{"id":62901,"date":"2018-07-30T17:09:53","date_gmt":"2018-07-30T15:09:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=62901"},"modified":"2018-07-27T13:24:00","modified_gmt":"2018-07-27T11:24:00","slug":"30-09-21","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=62901","title":{"rendered":"\u017bydowska autonomia?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u017bydowska autonomia? Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska w Polsce w pierwszych latach po II wojnie \u015bwiatowej<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MAGDALENA SEMCZYSZYN<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

[Zdj\u0119cie pochodzi z zasob\u00f3w Archiwum IPN]<\/em><\/span><\/p>\n

W wyniku II wojny \u015bwiatowej diametralnej zmianie uleg\u0142a struktura narodowo\u015bciowa Polski. W wyniku eksterminacji i wyw\u00f3zek, a tak\u017ce zmiany granic wielonarodowo\u015bciowy kraj zamieni\u0142 si\u0119 w pa\u0144stwo jednorodne etnicznie. Szczeg\u00f3lnie do\u015bwiadczeni zostali polscy \u017bydzi. Zag\u0142ad\u0119 prze\u017cy\u0142o zaledwie oko\u0142o 240 tys. z 3,3 mln \u017cydowskich obywateli II RP. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ocala\u0142a na terenach ZSRR. Tylko niewielka garstka przetrwa\u0142a okupacj\u0119 w partyzantce, na tzw. aryjskich papierach i w obozach.<\/span><\/p>\n

Wiosn\u0105 1945 r. ocalali z Zag\u0142ady zacz\u0119li nazywa\u0107 samych siebie biblijnym terminem Szerit ha\u2019Pleta \u2013 ocala\u0142e ostatki (1Krn 4,43). Ich po\u0142o\u017cenie w Europie nazajutrz po wojnie by\u0142o niezwykle trudne. Znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 straci\u0142a bliskich i dom. Wielu \u017byd\u00f3w przebywa\u0142o w obozach dla DP (Displaced Persons<\/em>) w strefach okupacyjnych Niemiec, oczekuj\u0105c na mo\u017cliwo\u015b\u0107 emigracji do Palestyny, USA lub Kanady. Panowa\u0142a atmosfera tymczasowo\u015bci i niepewno\u015bci co do dalszego losu. Po traumie zag\u0142ady nic nie mog\u0142o by\u0107 ju\u017c takie samo.<\/span><\/p>\n

Podobne odczucia towarzyszy\u0142y \u017bydom w Polsce. Do ko\u0144ca lipca 1946 r., na podstawie porozumienia o ewakuacji obywateli polskich, z ZSRR do kraju wr\u00f3ci\u0142o oko\u0142o 136 tys. \u017byd\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a osiedlona na Dolnym \u015al\u0105sku i w Szczecinie. To tu, na Ziemiach Zachodnich, zacz\u0119to wkr\u00f3tce lansowa\u0107 koncepcj\u0119 odbudowy \u017cydowskiego \u017cycia w Polsce. \u201eWr\u00f3cili\u015bmy do kraju r\u00f3\u017cnymi drogami [\u2026]. Niestety na miejscu nie znale\u017ali\u015bmy naszych najbli\u017cszych, o kt\u00f3rych tragicznym losie w okresie okupacji dochodzi\u0142y do nas wie\u015bci i co do kt\u00f3rych ka\u017cdy z nas \u017cywi\u0142 na dnie duszy iskierk\u0119 nadziei, jak r\u00f3wnie\u017c nie znale\u017ali\u015bmy niczego z naszego dorobku materialnego z lat przedwojennych [\u2026]. Tak, stara ksi\u0119ga, ksi\u0119ga naszej przesz\u0142o\u015bci jest dla nas zamkni\u0119ta. Musimy wszystko budowa\u0107 od nowa, musimy organizowa\u0107 sobie nowe \u017cycie w nowej, demokratycznej Polsce\u201d \u2013 pisano w lipcu 1946 r. w pierwszym numerze \u00bbTygodnika Informacyjnego. Organu Wojew\u00f3dzkiego Komitetu \u017byd\u00f3w Polskich w Szczecinie\u201d.<\/span><\/p>\n

