{"id":63470,"date":"2018-08-23T17:09:35","date_gmt":"2018-08-23T15:09:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=63470"},"modified":"2018-08-23T11:23:52","modified_gmt":"2018-08-23T09:23:52","slug":"24-09-31","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=63470","title":{"rendered":"Wielkie marzenie pana Herzla. Jak rodzi\u0142 si\u0119 syjonizm, fundament Izraela"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wielkie marzenie pana Herzla. Jak rodzi\u0142 si\u0119 syjonizm, fundament Izraela<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Dawid Warszawski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Teodor Herzl (1860-1904) podczas obrad II Kongresu Syjonistycznego w Bazylei. Herzl nie do\u017cy\u0142 wskrzeszenia pa\u0144stwa \u017cydowskiego, zmar\u0142 przedwcze\u015bnie na zapalenie p\u0142uc. W ostatniej woli poprosi\u0142, by pochowano go w Wiedniu obok ojca i \u017ceby jego cia\u0142o pozosta\u0142o tam dot\u0105d, a\u017c ‘nar\u00f3d… (Fot. Domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

Do II wojny \u015bwiatowej za\u0142o\u017cony przez wiede\u0144skiego dziennikarza Teodora Herzla ruch syjonistyczny odrzucali w \u015bwiecie \u017cydowskim prawie wszyscy: asymilatorzy, \u017bydzi religijni, a d\u0142ugo tak\u017ce socjali\u015bci. A mimo to sta\u0142 si\u0119 on fundamentem, na kt\u00f3rym \u017bydzi zbudowali po wojnie swoje pa\u0144stwo.<\/strong><\/p>\n

Kiedy 28 sierpnia 1898 r. w szwajcarskiej Bazylei rozpoczyna\u0142 swe obrady II Kongres Syjonistyczny, tw\u00f3rca ruchu Teodor Herzl m\u00f3g\u0142 to uzna\u0107 za umiarkowany sukces. Bo rok po I Kongresie, tak jak zapowiedzia\u0142, odbywa\u0142 si\u0119 drugi, i to znacznie liczniejszy. Przyjecha\u0142o 400 delegat\u00f3w, a jednym z nich by\u0142 jego ojciec przyby\u0142y z Budapesztu. Reprezentowali 913 k\u00f3\u0142 syjonistycznych z Europy i Ameryki; rok wcze\u015bniej delegat\u00f3w by\u0142o zaledwie 117.<\/span><\/p>\n

Nikt odt\u0105d nie m\u00f3g\u0142by zby\u0107 nowego ruchu jako mrzonki doktora Herzla, podobnej do jego wcze\u015bniejszego o 10 lat pomys\u0142u, by wszyscy \u017bydzi z Wiednia nawr\u00f3cili si\u0119 zbiorowo na katolicyzm w wielkiej uroczysto\u015bci pod egid\u0105 kardyna\u0142a i w ten spos\u00f3b po\u0142o\u017cyli kres antysemityzmowi. Cho\u0107 samo s\u0142owo kilka lat wcze\u015bniej jeszcze nie istnia\u0142o \u2013 uku\u0142 je w 1890 r. wiede\u0144ski publicysta Natan Birnbaum w broszurce \u201eSamoemancypacja\u201d \u2013 syjonizm sta\u0142 si\u0119 elementem rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej.<\/span><\/p>\n

Czekaj\u0105c na Mesjasza<\/strong><\/p>\n

Ale \u015bwi\u0119towa\u0107 sw\u00f3j triumf m\u00f3g\u0142, jak rok wcze\u015bniej, jedynie w Bazylei \u2013 przyjmuj\u0105cej wszystkich politycznych wyrzutk\u00f3w: polskich wychod\u017ac\u00f3w, rosyjskich anarchist\u00f3w, Francuz\u00f3w z podbitej Alzacji i pokonanej paryskiej Komuny \u2013 wi\u0119c dlaczego nie syjonist\u00f3w. I Kongres Syjonistyczny mia\u0142 si\u0119 odby\u0107 w Monachium, ale storpedowa\u0142a go tamtejsza gmina \u017cydowska, sk\u0142adaj\u0105c na policj\u0119 doniesienie o zje\u017adzie niebezpiecznych wywrotowc\u00f3w. A Bazylea za stosown\u0105 op\u0142at\u0105 udost\u0119pni\u0142a na obrady sal\u0119 miejskiego kasyna \u2013 i tak ju\u017c pozosta\u0142o (z wyj\u0105tkiem IV Kongresu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w Londynie) a\u017c do 1907 r. II Kongres nie wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 niczym szczeg\u00f3lnym \u2013 z wyj\u0105tkiem tego, \u017ce by\u0142y na nim po raz pierwszy obecne wszystkie elementy, kt\u00f3re mia\u0142y zadecydowa\u0107 o przysz\u0142o\u015bci ruchu.<\/span><\/p>\n

