{"id":63681,"date":"2018-09-04T17:09:32","date_gmt":"2018-09-04T15:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=63681"},"modified":"2018-08-29T13:46:44","modified_gmt":"2018-08-29T11:46:44","slug":"04-09-28","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=63681","title":{"rendered":"Izrael \u2013 ojczyzna Arab\u00f3w. O ksi\u0105\u017cce \u201eArab strzela, \u017byd si\u0119 cieszy\u201d Paw\u0142a Smole\u0144skiego"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Izrael \u2013 ojczyzna Arab\u00f3w. O ksi\u0105\u017cce \u201eArab strzela, \u017byd si\u0119 cieszy\u201d Paw\u0142a Smole\u0144skiego<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Grzegorz Tomicki<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201eO Izraelu pisze si\u0119 na og\u00f3\u0142 albo politycznie, albo turystycznie\u201d \u2013 stwierdza Konstanty Gebert we wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki Paw\u0142a Smole\u0144skiego \u201eArab strzela, \u017byd si\u0119 cieszy\u201d. \u201eZ tej pu\u0142apki Pawe\u0142 Smole\u0144ski znalaz\u0142 niezmiernie eleganckie wyj\u015bcie. On nie pisze o Izraelu ani politycznie, ani turystycznie. On pisze o tym, jak si\u0119 \u017cyje na co dzie\u0144 w miejscu, w kt\u00f3rym nawet to, co turystyczne, jest polityczne\u201d (s. 5).<\/span><\/p>\n

Uwaga jak najbardziej s\u0142uszna, aczkolwiek \u2013 z ca\u0142ym szacunkiem \u2013 ma\u0142o w istocie tre\u015bciwa. Ani bowiem pisanie polityczne, ani tym bardziej turystyczne nie jest w og\u00f3le zadaniem reportera. W ka\u017cdym razie reportera pokroju Paw\u0142a Smole\u0144skiego, a wi\u0119c uprawiaj\u0105cego reporta\u017c fabularny (w opozycji do publicystycznego). Jego celem jest eksploracja kultury, a nie zdawanie relacji z aktualnych wydarze\u0144 politycznych, opisywanie lokalnych ciekawostek przyrodniczych, katalogowanie zabytk\u00f3w czy reprodukcja stereotyp\u00f3w na temat miejscowych obyczaj\u00f3w. Poprzez rozmowy z konkretnymi lud\u017ami stara si\u0119 on raczej uchwyci\u0107 specyfik\u0119 \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej danej spo\u0142eczno\u015bci. Umie\u015bci\u0107 j\u0105 w szerszym kulturowym kontek\u015bcie, a jednocze\u015bnie t\u0142umaczy\u0107 ten kontekst t\u0105 w\u0142a\u015bnie cz\u0119\u015bci\u0105 rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3r\u0105 opisuje. A tym samym sk\u0142oni\u0107 do (auto)refleksji tych, kt\u00f3rzy poprzez lektur\u0119 jego tekst\u00f3w maj\u0105 okazj\u0119 zetkn\u0105\u0107 si\u0119 z Innym. Pozwala zatem lepiej zrozumie\u0107 \u015bwiat i nas samych, zanurzonych w tym \u015bwiecie w spos\u00f3b o wiele bardziej istotowy, ni\u017c na og\u00f3\u0142 sk\u0142onni jeste\u015bmy to przyzna\u0107.<\/span><\/p>\n

