{"id":63084,"date":"2018-08-06T17:09:51","date_gmt":"2018-08-06T15:09:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=63084"},"modified":"2018-08-06T13:36:09","modified_gmt":"2018-08-06T11:36:09","slug":"10-09-29","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=63084","title":{"rendered":"Polskie Pa\u0144stwo Podziemne i \u017bydzi w czasie II wojny \u015bwiatowej."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Polskie Pa\u0144stwo Podziemne i \u017bydzi w czasie II wojny \u015bwiatowej. Na pytanie: “Jak by\u0142o?”, rzetelny historyk odpowie: “To zale\u017cy”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Dawid Warszawski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Joshua D. Zimmerman w ksi\u0105\u017cce “Polskie Pa\u0144stwo Podziemne i \u017bydzi w czasie II wojny \u015bwiatowej” pokazuje, jak\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu polityki podziemia wobec \u017byd\u00f3w odegra\u0142y postawy i pogl\u0105dy obu komendant\u00f3w g\u0142\u00f3wnych AK.<\/strong><\/p>\n

\u201ePolskie Pa\u0144stwo Podziemne i \u017bydzi w czasie II wojny \u015bwiatowej\u201d<\/i><\/b>
\nJoshua D. Zimmerman, przek\u0142ad Magdalena Maci\u0144ska<\/i>
\nPWN 2018<\/i><\/p>\n

Na pytanie: \u201eJak by\u0142o?\u201d, rzetelny historyk odpowie: \u201eTo zale\u017cy\u201d. Od miejsca, czasu, ludzkich postaw, od zewn\u0119trznych czynnik\u00f3w, kt\u00f3rych dzi\u015b mo\u017cemy nie by\u0107 \u015bwiadomi albo kt\u00f3rych nie byli \u015bwiadomi ci, kt\u00f3rzy im ulegali. Ta z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 historycznych zale\u017cno\u015bci czyni badanie przesz\u0142o\u015bci tak trudnym, a zarazem tak fascynuj\u0105cym. Sprawia te\u017c, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny czytelnik na odpowied\u017a historyka reaguje czasem irytacj\u0105: \u201e\u017be \u00bbto zale\u017cy\u00ab, to ja sam wiem. Chcia\u0142bym, \u017ceby mi kto\u015b powiedzia\u0142, czy by\u0142o tak, czy inaczej\u201d. Kiedy za\u015b historia staje si\u0119 tematem politycznego konfliktu, oczekiwania takie bywaj\u0105 formu\u0142owane, zw\u0142aszcza przez polityk\u00f3w, w j\u0119zyku kategorycznym. I, co gorsza, zdarzaj\u0105 si\u0119 historycy gotowi udzieli\u0107 r\u00f3wnie kategorycznych odpowiedzi.<\/span><\/p>\n

Joshua Zimmerman, kt\u00f3rego monografia \u201ePolskie Pa\u0144stwo Podziemne i \u017bydzi…\u201d ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem PWN, do tych akurat historyk\u00f3w nie nale\u017cy. Badaj\u0105c tak trudny i z\u0142o\u017cony temat, jak stosunek ZWZ-AK do \u017byd\u00f3w, stara\u0142em si\u0119 zachowa\u0107 obiektywizm, w tym dokona\u0107 krytycznej i obiektywnej oceny wszystkich \u017ar\u00f3de\u0142 \u2013 pisze we wprowadzeniu autor. No dobrze, temat \u201etrudny i z\u0142o\u017cony\u201d, ale przecie\u017c wnioski mog\u0105 by\u0107 proste \u2013 my\u015bli czytelnik. Troszk\u0119 mu dodaje nadziei stwierdzenie, \u017ce wykorzystane zosta\u0142y wywiady, przeprowadzone zar\u00f3wno z polskimi, jak i z \u017cydowskimi cz\u0142onkami AK. Oni przecie\u017c widzieli, jak by\u0142o, wi\u0119c powiedz\u0105, i b\u0119dzie jasne. A gdzie tam! Wywiady pozwalaj\u0105 w jeszcze wi\u0119kszym stopniu zakwestionowa\u0107 stereotypy i zniuansowa\u0107 prezentowany temat \u2013 pisze Zimmerman, najwyra\u017aniej ku irytacji cz\u0119\u015bci czytelnik\u00f3w, przekonany, \u017ce takie niuansowanie i kwestionowanie to co\u015b dobrego.<\/span><\/p>\n