W obradach II Kongresu Syjonistycznego w sierpniu 1898 r. wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 400 delegat\u00f3w reprezentuj\u0105cych 913 k\u00f3\u0142 syjonistycznych z Europy i Ameryki; rok wcze\u015bniej, podczas pierwszego kongresu, delegat\u00f3w by\u0142o zaledwie 117. Nad balkonem wida\u0107 flag\u0119 ruchu syjonistycznego, kt\u00f3ra przypomina wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 flag\u0119 Izraela, ale r\u00f3\u017cni si\u0119 dwoma szczeg\u00f3\u0142ami: w \u015brodku gwiazdy Dawida umieszczony zosta\u0142 lew Judy, kt\u00f3ry stanie si\u0119 herbem Jerozolimy, a wok\u00f3\u0142 niego – siedem mniejszych gwiazd symbolizuj\u0105cych siedmiogodzinny dzie\u0144 pracy Fot. Domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Monachijscy \u017bydzi mieli powody, \u017ceby przegoni\u0107 syjonist\u00f3w. Z religijnego punktu widzenia odbudowa pa\u0144stwa \u017cydowskiego mia\u0142a nast\u0105pi\u0107 dopiero po przyj\u015bciu Mesjasza i zarazem stanowi\u0107 g\u0142\u00f3wny dow\u00f3d Jego przybycia. Pomys\u0142, by sta\u0142o si\u0119 to dzie\u0142em r\u0105k ludzkich, nie tylko wygl\u0105da\u0142 na poganianie Boga, ale te\u017c na szerzenie fa\u0142szywych wie\u015bci o nadej\u015bciu Mesjasza. Wprawdzie indywidualne powroty do Ziemi Izraela rabini uwa\u017cali za co\u015b chwalebnego, a jeden z nich, Judah Alkalai, wezwa\u0142, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na odrodzenie narodowe swej ojczystej Serbii, do \u201epowrotu do Ziemi Obiecanej i odnowienia chwa\u0142y Jerozolimy\u201d, ale po to jedynie, by tam nadal czeka\u0107 na Mesjasza.<\/span><\/p>\n

Herzl, religijnie indyferentny, na temat Mesjasza nie mia\u0142 nic do powiedzenia. Jego dzia\u0142ania by\u0142y jednak zagro\u017ceniem nie tylko dla \u017byd\u00f3w religijnych, ale te\u017c dla ich przeciwnik\u00f3w \u2013 asymilator\u00f3w \u2013 ciesz\u0105cych si\u0119 \u015bwie\u017cym i nie wsz\u0119dzie obowi\u0105zuj\u0105cym obywatelskim r\u00f3wnouprawnieniem i pragn\u0105cych wszystkim udowodni\u0107, \u017ce mog\u0105 by\u0107 tak samo dobrymi Austriakami, Niemcami, Francuzami czy Brytyjczykami jak ich chrze\u015bcija\u0144scy s\u0105siedzi.<\/span><\/p>\n

Tymczasem je\u015bli ich prawdziw\u0105 ojczyzn\u0105 mia\u0142a by\u0107 sp\u0142ache\u0107 pustyni w tureckiej Arabii, to ca\u0142y pomys\u0142 r\u00f3wnouprawnienia w Europie bra\u0142 w \u0142eb. Herzl jako popularny literat i komentator wiede\u0144skiej \u201eNeue Freie Presse\u201d sam d\u0142ugo uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za Austriaka, a wr\u0119cz m\u00f3wi\u0142, \u017ce jego najwi\u0119kszym marzeniem by\u0142aby przynale\u017cno\u015b\u0107 do pruskiej arystokracji.<\/span><\/p>\n

C\u00f3\u017c wi\u0119c si\u0119 sta\u0142o, \u017ce dokona\u0142 tak radykalnego zwrotu?<\/span><\/p>\n

Wstrz\u0105\u015bni\u0119ty Dreyfusem, a mo\u017ce Luegerem<\/strong><\/p>\n

Tw\u00f3rca syjonizmu t\u0142umaczy\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce punktem zwrotnym by\u0142y antysemickie demonstracje w Pary\u017cu podczas sprawy Dreyfusa, kt\u00f3re obserwowa\u0142 jako korespondent. Je\u017celi w ojczy\u017anie praw cz\u0142owieka mo\u017cna krzycze\u0107: \u201e\u015amier\u0107 \u017bydom!\u201d \u2013 dowodzi\u0142 \u2013 to istotnie \u017bydzi nie maj\u0105 czego szuka\u0107 w Europie. Tyle \u017ce w jego szczeg\u00f3\u0142owych dziennikach, kt\u00f3re w pe\u0142ni \u015bwiadomie budowa\u0142 jako \u017ar\u00f3d\u0142o dla historyk\u00f3w, opis paryskich demonstracji z 1895 r. nie jest rozbudowany ani nie towarzysz\u0105 mu syjonistyczne refleksje.<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, uliczne has\u0142o, kt\u00f3re tam przytacza, brzmi: \u201e\u015amier\u0107 zdrajcy!\u201d, a nie \u201e\u017bydom\u201d. Nadal paskudne, bo kapitan Dreyfus by\u0142 niewinny, ale nie antysemickie. W dodatku w jego obronie stan\u0119\u0142a, pot\u0119piaj\u0105c antysemit\u00f3w, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Francji, a konflikt ten mia\u0142 kszta\u0142towa\u0107 francusk\u0105 polityk\u0119 przez nast\u0119pne p\u00f3\u0142 wieku. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce sprawa Dreyfusa udowodni\u0142a, i\u017c \u017bydzi maj\u0105 w Europie sojusznik\u00f3w i jest si\u0119 o co bi\u0107.<\/span><\/p>\n