Dla takiego reportera pu\u0142apka pisania politycznego\/turystycznego w og\u00f3le zatem nie istnieje, nie musi wi\u0119c szuka\u0107 z niej jakiego\u015b bardziej czy mniej \u201eeleganckiego wyj\u015bcia\u201d. Po prostu robi swoje. Pisze fabularn\u0105, cho\u0107 nie fikcyjn\u0105, literatur\u0119, nie publicystyk\u0119 ani przewodnik. Poprzez konkret zmierza do uj\u0119\u0107 uniwersalizuj\u0105cych, nigdy wszelako nie werbalizuj\u0105c ich wprost. Opisywana rzeczywisto\u015b\u0107 ma m\u00f3wi\u0107 sama przez si\u0119, tj. zasadniczo przez wypowiadaj\u0105cych si\u0119 bohater\u00f3w. Autor nadaje jej wprawdzie pewne interpretacyjne ramy, s\u0105 one jednak tak nienachalne, subtelne i niemal niezauwa\u017calne, \u017ce ostateczne \u2013 albo i nie \u2013 wnioski pozostaj\u0105 w gestii odbiorcy. Reporta\u017c taki stanowi zatem gar\u015b\u0107 celowo dobranych fakt\u00f3w do samodzielnego przemy\u015blenia, sk\u0142aniaj\u0105c do nadawania im znacze\u0144 i sens\u00f3w wedle wytycznych w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144, wiedzy i przekona\u0144. Czytelnik bardziej \u015bwiadomy b\u0119dzie si\u0119 stara\u0142 pos\u0142ugiwa\u0107 w tym celu rozumem krytycznym, ten bardziej naiwny natomiast g\u0142\u00f3wnie stereotypami, uprzedzeniami i idiosynkrazjami. Wychodz\u0105c naprzeciw rozmaitym pragnieniom odbiorc\u00f3w \u2013 pozostawiaj\u0105c im znaczn\u0105 swobod\u0119 interpretacyjn\u0105 \u2013 reporta\u017c zaspokaja rozmaite czytelnicze gusty, od wysoce wyrafinowanych do najbardziej prostackich, co jest, moim zdaniem, jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn jego rynkowego sukcesu. Reporta\u017c spe\u0142nia bowiem wszelkie kryteria wy\u015bnionego przez wydawc\u00f3w idea\u0142u ksi\u0105\u017cki \u201edla wszystkich\u201d, kt\u00f3ra nie by\u0142aby jednocze\u015bnie ksi\u0105\u017ck\u0105 dla nikogo. Ksi\u0105\u017cki takie s\u0105 w stanie \u201ezrozumie\u0107\u201d wszyscy, aczkolwiek inny b\u0119dzie \u2013 w zale\u017cno\u015bci od horyzont\u00f3w my\u015blowych \u2013 poziom czy jako\u015b\u0107 tego rozumienia.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli wierzy\u0107 Wojciechowi Jagielskiemu, istnieje niepisana umowa pomi\u0119dzy polskimi reporterami zagranicznymi, wed\u0142ug kt\u00f3rej ka\u017cdy z nich posiada okre\u015blon\u0105 \u201estref\u0119 wp\u0142yw\u00f3w\u201d i na og\u00f3\u0142 staraj\u0105 si\u0119 wzajemnie nie wchodzi\u0107 sobie w drog\u0119. A mo\u017ce po prostu operuj\u0105 w regionach, kt\u00f3rych realia s\u0105 im najlepiej znane i kt\u00f3re potrafi\u0105 opisywa\u0107 rzetelniej od innych. I tak Pawe\u0142 Smole\u0144ski zaw\u0142adn\u0105\u0142 domen\u0105 izraelsko-palesty\u0144sk\u0105, o kt\u00f3rej ukaza\u0142y si\u0119 dot\u0105d trzy jego ksi\u0105\u017cki (cho\u0107 pisa\u0142 tak\u017ce o Polsce, Ukrainie czy Iraku). Dwie z nich, \u201eIzrael ju\u017c nie frunie\u201d i \u201eArab strzela, \u017byd si\u0119 cieszy\u201d tworz\u0105 swoisty symetryczny dyptyk. Symetria ta polega m.in. na tym, \u017ce o ile w pierwszej tytu\u0142ami rozdzia\u0142\u00f3w by\u0142y imiona wypowiadaj\u0105cych si\u0119 w nich os\u00f3b, to w drugiej s\u0105 nimi nazwy miejscowo\u015bci. Symetria wa\u017cniejsza dotyczy postaci bohater\u00f3w-narrator\u00f3w, kt\u00f3rymi w pierwszej ksi\u0105\u017cce byli w wi\u0119kszo\u015bci \u017bydzi, w drugiej natomiast izraelscy Arabowie (co najmniej jedna posta\u0107, sprzedawca Said, wyst\u0119puje w obu ksi\u0105\u017ckach), czyli tacy Palesty\u0144czycy \u2013 nie-Palesty\u0144czycy, kt\u00f3rzy na skutek historycznych zawirowa\u0144 miewaj\u0105 fundamentalne problemy z okre\u015bleniem w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. \u017byj\u0105 bowiem w pa\u0144stwie, kt\u00f3re jest i nie jest ich pa\u0144stwem. Inni Arabowie nazywaj\u0105 ich \u201e\u015bmietank\u0105 Arab\u00f3w\u201d, jako \u017ce rzekomo \u017cyje im si\u0119 lepiej od nich. Uwa\u017caj\u0105 ich bez ma\u0142a za \u017byd\u00f3w, cho\u0107 dla \u017byd\u00f3w, jak sami m\u00f3wi\u0105, s\u0105 tylko Arabami. I tak np. Amir g\u0142\u0119boko wierzy, \u017ce nie jest Palesty\u0144czykiem, aczkolwiek kim jest, nie ma poj\u0119cia: \u201echyba tylko arabskim ch\u0142opakiem z Tiry\u201d (s. 73).<\/span><\/p>\n

