{"id":63347,"date":"2018-08-20T17:09:01","date_gmt":"2018-08-20T15:09:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=63347"},"modified":"2018-08-12T08:12:18","modified_gmt":"2018-08-12T06:12:18","slug":"20-09-30","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=63347","title":{"rendered":"Ch\u0142opiec, kt\u00f3rego zabito, poniewa\u017c by\u0142 \u017bydem"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Ch\u0142opiec, kt\u00f3rego zabito, poniewa\u017c by\u0142 \u017bydem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Koraszewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201eModlitwa\u201d obraz namalowany przez Abramka Koplowicza w 1943 roku.<\/em><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Abramek mia\u0142 trzyna\u015bcie lat, kiedy znalaz\u0142 si\u0119 w transporcie z \u0142\u00f3dzkiego getta do Auschwitz. Cudem ocala\u0142 zeszyt z jego wierszami. Odnalaz\u0142 go po \u015bmierci ojca Abramka syn jego drugiej \u017cony,\u00a0 Eliezer \u201cLolek\u201d Grynfeld i niestrudzenie pr\u00f3buje te wiersze ocali\u0107 od zapomnienia. Kiedy papie\u017c Franciszek odwiedzi\u0142 stolic\u0119 Izraela, czytano mu jeden z tych wierszy w Jad Waszem, chocia\u017c by\u0142oby po stokro\u0107 lepiej, gdyby te wiersze czyta\u0142y dzisiejsze nastolatki. Tak cz\u0119sto zach\u0119camy m\u0142odych ludzi do\u00a0 marze\u0144, tak bardzo chcieliby\u015bmy, \u017ceby nie tylko znali historyczne fakty, ale r\u00f3wnie\u017c rozumieli ich ludzki wymiar.<\/span><\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n

Abramek Koplowicz mia\u0142 marzenie, \u017ce kiedy\u015b obejrzy \u015bwiat, w swoim wierszu tak to opisywa\u0142:<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Jak ja mie\u0107 b\u0119d\u0119 dwadzie\u015bcia lat,<\/em>
\nZaczn\u0119 ogl\u0105da\u0107 nasz pi\u0119kny \u015bwiat.<\/em>
\nUsi\u0105d\u0119 w wielkim ptaku motorze<\/em>
\nI wznios\u0119 si\u0119 w wszech\u015bwiata przestworze.<\/em>
\nPop\u0142yn\u0119, pofrun\u0119 w \u015bwiat pi\u0119kny, daleki,<\/em>
\nPop\u0142yn\u0119, pofrun\u0119 przez morza i rzeki.<\/em>
\nChmura siostrzyc\u0105, wiatr b\u0119dzie mi bratem.<\/em>
\nSi\u0119 b\u0119d\u0119 zdumiewa\u0142 nad Nilem, Eufratem,<\/em>
\nZobacz\u0119 sfinksy i piramidy<\/em>
\nW prastarym kraju boskiej Izydy.<\/em>
\nPrzep\u0142yn\u0119 nad ogrom wody Niagary<\/em>
\nK\u0105pa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0119 w s\u0142o\u0144cu Sahary.<\/em>
\nPrzez szczyty Tybetu, co w ob\u0142okach gin\u0105,<\/em>
\nNad cudn\u0105, tajemn\u0105 mag\u00f3w krain\u0105.<\/em>
\nA wydostawszy si\u0119 spod skwar\u00f3w mocy<\/em>
\nB\u0119d\u0119 szybowa\u0142 nad lodem P\u00f3\u0142nocy.<\/em>
\nPrzefrun\u0119 nad wielk\u0105 wysp\u0105 kangur\u00f3w<\/em>
\nI nad szcz\u0105tkami Pompei mur\u00f3w.<\/em>
\nI nad \u015bwi\u0119t\u0105 Ziemi\u0105 Zakonu Starego<\/em>
\nI nad ojczyzn\u0105 Homera s\u0142ynnego.<\/em>
\nSi\u0119 b\u0119d\u0119 zdumiewa\u0142 nad pi\u0119knym \u015bwiatem –<\/em>
\nChmura siostrzyc\u0105, wiatr b\u0119dzie mi bratem.<\/em><\/p>\n

Abramek nie mia\u0142 \u017cadnych szans na to, \u017ceby to jego marzenie si\u0119 zi\u015bci\u0142o. Kiedy pisa\u0142 te wiersze, by\u0142 w \u0142\u00f3dzkim getcie, zarabiaj\u0105c na misk\u0119 zupy w warsztacie szewskim. Czasem opisywa\u0142 to \u017cycie \u017cartobliwie, chocia\u017c z innych jego zapis\u00f3w wiemy jak dobrze rozumia\u0142 powag\u0119 sytuacji i koszmar otaczaj\u0105cej go rzeczywisto\u015bci. W wierszu \u201eHej, w resorcie\u201d pisa\u0142:<\/span><\/p>\n