Bardziej prawdopodobne, cho\u0107 dzienniki i na to nie dostarczaj\u0105 dowodu, \u017ce Herzlem nie wstrz\u0105sn\u0119\u0142a sprawa Dreyfusa, lecz sprawa Karla Luegera. Ten chadecki polityk w latach 1895-97 pi\u0119ciokrotnie wybierany by\u0142 na burmistrza Wiednia i czterokrotnie cesarz libera\u0142 Franciszek J\u00f3zef I, oburzony jego antysemityzmem i nacjonalistycznym populizmem (Lueger nienawidzi\u0142 tak\u017ce Czech\u00f3w), odmawia\u0142 mianowania go na to stanowisko. Ust\u0105pi\u0142 dopiero po pi\u0105tym g\u0142osowaniu. I Lueger by\u0142 burmistrzem znakomitym. Jego rz\u0105dy przekszta\u0142ci\u0142y stolic\u0119 w nowoczesn\u0105 metropoli\u0119, ale te\u017c da\u0142y przyzwolenie na prze\u015bladowanie w niej \u017byd\u00f3w. M\u0142ody Adolf Hitler by\u0142 wielbicielem Luegera.<\/span><\/p>\n

To rozpadaj\u0105ce si\u0119 na wrogie sobie grupy etniczne Austro-W\u0119gry, w kt\u00f3rych coraz bardziej ka\u017cdy kogo\u015b nienawidzi\u0142, a wszyscy nienawidzili \u017byd\u00f3w, bardziej ni\u017c targana konfliktem politycznym Francja sta\u0142y si\u0119 dla Herzla obrazem Europy przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 \u017bydzi powinni opu\u015bci\u0107. A b\u0119d\u0105c zarazem wdzi\u0119cznym poddanym cesarza, kt\u00f3ry nada\u0142 \u017bydom r\u00f3wnouprawnienie, zapewne nie potrafi\u0142 sam przed sob\u0105 si\u0119 do tego przyzna\u0107.<\/span><\/p>\n

Gdzie jest nasz kraj?<\/strong><\/p>\n

Rodzina Herzla stanowi\u0142a podr\u0119cznikowy przyk\u0142ad sukcesu liberalnej polityki narodowo\u015bciowej Habsburg\u00f3w. Pochodzi\u0142a z Zemunu, dzi\u015b dzielnicy Belgradu, a w\u015br\u00f3d przodk\u00f3w mia\u0142a zar\u00f3wno Aszkenazyjczyk\u00f3w, jak i Sefardyjczyk\u00f3w. Herzlowie przenie\u015bli si\u0119 do Budapesztu; ojciec Teodora, zamo\u017cny przedsi\u0119biorca, nie by\u0142 wierz\u0105cy, cho\u0107 mieszkali tu\u017c obok wielkiej synagogi na ulicy Dohanyi. Jego urodzony w 1860 r. jedyny syn zosta\u0142 jednak obrzezany i nadano mu hebrajskie imiona Benjamin Zeew, ale ca\u0142e \u017cycie u\u017cywa\u0142 jedynie zapisanego w cywilnym akcie urodzenia greckiego imienia Teodor. Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, dlaczego \u2013 jako \u017ce rodzina by\u0142a niemieckoj\u0119zyczna \u2013 m\u0142ody Herzl nie zosta\u0142 po prostu Gottliebem.<\/span><\/p>\n

Teodor Herzl z dzie\u0107mi: Hansem, Paulin\u0105 i Trude, 1900 rok. Fot. Domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Gdy mia\u0142 18 lat, jego m\u0142odsza siostra umar\u0142a na tyfus, a rodzina przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Wiednia, gdzie podj\u0105\u0142 studia prawnicze. Zapisa\u0142 si\u0119 do niemieckiej korporacji studenckiej Albia, z kt\u00f3rej jednak wyst\u0105pi\u0142 ze wzgl\u0119du na panuj\u0105cy tam antysemityzm. Zastanawiaj\u0105ce, \u017ce korporacja przyj\u0119\u0142a zdolnego i lubianego \u017cydowskiego studenta: najwyra\u017aniej panowa\u0142a tam jeszcze spopularyzowana p\u00f3\u017aniej przez Luegera zasada: \u201eTo ja decyduj\u0119, kto jest \u017bydem\u201d.<\/span><\/p>\n

Po studiach zrobi\u0142 karier\u0119 jako literat i dziennikarz, a nie jako prawnik. Szybko si\u0119 zorientowa\u0142, \u017ce jego \u015brodowisko i ca\u0142y kraj stopniowo staj\u0105 si\u0119 tak\u0105 wi\u0119ksz\u0105 Albi\u0105, tyle \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o z niego wyst\u0105pi\u0107 jak z organizacji. Syjonizm \u2013 o kt\u00f3rym redaktorzy jego gazety nie pozwalali mu pisa\u0107 \u2013 mia\u0142 temu zaradzi\u0107.<\/span><\/p>\n

