{"id":63707,"date":"2018-08-30T17:09:47","date_gmt":"2018-08-30T15:09:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=63707"},"modified":"2018-08-30T07:46:27","modified_gmt":"2018-08-30T05:46:27","slug":"05-09-30","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=63707","title":{"rendered":"Henryk Grynberg: – Z historii mojego powiatu."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Z historii mojego powiatu. O dzia\u0142alno\u015bci Narodowych Si\u0142 Zbrojnych w powiecie mi\u0144skim w czasie wojny i tu\u017c po niej<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Henryk Grynberg<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Henryk Grynberg<\/em><\/span><\/p>\n

\u201eNoc\u0105, w lutym 1945 roku, Wichura wkroczy\u0142 do lokalu posterunku MO w Dobrem i wyprowadzi\u0142 obecnego tam W\u0142adys\u0142awa Matusiewicza. Posterunek przylega\u0142 do naszego mieszkania i egzekucja odby\u0142a si\u0119 pod naszym oknem, z kt\u00f3rego wystrzelono szyby, wi\u0119c le\u017c\u0105c pod \u0142\u00f3\u017ckiem wszystko s\u0142ysza\u0142em\u201d.<\/strong><\/p>\n

Cudny to niecodzienne nazwisko, ale mieszka\u0142 taki w Dobrem i przypomnia\u0142a o nim nauczycielka z Dobrego pani C. [patrz H. Grynberg, \u201ePami\u0119tnik 2\u201d, 18 II 2012]. Z moich stron pochodzi r\u00f3wnie\u017c Hanna Cudna-Martyniuk, kt\u00f3rej zawdzi\u0119czam archiwalne materia\u0142y do opowie\u015bci dokumentalnej \u201eDzieci Syjonu\u201d [Karta, 1994, i Wielka Litera, 2012]. W maju 2012 roku kwaterowa\u0142em w Sopocie przy ulicy Jagie\u0142\u0142y, a na s\u0105siednich drzwiach widnia\u0142o nazwisko Cudny. Spyta\u0142em mieszkaj\u0105cego tam m\u0142odego cz\u0142owieka, czy jego rodzina pochodzi z okolic Mi\u0144ska Mazowieckiego. Zaprzeczy\u0142, lecz w \u201eRoczniku Mi\u0144sko-Mazowieckim 2015\u201d jest artyku\u0142 Czes\u0142awa Kazimierza Cudnego o licznych Cudnych z \u0141adzynia, Brz\u00f3zego, Dobrego, Chotomowa, Jadowa i Stanis\u0142awowa i jednym, kt\u00f3ry po wojnie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Sopotu.<\/span><\/p>\n

W tym\u017ce roczniku Damian Sitkiewicz pisze o \u201eKonspiracji zbrojnej ugrupowa\u0144 narodowych w powiecie mi\u0144skim w latach 1939\u20131949\u201d. Za jej pocz\u0105tek uznaje rok 1941, \u201ekiedy w gminie Stanis\u0142aw\u00f3w powsta\u0142a Narodowa Organizacja Wojskowa\u201d, kt\u00f3ra w 1942 roku podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 Narodowym Si\u0142om Zbrojnym. Komenda Powiatowa znajdowa\u0142a si\u0119 w Mi\u0144sku, a plac\u00f3wki w Stanis\u0142awowie, Chr\u00f3\u015bcicach, Kuflewie, Latowiczu i wsiach \u201eciesz\u0105cych si\u0119 przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 wysokim odsetkiem zwolennik\u00f3w ruchu narodowego\u201d. I oto dowiaduj\u0119 si\u0119, \u017ce w Stanis\u0142awowie dow\u00f3dc\u0105 plac\u00f3wki by\u0142 Marian Cudny, ps. \u201eKu\u017anica\u201d, \u201ezam. w Suchowi\u017anie, p\u00f3\u017aniej w Sopocie\u201d. Autor dodaje, \u017ce \u201ew aktach