{"id":62440,"date":"2018-07-12T17:09:34","date_gmt":"2018-07-12T15:09:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=62440"},"modified":"2018-07-11T07:06:40","modified_gmt":"2018-07-11T05:06:40","slug":"08-09-24","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=62440","title":{"rendered":"Pu\u015bci\u0142y tamy plugastwa. Polski antysemityzm wstaje z kolan"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Pu\u015bci\u0142y tamy plugastwa. Polski antysemityzm wstaje z kolan<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Zuzanna Kowalczyk
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Miko\u0142aj Grynberg (MARCIN ST\u0118PIE\u0143)<\/em><\/span><\/p>\n

Po katastrofie zawsze si\u0119 wydaje, \u017ce wydarzy\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 z\u0142a, by przekona\u0107 ludzi do rozs\u0105dku. Ale \u017bydzi s\u0142yszeli i s\u0142ysz\u0105: “To Hitler z wami nie sko\u0144czy\u0142?”<\/span><\/p>\n

Miko\u0142aj Grynberg<\/b>\u00a0\u2013 pisarz, fotograf. Jego zbi\u00f3r opowiada\u0144 \u201eRejwach\u201d zosta\u0142 nominowany do tegorocznej Nagrody Literackiej \u201eNike\u201d.<\/i><\/p>\n

Zuzanna Kowalczyk: Po lekturze \u201eRejwachu\u201d pomy\u015bla\u0142am: Zag\u0142ada si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142a.<\/strong><\/p>\n

Miko\u0142aj Grynberg<\/b>: Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 Zag\u0142ada rozumiana jako Holocaust. Nie sko\u0144czy\u0142 si\u0119 za to antysemityzm, kt\u00f3ry wstaje dzi\u015b z kolan. Zw\u0142aszcza polski antysemityzm, z kt\u00f3rym widuj\u0119 si\u0119 regularnie na spotkaniach autorskich i w skrzynce mailowej.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesny antysemityzm nie zabija ludzi, ale to\u017csamo\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Niszczy nas wszystkich: \u017byd\u00f3w, Polak\u00f3w, tzw. polskich Polak\u00f3w i \u017cydowskich Polak\u00f3w, \u015bwiadk\u00f3w tych wszystkich haniebnych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re padaj\u0105 w przestrzeni publicznej. Antysemityzm jest jak trucizna, spod dzia\u0142ania kt\u00f3rej nar\u00f3d wygrzebuje si\u0119 latami \u2013 zawsze tylko do nast\u0119pnego razu. Bo nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to b\u0119dzie si\u0119 powtarza\u0107.<\/span><\/p>\n

Z czego wynika ta niezdolno\u015b\u0107 do skutecznego wyplenienia antysemityzmu? Po Holocau\u015bcie wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce pogrzeba\u0142a go wojna, po Marcu \u201968 \u2013 \u017ce PZPR.<\/strong><\/p>\n

\u2013 No w\u0142a\u015bnie, wydawa\u0142o si\u0119. Antysemityzm jest szalenie \u017cyw\u0105 figur\u0105 w polskiej kulturze. By\u0142 obecny r\u00f3wnie\u017c po wojnie, pokazuj\u0105 to pogromy w Kielcach i Krakowie czy pogromy w \u017cydowskich sieroci\u0144cach w Otwocku i Rabce. Po katastrofie zawsze si\u0119 wydaje, \u017ce wydarzy\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 z\u0142a, by przekona\u0107 ludzi do rozs\u0105dku, ale \u017bydzi, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107, s\u0142yszeli i s\u0142ysz\u0105: \u201eTo Hitler z wami nie sko\u0144czy\u0142?\u201d.<\/span><\/p>\n

Paradoks polskiego antysemityzmu polega na tym, \u017ce wcale nie potrzebuje \u017byd\u00f3w \u2013 sam ich sobie mianuje.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Powstaj\u0105 listy ludzi, kt\u00f3rzy rzekomo ukrywaj\u0105 swoje pochodzenie. Najcz\u0119\u015bciej to bzdury, ale w ten spos\u00f3b antysemityzm samodzielnie generuje przedmiot swojej nienawi\u015bci. Polacy wzajemnie mianuj\u0105 si\u0119 \u017bydami tylko po to, by podtrzyma\u0107 mechanizm krzywdzenia.<\/span><\/p>\n