Pierwszy raz wy\u0142o\u017cy\u0142 swoje zasady w wydanej w 1896 r. broszurce \u201eDer Judenstaat\u201d, kt\u00f3ra zyska\u0142a wielki rozg\u0142os. Mylnie t\u0142umaczona jako \u201ePa\u0144stwo \u017cydowskie\u201d, w rzeczywisto\u015bci zatytu\u0142owana by\u0142a \u201ePa\u0144stwo \u017byd\u00f3w\u201d. Chodzi\u0142o o miejsce, w kt\u00f3rym mogliby by\u0107 bezpieczni i pozosta\u0107 sob\u0105, a nie o miejsce, w kt\u00f3rym to, co pa\u0144stwowe, musia\u0142oby by\u0107 \u017cydowskie. Herzl kierowa\u0142 si\u0119 nie tyle trosk\u0105 o los arabskich mieszka\u0144c\u00f3w Ziemi Izraela, o kt\u00f3rych wiedzia\u0142 niewiele, ile raczej ch\u0119ci\u0105 wprowadzania w \u017cycie liberalnych zasad monarchii austro-w\u0119gierskiej, kt\u00f3rych kl\u0119ska dokonywa\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie na jego oczach.<\/span><\/p>\n

Dopiero w wydanej sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej powie\u015bci utopijnej \u201eAltneuland\u201d (\u201eStaro-nowy kraj\u201d) przedstawi\u0142 pe\u0142niej swoj\u0105 wizj\u0119 demokratycznego, tolerancyjnego, wieloj\u0119zycznego kraju, w kt\u00f3rym Arabowie s\u0105 korzystaj\u0105c\u0105 z pe\u0142ni praw i zadowolon\u0105 mniejszo\u015bci\u0105. Religia jest w nim spraw\u0105 prywatn\u0105 i cho\u0107 \u015awi\u0105tynia zosta\u0142a odbudowana, to premiera w operze jest wa\u017cniejsza od nabo\u017ce\u0144stwa. O \u017bydach Herzl wiedzia\u0142 niewiele wi\u0119cej ni\u017c o Arabach.<\/span><\/p>\n

Jednym z kluczowych moment\u00f3w powie\u015bci jest kl\u0119ska wyborcza pewnego rabina, kt\u00f3ry chcia\u0142by pozbawi\u0107 nie-\u017byd\u00f3w pe\u0142ni praw. S\u0142owem, spe\u0142niona utopia. I to taka, kt\u00f3ra mia\u0142a si\u0119 spe\u0142ni\u0107 bez przelewu krwi, drog\u0105 racjonalnych negocjacji. Mocarstwa zainteresowane pozbyciem si\u0119 \u017byd\u00f3w mia\u0142y wynegocjowa\u0107 z su\u0142tanem prawo do osiedlania si\u0119 przez nich w Ziemi Izraela, na mocy mi\u0119dzynarodowo gwarantowanej karty. Su\u0142tan mia\u0142 na to przysta\u0107, gdy\u017c takie osadnictwo, kt\u00f3re mieliby sfinansowa\u0107 bogaci \u017bydzi, by\u0142oby dla\u0144 ekonomicznie korzystne, gwarantowa\u0142oby rozw\u00f3j i \u017cydowskiego terytorium, i ca\u0142ego imperium.<\/span><\/p>\n

Ziemia bezludna dla ludu bez ziemi<\/strong><\/p>\n

II Kongres powo\u0142a\u0142 \u017bydowski Fundusz Kolonialny, kt\u00f3ry mia\u0142 sfinansowa\u0107 osadnictwo; teraz trzeba by\u0142o jedynie znale\u017a\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy chcieliby sfinansowa\u0107 \u00f3w Fundusz. Sprawy polityczne Herzl pozostawia\u0142 celowo nieokre\u015blone, cho\u0107 po I Kongresie Syjonistycznym zapisa\u0142 w dzienniku:\u00a0W Bazylei za\u0142o\u017cy\u0142em pa\u0144stwo \u017cydowskie. Gdybym powiedzia\u0142 to dzi\u015b na g\u0142os, zosta\u0142bym powszechnie wy\u015bmiany. By\u0107 mo\u017ce za pi\u0119\u0107 lat, a na pewno za pi\u0119\u0107dziesi\u0105t, dostrzeg\u0105 to wszyscy.<\/i>\u00a0Mia\u0142 si\u0119 pomyli\u0107 zaledwie o rok.<\/span><\/p>\n

