\u017cak\u00f3w rzuci\u0142 pomys\u0142em.<\/span>
\n\u2013 Nie! \u2013 zaprotestowa\u0142 mokry od deszczu i potu Henryk \u2013 To jest zabytek!<\/span>
\n\u2013 Musimy!<\/span>
\nJak mus, to mus. Inaczej mog\u0142yby si\u0119 zapali\u0107 inne drzewa. \u2013 Na wasz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107! \u2013 Henryk w ko\u0144cu da\u0142 za wygran\u0105.<\/span>
\nStra\u017cacy oder\u017cn\u0119li konar. Zasypali ogie\u0144 ziemi\u0105, a pogorzelisko podlali resztk\u0105 wody. Akcja trwa\u0142a prawie trzy godziny.<\/span>
\n\u2013 I tak to jest\u2026 \u2013 m\u00f3wi Bo\u017cena \u2013 Jak co\u015b si\u0119 dzieje na kirkucie, to wszyscy biegn\u0105 do nas.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

* * *<\/strong><\/p>\n

Dwa kroki przez podw\u00f3rko i kilkana\u015bcie kolejnych w g\u00f3r\u0119 po stromej skarpie \u2013 ta niewielka odleg\u0142o\u015b\u0107 zdecydowa\u0142a, \u017ce \u017cycie Bo\u017ceny i Henryka Kowalik\u00f3w zros\u0142o si\u0119 z \u017cydowskim cmentarzem.<\/span>
\nW 1995 roku niszczej\u0105c\u0105 nekropoli\u0105 zainteresowa\u0142 si\u0119 Edgar Gluck, Naczelny Rabin Galicji, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do odbudowy sypi\u0105cego si\u0119 ohelu cadyka Mordechaja Josefa Leinera.<\/span>
\n\u2013 Rabin by\u0142 r\u00f3wie\u015bnikiem mojej mamy \u2013 m\u00f3wi Bo\u017cena \u2013 I w czasie odbudowy ohelu oboje zacz\u0119li rozmawia\u0107 przez t\u0142umacza o starych czasach. W ko\u0144cu rabin zapyta\u0142, czy by nie mo\u017cna u nas zostawia\u0107 klucza do ohelu, bo jak przyjedzie wycieczka i zechce si\u0119 pomodli\u0107, to \u017ceby mog\u0142a sobie otworzy\u0107 i tam wej\u015b\u0107. Mama si\u0119 zgodzi\u0142a. My tu najbli\u017cej mieszkamy.<\/span>
\nKlucz trafi\u0142 w r\u0119ce Aliny Puchacz, z domu Suszek, urodzonej jeszcze przed wojn\u0105 w niedalekiej Tarnog\u00f3rze, w rodzinie polskich katolik\u00f3w, kt\u00f3ra jeszcze w czasie II wojny zamieszka\u0142a w Izbicy.<\/span>
\nO opiek\u0119 nad cmentarzem poprosi\u0142 te\u017c ksi\u0105dz Grzegorz Paw\u0142owski, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 w \u017cydowskiej rodzinie w Zamo\u015bciu, a po wojnie ochrzci\u0142 i przyj\u0105\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. Ksi\u0105dz Paw\u0142owski zbudowa\u0142 na cmentarzu w Izbicy pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy tutejszych \u017byd\u00f3w i sw\u00f3j przysz\u0142y grobowiec.<\/span>
\n\u2013 Nawet mia\u0142am dzisiaj i\u015b\u0107 zobaczy\u0107, czy tam jakie\u015b butelki nie le\u017c\u0105. Pozbieram przynajmniej ko\u0142o pomnik\u00f3w i ko\u0142o grobowc\u00f3w pozamiatam \u2013 m\u00f3wi Bo\u017cena.<\/span>
\nCmentarz \u017cydowski w Izbicy nie jest ogrodzony. Okoliczni mieszka\u0144cy codziennie skracaj\u0105 sobie drog\u0119 do centrum miasteczka, id\u0105c \u015bcie\u017ck\u0105 przecinaj\u0105c\u0105 jego teren. G\u0119ste zaro\u015bla porastaj\u0105ce cmentarz sprzyjaj\u0105 spotkaniom, podczas kt\u00f3rych pije si\u0119 alkohol. \u015alady \u017cycia towarzyskiego widoczne s\u0105 na ziemi i na drzewach. Plastikowe torby, opakowania po chipsach mo\u017cna znale\u017a\u0107 w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach cmentarza. Puszki po piwie i butelki tak\u017ce, niekt\u00f3re z nich kto\u015b w\u0142o\u017cy\u0142 nawet w otwarty konar drzewa.<\/span>