Ramiego jednakowo z\u0142o\u015bci, gdy kto\u015b krzyczy \u201ezniszczy\u0107 Gaz\u0119!\u201d albo \u201ezniszczy\u0107 Izrael!\u201d. Nie rozumie tych swoich uczu\u0107 i zdaje mu si\u0119, \u017ce jest znik\u0105d: \u201eTo dziwne, bo w Izraelu nie jestem obcy, ale do ko\u0144ca nie jestem u siebie\u201d (s. 120). Czuje wi\u0119\u017a z Palesty\u0144czykami z Gazy i z Terytori\u00f3w, cho\u0107 jednocze\u015bnie wydaj\u0105 mu si\u0119 oni jacy\u015b inni, obcy: \u201eArabowie to moi bracia, cho\u0107 zdaje mi si\u0119, \u017ce jako\u015b odlegli. Nale\u017c\u0119 do jakiego\u015b innego narodu. Lecz do jakiego, do ko\u0144ca nie wiem (s. 120).<\/span><\/p>\n

Heszem jest Arabem z Palestyny, kt\u00f3remu jak innym zabrano ziemi\u0119 i wiele praw, bez kt\u00f3rych nie mo\u017ce by\u0107 prawdziwym obywatelem. Czuje si\u0119 gorszy, codziennie odzierany z godno\u015bci, cho\u0107 nie widzi ku temu \u017cadnych powod\u00f3w: \u201ePalesty\u0144czycy zza muru to jego najbli\u017csza rodzina, cho\u0107 Autonomia niezbyt mu si\u0119 podoba. Nie ma innej ojczyzny ni\u017c Izrael, ale Izrael nie chce by\u0107 jego ojczyzn\u0105. Dlatego czuje smutek, z\u0142o\u015b\u0107, ale najcz\u0119\u015bciej \u2013 bezradno\u015b\u0107 (s. 120).<\/span><\/p>\n

Wadi twierdzi, \u017ce Izrael nie jest jego pa\u0144stwem, cho\u0107 jest jedynym, jakie ma i innego nie chce: \u201eBo szanuje to pa\u0144stwo, cho\u0107 w\u015bcieka go i niepotrzebnie dra\u017cni. Wi\u0119cej \u2013 Wadi lubi by\u0107 Izraelczykiem nawet wtedy, gdy bardzo nie lubi\u201d (s. 158).<\/span><\/p>\n

W owym to\u017csamo\u015bciowym rozchwianiu przejawia jedna z fundamentalnych cech, konstytuuj\u0105cych rzeczywisto\u015b\u0107 Izraela. Jest ni\u0105 mnogo\u015b\u0107 przebiegaj\u0105cych j\u0105 wzd\u0142u\u017c i wszerz g\u0142\u0119bokich, cho\u0107 nie zawsze jednoznacznych podzia\u0142\u00f3w na to, co \u017cydowskie, chrze\u015bcija\u0144skie, muzu\u0142ma\u0144skie, arabskie i izraelskie, swoje i obce. \u201eWadi rysuje wykresy i przecinaj\u0105ce si\u0119 k\u00f3\u0142ka. Ilustruje, jak pokr\u0119cony jest Izrael, ile w nim podzia\u0142\u00f3w, r\u00f3\u017cnic, spl\u0105tanych interes\u00f3w. Powiedzie\u0107, \u017ce dzieli si\u0119 na \u017cydowsk\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 i arabsk\u0105 mniejszo\u015b\u0107 to nie powiedzie\u0107 nic\u201d (s. 158). Istnieje bowiem jeszcze podzia\u0142 na Aszkenazyjczyk\u00f3w (emigrant\u00f3w z Europy) i Sefardyjczyk\u00f3w (tych z p\u00f3\u0142nocnej Afryki), na religijnych i \u015bwieckich (\u201epodzia\u0142 fundamentalny i ekstremalny\u201d), na star\u0105 i na now\u0105 emigracj\u0119, na urodzonych tutaj i przyjezdnych itd.<\/span><\/p>\n