A przecie\u017c by\u0142o oczywiste, \u017ce projekt jest nierealny. Chcecie za\u0142o\u017cy\u0107 pa\u0144stwo bez przelewu krwi? A gdzie to widziano, kiedy? Bez przemocy i bez podst\u0119pu, po prostu kupuj\u0105c i sprzedaj\u0105c udzia\u0142y? \u2013 pisa\u0142 do Herzla kilka lat po I Kongresie socjolog Ludwik Gumplowicz. Wkr\u00f3tce okaza\u0142o si\u0119, \u017ce udzia\u0142y ma\u0142o kto chce kupowa\u0107, a ju\u017c na pewno nie bogaci \u017bydzi: baron Rotszyld, na kt\u00f3rego Herzl bardzo liczy\u0142, unika\u0142 go jak ognia. Baron finansowa\u0142 \u017cydowskie kolonie w Ziemi Izraela, ale dlatego, \u017ceby ci \u017cydowscy biedacy nie umarli z g\u0142odu, a nie dlatego, \u017ce uwa\u017ca\u0142, i\u017c one go jako \u017byda dotycz\u0105: by\u0142 Anglikiem i chcia\u0142 nim pozosta\u0107.<\/span><\/p>\n

Angielski pisarz Israel Zangwill, jeden z pierwszych londy\u0144skich syjonist\u00f3w, uku\u0142 has\u0142o: \u201eZiemia bezludna dla ludu bez ziemi\u201d. By\u0142o podw\u00f3jnie nietrafione: na tej ziemi by\u0142 ju\u017c inny lud (cho\u0107 nieliczny: pod koniec XIX w. na tym kawa\u0142ku imperium otoma\u0144skiego, zbyt biednym i niewa\u017cnym, by by\u0107 odr\u0119bn\u0105 jednostk\u0105 administracyjn\u0105, mieszka\u0142o 400 tys. ludzi i tylko 6 proc. z nich by\u0142o \u017bydami, mniej ni\u017c na ziemiach polskich), a \u201elud bez ziemi\u201d wcale si\u0119 z tym opisem nie godzi\u0142. Przeciwnie, got\u00f3w by\u0142 walczy\u0107 za\u017carcie o r\u00f3wne prawo do ziem, na kt\u00f3rych mieszka\u0142 od pokole\u0144.<\/span><\/p>\n

Trzeba b\u0119dzie ludob\u00f3jstwa, by zmieni\u0142 zdanie. Ale opr\u00f3cz tego has\u0142o by\u0142o chwytliwe: proste, stwarza\u0142o wra\u017cenie, \u017ce istnieje rozwi\u0105zanie problemu, kt\u00f3ry doskwiera\u0142 wszystkim: antydreyfusardom, Albii, Luegerowi, Hitlerowi. Emil Zola z Franciszkiem J\u00f3zefem I do sp\u00f3\u0142ki nie wystarczali, by si\u0119 temu przeciwstawi\u0107. Herzl trafi\u0142 w sw\u00f3j czas. Ale najpierw musia\u0142 przekona\u0107 \u2013 a raczej pokona\u0107 \u2013 swych przeciwnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Kto jest przeciw nam, jest przeciw tradycji<\/strong><\/p>\n

\u201eDot\u0105d odmawiali\u015bmy, z braterskiej troski, czyni\u0107 z tego starcia spraw\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 \u2013 grzmia\u0142 Herzl na Kongresie. \u2013 Nie mo\u017cemy jednak sta\u0107 bezczynnie, gdy w \u017cydowskich gminach religijnych prowadzi si\u0119 agitacj\u0119 przeciwko Syjonowi\u2026 W\u0142adze gmin religijnych, \u015brodki, jakimi dysponuj\u0105, oraz osoby, jakie si\u0119 na nie sk\u0142adaj\u0105, nie mog\u0105 by\u0107 wykorzystywane przeciwko d\u0105\u017ceniom narodu… Naszym nast\u0119pnym celem jest wi\u0119c zdobycie gmin\u201d.<\/span><\/p>\n

Mandat delegata na II Kongres Syjonistyczny Fot. Domena publiczna<\/span><\/em><\/p>\n

Trudno o lepszy przyk\u0142ad politycznej demagogii. Sprzeciw wobec syjonizmu staje si\u0119 sprzeciwem wobec Syjonu, a nazwa tego jerozolimskiego wzg\u00f3rza w tradycji \u017cydowskiej oznacza po prostu ziemi\u0119 obiecan\u0105: tak wi\u0119c antysyjoni\u015bci staj\u0105 si\u0119 po prostu wrogami tradycji. Stanowisko takie da\u0142oby si\u0119 zreszt\u0105 sensownie uzasadni\u0107, bo marzenie o powrocie do Syjonu jest centralnym elementem \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci. Pi\u0119ciokrotnie wspomina si\u0119 je w zmawianej trzy razy dziennie modlitwie Amida, w b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwie po ka\u017cdym posi\u0142ku i wielu innych modlitwach. Ale \u017ceby t\u0119 polemik\u0119 podj\u0105\u0107, Herzl musia\u0142by by\u0107 dobrze obznajomiony z \u017cydowsk\u0105 tradycj\u0105 \u2013 a nie by\u0142. Pozosta\u0142o mu wi\u0119c jedynie twierdzenie, \u017ce jego ruch jest wyrazicielem \u201ed\u0105\u017ce\u0144 narodu\u201d \u2013 o czym nar\u00f3d zrazu nic nie wiedzia\u0142, a co nast\u0119pnie, w miar\u0119 rozwoju syjonizmu, w wi\u0119kszo\u015bci odrzuca\u0142.<\/span><\/p>\n