\nKowalikowie opiekuj\u0105 si\u0119 cmentarzem dobrowolnie \u2013 na tyle, na ile czasu i si\u0142 starczy. Wszystkiego jednak sami nie zrobi\u0105. S\u0105 ju\u017c starszymi lud\u017ami.<\/span>
\nOd czasu do czasu gmina Izbica wysy\u0142a na cmentarz pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy go dogl\u0105daj\u0105, ale lokalne w\u0142adze nie s\u0105 przecie\u017c zarz\u0105dc\u0105 tego miejsca. Formalnie jest nim Fundacja Ochrony Dziedzictwa \u017bydowskiego w Polsce.<\/span>
\n\u2013 Przedstawiciel naszej Fundacji z biura w Warszawie regularnie odwiedza cmentarz w Izbicy, podobnie jak nasz wsp\u00f3\u0142pracownik z Zamo\u015bcia. Cmentarz jest co kilka lat porz\u0105dkowany \u2013 wyja\u015bnia mi Monika Krawczyk, dyrektorka Fundacji.<\/span>
\nAle to za ma\u0142o, bo \u015bmieci walaj\u0105 si\u0119 po cmentarzu przez ca\u0142y rok. Wyj\u015bciem by\u0142oby ogrodzenie nekropolii, ale na to rozwi\u0105zanie trzeba b\u0119dzie jeszcze poczeka\u0107.<\/span>
\n\u2013 Planujemy budow\u0119 ogrodzenia, co nast\u0105pi, jak tylko zdo\u0142amy pozyska\u0107 na ten cel \u015brodki. Do tej pory uda\u0142o si\u0119 sfinansowa\u0107 projekt architektoniczny \u2013 wyja\u015bnia Krawczyk.<\/span>
\nTymczasem do Izbicy przyje\u017cd\u017caj\u0105 wycieczki z ca\u0142ego \u015bwiata, g\u0142\u00f3wnie z Izraela.<\/span>
\n\u2013 Raz by\u0142a u nas chyba ca\u0142a armia! \u2013 opowiada Bo\u017cena.<\/span>
\n\u2013 Kilkaset os\u00f3b. Wszyscy w mundurach \u2013 dodaje Henryk.<\/span>
\n\u2013 A\u017c si\u0119 ich zapyta\u0142am, czy si\u0119 jaka\u015b wojna nie szykuje, \u017ce tak si\u0119 przyjechali pomodli\u0107 \u2013 \u015bmieje si\u0119 kobieta.<\/span>
\nPiloci wycieczek znaj\u0105 numer telefonu do Bo\u017ceny i cz\u0119sto dzwoni\u0105, \u017ceby zapowiedzie\u0107 wizyt\u0119 wi\u0119kszej grupy os\u00f3b.<\/span>
\n\u2013 Raz przyjedzie kto\u015b samochodem, w kilka os\u00f3b. A czasem dwa, trzy, cztery autokary naraz. Ale jest i tak, \u017ce nikogo nie ma przez trzy miesi\u0105ce \u2013 t\u0142umaczy Bo\u017cena \u2013 Przyjechali raz rabini i pokazuj\u0105 mi co\u015b \u2013 troch\u0119 na migi, troch\u0119 w ich j\u0119zyku. Ale ja ich nie rozumiem za Chiny Ludowe. M\u00f3wi\u0119 do pilotki: pani, niech pani si\u0119 spyta, co oni chc\u0105 ode mnie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce oni chcieli zapyta\u0107, czy mog\u0105 si\u0119 pomodli\u0107 na naszym placu. Niech si\u0119 modl\u0105, m\u00f3wi\u0119. Roze\u015bmiali si\u0119, co\u015b mi tam pomachali i si\u0119 zacz\u0119li modli\u0107. Pies szczeka\u0142, ale im to nie przeszkadza\u0142o. No to si\u0119 m\u00f3dlcie dalej!<\/span>
\nHenryk: Kiedy\u015b im w\u0119\u017ca przeci\u0105ga\u0142em przez podw\u00f3rko, bo oni musieli przed ka\u017cdym wej\u015bciem i po zej\u015bciu obmy\u0107 r\u0119ce. Raz kto\u015b odr\u0105ba\u0142 kamie\u0144 od grobowca, to musia\u0142em przytwierdzi\u0107. Krat\u0119 do ohelu trzeba by\u0142o wymalowa\u0107, to si\u0119 malowa\u0142o. Potem t\u0119 krat\u0119 ob\u0142o\u017cyli dodatkowo blach\u0105, bo ludzie do \u015brodka \u015bmieci wrzucali. Ohel w \u015brodku te\u017c malowa\u0142em. Kosimy czasem z synem traw\u0119, \u017ceby nie zaros\u0142a.<\/span>