To mo\u017cliwe, \u017ce antysemityzm si\u0119 kiedy\u015b sko\u0144czy?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tak. Nawet dok\u0142adnie wiem kiedy: wtedy, gdy z Polski wyjad\u0105 wszyscy antysemici. Nie wszyscy \u017bydzi.<\/span><\/p>\n

Nowelizacja ustawy o IPN jest pok\u0142osiem tego zap\u0119tlenia?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Antysemityzm w Polsce by\u0142 obecny zawsze, w ostatnich latach nie wylewa\u0142 si\u0119 tylko tak brutalnie na zewn\u0105trz. Ustawa mu w tym pomog\u0142a, uprawomocni\u0142a jego obecno\u015b\u0107 w mediach i polityce, wszed\u0142 do j\u0119zyka debaty publicznej i zosta\u0142 w niej zaakceptowany.<\/span><\/p>\n

Pa\u0144stwo usankcjonowa\u0142o prawnie mow\u0119 nienawi\u015bci, wi\u0119c tama, za kt\u00f3r\u0105 gromadzi\u0142y si\u0119 plugastwa, pu\u015bci\u0142a. Wystarczy\u0142 ma\u0142y przesmyk, by przela\u0107 przez ni\u0105 ca\u0142e morze k\u0142amstw i inwektyw.<\/span><\/p>\n

Po 1989 r. nie wyst\u0105pi\u0142a tak silna fala antysemityzmu, ale pojawia\u0142y si\u0119 silne g\u0142osy. Cho\u0107by wtedy, gdy kandydaci na prezydenta pokazywali swoje drzewa genealogiczne, co w Polsce ma jednoznaczny wyd\u017awi\u0119k \u2013 nie chodzi o to, \u017ceby pokaza\u0107, \u017ce jest si\u0119 Polakiem, ale o to, \u017ce nie jest si\u0119 \u017bydem.<\/span><\/p>\n

Najbrutalniejsza twarz antysemityzmu ujawnia\u0142a si\u0119 w internecie, kt\u00f3ry nie by\u0142 traktowany jako pe\u0142noprawna cz\u0119\u015b\u0107 sfery publicznej. Pos\u0142ugiwanie si\u0119 w sieci mow\u0105 nienawi\u015bci teoretycznie by\u0142o karalne, ale w praktyce \u2013 nie.<\/span><\/p>\n

Facebook zacz\u0105\u0142 blokowa\u0107 tre\u015bci rasistowskie i antysemickie; ostatnio konta ONR i NOP.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ale to wci\u0105\u017c dzia\u0142ania Facebooka, nie Polski. Weto wobec faszyzmu powinno stawia\u0107 pa\u0144stwo, tymczasem u nas tendencja jest odwrotna. Rz\u0105d wstrzymuje finansowanie dla organizacji walcz\u0105cych z mow\u0105 nienawi\u015bci, homofobi\u0105, antysemityzmem czy rasizmem.<\/span><\/p>\n

B\u0119dzie gorzej?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tam, kt\u00f3re puszcz\u0105, b\u0119dzie wi\u0119cej, bo obecny ob\u00f3z w\u0142adzy nie zajmuje si\u0119 rozwi\u0105zywaniem konflikt\u00f3w, ale ich podgrzewaniem. Wida\u0107, \u017ce ten mechanizm spe\u0142nia funkcj\u0119 jednoczenia \u015brodowisk nacjonalistycznych. Niezale\u017cnie od tego, czy kto\u015b to zaplanowa\u0142, czy po prostu si\u0119 ula\u0142o, nienawi\u015b\u0107 odgrywa dzi\u015b rol\u0119 integracyjn\u0105.<\/span><\/p>\n

A je\u015bli wahad\u0142o wychyla si\u0119 tak daleko w jedn\u0105 stron\u0119, to nigdy nie opada powoli, ale uderza z wielk\u0105 moc\u0105 i niszczy wszystko na swojej drodze. Znamy to dobrze z historii. Przez lata radykalne wychylenia powstrzymywa\u0142 strach przed kolejn\u0105 wojn\u0105, ale dzi\u015b ponownie zaczyna dominowa\u0107 mit, \u017ce najwi\u0119kszym honorem jest zgin\u0105\u0107 za ojczyzn\u0119. Gin\u0105\u0107 za spraw\u0119, zamiast j\u0105 rozwi\u0105za\u0107. To przecie\u017c narracja bliska idei d\u017cihadyzmu, kt\u00f3remu nacjonalizm chce si\u0119 przeciwstawia\u0107.<\/span><\/p>\n