Zimmerman, profesor historii Europy \u015arodowo-Wschodniej na presti\u017cowym nowojorskim Yeshiva University, sw\u0105 monografi\u0119 po angielsku wyda\u0142 w 2015 r. Wzbudzi\u0142a krytyczn\u0105 reakcj\u0119\u00a0prof. Dariusza Libionki<\/strong><\/span><\/a>, polskiego badacza tematu. Autor odpowiedzia\u0142 na jego polemik\u0119 (ca\u0142o\u015b\u0107 w \u201eZag\u0142ada\u201d nr 12, 13), zgadzaj\u0105c si\u0119 z niekt\u00f3rymi zarzutami i zmieniaj\u0105c stosownie tekst polskiego wydania. Pozostaje niekwestionowanym faktem, \u017ce jest to pierwsza naukowa monografia tematu, i to monografia niezmiernie interesuj\u0105ca. Jedn\u0105 ze zmian, kt\u00f3re Zimmerman wprowadzi\u0142, wida\u0107 ju\u017c w tytule: ameryka\u0144skie wydanie nazwane zosta\u0142o \u201ePolskie podziemie i \u017bydzi\u201d, podczas gdy autor zajmuje si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie ZWZ-AK oraz Delegatur\u0105 Rz\u0105du na Kraj. To oczywi\u015bcie sensowne, je\u015bli tematem zainteresowania jest stosunek pa\u0144stwa polskiego \u2013 czyli rz\u0105du na emigracji oraz PPP w\u0142a\u015bnie \u2013 do \u017byd\u00f3w. Z punktu widzenia badania ich los\u00f3w w okupowanej Polsce niemal ca\u0142kowite pomini\u0119cie Gwardii Ludowej-Armii Ludowej oraz Narodowych Si\u0142 Zbrojnych to, oczywi\u015bcie, du\u017cy, cho\u0107 zrozumia\u0142y brak.<\/span><\/p>\n

Jest jednak czym\u015b zdumiewaj\u0105cym, \u017ce pierwsza monografia tak wa\u017cnej dla wsp\u00f3\u0142czesnej historii Polski kwestii powsta\u0142a za granic\u0105. Nawet Norman Davies, autor \u201ePowstania \u201944\u201d, najbardziej dzi\u015b uznawanej monografii tego tematu, mia\u0142 polskich poprzednik\u00f3w. Jest niemniej zdumiewaj\u0105ce, \u017ce niemal nie ma opracowa\u0144 ustnej historii stosunku PPP do \u017byd\u00f3w; wykorzystane przez Zimmermana wywiady z zasob\u00f3w ameryka\u0144skiej Shoah Foundation tej luki ju\u017c nie zape\u0142ni\u0105. Nie oznacza to rzecz jasna, \u017ce jest to temat niezbadany: cho\u0107by prace Dariusza Libionki oraz ca\u0142ego zespo\u0142u Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w s\u0105 tu fundamentalne i autor s\u0142usznie podkre\u015bla ich znaczenie. Ale nie zmienia to w niczym tego, \u017ce jego monografia jest pierwsza i \u017ce ukazuje si\u0119 ponad 70 lat po badanych wydarzeniach. Jakby\u015bmy wcze\u015bniej nie chcieli si\u0119 czego\u015b o swojej historii dowiedzie\u0107.<\/span><\/p>\n

Tymczasem obraz, jaki maluje Zimmerman, cho\u0107 krytyczny, daleki jest od jednostronno\u015bci, co wynika oczywi\u015bcie z jego za\u0142o\u017ce\u0144 metodologicznych; niuansowanie i kwestionowanie bardzo mu si\u0119 przyda\u0142y. Pokazuje on na przyk\u0142ad, jak\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu polityki podziemia wobec \u017byd\u00f3w odegra\u0142y postawy i pogl\u0105dy obu komendant\u00f3w g\u0142\u00f3wnych AK. Gen. Stefan Grot-Rowecki, formalnie apolityczny, sympatyzowa\u0142 jednak przed wojn\u0105 z PPS i pi\u0142sudczykowska wizja Polski wielu narod\u00f3w by\u0142a mu znacznie bli\u017csza ni\u017c endecka (cho\u0107 zamach majowy pot\u0119pi\u0142 i sanatorem nie by\u0142). Tym samym pomoc dla \u017byd\u00f3w by\u0142a dla niego czym\u015b naturalnym \u2013 cz\u0119\u015bci\u0105 misji PPP \u2013 ograniczonym jedynie konspiracyjn\u0105 ekonomik\u0105 si\u0142 i \u015brodk\u00f3w. Inna rzecz, \u017ce jego rozkazy dotycz\u0105ce udzielania takiej pomocy by\u0142y przez dow\u00f3dc\u00f3w w terenie cz\u0119sto ignorowane.<\/span><\/p>\n

Aresztowanie Roweckiego w czerwcu 1943 r. sprawi\u0142o, \u017ce zabrak\u0142o go w kluczowym dla okupacyjnych los\u00f3w \u017byd\u00f3w okresie, tak zwanym III etapie Zag\u0142ady, gdy niewymordowani jeszcze przez Niemc\u00f3w \u017bydzi masowo szukali schronienia \u201epo stronie aryjskiej\u201d i spotykali si\u0119 tam ze zrozumia\u0142ym strachem, ale tak\u017ce z oboj\u0119tno\u015bci\u0105, wrogo\u015bci\u0105 i ze zdrad\u0105. Gdy na czele AK stan\u0105\u0142 gen. Tadeusz B\u00f3r-Komorowski o wyra\u017anie endeckich sympatiach \u2013 cho\u0107 nie nale\u017cy mu przypisywa\u0107 jednoznacznie antysemickich pobudek \u2013 ratowanie \u017byd\u00f3w w najlepszym razie nie by\u0142o dla niego priorytetem. Gdyby Rowecki pozosta\u0142 na czele AK, wi\u0119cej \u017byd\u00f3w mia\u0142oby szans\u0119 na ratunek.<\/span><\/p>\n