Nowe \u017cycie<\/strong><\/p>\n

Pierwsi z pomys\u0142em stworzenia \u201e\u017cydowskiego osiedla\u201d (jidisz: jidiszer jiszew) na Dolnym \u015al\u0105sku wyst\u0105pili byli wi\u0119\u017aniowie obozu Gross-Rosen i jego licznych filii. Obozy na Dolnym \u015al\u0105sku prze\u017cy\u0142o oko\u0142o 6 tys. polskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy po wyzwoleniu skupili si\u0119 w komitetach powstaj\u0105cych spontanicznie m.in. w Wa\u0142brzychu, Rychbachu (Dzier\u017coniowie), K\u0142odzku, Legnicy, Pieszycach i Bielawie. Tylko nieliczni ocaleni powr\u00f3cili do dawnych miejsc zamieszkania. Wi\u0119kszo\u015b\u0107, po kr\u00f3tkiej wizycie w rodzinnych stronach, wraca\u0142a na Zach\u00f3d, za\u0142amana wie\u015bciami o \u015bmierci bliskich i zniech\u0119cona bezskutecznymi pr\u00f3bami odzyskania mienia. W kolejnych miesi\u0105cach 1945 r. na teren Dolnego \u015al\u0105ska nap\u0142ywali tak\u017ce \u017bydzi z innych rejon\u00f3w Polski. W czerwcu 1945 r. w Dzier\u017coniowie powo\u0142ano Wojew\u00f3dzki Komitet \u017byd\u00f3w Dolnego \u015al\u0105ska (WK\u017b). Wkr\u00f3tce jego przedstawiciele wystosowali do Ministerstwa Administracji Publicznej (MAP) \u201eMemoria\u0142 w sprawie osiedlenia si\u0119 \u017byd\u00f3w na obszarze Dolnego \u015al\u0105ska\u201d, w kt\u00f3rym znalaz\u0142y si\u0119 konkretne postulaty dotycz\u0105ce budowy \u201e\u017cydowskiego osiedla\u201d na tych terenach. Za miejscem przemawia\u0142y zar\u00f3wno argumenty emocjonalne, jak i polityczne. Odrodzenie si\u0119 szcz\u0105tk\u00f3w \u017cydowskiego \u015bwiata na poniemieckich ziemiach mia\u0142o wymiar symboliczny. \u201eWskazanym jest \u2013 pisano w jednym ze sprawozda\u0144 komitetu w Bielawie \u2212 \u017ceby w\u0142a\u015bnie tutaj, gdzie \u017bydzi byli ujarzmieni, harowali, tracili swoje zdrowie i si\u0142y dla innych, tworzyli teraz jako wolni, odrodzeni ludzie, nowe \u017cycie\u201d. Pomys\u0142 zyska\u0142 poparcie ministra Edwarda Ochaba, w\u0142adz Centralnego Komitetu \u017byd\u00f3w Polskich (CK\u017bP) oraz Komitetu Organizacyjnego \u017byd\u00f3w Polskich w Moskwie.<\/span><\/p>\n