mi\u0144skiego PUBP [Powiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego] znalaz\u0142a si\u0119 szersza charakterystyka \u017co\u0142nierzy NSZ z terenu plac\u00f3wki Stanis\u0142aw\u00f3w\u201d i \u017ce \u201ewed\u0142ug niej Marcin (nie Marian) Cudny ps. \u00abKu\u017anicki\u00bb (nie \u00abKu\u017anica\u00bb), syn Hipolita i Janiny z Wocial\u00f3w, by\u0142 zast\u0119pc\u0105 dow\u00f3dcy plutonu NSZ na terenie gminy Stanis\u0142aw\u00f3w\u201d, kt\u00f3ry liczy\u0142 \u201eoko\u0142o 30 os\u00f3b\u201d. \u201eCzo\u0142ow\u0105 rol\u0119\u201d w stanis\u0142awowskim oddziale odgrywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Stefan Michalski, rolnik posiadaj\u0105cy pi\u0119\u0107 hektar\u00f3w ziemi, kt\u00f3ry uko\u0144czy\u0142 cztery oddzia\u0142y szko\u0142y podstawowej i \u201ewed\u0142ug dokumentacji PUBP nale\u017ca\u0142 do AK i NSZ\u201d. Dow\u00f3dcami dru\u017cyn byli Zygmunt Marczak i Tadeusz Cichocki i \u201epodlega\u0142o im po 5 os\u00f3b\u201d. Jak w \u201eCh\u0142opcach z placu Broni\u201d: du\u017co dow\u00f3dc\u00f3w, a ma\u0142o \u017co\u0142nierzy. Marczak \u201ew 1943 roku opu\u015bci\u0142 NSZ, wst\u0119puj\u0105c do AK, gdzie zosta\u0142 zast\u0119pc\u0105 dow\u00f3dcy plutonu\u201d. AK \u201eprzechwytywa\u0142a\u201d narodowc\u00f3w \u2013 komentuje autor. AK i NSZ r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 stosunkiem do komunist\u00f3w: \u201ePodczas gdy AK by\u0142a bardzo pow\u015bci\u0105gliwa w rozliczaniu ich za akcje przest\u0119pcze i zdrad\u0119 ojczyzny, NSZ okaza\u0142 si\u0119 zdecydowanym wrogiem postaw konspiracji spod znaku PPR, GL\/AL, wykonuj\u0105cej rozkazy Moskwy i Kominternu\u201d. Poza tym \u201eNSZ oficjalnie g\u0142osi\u0142 polityk\u0119 dw\u00f3ch wrog\u00f3w, Niemiec i Zwi\u0105zku Sowieckiego, wyra\u017anie zaznaczaj\u0105c, \u017ce ten ostatni jest gro\u017aniejszy\u201d i \u201ena ka\u017cdy akt terroru GL\/AL wobec ludno\u015bci cywilnej lub Niemc\u00f3w \u2013 dzia\u0142ania konspiracji komunistycznej sprowadza\u0142y na ludno\u015b\u0107 odwet ze strony okupant\u00f3w \u2013 odpowiadano akcj\u0105 zbrojn\u0105 przeciw komunistom\u201d. \u201eWedle powojennego agenta UB o pseudonimie \u00abN\u00f3\u017c\u00bb, \u017co\u0142nierze NSZ posiadali prawdopodobnie wykazy cz\u0142onk\u00f3w KPP\/PPR, kt\u00f3rych zamierzali zlikwidowa\u0107 lub przekaza\u0107 policji niemieckiej\u201d \u2013 dodaje autor artyku\u0142u.<\/span><\/p>\n

Dowiadujemy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce \u201epomi\u0119dzy latem 1944 roku, a jesieni\u0105 1945\u201d trzon partyzantki, g\u0142\u00f3wnie akowskiej, zosta\u0142 w naszym powiecie rozbity. Nast\u0105pi\u0142y aresztowania, wyw\u00f3zki na Wsch\u00f3d, sfingowane procesy, a reszty dokona\u0142a amnestia w zamian za ujawnienie si\u0119, ale \u201erozpracowanie i rozbicie struktur akowskich zmobilizowa\u0142o u\u015bpionych narodowc\u00f3w do dzia\u0142ania\u201d. W pa\u017adzierniku 1944 roku utworzono Rejon NSZ w Mrozach i oddzia\u0142 Akcji Specjalnej