W takich okoliczno\u015bciach dialog jest jeszcze w og\u00f3le mo\u017cliwy?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Do dialogu niezb\u0119dna jest ch\u0119\u0107 rozmowy i s\u0142uchania. Dzi\u015b na prawicy ci, kt\u00f3rzy byliby gotowi do podj\u0119cia dialogu i szukania kompromis\u00f3w, s\u0105 przez swoje \u015brodowisko nazywani zdrajcami.<\/span><\/p>\n

Czy w takim razie systemy ochrony praw cz\u0142owieka, kt\u00f3re stworzono po wojnie, a p\u00f3\u017aniej rozwijano w ramach Unii Europejskiej, rzeczywi\u015bcie chroni\u0105 dzi\u015b mniejszo\u015bci? Sytuacja w Polsce odkrywa ich s\u0142abo\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Te systemy okaza\u0142y si\u0119 niewydolne wobec problemu wielokulturowo\u015bci i fal imigranckich. Najdobitniej pokaza\u0142 to kryzys uchod\u017aczy, ale w Europie powszechna jest gettyzacja mniejszo\u015bci etnicznych i religijnych w miastach i na przedmie\u015bciach.<\/span><\/p>\n

Powa\u017cn\u0105 krzywd\u0119 wyrz\u0105dzi\u0142a niekt\u00f3rym pa\u0144stwom \u2013 przyk\u0142adem Szwecja \u2013 zbyt daleko posuni\u0119ta poprawno\u015b\u0107 polityczna, kt\u00f3ra przys\u0142oni\u0142a wa\u017cne fakty i poda\u0142a w w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy zasadne jest karanie lub inwigilowanie przez pa\u0144stwo ludzi, kt\u00f3rych jako grup\u0119 uwa\u017cano za autonomiczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Obecna sytuacja jest pok\u0142osiem lat strachu i unikania konfrontacji z problemem, kt\u00f3ry jest i zawsze by\u0142. Europa nie umia\u0142a znale\u017a\u0107 r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy wpuszczaniem wszystkich a niewpuszczaniem nikogo. Pozwoli\u0142a rodzi\u0107 si\u0119 kolejnym spo\u0142ecznym fobiom.<\/span><\/b><\/p>\n

Europa przestaje by\u0107 bezpiecznym miejscem dla mniejszo\u015bci? Czy nigdy nim nie by\u0142a?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Mniejszo\u015bci by\u0142y dotychczas podporz\u0105dkowane wi\u0119kszo\u015bci, ale te proporcje zacz\u0119\u0142y si\u0119 zmienia\u0107.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesny kryzys to tak naprawd\u0119 wyraz dylematu, jak pogodzi\u0107 bycie porz\u0105dnym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry nie opuszcza innych, z zapobieganiem sytuacji, w kt\u00f3rej wydaje si\u0119 nam, \u017ce utoniemy wszyscy razem.<\/p><\/blockquote>\n

Poszukiwaniom rozs\u0105dnego kompromisu szkodz\u0105 populi\u015bci. Powinni\u015bmy uczy\u0107 si\u0119 tych reakcji z historii, ona wci\u0105\u017c si\u0119 odnawia.<\/span><\/p>\n

Jak z tym odnawianiem walczy\u0107? Kultywowaniem pami\u0119ci i pisaniem ksi\u0105\u017cek?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Moje przemy\u015blenia na ten temat radykalnie si\u0119 zmieni\u0142y. Pisz\u0105c \u201eOcalonych z XX wieku\u201d, wierzy\u0142em, \u017ce tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo b\u0119dziemy pami\u0119ta\u0107 o wszystkim, co si\u0119 zdarzy\u0142o, taki dramat si\u0119 nie powt\u00f3rzy. Dzi\u015b uwa\u017cam to za intelektualny infantylizm; gdybym mia\u0142 w\u00f3wczas racj\u0119, nie wydarzy\u0142yby si\u0119 rzezie na Ba\u0142kanach, w Rwandzie czy innych miejscach.<\/span><\/p>\n