\nBo\u017cena: By\u0142o te\u017c tak, \u017ce jedna pani w ci\u0105\u017cy zapyta\u0142a, czy mo\u017ce skorzysta\u0107 z ubikacji. No oczywi\u015bcie, \u017ce wpu\u015bci\u0142am! Czasem te\u017c ich zapraszamy na kaw\u0119.<\/span>
\nHenryk: Kiedy\u015b tu do drugiej w nocy jakie\u015b krzyki, ha\u0142asy s\u0142yszeli\u015bmy. \u017bydzi ta\u0144ce sobie urz\u0105dzali. Wsta\u0142em zobaczy\u0107, bo tu czasem \u0142obuzeria sobie imprezy robi. Po\u015bwieci\u0142em latark\u0105, w mig ich nie by\u0142o. A ja tylko chcia\u0142em zobaczy\u0107, czy to nie jacy\u015b chuligani.<\/span>
\nBo\u017cena: Przychodzi pilot i m\u00f3wi: widzia\u0142a pani, \u017ce si\u0119 w ohelu zawias urwa\u0142? A mnie to obchodzi, \u017ce si\u0119 wam zawias urwa\u0142, pytam? Ale m\u00f3wi\u0119 do He\u0144ka, widzia\u0142e\u015b, \u017ce si\u0119 tam zawias urwa\u0142? No i poszli ch\u0142opaki, przyspawali. No bo co mieli zrobi\u0107, czeka\u0107, a\u017c kto\u015b przyjedzie? W tym czasie przyjd\u0105 chuligani i mi tam nar\u017cn\u0105, a ja p\u00f3\u017aniej b\u0119d\u0119 sprz\u0105ta\u0107 smrody.<\/span>
\nPo d\u0142ugich pro\u015bbach i b\u0142aganiach Bo\u017ceny, gmina zrobi\u0142a wreszcie \u015bcie\u017ck\u0119 na cmentarz.<\/span>
\n\u2013 Bo ludziom \u017ale wchodzi\u0107 pod g\u00f3r\u0119. M\u0142ody to szybciutko wleci, ale starszemu to ju\u017c ci\u0119\u017cko. Zdenerwowa\u0142am si\u0119 i m\u00f3wi\u0119 w\u00f3jtowi, \u017ce mu nie daruj\u0119, jak nie zrobi. Zrobi\u0142. A ludzie zacz\u0119li gada\u0107: ale ci \u015bcie\u017ck\u0119 zrobili. Pytam si\u0119, gdzie? No, na kirkut. Mnie? \u015acie\u017ck\u0119 na kirkut?!<\/span>
\n\u2013 Ludzie m\u00f3wi\u0105: robisz, bo masz z tego jaki\u015b zysk \u2013 \u017cali si\u0119 Henryk \u2013 Jakby cz\u0142owiek nie robi\u0142, to by m\u00f3wili, \u017ce widzi \u015bmieci i nic nie robi, a jak cz\u0142owiek robi, to te\u017c \u017ale, bo m\u00f3wi\u0105, \u017ce robi, bo mu \u017bydzi p\u0142ac\u0105.<\/span>
\nTo przez ludzi i przez to ich gadanie Kowalikowie nie chcieli ujawnia\u0107 swoich prawdziwych imion i nazwiska.<\/span>
\n\u2013 Ku chwale ojczyzny si\u0119 robi \u2013 m\u00f3wi Bo\u017cena \u2013 Jak my by\u015bmy tam nie poszli, to powiem szczerze, jeszcze troch\u0119, to nie wlaz\u0142by nikt na ten kirkut. Tam by si\u0119 tajga zrobi\u0142a.<\/span>
\n\u2013 Ja si\u0119 po prostu wstydz\u0119, jak tu ludzie przyje\u017cd\u017caj\u0105, bo przyje\u017cd\u017caj\u0105 przecie\u017c z ca\u0142ego \u015bwiata. Te g\u0142\u00f3wne \u015bcie\u017cki s\u0105 ju\u017c jako tako zrobione. Najgorzej te groby masowej zag\u0142ady. Tam, jak przyjad\u0105 i kto\u015b chce pacierz zm\u00f3wi\u0107, to w takich pokrzywach stoi\u2026 \u2013 Henryk macha r\u0119k\u0105 nad swoim nosem.<\/span>
\n\u2013 Ile mo\u017cna, to si\u0119 pomaga \u2013 podsumowuje Bo\u017cena \u2013 Po prostu odruch ludzki, grzeczno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