NSZ licz\u0105cy szesnastu ludzi, \u201erozbudowany wkr\u00f3tce do 21\u201d. Dowodzi\u0142 Marian Gadomski ps. \u201eNied\u017awiadek\u201d, z zawodu fryzjer. W 1946 roku oddzia\u0142 wzr\u00f3s\u0142 do 27 os\u00f3b. Podzielony by\u0142 na dwie zasadnicze grupy: dywersyjno-egzekucyjn\u0105 i wypadow\u0105. Wspiera\u0142o go 35 wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy \u201epomagali w przechowywaniu broni i towar\u00f3w zdobytych przez \u017co\u0142nierzy w sklepach sp\u00f3\u0142dzielczych, a tak\u017ce udzielali kwater w swoich zabudowaniach\u201d. Do zada\u0144 grupy wypadowej nale\u017ca\u0142o \u201epozyskiwanie pieni\u0119dzy na dzia\u0142alno\u015b\u0107, a tak\u017ce materia\u0142\u00f3w i artyku\u0142\u00f3w \u017cywno\u015bciowych\u201d. Dow\u00f3dc\u0105 grupy egzekucyjnej by\u0142 Eligiusz Malesa, ps. \u201eZawierucha\u201d. Rezerwi\u015bci oddzia\u0142u przebywali w miejscach swojego zamieszkania i \u201ewzywano ich w razie potrzeby na wi\u0119ksze akcje\u201d. W marcu 1946 roku \u201e\u017co\u0142nierze NSZ pojawili si\u0119 na terenie gminy Chr\u00f3\u015bcice. Celem ich atak\u00f3w byli rolnicy, kt\u00f3rzy otrzymali ziemi\u0119 w ramach [\u2026] reformy rolnej, a tak\u017ce zwolennicy nowej w\u0142adzy\u201d. Dwa razy pr\u00f3bowano wykona\u0107 wyrok \u015bmierci na Boles\u0142awie K., kt\u00f3ry \u201ebezinteresownie donosi\u0142 do UB\u201d. Poniewa\u017c si\u0119 nie uda\u0142o, partyzanci pobili jego ojca i brata, przy czym \u201ezdobyli szereg cennych przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re znajdowa\u0142y si\u0119 w jego mieszkaniu\u201d [s. 113]. W pierwszej po\u0142owie 1946 roku oddzia\u0142 Gadomskiego podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z poakowskim oddzia\u0142em \u201ePogo\u0144\u201d z powiatu siedleckiego. \u201eW Latowiczu zniszczono dokumentacj\u0119 w miejscowym Urz\u0119dzie Gminy, a tak\u017ce rozbrojono milicjant\u00f3w i wykonano wyrok na W\u0142adys\u0142awie Bakule, cz\u0142onku PPR\u201d. 19 wrze\u015bnia po\u0142\u0105czone oddzia\u0142y NSZ i \u201ePogoni\u201d opanowa\u0142y Latowicz i wzi\u0119\u0142y bro\u0144 z \u201epustego posterunku MO\u201d (milicjanci uciekli i ukryli si\u0119). Ponadto \u201epartyzanci zaopatrzyli si\u0119 w sp\u00f3\u0142dzielni, a tak\u017ce wymierzyli kar\u0119 ch\u0142osty cz\u0142onkom PZPR\u201d. 17 pa\u017adziernika 1946 roku \u201ewe wsi Ceg\u0142\u00f3w odbywa\u0142o si\u0119 zebranie so\u0142tys\u00f3w gminy, kt\u00f3rzy stawili si\u0119 z pieni\u0119dzmi podatkowymi zebranymi od gospodarzy. [\u2026] Do lokalu wtargn\u0119\u0142o trzech \u017co\u0142nierzy NSZ uzbrojonych w bro\u0144 paln\u0105, rozkazuj\u0105c wszystkim padn\u0105\u0107, przy czym ka\u017cdy so\u0142tys zosta\u0142 obrewidowany i znalezione przy nim pieni\u0105dze zosta\u0142y zabrane. Jak ustalono bandyci zabrali oko\u0142o 150 tysi\u0119cy z\u0142otych\u201d [IPN BU 0206\/74, t. 1, k. 106 \u2013 wsz\u0119dzie cytuj\u0119 za autorem]. \u201e30 stycznia 1947 roku w Ka\u0142uszynie oddzia\u0142 NSZ podzielony na grupy dokona\u0142 jednocze\u015bnie czterech akcji \u2013 na Urz\u0105d Gminy, poczt\u0119, Magistrat i sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 \u2013 sk\u0105d zabrali oko\u0142o 80 tysi\u0119cy z\u0142otych\u201d [s. 116]. 