Inn\u0105 symetri\u0119 stanowi\u0105 wsp\u00f3lne pragnienia zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w, jak i ich arabskich braci-wrog\u00f3w. \u0141\u0105czy ich mianowicie wsp\u00f3lna fantazja, i\u017c kt\u00f3rego\u015b dnia si\u0119 obudz\u0105, a tych innych \u2013 odpowiednio \u017byd\u00f3w lub Arab\u00f3w \u2013 ju\u017c nie b\u0119dzie. \u201eAle inaczej uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 nasze sprawy\u201d (s. 110). Fakt, \u017ce marzenie to \u2013 kt\u00f3rego spe\u0142nienie musia\u0142oby by\u0107 jednocze\u015bnie koszmarem dla drugiej strony \u2013 jest praktycznie nieziszczalne, powinien w zasadzie prowadzi\u0107 do jedynego mo\u017cliwego wniosku, kt\u00f3ry profesor Riad Aqbaria z Ber Szewy, pierwszy i jedyny dziekan narodowo\u015bci arabskiej na izraelskim uniwersytecie, formu\u0142uje prosto jako \u201erozs\u0105dny kompromis\u201d: \u201eOparty na respektowaniu r\u00f3wnych praw ka\u017cdego cz\u0142owieka i wyrzeczeniu si\u0119 nierealnych marze\u0144 (nie b\u0119dzie Arab\u00f3w, \u017bydzi p\u00f3jd\u0105 precz), co brzmi jak polityczny bana\u0142. Profesor wie, \u017ce nie da si\u0119 tego zadekretowa\u0107\u201d (s. 151).<\/span><\/p>\n

To, \u017ce owego koniecznego i rozs\u0105dnego kompromisu \u2013 mimo, i\u017c jego konieczno\u015b\u0107 jest wi\u0119cej ni\u017c oczywista \u2013 nie udaje si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 ju\u017c od sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu z g\u00f3r\u0105 lat, i to na wszystkich poziomach: jednostkowym (tu z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami) i spo\u0142ecznym, psychologicznym i politycznym, jest chyba najbardziej przygn\u0119biaj\u0105cym aspektem ksi\u0105\u017cki Paw\u0142a Smole\u0144skiego. Tym bardziej, \u017ce \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 jest to konstatacja i trafiaj\u0105ca w sedno, i symboliczna, i \u2013 niestety \u2013 uniwersalna.<\/span><\/p>\n

\n

Ksi\u0105\u017cka:<\/strong><\/span><\/p>\n

Pawe\u0142 Smole\u0144ski, \u201eArab strzela, \u017byd si\u0119 cieszy\u201d, \u015awiat Ksi\u0105\u017cki, Warszawa 2012.
\n<\/span>* Grzegorz Tomicki, poeta, krytyk literacki, publicysta. Stale wsp\u00f3\u0142pracuje z miesi\u0119cznikiem \u201eOdra\u201d oraz kwartalnikiem \u201eFA-art\u201d.
\n<\/span>\u201eKultura Liberalna\u201d nr 204 (49\/2012) z 4 grudnia 2012 r.<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Izrael \u2013 ojczyzna Arab\u00f3w. O ksi\u0105\u017cce \u201eArab strzela, \u017byd si\u0119 cieszy\u201d Paw\u0142a Smole\u0144skiego Grzegorz Tomicki \u201eO Izraelu pisze si\u0119 na og\u00f3\u0142 albo politycznie, albo turystycznie\u201d \u2013 stwierdza Konstanty Gebert we wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki Paw\u0142a Smole\u0144skiego \u201eArab strzela, \u017byd si\u0119 cieszy\u201d. \u201eZ tej pu\u0142apki Pawe\u0142 Smole\u0144ski znalaz\u0142 niezmiernie eleganckie wyj\u015bcie. On nie pisze o Izraelu ani […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63681"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63681"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63681\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63700,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63681\/revisions\/63700"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}