{"id":63628,"date":"2018-09-02T17:09:16","date_gmt":"2018-09-02T15:09:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=63628"},"modified":"2018-08-28T07:33:03","modified_gmt":"2018-08-28T05:33:03","slug":"01-09-26","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=63628","title":{"rendered":"Komiks to \u2013 czy projekt? O \u201e\u017bydzie Faginie\u201d Willa Eisnera"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Komiks to \u2013 czy projekt? O \u201e\u017bydzie Faginie\u201d Willa Eisnera<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Tomasz Pindel<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Fagin z komiksu Eisnera \u2013 ojca ameryka\u0144skiej opowie\u015bci graficznej \u2013 to znana posta\u0107 z \u201eOliwera Twista\u201d Charlesa Dickensa. \u201eChytry staruch\u201d o \u201ez\u0142owrogiej, odra\u017caj\u0105cej twarzy\u201d, kt\u00f3ry wci\u0105ga bohatera w bagno londy\u0144skiego p\u00f3\u0142\u015bwiatka. Eisner w przeciwie\u0144stwie do Dickensa czyni ze\u0144 jednak bohatera wielowymiarowego i niejednoznacznego, prze\u0142amuj\u0105c antysemickie w\u0105tki z pierwotnej, XIX-wiecznej wersji opowie\u015bci.<\/strong><\/p>\n

Wprowadzenie na polski rynek dzie\u0142 Willa Eisnera stanowi\u0142o bez w\u0105tpienia jeden z kamieni milowych w naszym nadrabianiu komiksowych zaleg\u0142o\u015bci. Eisner cieszy si\u0119 \u2013 niekwestionowan\u0105 chyba przez nikogo \u2013 opini\u0105 wielkiego ojca powie\u015bci graficznej, klasyka, kt\u00f3ry prze\u0142ama\u0142 konwenanse i wytyczy\u0142 nowe horyzonty sztuki opowiadania obrazkami. Cho\u0107 zaczyna\u0142 jako \u2013 po prostu \u2013 jeden z wielu zdolnych, z czasem awansowa\u0142 do roli komiksowego geniusza.<\/span><\/p>\n

I wydane u nas w ostatnich latach albumy pozwoli\u0142y nam zrozumie\u0107, sk\u0105d ta s\u0142awa. \u201eUmowa z Bogiem. Trylogia\u201d (zawieraj\u0105ca tom o Dropsie Avenue), \u201eSprawa rodzinna\u201d czy \u201e\u017bycie w obrazkach\u201d to znakomicie narysowane i z rozmachem napisane historie, pod wzgl\u0119dem tre\u015bci przebijaj\u0105ce niejedn\u0105 opas\u0142\u0105 powie\u015b\u0107. Kreska Eisnera \u2013 realistyczna, acz przechylona lekko w stron\u0119 niedos\u0142ownego humoru, subtelnej karykatury, tradycji \u017cartu rysunkowego \u2013 idzie tu w parze z umiej\u0119tno\u015bci\u0105 pokazywania historii (jak w albumach nowojorskich) czy mi\u0119dzyludzkich relacji (co szczeg\u00f3lnie wida\u0107 w \u201eSprawie rodzinnej\u201d), a jednocze\u015bnie znajduje si\u0119 tu miejsce na pog\u0142\u0119bione portrety psychologiczne postaci. (Ka\u017cdego, kto u\u017cywa przymiotnika \u201ekomiksowy\u201d w znaczeniu \u201ep\u0142ytki, powierzchowny, \u0142atwy\u201d, nale\u017ca\u0142oby odes\u0142a\u0107 do prac Eisnera). Dostali\u015bmy te\u017c wyb\u00f3r komiks\u00f3w z wcze\u015bniejszego etapu, kiedy to Eisner zajmowa\u0142 si\u0119 zasadniczo seri\u0105 przyg\u00f3d niejakiego Spirita.<\/span><\/p>\n