29 listopada 1947 roku we wsi Choszcze, powiat W\u0119gr\u00f3w, zaatakowano dw\u00f3ch milicjant\u00f3w. Ich cia\u0142a zrzucono z mostu kolejowego do rzeki Kostrze\u0144. 23 marca 1948 roku we wsi Jeruzal \u201epartyzanci rozbroili posterunek MO i zniszczyli akta w urz\u0119dzie gminy, ze sp\u00f3\u0142dzielni za\u015b zabrano r\u00f3\u017cnego rodzaju produkty\u201d. 1 kwietnia 1948 roku \u201eoddzia\u0142 zbrojny pod dow\u00f3dztwem Jezierskiego ps. \u00abOrze\u0142\u00bb dokona\u0142 napadu na samoch\u00f3d PUBP w W\u0119growie, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 sze\u015bciu \u017co\u0142nierzy KBW i sze\u015bciu funkc. UB \u2013 w\u015br\u00f3d nich oficer \u015bledczy ppor. Dobiszewski Roman i kapr. Kami\u0144ski Wac\u0142aw konwojuj\u0105cy czterech zatrzymanych przest\u0119pc\u00f3w. Bandyci strzelaj\u0105c z ukrycia, otoczyli samoch\u00f3d, zmuszaj\u0105c funkc. i \u017co\u0142nierzy do opuszczenia wozu. [\u2026] \u00abOrze\u0142\u00bb strza\u0142ami z pistoletu zabi\u0142 ppor. Dobiszewskiego, za\u015b Rze\u015bkiewiczowi ps. \u00abGrot\u00bb i Braunowi ps. \u00abD\u017con\u00bb rozkaza\u0142 zastrzeli\u0107 kpr. Kami\u0144skiego. Po za\u0142adowaniu broni na samoch\u00f3d bandyci odjechali w kierunku powiatu siedleckiego, gdzie obawiaj\u0105c si\u0119 po\u015bcigu, pozostawili samoch\u00f3d\u2026\u201d [AIPN, sygn. 01417\/1\/j, ki. 11]. R\u00f3wnie\u017c w kwietniu 1948 roku w sanatorium Rudka \u201ewymierzono sprawiedliwo\u015b\u0107 poprzez wych\u0142ostanie kilku os\u00f3b i zniszczenie mieszkania J\u00f3zefa Wo\u0142kiewicza \u2013 cz\u0142onka PPR\u201d, po czym \u201ezosta\u0142 on pobity, wyprowadzony na podw\u00f3rze i tam z polecenia \u00abOr\u0142a\u00bb zastrzeli\u0142 go Edward Markosik ps. \u00abWichura\u00bb. Podobna akcja mia\u0142a miejsce 2 czerwca 1948 roku we wsi Kiczki\u201d.<\/span><\/p>\n

Wcze\u015bniej w Dobrem \u201epodczas nocy w lutym 1945 roku Wichura wkroczy\u0142 do lokalu posterunku MO, wyprowadzi\u0142 obecnego tam W\u0142adys\u0142awa Matusiewicza i pod oknem posterunku MO wyda\u0142 wyrok na Matusiewicza. Wyrok przez rozstrzelanie wykona\u0142 obecny tam kat AK Ku\u015bmierczyk Bronis\u0142aw, zam. Rudno. W tym miejscu nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce zabity W\u0142adys\u0142aw Matusiewicz przed wst\u0105pieniem do MO r\u00f3wnie\u017c wchodzi\u0142 w sk\u0142ad plutonu egzekucyjnego AK. Wyrok mia\u0142 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wykonany na [komendancie posterunku] Malejczyku, ale nie zastano go w lokalu posterunku MO. Obecny na posterunku MO milicjant Stanis\u0142aw Skuza nie by\u0142 ruszany przez Wichur\u0119\u201d. To z \u201eKroniki wydarze\u0144 posterunku MO Dobre za lata 1944\u20131947\u201d [patrz \u201ePami\u0119tnik 2\u201d, s. 169]. Nie wiem, czemu Damian Sitkiewicz o tej akcji nie wspomina. Wprawdzie w kronice posterunku mowa jest tylko o AK, ale w lutym 1945 roku AK by\u0142a ju\u017c rozwi\u0105zana, a \u201eWichura\u201d dzia\u0142a\u0142 w tym czasie jako narodowiec. Posterunek przylega\u0142 do naszego mieszkania i egzekucja odby\u0142a si\u0119 pod naszym oknem, z kt\u00f3rego wystrzelono szyby, wi\u0119c le\u017c\u0105c pod \u0142\u00f3\u017ckiem wszystko s\u0142ysza\u0142em [patrz H. Grynberg \u201eBuszuj\u0105cy po drogach\u201d, \u201eTw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d, VI\/1967 i \u201eZwyci\u0119stwo, Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza\u201d, Pary\u017c 1969]. Przy okazji zrabowano i mieszkanie Fryd\u00f3w, kt\u00f3re si\u0119 mie\u015bci\u0142o na pi\u0119trze. Oni sami zdo\u0142ali si\u0119 ukry\u0107 na strychu.<\/span><\/p>\n

W nocy z 14 na 15 kwietnia 1948 roku formuj\u0105cy si\u0119 nowy oddzia\u0142 \u201ezosta\u0142 przyj\u0119ty w ko\u015bciele parafii Kuflew, gdzie ksi\u0119\u017ca Ferlak i \u0141ubi\u0144ski przeprowadzili spowied\u017a wielkanocn\u0105, w kt\u00f3rej wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 12 partyzant\u00f3w. Ksi\u0105dz Ferlak po\u015bwi\u0119ci\u0142 ryngrafy i wyg\u0142osi\u0142 kazanie, w kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 o istocie walki z komunizmem, podtrzymuj\u0105c \u017co\u0142nierzy na duchu\u201d. Bro\u0144 \u2013 \u201edwa km, dziewi\u0119\u0107 automat\u00f3w PPsza, cztery automaty MP-43, 40 automat\u00f3w MP-40, jeden sten, pi\u0119\u0107 karabin\u00f3w produkcji sowieckiej, dziewi\u0119\u0107 kbk Mauser, 19 granat\u00f3w, trzy miny, a tak\u017ce r\u00f3\u017cnego rodzaju amunicja i cz\u0119\u015bci zapasowe\u201d \u2013 przechowywano w zagajniku ko\u0142o wsi Kruki, a nast\u0119pnie w Rudniku. Autor podkre\u015bla, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 oddzia\u0142u \u201enie by\u0142aby w\u0142a\u015bciwie mo\u017cliwa bez pomocy os\u00f3b cywilnych, kt\u00f3re nios\u0142y pomoc partyzantom mi\u0119dzy innymi przez udzielanie kwater \u2013 sta\u0142ych lub jednorazowych\u201d oraz \u201eprzechowywanie r\u00f3\u017cnych przedmiot\u00f3w\u201d. Ale pomocnik\u00f3w mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c UB.<\/span><\/p>\n

\u201eLikwidacji oddzia\u0142u i aresztowa\u0144 \u017co\u0142nierzy dokonali komuni\u015bci g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 stworzenia sieci agenturalnej [\u2026] w oddziale, jak i po\u015br\u00f3d miejscowej ludno\u015bci\u201d [s. 121]. 3 czerwca 1948 roku trzynastoosobowy oddzia\u0142 Jezierskiego, kwateruj\u0105cy w zabudowaniach Feliksa Lipi\u0144skiego w Lubominie, zosta\u0142 zaskoczony przez grup\u0119 operacyjn\u0105 KBW, UB i MO. Wed\u0142ug raportu po dwugodzinnej walce \u201eczterech bandyt\u00f3w zosta\u0142o zabitych\u201d, a dziewi\u0119ciu uj\u0119tych, w tym Markosik, czyli \u201eWichura\u201d. Jedynie Jezierski ps. \u201eOrze\u0142\u201d zdo\u0142a\u0142 zbiec [AIPN, sygn. 01417\/1\/j, k.15]. 