Do II wojny syjonizm by\u0142 w \u015bwiecie \u017cydowskim w mniejszo\u015bci, nie akceptowali go nie tylko asymilatorzy i \u017bydzi religijni, ale tak\u017ce socjali\u015bci, przekonani, \u017ce to jedynie dywersja ideologiczna, kt\u00f3ra ma odwraca\u0107 uwag\u0119 robotnik\u00f3w od walki klas.<\/span><\/p>\n

Herzl, wytrawny polityk, ten akurat argument przejmie, by go wykorzysta\u0107. Wiaczes\u0142awa von Plehve, carskiego ministra spraw wewn\u0119trznych, w 1903 r. b\u0119dzie przekonywa\u0107 do wyra\u017cenia zgody na dzia\u0142alno\u015b\u0107 syjonist\u00f3w w Rosji, bo odwiod\u0105 oni \u017cydowskich robotnik\u00f3w od zgubnego socjalizmu. Plehve emigracj\u0119 \u201eniedaj\u0105cych si\u0119 zasymilowa\u0107\u201d \u017byd\u00f3w wprawdzie popiera\u0142, lecz przeciwny by\u0142 pr\u00f3bom rozniecania przez nich \u201e\u017cydowskiego ducha\u201d w Rosji, gdzie rozniecanie jakiegokolwiek innego ducha ni\u017c rosyjski uwa\u017ca\u0142 za wywrotowe. Argument Herzla zaintrygowa\u0142 go i obieca\u0142 porozmawia\u0107 o tym z carem, ale miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej zgin\u0105\u0142 w zamachu.<\/span><\/p>\n

Wielcy nast\u0119pcy<\/strong><\/p>\n

Socjali\u015bci, kt\u00f3rzy pojawili si\u0119 ju\u017c na II Kongresie, stali si\u0119 z czasem wa\u017cnym elementem ruchu syjonistycznego; uwa\u017cali, \u017ce nie ma sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy walk\u0105 o prawa robotnik\u00f3w w diasporze i budow\u0105 socjalistycznego pa\u0144stwa w Ziemi Izraela. Sam Herzl mia\u0142 sporo zrozumienia dla niekt\u00f3rych ich d\u0105\u017ce\u0144: na zdj\u0119ciu z II Kongresu wida\u0107 nad balkonem flag\u0119 ruchu, kt\u00f3ra przypomina wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 flag\u0119 Izraela, ale z dwoma uzupe\u0142nieniami. W \u015brodku gwiazdy Dawida umieszczony zosta\u0142 lew Judy, kt\u00f3ry stanie si\u0119 p\u00f3\u017aniej herbem Jerozolimy, a wok\u00f3\u0142 niej siedem mniejszych gwiazd, symbolizuj\u0105cych\u2026 siedmiogodzinny dzie\u0144 pracy, kt\u00f3ry zdaniem Herzla mia\u0142 obowi\u0105zywa\u0107 w przysz\u0142ym pa\u0144stwie \u017cydowskim. To marzenie okaza\u0142o si\u0119 trudniejsze do zrealizowania ni\u017c sama budowa pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Obok socjalist\u00f3w na II Kongresie pojawi\u0142y si\u0119 \u2013 po raz pierwszy jako si\u0142a zorganizowana \u2013 kobiety. Wkr\u00f3tce tak\u017ce i one oka\u017c\u0105 si\u0119 bardzo wa\u017cne dla przysz\u0142o\u015bci ruchu, agituj\u0105c na jego rzecz i wychowuj\u0105c dzieci w duchu syjonizmu. W 1920 r. za\u0142o\u017c\u0105 nadal istniej\u0105c\u0105 i wa\u017cn\u0105 w krajach anglosaskich Mi\u0119dzynarodow\u0105 Syjonistyczn\u0105 Organizacj\u0119 Kobiet (WIZO). Wreszcie na tym kongresie pojawi\u0142y si\u0119 po raz pierwszy dwie osoby, kt\u00f3re mia\u0142y, zw\u0142aszcza po \u015bmierci Herzla w 1904 r., odegra\u0107 w historii syjonizmu rol\u0119 kluczow\u0105: Chaim Weizmann i rabin Stephen Wise.<\/span><\/p>\n

Weizmann, pochodz\u0105cy z Bia\u0142orusi i mieszkaj\u0105cy w\u00a0Niemczech<\/a><\/strong><\/span>\u00a0in\u017cynier chemik, jako wybitny naukowiec przyczyni\u0142 si\u0119 do rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego w Izraelu. Lecz jego rola w historii okaza\u0142a si\u0119 znacznie wi\u0119ksza. Na pocz\u0105tku XX w., ju\u017c jako dzia\u0142acz syjonistyczny, przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do\u00a0Wielkiej Brytanii<\/a><\/strong><\/span>, gdzie podczas wojny opracowa\u0142, a nast\u0119pnie przekaza\u0142 rz\u0105dowi brytyjskiemu technologi\u0119 przemys\u0142owej syntezy acetonu, niezb\u0119dnego w przemy\u015ble zbrojeniowym. Pomog\u0142o to Wielkiej Brytanii wygra\u0107 wojn\u0119 \u2013 a wdzi\u0119czno\u015b\u0107 rz\u0105du przyczyni\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce Londyn uzna\u0142 w s\u0142ynnym li\u015bcie lorda Balfoura do lorda Rotszylda utworzenie w Palestynie \u201e\u017cydowskiego ogniska\u00a0narodowego<\/strong><\/span><\/a>\u201d za jeden z cel\u00f3w wojennych. By\u0142 to pierwszy prawnomi\u0119dzynarodowy dokument uznaj\u0105cy marzenie Herzla za fakt polityczny.<\/span><\/p>\n