Wydany kilka miesi\u0119cy temu \u201e\u017byd Fagin\u201d nale\u017cy do najp\u00f3\u017aniejszych prac rysownika i sprawia\u0107 mo\u017ce wra\u017cenie nie tyle po prostu albumu, ile czego\u015b w rodzaju kulturowego projektu komiksowego. Do\u015b\u0107 imponuj\u0105ca jest obudowa wydania: zaopatrzone zosta\u0142o w przedmow\u0119 niejakiego B. M. Bendisa, wst\u0119p do pierwszego wydania samego autora, aneks pi\u00f3ra tego\u017c i jeszcze na koniec pos\u0142owie J. Heera, z podr\u0119czn\u0105 bibliografi\u0105 na dobitk\u0119. Wszystko to s\u0142u\u017cy zasadniczo jednemu celowi (mo\u017ce za wyj\u0105tkiem tekstu Bendisa, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 do\u015b\u0107 mia\u0142ki i w zasadzie pozbawiony warstwy informacyjnej), a mianowicie wyja\u015bnieniu, sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 pomys\u0142 na ten album i jakie cele stawia\u0142 sobie Eisner, tworz\u0105c go.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Fagin jest bowiem, rzecz jasna, postaci\u0105 z \u201eOliwera Twista\u201d Charlesa Dickensa, tym \u201echytrym staruchem\u201d o \u201ez\u0142owrogiej, odra\u017caj\u0105cej twarzy\u201d, kt\u00f3ry wci\u0105ga bohatera w bagno londy\u0144skiego p\u00f3\u0142\u015bwiatka. Eisner sw\u00f3j wyw\u00f3d zaczyna od przywo\u0142ania Ebony\u2019ego, humorystycznej postaci z serii o bohaterskim Spiricie, jeszcze z lat 40. Ebony by\u0142 czarnosk\u00f3ry i Eisner rysowa\u0142 go w czysto karykaturalny spos\u00f3b, ka\u017c\u0105c mu te\u017c wys\u0142awia\u0107 si\u0119 w b\u0142\u0119dny spos\u00f3b stereotypowo przypisywany Afroamerykanom. Oczywi\u015bcie w tamtych czasach nie by\u0142o w tym nic dziwnego, epoka r\u00f3wnouprawnienia i poprawno\u015bci politycznej mia\u0142a dopiero nadej\u015b\u0107, ale jak wyznaje Eisner, ta stereotypowa i \u2013 co tu kry\u0107 \u2013 rasistowska postawa wobec Ebony\u2019ego (a m\u00f3wimy przecie\u017c o komiksie, w Stanach gatunku masowo czytanym, a wi\u0119c o du\u017cej mocy ra\u017cenia) zacz\u0119\u0142a uwiera\u0107 rysownika po zako\u0144czeniu s\u0142u\u017cby wojskowej w 1945 r.<\/span><\/p>\n

Ta potrzeba ok\u0142amywania etnicznych i kulturowych stereotyp\u00f3w mia\u0142a powraca\u0107 w dalszej tw\u00f3rczo\u015bci (przede wszystkim w istotnym jej nowojorsko-\u017cydowskim pa\u015bmie) i \u201e\u017byd Fagin\u201d jest jej ostatnim owocem. Eisner bowiem postanowi\u0142 opowiedzie\u0107 na nowo \u2013 ale te\u017c po raz pierwszy dok\u0142adniej \u2013 histori\u0119 jednej z negatywnych postaci z \u201eOliwera Twista\u201d, z kt\u00f3r\u0105 Dickens, zdaniem rysownika, zrobi\u0142 mniej wi\u0119cej to samo, co on z Ebonym: wpisa\u0142 we\u0144 stereotypy etniczne typowe i w swojej epoce naturalne, ale dzi\u015b nie do przyj\u0119cia. W aneksie i pos\u0142owiu mamy ca\u0142kiem powa\u017cn\u0105 analiz\u0119 postaci, uzupe\u0142nion\u0105 materia\u0142ami graficznymi (w tym klasycznymi ilustracjami z Dickensa), kt\u00f3re pokazuj\u0105, \u017ce Fagin mie\u015bci w sobie pe\u0142n\u0105 gam\u0119 antysemickich przes\u0105d\u00f3w i wyobra\u017ce\u0144. Dlatego te\u017c Eisner postanowi\u0142 rozwin\u0105\u0107 i opowiedzie\u0107 jego histori\u0119, uczyni\u0107 ze\u0144 bohatera wielowymiarowego, niejednoznacznego, autentycznego, tworz\u0105c co\u015b w rodzaju alternatywnej wersji dickensowskiego klasyka.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Brzmi to wszystko bardzo s\u0142usznie i ciekawie, ale musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce po lekturze tekst\u00f3w, w jakie opakowano komiks, mia\u0142em spore obawy, czy \u201e\u017byd Fagin\u201d nie oka\u017ce si\u0119 nie tyle autonomicznym dzie\u0142em, tylko takim w\u0142a\u015bnie kulturowym projektem, literackim \u201eretellingiem\u201d, gdzie wa\u017cna jest reinterpretacja i obalanie stereotyp\u00f3w, a sama historia schodzi na plan dalszy.<\/span><\/p>\n