Koncepcje w\u0142adz komunistycznych<\/strong><\/span><\/p>\n

Stosunek w\u0142adz komunistycznych w Polsce do ludno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142 skomplikowany i zmienia\u0142 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od sytuacji politycznej i aktualnej linii ZSRR w sprawie palesty\u0144skiej. W pierwszych kilku latach po wojnie zwyci\u0119\u017cy\u0142a koncepcja \u017cydowskiego osadnictwa. Przychylny stosunek w\u0142adz do ludno\u015bci \u017cydowskiej wynika\u0142 z pragmatyzmu. Odradzaj\u0105ce si\u0119 \u017cycie \u017cydowskie w Polsce z jednej strony stanowi\u0142o realizacj\u0119 zapowiedzi zawartej w manife\u015bcie PKWN (\u201e\u017bydom po bestialsku t\u0119pionym przez okupanta zapewniona zostanie odbudowa ich egzystencji oraz prawne i faktyczne r\u00f3wnouprawnienie\u201d), z drugiej za\u015b mia\u0142o legitymizowa\u0107 rzekomo demokratyczny, walcz\u0105cy z antysemickimi uprzedzeniami charakter nowych rz\u0105d\u00f3w nad Wis\u0142\u0105 w oczach Zachodu. Dla w\u0142adz komunistycznych inicjatywa by\u0142ych \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 szerszego planu dotycz\u0105cego zasiedlenia Ziem Zachodnich. Stanowi\u0142a zarazem remedium na problem zwi\u0105zany z tzw. repatriacj\u0105 polskich \u017byd\u00f3w z teren\u00f3w ZSRR. W gremiach kierowniczych PPR pojawi\u0142o si\u0119 kilka koncepcji dotycz\u0105cych \u017cydowskiego osadnictwa. Wszystkie dotyczy\u0142y teren\u00f3w poniemieckich. Latem 1945 r. w planach MAP brano pod uwag\u0119 tereny Dolnego \u015al\u0105ska lub Prus Wschodnich (Warmia i Mazury). Tocz\u0105ce si\u0119 przez kolejne miesi\u0105ce spory dotyczy\u0142y przede wszystkim sposobu rozlokowania repatriant\u00f3w \u017cydowskich. Czy tworzy\u0107 zwarte skupiska \u017cydowskie, czy te\u017c \u2013 jak nalega\u0142y m.in. w\u0142adze w Szczecinie \u2013 rozproszy\u0107 przyby\u0142ych, tak aby zerwa\u0107 z tradycj\u0105 \u017cydowskich kwarta\u0142\u00f3w. Na forum Frakcji PPR przy CK\u017bP dzia\u0142acze z Dzier\u017coniowa wypowiadali si\u0119 stanowczo za stworzeniem na poniemieckich terenach jednego o\u015brodka \u017cydowskiego.<\/span><\/p>\n

O wyborze Ziem Zachodnich zadecydowa\u0142o kilka czynnik\u00f3w. Po pierwsze, warunki materialne \u2212 opuszczone przez Niemc\u00f3w mieszkania, gospodarstwa rolne i fabryki. Po drugie, zwarte osadnictwo w du\u017cych skupiskach miejskich mia\u0142o by\u0107 gwarancj\u0105 bezpiecze\u0144stwa osadnik\u00f3w \u017cydowskich. Liczono, \u017ce na \u201eneutralnym\u201d obszarze zniknie problem spor\u00f3w o mienie pozostawione w czasie wojny i przej\u0119te nast\u0119pnie przez s\u0105siad\u00f3w lub znacjonalizowane. Nowe tereny i brak bli\u017cszych wi\u0119zi pomi\u0119dzy osadnikami przyby\u0142ymi z r\u00f3\u017cnych stron przedwojennej Polski w znacznym stopniu niwelowa\u0142y tak\u017ce problem nastroj\u00f3w antysemickich (kt\u00f3re, notabene, nowa w\u0142adza przypisywa\u0142a tylko swoim politycznym przeciwnikom, \u201espadkobiercom sanacyjnej Polski\u201d i podziemiu poakowskiemu). Niemniej wa\u017cny okaza\u0142 si\u0119 wymiar propagandowy \u2212 po kl\u0119sce III Rzeszy \u017bydzi masowo przyje\u017cd\u017cali na ziemie, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 symbolem historycznego rewan\u017cu. Pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c opinie, \u017ce ocaleni na terenach ZSRR, na og\u00f3\u0142 postrzegani jako przychylni nowej w\u0142adzy (w przeciwie\u0144stwie do sporej cz\u0119\u015bci polskich osadnik\u00f3w), b\u0119d\u0105 stanowi\u0107 podstaw\u0119 kadrow\u0105 dla dzia\u0142alno\u015bci PPR i budowy struktur administracyjnych na Ziemiach Zachodnich. Ponadto has\u0142o budowy \u017cydowskiego osiedla w kraju by\u0142o g\u0142\u00f3wnym argumentem przeciwko emigracji, do kt\u00f3rej nawo\u0142ywali syjoni\u015bci.<\/span><\/p>\n