W \u201eOskar\u017cam Auschwitz. Opowie\u015bci rodzinne\u201d nie chcia\u0142em ju\u017c zbawia\u0107 \u015bwiata, tylko pokaza\u0107 tym, kt\u00f3rzy na podtrzymywanie tej pami\u0119ci reagowali has\u0142ami \u201epo co do tego wraca\u0107?\u201d czy \u201eprzecie\u017c wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a 70 lat temu\u201d, \u017ce ta wojna trwa dalej.<\/span><\/p>\n

W \u201eKsi\u0119dze wyj\u015bcia\u201d chcia\u0142em ju\u017c tylko odda\u0107 g\u0142os tym, kt\u00f3rych historie nie zosta\u0142y opowiedziane, cho\u0107 powinny. Nie my\u015bla\u0142em ju\u017c o czytelniku, tylko o moich rozm\u00f3wcach.<\/span><\/p>\n

Sk\u0105d zatem przej\u015bcie w \u201eRejwachu\u201d od rozm\u00f3w do opowiada\u0144?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Potrzebowa\u0142em opowiedzie\u0107 to swoimi s\u0142owami. W projektach dokumentalnych, jakimi by\u0142y wcze\u015bniejsze ksi\u0105\u017cki, nie mia\u0142em takiej mo\u017cliwo\u015bci. By\u0142em wierny wypowiedziom moich rozm\u00f3wc\u00f3w, bo tak w\u0142a\u015bnie powinno si\u0119 spisywa\u0107 rozmowy. Wiedzia\u0142em jednak, \u017ce gdybym sam mia\u0142 opowiedzie\u0107 te historie, to zrobi\u0142bym to inaczej. \u201eRejwach\u201d da\u0142 mi t\u0119 wolno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\u201eRejwach\u201d znalaz\u0142 si\u0119 na li\u015bcie ksi\u0105\u017cek nominowanych do tegorocznej nagrody Nike. Gdy w zesz\u0142ym roku nagrod\u0119 zdoby\u0142 reporta\u017c \u201e\u017beby nie by\u0142o \u015blad\u00f3w\u201d, w laudacji Tomasz Fia\u0142kowski powiedzia\u0142, \u017ce to m.in. wynik aktualno\u015bci ksi\u0105\u017cki \u0141azarewicza w kontek\u015bcie dzisiejszej sytuacji politycznej. My\u015bli pan, \u017ce \u201eRejwach\u201d ma szans\u0119 na wygran\u0105 z tych samych powod\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ksi\u0105\u017cka z pewno\u015bci\u0105 wpisa\u0142a si\u0119 w ducha bie\u017c\u0105cych zdarze\u0144. Nie mog\u0142em tego precyzyjnie przewidzie\u0107, podejmuj\u0105c si\u0119 pracy nad ni\u0105. W kwestii nagrody \u2013 prosz\u0119 mi wierzy\u0107, to \u017cadna kokieteria \u2013 bardzo si\u0119 ciesz\u0119 z nominacji. \u201eRejwach\u201d to m\u00f3j prozatorski debiut, bardzo cienka ksi\u0105\u017ceczka.<\/span><\/p>\n

W obj\u0119to\u015bci \u2013 mam nadziej\u0119, \u017ce w tre\u015bci ju\u017c nie.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pu\u015bci\u0142y tamy plugastwa. Polski antysemityzm wstaje z kolan Zuzanna Kowalczyk Miko\u0142aj Grynberg (MARCIN ST\u0118PIE\u0143) Po katastrofie zawsze si\u0119 wydaje, \u017ce wydarzy\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 z\u0142a, by przekona\u0107 ludzi do rozs\u0105dku. Ale \u017bydzi s\u0142yszeli i s\u0142ysz\u0105: “To Hitler z wami nie sko\u0144czy\u0142?” Miko\u0142aj Grynberg\u00a0\u2013 pisarz, fotograf. Jego zbi\u00f3r opowiada\u0144 \u201eRejwach\u201d zosta\u0142 nominowany do tegorocznej Nagrody Literackiej \u201eNike\u201d. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62440"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62440"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62515,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62440\/revisions\/62515"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}