Hej w resorcie tam weso\u0142o,<\/em>
\nSiedz\u0105 sobie szewcy w ko\u0142o,<\/em>
\nBij\u0105 prosto, bij\u0105 krzywo, a robota wre a\u017c \u017cywo.<\/em>
\nJeden gwi\u017cd\u017ce, drugi \u015bpiewa,<\/em>
\nA pan majster si\u0119 nie gniewa,<\/em>
\nBo jak \u015bpiewa si\u0119 foxtrota,<\/em>
\nPr\u0119dzej idzie gw\u00f3\u017ad\u017a spod m\u0142ota.<\/em>
\nNasz pan majster cz\u0142ek morowy,<\/em>
\nFilozof on sobie zdrowy,<\/em>
\nJak s\u0142\u00f3wko jakie\u015b powiada,<\/em>
\nG\u0142\u0119boko w serce zapada.<\/em>
\nBij\u0105 m\u0142otki z patosem,<\/em>
\nObc\u0119gi klekoc\u0105,<\/em>
\nLe\u017c\u0105 trepy stosem,<\/em>
\nA szewcy si\u0119 poc\u0105,<\/em>
\nZa zup\u0119 co w resorcie maj\u0105.<\/em><\/p>\n

Te jego wiersze dotar\u0142y do polskiego czytelnika po raz pierwszy dopiero w 1993 roku. Wyda\u0142a je w ma\u0142ym nak\u0142adzie \u201eOficyna Bibliofil\u00f3w\u201d i dotar\u0142y do nielicznych. By\u0142y ju\u017c wtedy znane nie tylko w Izraelu, ale i we Francji.<\/span><\/p>\n

Dowiedzieli\u015bmy si\u0119 o Abramku z\u00a0artyku\u0142u<\/strong><\/span><\/a>\u00a0zaprzyja\u017anionej publicystki \u201eJerusalem Post\u201d, Sary Honig i zdumieni, \u017ce nigdy o nim nie s\u0142yszeli\u015bmy, skontaktowali\u015bmy si\u0119 z Eliezerem \u201cLolkiem\u201d Grynfeldem i dostali\u015bmy od niego zbiorek wierszy Abramka.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142gorzata, wsp\u00f3lnie z Sar\u0105 Lawson prze\u0142o\u017cy\u0142y kilka z nich na angielski (wcze\u015bniejsze t\u0142umaczenia na angielski by\u0142y z hebrajskiego, a nie z polskiego orygina\u0142u.) Te t\u0142umaczenia wierszy Abramka\u00a0opublikowa\u0142<\/strong><\/span><\/a>na swojej stronie Jerry Coyne, a tam znalaz\u0142a je ameryka\u0144ska artystka plastyczka,\u00a0Kelly Houle<\/strong><\/span><\/a>, kt\u00f3ra robi bibliofilskie wydania ksi\u0105\u017cek niezwyk\u0142ych. Poruszona tymi wierszami Kelly postanowi\u0142a wyda\u0107 wybrane wiersze Abramka w t\u0142umaczeniu na angielski, najpierw w\u00a0 60 egzemplarzach na czerpanym papierze, z jej ilustracjami i r\u0119cznie drukowane na starej, klasztornej prasie drukarskiej (potem ksi\u0105\u017cka ma ukaza\u0107 si\u0119 w normalnym nak\u0142adzie). Dostali\u015bmy ju\u017c pr\u00f3bny egzemplarz, oprawiony w p\u0142\u00f3tno i zdumiewaj\u0105co pi\u0119knie zrobiony.<\/span><\/p>\n

Kelly zamie\u015bci\u0142a na swoim Facebooku kilka zdj\u0119\u0107 zrobionych podczas pracy z t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105<\/span><\/p>\n