W styczniu 1946 r. przedstawiciel Agencji \u017bydowskiej, Mosze Iszaj, w jednym z list\u00f3w pisa\u0142 na temat planu osadnictwa repatriant\u00f3w \u017cydowskich na Ziemiach Zachodnich: \u201eMo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to taki plan polskiego Birobid\u017canu [\u2026]. Powstanie odosobniona i wyobcowana enklawa \u017cydowska \u2013 taka \u017cydowska wyspa po\u015br\u00f3d nie-\u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy nigdy nie pa\u0142ali wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 do \u017byd\u00f3w\u201d. Istotnie, pomys\u0142 budowy \u201e\u017cydowskich osiedli\u201d na Dolnym \u015al\u0105sku przywodzi\u0142 na my\u015bl koncepcj\u0119 istniej\u0105cej w latach 30-tych XX wieku Autonomicznej \u017bydowskiej Republiki Socjalistycznej w Birobid\u017canie na Dalekim Wschodzie. Oba eksperymentalne przedsi\u0119wzi\u0119cia \u0142\u0105czy\u0142 sprzeciw wobec emigracyjnych d\u0105\u017ce\u0144 syjonist\u00f3w i propagandowy cel \u2212 stworzenie \u201esocjalistycznego \u017byda\u201d. W przeciwie\u0144stwie do Iszaja w\u0142adze w kraju liczy\u0142y na pozytywne rezultaty przedsi\u0119wzi\u0119cia. Dostosowanie nowej, \u201e\u017cydowskiej ulicy\u201d do socjalistycznych warunk\u00f3w i integracja ludno\u015bci \u017cydowskiej z polskim spo\u0142ecze\u0144stwem mia\u0142y dokona\u0107 si\u0119, zgodnie z duchem czasu, m.in. poprzez pojawienie si\u0119 \u017byd\u00f3w w takich ga\u0142\u0119ziach gospodarki, jak: g\u00f3rnictwo, rolnictwo i przemys\u0142 ci\u0119\u017cki.<\/span><\/p>\n

Reglamentowana autonomia<\/strong><\/p>\n

Od stycznia do lipca 1946 r. na Dolny \u015al\u0105sk przyby\u0142o prawie 87 tys. \u017cydowskich repatriant\u00f3w z ZSRR. Najwi\u0119cej os\u00f3b rozlokowano we Wroc\u0142awiu, Dzier\u017coniowie, Wa\u0142brzychu, Bielawie, Legnicy i K\u0142odzku. Ju\u017c w kwietniu pojawi\u0142y si\u0119 problemy z rozlokowaniem kolejnych transport\u00f3w, st\u0105d te\u017c \u2212 decyzj\u0105 w\u0142adz \u2212 30 tys. os\u00f3b skierowano do Szczecina. Przez chwil\u0119 \u017bydzi stanowili przesz\u0142o 40% mieszka\u0144c\u00f3w tego miasta.<\/span><\/p>\n

Ziemie Zachodnie, poza \u0141odzi\u0105 i G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem, sta\u0142y si\u0119 miejscem najwi\u0119kszego skupiska ocalonych z zag\u0142ady. Na Dolnym \u015al\u0105sku osadnictwo obj\u0119\u0142o 42 miejscowo\u015bci (33% og\u00f3\u0142u ludno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce). W Dzier\u017coniowie i Bielawie \u017bydzi byli w wi\u0119kszo\u015bci, przywodz\u0105c na my\u015bl przedwojenne, kresowe sztetle. Jednak teraz \u2212 po traumie zag\u0142ady i w nowej, socjalistycznej rzeczywisto\u015bci \u2212 wszystko mia\u0142o by\u0107 inne.<\/span><\/p>\n

Pomimo trudno\u015bci organizacyjnych i emigracyjnej agitacji syjonist\u00f3w entuzja\u015bci, tacy jak Jakub Egit (przewodnicz\u0105cy WK\u017b na Dolnym \u015al\u0105sku) czy Szymon Zachariasz (Frakcja PPR przy CK\u017bP), zapewniali, \u017ce mo\u017cliwa jest nie tylko odbudowa \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci, ale tak\u017ce zmiana tradycyjnego modelu \u017cycia \u201ena \u017cydowskiej ulicy\u201d. R\u00f3wnouprawnienie \u017byd\u00f3w na polu zawodowym mia\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 integracji z reszt\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa oraz zerwaniu z historyczn\u0105 spu\u015bcizn\u0105. St\u0105d szczeg\u00f3lnie no\u015bne has\u0142o produktywizacji ludno\u015bci \u017cydowskiej \u2212 otwarcia jej na nowe zawody, niewyst\u0119puj\u0105ce do tej pory w \u017cydowskiej tradycji, kojarzonej zazwyczaj z handlem i rzemios\u0142em. Dobitnym przyk\u0142adem tych przemian by\u0142y \u017cydowskie sp\u00f3\u0142dzielnie zawodowe rozsiane na Dolnym \u015al\u0105sku i Pomorzu Zachodnim. W 1947 r. istnia\u0142o ju\u017c ponad sto tego typu plac\u00f3wek.<\/span><\/p>\n