Pochodz\u0105cy z Budapesztu jak Herzl Amerykanin Stephen Wise by\u0142 jednym z nielicznych rabin\u00f3w, kt\u00f3rzy od pocz\u0105tku zwi\u0105zali si\u0119 z ruchem. By\u0142 wprawdzie rabinem reformowanym, nie ortodoksyjnym, ale to nie u\u0142atwia\u0142o sytuacji. Judaizm ortodoksyjny sprzeciwia\u0142 si\u0119 syjonizmowi ze wzgl\u0119d\u00f3w teologicznych, a judaizm reformowany \u2013 kt\u00f3ry tak dalece zerwa\u0142 z \u017cydowsk\u0105 ortodoksj\u0105, \u017ce rabini ortodoksyjni cz\u0119sto nie uznawali i nadal nie uznaj\u0105 go za od\u0142am judaizmu \u2013 wnosi\u0142 wobec syjonizmu sprzeciw asymilatorski. Judaizm reformowany nie uwa\u017ca\u0142 \u017byd\u00f3w za nar\u00f3d, lecz za cz\u0142onk\u00f3w narod\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych mieszkaj\u0105. Wyrugowa\u0142 hebrajski z liturgii, a odniesienia do Ziemi Obiecanej uznawa\u0142 za poetyckie przeno\u015bnie. Wise, cho\u0107 popiera\u0142 teologiczn\u0105 reform\u0119 judaizmu, nie zgadza\u0142 si\u0119 jednak z jej aspektem wynaradawiaj\u0105cym \u017byd\u00f3w, a w Herzlu \u2013 kt\u00f3ry, nie mog\u0105c zosta\u0107 nacjonalist\u0105 niemieckim czy cho\u0107by pozosta\u0107 austriackim, sta\u0142 si\u0119 \u017cydowskim \u2013 upatrywa\u0142 pokrewn\u0105 dusz\u0119. Jego rola mia\u0142a si\u0119 sta\u0107 w przysz\u0142o\u015bci nie do przecenienia dla ruchu, gdy podczas II wojny \u015bwiatowej USA sta\u0142y si\u0119 najwa\u017cniejszym mocarstwem, za\u015b judaizm reformowany najliczniejsz\u0105 orientacj\u0105 w\u015br\u00f3d ameryka\u0144skich \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Pogodzeni z syjonizmem<\/strong><\/p>\n

Z czasem sprzeciw wobec syjonizmu w rozmaitych \u015brodowiskach s\u0142ab\u0142. Wielu asymilator\u00f3w, zw\u0142aszcza w Europie, przesz\u0142o drog\u0119 Herzla: usi\u0142owali sta\u0107 si\u0119 dobrymi Niemcami, Polakami czy Rumunami, a nawet wr\u0119cz niemieckimi, polskimi lub rumu\u0144skimi nacjonalistami, a\u017c si\u0119 zderzali z antysemityzmem, kt\u00f3ry raz na zawsze zamyka\u0142 im drog\u0119 do upragnionej wsp\u00f3lnej to\u017csamo\u015bci. Ale by podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 asymilacji, musieli si\u0119 pozby\u0107 element\u00f3w swej \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci \u2013 religijnej czy kulturowej \u2013 i wobec \u015bwiata, w kt\u00f3rym ka\u017cdy jednoznacznie przynale\u017ca\u0142 do jakiego\u015b narodu czy wyznania, stawali samotni, obna\u017ceni i bezbronni. Syjonizm dawa\u0142 im szans\u0119 na now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, r\u00f3wnie narodow\u0105 jak to\u017csamo\u015bci Niemc\u00f3w czy Polak\u00f3w, i na nowy, niemniej upajaj\u0105cy i r\u00f3wnie mocno wykluczaj\u0105cy nacjonalizm.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi religijni stopniowo zaakceptowali syjonizm dlatego, \u017ce okaza\u0142 si\u0119 projektem nie religijnym, ale \u015bwieckim. Nie chodzi\u0142o w nim o odbudow\u0119 \u015awi\u0105tyni ani o poganianie Boga, ale o stworzenie jeszcze jednego doczesnego pa\u0144stwa, tyle \u017ce zamieszkanego przez \u017byd\u00f3w i w kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119 po hebrajsku. Herzl tego j\u0119zyka nie zna\u0142 i chyba wyobra\u017ca\u0142 sobie, \u017ce w \u201estaro-nowym kraju\u201d wszyscy ludzie, a przynajmniej ci kulturalni, b\u0119d\u0105 m\u00f3wi\u0107 jak on po niemiecku. Takie pa\u0144stwo by\u0142o dla religijnych do wyobra\u017cenia i do zniesienia, a niemal cudowne okoliczno\u015bci jego powstania po niewyobra\u017calnej katastrofie Zag\u0142ady i po zwyci\u0119stwie nad wielokrotnie silniejszymi s\u0105siadami, kt\u00f3rzy chcieli je zd\u0142awi\u0107 w zarodku, sprawi\u0142y, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 rabin\u00f3w uzna\u0142a, \u017ce jest ono \u2013 w s\u0142owach zmawianej w synagogach modlitwy o jego pomy\u015blno\u015b\u0107 \u2013 \u201epocz\u0105tkiem naszego zbawienia\u201d.<\/span><\/p>\n