* * *<\/strong><\/p>\n

Bo\u017cena a\u017c zakl\u0119\u0142a, kiedy zajrza\u0142a za p\u00f3\u0142nocn\u0105 \u015bcian\u0119 ohelu. Chwil\u0119 wcze\u015bniej ubra\u0142a si\u0119 i wysz\u0142a z domu, \u017ceby zmie\u015b\u0107 li\u015bcie, kt\u00f3re wiosenny wiatr nawia\u0142 wok\u00f3\u0142 \u017cydowskiego grobowca. Zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce jego p\u00f3\u0142nocna \u015bciana jest zabrudzona.<\/span>
\n\u2013 Kto\u015b \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 gacie i si\u0119 normalnie za\u0142atwi\u0142! \u2013 m\u00f3wi oburzona \u2013 Wymiot\u0142am, ile si\u0119 da\u0142o, ale takimi rzeczami powinna si\u0119 zajmowa\u0107 gmina albo fundacja, kt\u00f3ra zarz\u0105dza cmentarzem \u2013 dodaje.<\/span>
\nW Polsce jest 1200 cmentarzy \u017cydowskich, a do opieki nad nimi tylko 9 gmin \u017cydowskich oraz FOD\u017b.<\/span>
\n\u2013 Spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce trudno jest zapewni\u0107 stosown\u0105 opiek\u0119 dla ka\u017cdego miejsca. Z regu\u0142y wsp\u00f3\u0142pracujemy z wolontariuszami, samorz\u0105dami oraz lokalnymi organizacjami pozarz\u0105dowymi. Niestety w Izbicy nie uda\u0142o nam si\u0119 znale\u017a\u0107 partnera do naszych dzia\u0142a\u0144. Nie znamy te\u017c \u017cadnych \u017byd\u00f3w pochodz\u0105cych z tej miejscowo\u015bci, kt\u00f3rzy chcieliby pom\u00f3c nam w otoczeniu opiek\u0105 tego cmentarza \u2013 m\u00f3wi Monika Krawczyk.<\/span>
\nDlatego praca spo\u0142eczna, jak\u0105 rodzina Kowalik\u00f3w wykonuje na rzecz cmentarza, jest dla fundacji bardzo wa\u017cna.<\/span>
\n\u2013 Szanujemy i doceniamy ich prac\u0119, dzi\u0119ki kt\u00f3rej cmentarz w Izbicy jest w znacznie lepszym stanie, ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z pozosta\u0142ych 1200 cmentarzy \u017cydowskich w Polsce \u2013 podkre\u015bla Krawczyk.<\/span>
\nA Henrykowi Kowalikowi zepsu\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie kosiarka. Zastanawia si\u0119 teraz, kto wykosi cmentarz na wiosn\u0119.<\/span><\/p>\n

\n

Zdj\u0119cia cmentarza \u017cydowskiego w Izbicy \u2013 Rafa\u0142 Hetman<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0105siedzi RAFA\u0141 HETMAN Ohel cadyka Mordechaja Josefa Leinera na cmentarzu w Izbicy \/fot. Rafa\u0142 Hetman LUDZIE M\u00d3WI\u0104 \u2013 ROBISZ, BO MASZ Z TEGO JAKI\u015a ZYSK. JAKBY CZ\u0141OWIEK NIE ROBI\u0141, TO BY M\u00d3WILI, \u017bE WIDZI \u015aMIECI I NIC NIE ROBI, A JAK CZ\u0141OWIEK ROBI, TO TE\u017b \u0179LE, WTEDY M\u00d3WI\u0104, \u017bE ROBI, BO MU \u017bYDZI P\u0141AC\u0104. Kto\u015b […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62142"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62142"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62142\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62159,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62142\/revisions\/62159"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62142"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62142"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62142"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}