Zarazem jednak Zimmerman wiarygodnie udowadnia, \u017ce os\u0142awionego rozkazu Bora o zwalczaniu \u201eband rabunkowo-\u017cydowskich\u201d na Nowogr\u00f3dczy\u017anie nie nale\u017cy interpretowa\u0107, jak czyni\u0105 to niekt\u00f3rzy historycy, jako zgody na mordowanie \u017byd\u00f3w w og\u00f3le; by\u0142a to raczej reakcja na istotnie szerz\u0105cy si\u0119 bandytyzm, w kt\u00f3rym uczestniczyli tak\u017ce \u017bydzi. Jednocze\u015bnie B\u00f3r-Komorowski najwyra\u017aniej nie zada\u0142 sobie pytania, czy ci \u017bydzi, kt\u00f3rzy do\u0142\u0105czyli do band, mieli inne wyj\u015bcie \u2013 skoro oddzia\u0142y AK ich na og\u00f3\u0142, zw\u0142aszcza w tej cz\u0119\u015bci okupowanej Polski, nie przyjmowa\u0142y. Historyk r\u00f3wnolegle pokazuje, \u017ce wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 w pomocy okazanej w Warszawie \u017bOB \u015bwiadczy o tym, \u017ce sympatie Roweckiego te\u017c mia\u0142y granice, ale r\u00f3wnie\u017c rzetelnie analizuje, ile broni komendant AK rzeczywi\u015bcie mia\u0142 i jak m\u00f3g\u0142 ni\u0105 dysponowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Zimmerman nie zajmuje si\u0119 Jedwabnem i mordami na Podlasiu latem 1941 r., bowiem pod sowieck\u0105 okupacj\u0105 struktury PPP tam niemal nie istnia\u0142y, a pod niemieck\u0105 nie zd\u0105\u017cy\u0142y w\u00f3wczas jeszcze powsta\u0107; pope\u0142nione tam zbrodnie wykraczaj\u0105 wi\u0119c poza ramy jego tematu. Ale w rozdziale \u201eAK kieruje sw\u0105 bro\u0144 przeciwko \u017bydom\u201d szczeg\u00f3\u0142owo dokumentuje zbrodnie pope\u0142niane przez oddzia\u0142y AK, takie jak \u201eWybranieccy\u201d na Kielecczy\u017anie. Szczeg\u00f3lnie cenne w jego pracy jest zwr\u00f3cenie uwagi na mniej znane i niew\u0105tpliwie rzadsze epizody, jak w podlwowskim Hanaczowie, gdzie lokalny dow\u00f3dca AK nakaza\u0142 obron\u0119 chroni\u0105cych si\u0119 na wsi \u017byd\u00f3w razem z jej mieszka\u0144cami, a nawet utworzy\u0142 w swej jednostce \u017cydowski pluton. Relacja Leopolda Koz\u0142owskiego, \u017cyj\u0105cego nadal wybitnego krakowskiego klezmera, z\u0142o\u017cona w Shoah Foundation by\u0142a tu wa\u017cna dla ustalenia biegu wypadk\u00f3w. O ile mi wiadomo, Zimmerman by\u0142 pierwszym i jedynym badaczem, kt\u00f3ry z niej naukowo skorzysta\u0142.<\/span><\/p>\n

Na kluczowe pytanie o stosunek PPP do \u017byd\u00f3w Zimmerman odpowiada wi\u0119c: To zale\u017cy. Zale\u017cy od czasu, miejsca i ludzi \u2013 jak to w historii. Na pewno nie zadowoli tym zwolennik\u00f3w prostych odpowiedzi (cho\u0107 ewidentne zrozumienie, jakie okazuje dylematom przyw\u00f3dc\u00f3w PPP, nara\u017ca go na zarzut propolskiego przechy\u0142u). Dostarczy natomiast troch\u0119 otuchy tym, kt\u00f3rzy \u2013 jak autor tej recenzji \u2013 s\u0105 przekonani, \u017ce je\u017celi w historii nie wszystko jest jasne do ko\u0144ca, to po prostu dlatego, \u017ce nie u\u017cyto wystarczaj\u0105co mocnych reflektor\u00f3w.<\/span><\/b><\/b><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polskie Pa\u0144stwo Podziemne i \u017bydzi w czasie II wojny \u015bwiatowej. Na pytanie: “Jak by\u0142o?”, rzetelny historyk odpowie: “To zale\u017cy” Dawid Warszawski Joshua D. Zimmerman w ksi\u0105\u017cce “Polskie Pa\u0144stwo Podziemne i \u017bydzi w czasie II wojny \u015bwiatowej” pokazuje, jak\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu polityki podziemia wobec \u017byd\u00f3w odegra\u0142y postawy i pogl\u0105dy obu komendant\u00f3w g\u0142\u00f3wnych AK. \u201ePolskie Pa\u0144stwo […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63084"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63084"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63084\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63101,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63084\/revisions\/63101"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63084"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63084"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63084"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}