Mocnym akcentem produktywizacji by\u0142o osiedlenie cz\u0119\u015bci przyby\u0142ych repatriant\u00f3w \u017cydowskich w kolektywach rolniczych. \u201eMa to wielkie znaczenie moralne \u2013 pisano na \u0142amach prasy \u2212 zwalczaj\u0105c przes\u0105d, jakoby \u017byd nie mo\u017ce by\u0107 rolnikiem\u201d. Nag\u0142a\u015bniano tak\u017ce inne akcje, takie jak np. przyj\u0119cie kilkuset \u017byd\u00f3w do pracy w \u015bl\u0105skich kopalniach lub powo\u0142anie \u017cydowskiej sp\u00f3\u0142dzielni rybackiej w Trzebiatowie. \u017bydzi uzyskali nieograniczony dost\u0119p do szk\u00f3\u0142, uczelni i pracy w administracji, jednak w uj\u0119ciu propagandowym \u201e\u017cydowskie osiedle\u201d tworzyli przede wszystkim robotnicy. Ten zamys\u0142 dobrze oddaj\u0105 kadry powsta\u0142ego w 1947 r. w wytw\u00f3rni \u201eKinor\u201d filmu dokumentalnego\u00a0Jidiszer Jiszew in Niderszlezje<\/em>\u00a0(\u201e\u017bydowskie osiedle na Dolnym \u015al\u0105sku\u201d). Znale\u017ali si\u0119 na nich m.in. \u017bydzi-g\u00f3rnicy pracuj\u0105cy w kopalni \u201eBoles\u0142aw Chrobry\u201d w Wa\u0142brzychu, robotnicy dzier\u017coniowskich i wroc\u0142awskich sp\u00f3\u0142dzielni oraz u\u015bmiechni\u0119ci rolnicy.<\/span><\/p>\n

Do 1949 r. oficjalny kurs polityki komunist\u00f3w wobec ludno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142 do\u015b\u0107 liberalny. Szereg inicjatyw kulturalnych, gospodarczych i politycznych sprawi\u0142o, \u017ce \u017bydzi \u2013 w przeciwie\u0144stwie do innych mniejszo\u015bci narodowych \u2013 uzyskali namiastk\u0119 autonomii narodowo-kulturalnej. Wyj\u0105tkowym zjawiskiem by\u0142a legalna dzia\u0142alno\u015b\u0107 a\u017c o\u015bmiu \u017cydowskich partii politycznych (w tym wi\u0119kszo\u015bci o profilu syjonistycznym). Na Ziemiach Zachodnich otwarto setki instytucji wyst\u0119puj\u0105cych pod \u017cydowskimi szyldami: szko\u0142y, domy dziecka, k\u00f3\u0142ka dramatyczne, kluby sportowe, kibuce, redakcje gazet i wydawnictwa. We Wroc\u0142awiu dzia\u0142a\u0142 Teatr \u017bydowski, w Wa\u0142brzychu Szpital \u017bydowski im. Dawida Guzika, a w samym Szczecinie 26 sp\u00f3\u0142dzielni produkcyjnych i 7 kibuc\u00f3w. \u017bycie religijne zosta\u0142o uj\u0119te w ramy moj\u017ceszowych kongregacji wyznaniowych. Ponadto istnia\u0142o ciche przyzwolenie na dzia\u0142alno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowych organizacji \u017cydowskich oraz emisariuszy palesty\u0144skich, werbuj\u0105cych m\u0142odzie\u017c w szeregi syjonistycznych partii oraz organizuj\u0105cych nielegaln\u0105 emigracj\u0119. W Bolkowie na Dolnym \u015al\u0105sku w latach 1947-1948 dzia\u0142a\u0142 ob\u00f3z szkoleniowy Hagany, kt\u00f3ry uko\u0144czy\u0142o przynajmniej oko\u0142o 2000 os\u00f3b, skierowanych nast\u0119pnie do Palestyny. Wszystko to \u015bwiadczy\u0142o o sporym pragmatyzmie w\u0142adz. Z jednej strony has\u0142o \u017cydowskiego osadnictwa w kraju, z drugiej \u2013 nieoficjalne wsparcie dla organizacji syjonistycznych d\u0105\u017c\u0105cych do emigracji sz\u0142y w parze ze strategi\u0105 Stalina, licz\u0105cego w pierwszych latach po wojnie na budow\u0119 na Bliskim Wschodzie pa\u0144stwa \u017cydowskiego zorientowanego prosowiecko.<\/span><\/p>\n