Stopniowo z jedynie tolerowanego pa\u0144stwa stawa\u0142o si\u0119 ono \u201enasze\u201d tak\u017ce dla religijnych \u017byd\u00f3w. A religia zacz\u0119\u0142a w nim odgrywa\u0107 rol\u0119, jak\u0105 gra\u0142a w wielu \u015brodkowoeuropejskich ruchach narodowych, a kt\u00f3ra dzi\u015b w liberalnych pa\u0144stwach Zachodu jest nie do wyobra\u017cenia. Jednak nadal nieliczni religijni \u017bydzi istnienia Izraela nie uznaj\u0105, cho\u0107by \u2013 jak cz\u0142onkowie ugrupowania Neturei Karta \u2013 mieszkali w\u00a0sercu<\/a>\u00a0jego stolicy.<\/span><\/p>\n

Najszybciej z syjonizmem pogodzili si\u0119 socjali\u015bci, kt\u00f3rych udzia\u0142 w ruchu nada\u0142 mu mocne lewicowe pi\u0119tno, od fundamentalnej roli kibuc\u00f3w, poprzez d\u0142ugo dominuj\u0105c\u0105 w systemie spo\u0142eczno-ekonomicznym funkcj\u0119 zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, po naturaln\u0105 przez pokolenia pozycj\u0119 lewicowej Partii Pracy, najpierw jako dominuj\u0105cej w \u015awiatowej Organizacji Syjonistycznej, a potem rz\u0105dz\u0105cej krajem. Ten silny element lewicowy i \u015bwiecki przez dziesi\u0119ciolecia by\u0142 r\u00f3wnowag\u0105 dla nurt\u00f3w narodowych i religijnych. Dopiero gdy os\u0142ab\u0142 po pierwszych dekadach pa\u0144stwowo\u015bci, zacz\u0119\u0142y one odgrywa\u0107 rol\u0119 dominuj\u0105c\u0105, kt\u00f3ra jest dzi\u015b tak charakterystyczna dla Izraela i kt\u00f3ra utrudnia relacje i z palesty\u0144sk\u0105 mniejszo\u015bci\u0105, i z liberaln\u0105 nadal diaspor\u0105, czego przyk\u0142adem by\u0142 cho\u0107by niedawny konflikt wok\u00f3\u0142 ustawy zasadniczej o pa\u0144stwie przyj\u0119tej przez Kneset.<\/span><\/p>\n

Takich efekt\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci syjonist\u00f3w Herzl, rzecz jasna, nie m\u00f3g\u0142 sobie nawet wyobrazi\u0107. Gdy umiera\u0142, ruch by\u0142 nadal w powijakach, kolonizacja Ziemi Obiecanej s\u0142aba, a mocarstwa, podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 diaspory, raczej nie interesowa\u0142y si\u0119 ca\u0142\u0105 spraw\u0105. Trudno mu by\u0142o przewidzie\u0107, \u017ce jego s\u0142owa z ostatnich zda\u0144 \u201ePa\u0144stwa \u017byd\u00f3w\u201d \u2013 o marzeniu, by by\u0107 \u201ewolnym ludem w swojej w\u0142asnej ziemi\u201d \u2013 stan\u0105 si\u0119 nie tylko s\u0142owami hymnu ruchu, kt\u00f3ry mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 hymnem pa\u0144stwa, lecz tak\u017ce po prostu rzeczywisto\u015bci\u0105. Nikt wtedy nie m\u00f3g\u0142 sobie wyobrazi\u0107, jaki bezmiar nieszcz\u0119\u015bcia \u015bci\u0105gnie na siebie Europa, zanim rzeczywisto\u015b\u0107 ta stanie si\u0119 mo\u017cliwa.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wielkie marzenie pana Herzla. Jak rodzi\u0142 si\u0119 syjonizm, fundament Izraela Dawid Warszawski Teodor Herzl (1860-1904) podczas obrad II Kongresu Syjonistycznego w Bazylei. Herzl nie do\u017cy\u0142 wskrzeszenia pa\u0144stwa \u017cydowskiego, zmar\u0142 przedwcze\u015bnie na zapalenie p\u0142uc. W ostatniej woli poprosi\u0142, by pochowano go w Wiedniu obok ojca i \u017ceby jego cia\u0142o pozosta\u0142o tam dot\u0105d, a\u017c ‘nar\u00f3d… (Fot. Domena […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63470"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63470"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63470\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63485,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63470\/revisions\/63485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}