Tu akurat drukowany jest wiersz \u201eZegar\u201d<\/em><\/span><\/p>\n

Wisi zegar na \u015bcianie,<\/em>
\nPowoli godziny mierzy,<\/em>
\nPo k\u0105tach s\u0142ycha\u0107 cykanie,<\/em>
\nCo kwadrans g\u0142o\u015bniej uderzy.<\/em>
\nSi\u0119 obracaj\u0105 wskaz\u00f3wki,<\/em>
\nPo bia\u0142ej tarczy zegara,<\/em>
\nCo\u015b wewn\u0105trz burczy jak mr\u00f3wki,<\/em>
\nI p\u0142ynie melodja stara.<\/em>
\nBez s\u0142uchu si\u0119 lu\u017ani spr\u0119\u017cyna,<\/em>
\nK\u00f3\u0142eczka si\u0119 obracaj\u0105.<\/em>
\nJu\u017c p\u00f3\u017ana wybi\u0142a godzina,<\/em>
\nA one nie ustawaj\u0105.<\/em>
\nCzasem si\u0119 d\u0142u\u017cy minuta,<\/em>
\nZdaje si\u0119 by\u0107 wieczno\u015bci\u0105,<\/em>
\nA gdy jej potrzeba,<\/em>
\nUcieka z zawrotn\u0105 szybko\u015bci\u0105.<\/em>
\nI wisi zegar na \u015bcianie,<\/em>
\nPowoli godziny mierzy.<\/em>
\nPo k\u0105tach s\u0142ycha\u0107 cykanie,<\/em>
\nCo kwadrans g\u0142o\u015bniej uderzy.<\/p>\n

<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

O historii tych wierszy Lolek Grynfeld pisze:<\/span><\/p>\n

\u201eDopiero po \u015bmierci (ojczyma) Mendla Koplowicza (a wi\u0119c w roku 1983 \u2013 A.K.) dowiedzia\u0142em si\u0119 o dziejach jego syna Abramka. Po wojnie Mendel odnalaz\u0142 na strychu ich mieszkania w getcie zeszyt z wierszami pisanymi przez synka, fotografi\u0119 rodzinn\u0105 oraz rysunek \u017byda owini\u0119tego w ta\u0142es, modl\u0105cego si\u0119 przy arce w ubogim pokoju. Mendel oprawi\u0142 ten rysunek w ramk\u0119 i powiesi\u0142 go w pokoju, ale o zeszyciku Abramka nikomu nie powiedzia\u0142. Gdy zaj\u0105\u0142em si\u0119 badaniem czasu Zag\u0142ady, w\u015br\u00f3d rzeczy pozosta\u0142ych po Matce i Mendlu znalaz\u0142em zeszycik Abramka, a w nim pisane po polsku wiersze. [\u2026] Pierwszymi, kt\u00f3rzy uznali genialne, wszechstronne zdolno\u015bci ch\u0142opca, unicestwione przez Zag\u0142ad\u0119, byli w\u0142a\u015bnie Polacy. Polski dziennikarz Zbigniew Nowak, kt\u00f3ry mnie odwiedzi\u0142 z grup\u0105 polskich pisarzy, zareagowa\u0142 z entuzjazmem i postanowi\u0142 opublikowa\u0107 te wiersze w \u0141odzi. Znany poeta i krytyk literacki, Zbigniew Dominiak napisa\u0142 w przedmowie: \u2018Pie\u0107dziesi\u0105t lat po \u015bmierci Abramka stajemy oszo\u0142omieni wobec ogromnej straty zadanej naszej kulturze\u2019. [\u2026]<\/p>\n

Gdy opowie\u015b\u0107 o znalezionym zeszycie Abramka zyska\u0142a rozg\u0142os w miejscowej prasie, zg\u0142osi\u0142a si\u0119 znana poetka i t\u0142umaczka, Irit Amiel i prze\u0142o\u017cy\u0142a wszystkie wiersze na hebrajski.\u201d<\/p>\n


\nTo hebrajskie t\u0142umaczenie wierszy Abramka wydane zosta\u0142o przez Jad Waszem, a pierwszy egzemplarz przekazany zosta\u0142 prezydentowi Ezerowi Weizmanowi.<\/span><\/p>\n

W \u0141odzi jest ulica Abramka, jest tam r\u00f3wnie\u017c jego symboliczny gr\u00f3b, s\u0142ysza\u0142em o planach budowy jego pomnika. Czy bibliofilska ksi\u0105\u017cka Kelly Houle z wierszami Abramka Koplowicza i jej ilustracjami dotrze kiedy\u015b do polskich szk\u00f3\u0142? Ma\u0142o prawdopodobne, chocia\u017c nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce jakie\u015b wydawnictwo zdecyduje si\u0119 na wydanie jej po polsku.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ch\u0142opiec, kt\u00f3rego zabito, poniewa\u017c by\u0142 \u017bydem Andrzej Koraszewski   \u201eModlitwa\u201d obraz namalowany przez Abramka Koplowicza w 1943 roku.     Abramek mia\u0142 trzyna\u015bcie lat, kiedy znalaz\u0142 si\u0119 w transporcie z \u0142\u00f3dzkiego getta do Auschwitz. Cudem ocala\u0142 zeszyt z jego wierszami. Odnalaz\u0142 go po \u015bmierci ojca Abramka syn jego drugiej \u017cony,\u00a0 Eliezer \u201cLolek\u201d Grynfeld i niestrudzenie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63347"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63347"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63347\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63353,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63347\/revisions\/63353"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63347"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63347"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63347"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}