Exodus<\/strong><\/span><\/p>\n

Za\u0142amanie osadnictwa \u017cydowskiego na Ziemiach Zachodnich nast\u0105pi\u0142o latem 1946 r. W wyniku pogromu w Kielcach (4 lipca 1946 r.) zapanowa\u0142a panika, kt\u00f3ra zaowocowa\u0142a masow\u0105 emigracj\u0105 ludno\u015bci \u017cydowskiej na Zach\u00f3d. Wyje\u017cd\u017cano g\u0142\u00f3wnie z pomoc\u0105 dzia\u0142aczy nielegalnej syjonistycznej organizacji Bricha (hebr. ucieczka), kt\u00f3rej struktury istnia\u0142y w Polsce od 1944 r. Wa\u017cnymi punktami przerzutowymi Brichy by\u0142y: Szczecin, K\u0142odzko, Mierosz\u00f3w, Zgorzelec, \u017bary, Kudowa. W wyniku wydarze\u0144 w Kielcach dosz\u0142o do nieformalnego porozumienia pomi\u0119dzy najwy\u017cszymi w\u0142adzami w kraju i syjonistami, organizuj\u0105cymi nielegaln\u0105 emigracj\u0119. Na jego podstawie otwarto dla \u017byd\u00f3w polsko-czechos\u0142owackie przej\u015bcia graniczne w Kudowie i Mieroszowie. Tylko w lipcu-wrze\u015bniu 1946 r. przez odcinek dolno\u015bl\u0105ski wyemigrowa\u0142o 68 680 \u017byd\u00f3w, a kolejne 23 520 nielegalnie opu\u015bci\u0142o kraj przez Szczecin. Granic\u0119 z Czechos\u0142owacj\u0105 przekracza\u0142o codziennie kilkana\u015bcie grup licz\u0105cych \u0142\u0105cznie 500-800 os\u00f3b. Teren w rejonie K\u0142odzka, Kudowy i Wa\u0142brzycha przypomina\u0142 koczownicze obozowiska, w kt\u00f3rych \u017bydzi oczekiwali na dogodny moment dla przekroczenia granicy. Szlaki wiod\u0142y do Nachodu i dalej poci\u0105giem do Cheb i Asch \u2212 miasteczek po\u0142o\u017conych blisko granicy czechos\u0142owacko-niemieckiej. Dalej emigruj\u0105cy udawali si\u0119 do licznych oboz\u00f3w DP, sk\u0105d pr\u00f3bowali przedosta\u0107 si\u0119 do Palestyny.<\/span><\/p>\n

Stan taki trwa\u0142 do prze\u0142omu 1946\/1947 r., gdy komunistyczne w\u0142adze w Warszawie, pod naciskiem dyplomacji brytyjskiej (Wielka Brytania sprawowa\u0142a w\u00f3wczas mandat nad Palestyn\u0105), zdecydowa\u0142y si\u0119 zamkn\u0105\u0107 granic\u0119. Z pomoc\u0105 Brichy do ko\u0144ca trwania tajnej umowy Polsk\u0119 opu\u015bci\u0142o oko\u0142o 140 tys. \u017byd\u00f3w. Wiosn\u0105 1947 r. na Dolnym \u015al\u0105sku znajdowa\u0142o si\u0119 oko\u0142o 52 tys. ludno\u015bci \u017cydowskiej (47% og\u00f3\u0142u w kraju), w Szczecinie ju\u017c tylko 6 tys. os\u00f3b (6,8%). Kolejne dwa lata by\u0142y dla pozostaj\u0105cej w kraju spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej okresem normalizacji, jednak wydarzenia w Kielcach i masowy exodus zniweczy\u0142y marzenia tych, kt\u00f3rzy uwierzyli w mo\u017cliwo\u015b\u0107 budowy \u201e\u017cydowskiego osiedla\u201d w Polsce.<\/span><\/p>\n