Nies\u0142usznie si\u0119 ba\u0142em. \u201e\u017byd Fagin\u201d to komiks pe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105 i uwa\u017cam, \u017ce nawet gdyby\u015bmy darowali sobie otaczaj\u0105ce go teksty (acz nie warto, przynajmniej trzech z nich), ba! \u2013 nawet gdyby\u015bmy nie mieli poj\u0119cia, kim jest Fagin i kim \u00f3w Oliwer Twist (co wcale nie wydaje mi si\u0119 a\u017c tak nieprawdopodobne), to i tak tom oka\u017ce si\u0119 lektur\u0105 satysfakcjonuj\u0105c\u0105. Historia Fagina opowiedziana zosta\u0142a od dzieci\u0144stwa po \u015bmier\u0107 jej bohatera i z jednej strony czyta si\u0119 j\u0105 tak dobrze, jak dickensowskie fabu\u0142y (pe\u0142no tu dramatycznych zwrot\u00f3w akcji, zawirowa\u0144, afer, podr\u00f3\u017cy), z drugiej za\u015b si\u0119gn\u0105\u0107 mo\u017cna g\u0142\u0119biej. To nie tylko obraz sytuacji \u017cydowskich emigrant\u00f3w z Europy \u015arodkowej do Anglii, w kt\u00f3rej wcze\u015bniej byli przecie\u017c \u017bydzi, ale z kt\u00f3rej przenie\u015bli si\u0119 znacznie wcze\u015bniej i w XIX wieku zd\u0105\u017cyli si\u0119 ju\u017c mocno zintegrowa\u0107, i zajmowali wysok\u0105 pozycj\u0119 w spo\u0142ecznej hierarchii, ale te\u017c w og\u00f3le dramatyczna opowie\u015b\u0107 o pr\u00f3bach wyrwania si\u0119 ze spo\u0142ecznych nizin, pr\u00f3bach skazanych na pora\u017ck\u0119 \u2013 wci\u0105\u017c, niestety i mimo dziewi\u0119tnastowiecznego sztafa\u017cu \u2013 zupe\u0142nie aktualna.<\/span><\/p>\n

No i do tego ten rysunek: subtelny i zarazem pe\u0142en ekspresji, realistyczny i karykaturalny zarazem. Znakomicie, \u017ce mamy jeszcze jednego Eisnera!<\/span><\/p>\n

\n

Komiks: Will Eisner, \u201e\u017byd Fagin\u201d, t\u0142um. Jacek Drewnowski, Egmont Polska, Warszawa 2014.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Komiks to \u2013 czy projekt? O \u201e\u017bydzie Faginie\u201d Willa Eisnera Tomasz Pindel Fagin z komiksu Eisnera \u2013 ojca ameryka\u0144skiej opowie\u015bci graficznej \u2013 to znana posta\u0107 z \u201eOliwera Twista\u201d Charlesa Dickensa. \u201eChytry staruch\u201d o \u201ez\u0142owrogiej, odra\u017caj\u0105cej twarzy\u201d, kt\u00f3ry wci\u0105ga bohatera w bagno londy\u0144skiego p\u00f3\u0142\u015bwiatka. Eisner w przeciwie\u0144stwie do Dickensa czyni ze\u0144 jednak bohatera wielowymiarowego i niejednoznacznego, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63628"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63628"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63628\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63640,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63628\/revisions\/63640"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63628"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63628"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63628"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}