rekomendowa\u0142: Leon Rozenbaum<\/em><\/span>
\n\"\"<\/p>\n

Koniec iluzji<\/span><\/strong><\/p>\n

Od 1948 r. kurs polityki ZSRR wobec powsta\u0142ego pa\u0144stwa Izrael ulega\u0142 stopniowo zmianie, ewoluuj\u0105c ku otwartej wrogo\u015bci i walce z syjonizmem. Wielka polityka skutkowa\u0142a stopniowym ograniczaniem \u017bydom mo\u017cliwo\u015bci swobodnego rozwoju w powojennej Polsce. Pod koniec lat 40-tych koncepcja \u201e\u017cydowskiego osiedla\u201d na Ziemiach Zachodnich sta\u0142a si\u0119 niewygodnym epizodem. Jej wielki zwolennik, Jakub Egit, w swoich wspomnieniach zatytu\u0142owanych Grand Ilusion (\u201eWielka iluzja\u201d) wspomina\u0142, \u017ce pierwszym zwiastunem tych zmian by\u0142a sprawa wycofania ekspozycji po\u015bwi\u0119conej \u015bl\u0105skim \u017bydom, kt\u00f3ra w 1948 r. mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy Ziem Odzyskanych. Wizytuj\u0105cy wystaw\u0119 pracownik wroc\u0142awskiego UB w nast\u0119puj\u0105cych s\u0142owach zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do czuwaj\u0105cego nad ca\u0142o\u015bci\u0105 prac Egita: \u201eTowarzyszu Egit, wam si\u0119 wydaje, \u017ce jeste\u015bcie w Izraelu. Ten pawilon by\u0142by odpowiedni w Tel Awiwie, ale tu jest Polska\u201d. Wkr\u00f3tce dzia\u0142acz us\u0142ysza\u0142 zarzuty o nacjonalizm, propagowanie \u017cydowskiej odr\u0119bno\u015bci i\u2026 pr\u00f3b\u0119 uczynienia z Dolnego \u015al\u0105ska drugiego Izraela. W 1949 r. kierownictwo PPR podj\u0119\u0142o szereg decyzji maj\u0105cych na celu likwidacj\u0119 lub upa\u0144stwowienie instytucji i plac\u00f3wek \u017cydowskich. Zdelegalizowano wszystkie \u017cydowskie partie i organizacje spo\u0142eczne, zezwolono tak\u017ce na kolejn\u0105 akcj\u0119 emigracyjn\u0105 (1949\/1950). Odg\u00f3rnie zarz\u0105dzone dzia\u0142ania po\u0142o\u017cy\u0142y kres autonomii \u201e\u017cydowskiej ulicy\u201d. Z roku na rok coraz mniejsz\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 na Ziemiach Zachodnich ostatecznie rozproszy\u0142y kolejne fale szykan i emigracji. Symbolicznym ko\u0144cem powojennego \u017cycia \u017cydowskiego w Polsce sta\u0142 si\u0119 Marzec 1968 r.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bydowska autonomia? Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska w Polsce w pierwszych latach po II wojnie \u015bwiatowej MAGDALENA SEMCZYSZYN [Zdj\u0119cie pochodzi z zasob\u00f3w Archiwum IPN] W wyniku II wojny \u015bwiatowej diametralnej zmianie uleg\u0142a struktura narodowo\u015bciowa Polski. W wyniku eksterminacji i wyw\u00f3zek, a tak\u017ce zmiany granic wielonarodowo\u015bciowy kraj zamieni\u0142 si\u0119 w pa\u0144stwo jednorodne etnicznie. Szczeg\u00f3lnie do\u015bwiadczeni zostali polscy \u017bydzi. Zag\u0142ad\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62901"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62901"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62901\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62907,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62901\/revisions\/62907"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62901"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62901"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62901"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}