8 czerwca skonfiskowano bro\u0144 ukryt\u0105 w lesie ko\u0142o wsi Kruki i aresztowano jej magazyniera W\u0142adys\u0142awa Kurowskiego ps. \u201eZaj\u0105c\u201d oraz ksi\u0119\u017cy Fertaka i \u0141ubi\u0144skiego w Kuflewie i Mrozach. \u201ePrzy pomocy agent\u00f3w oraz zatrzymanych \u017co\u0142nierzy NSZ funkcjonariusze PUBP [\u2026] aresztowali kolejnych cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w\u201d. Gadomskiego uj\u0119to w ko\u0144cu 1948 roku w Wawrze, a Jezierskiego w styczniu 1949 roku w \u0141odzi i skazano go na \u015bmier\u0107. W lutym 1949 roku odby\u0142 si\u0119 proces NSZ-owc\u00f3w, w kt\u00f3rym ksi\u0105dz Fertak zosta\u0142 skazany na pi\u0119tna\u015bcie lat wi\u0119zienia, a ksi\u0105dz \u0141ubi\u0144ski na cztery. Ksi\u0105dz \u0141ubi\u0144ski umar\u0142 w wi\u0119zieniu, a ksi\u0105dz Fertak wyszed\u0142 w kwietniu 1955 r. [s. 147]. Wed\u0142ug oblicze\u0144 PUBP oddzia\u0142 Gadomskiego i Jezierskiego \u201edokona\u0142 92 akcji zbrojnych, w tym 29 likwidacji: 5 funkcjonariuszy UB, 4 funkcjonariuszy MO, 1 so\u0142tys, 1 SOK [S\u0142u\u017cba Ochrony Kolei], 9 cz\u0142onk\u00f3w PPR, 9 os\u00f3b cywilnych\u201d. Napadni\u0119to na siedem urz\u0119d\u00f3w pocztowych, 19 sklep\u00f3w Sp\u00f3\u0142dzielni Samopomocy Ch\u0142opskiej i 17 os\u00f3b cywilnych, zagarniaj\u0105c \u0142\u0105cznie \u201emienie pa\u0144stwowe, sp\u00f3\u0142dzielcze i prywatne na ponad 4 miliony z\u0142 w got\u00f3wce i towarach\u201d [sygn. 201\/121, t. 1, k. 35v]. Zn\u00f3w nie licz\u0105c napadu na posterunek MO i \u017cydowskie mieszkanie w Dobrem. \u201eCieniem na dzia\u0142alno\u015bci oddzia\u0142u k\u0142ad\u0142a si\u0119 jedynie dzia\u0142alno\u015b\u0107 agent\u00f3w, kt\u00f3rych Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa szuka\u0142 przede wszystkim w\u015br\u00f3d samych narodowc\u00f3w\u201d \u2013 ubolewa autor, dodaj\u0105c, \u017ce \u201eniestety, znajdowa\u0142 ich skutecznie, cho\u0107 na dzisiejszym etapie nie ustalono ich to\u017csamo\u015bci\u201d [s. 124]. Jeden z nich (pseudonim \u201eB\u201d) pe\u0142ni\u0142 \u201efunkcj\u0119 kierownika M\u0142odzie\u017cy Wielkiej Polski \u2013 organizacji m\u0142odzie\u017cowej SN\u201d [s. 123].<\/span><\/p>\n

Poniewa\u017c Polskie Stronnictwo Ludowe Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka mia\u0142o szerokie poparcie w powiecie, wi\u0119c i \u201espo\u015br\u00f3d os\u00f3b nale\u017c\u0105cych do partii ludowc\u00f3w zwerbowano informator\u00f3w i agent\u00f3w\u201d \u2013 pisze Andrzej G\u0105gol w artykule o naszym Powiatowym Urz\u0119dzie UB [s. 128]. \u201eNa dzie\u0144 dzisiejszy od 63 cz\u0142onk\u00f3w Komisji obwodowych zosta\u0142y ju\u017c odebrane zobowi\u0105zania wsp\u00f3\u0142pracy z UB na czas wybor\u00f3w\u201d \u2013 meldowa\u0142 w swoim raporcie szef mi\u0144skiego UB 18 listopada 1946 r. [AIPN, sygn. 0206\/74, t. 5]. Wkr\u00f3tce potem \u201epozyskano 8 w\u00f3jt\u00f3w i 42 so\u0142tys\u00f3w\u201d; \u201ez Okr\u0119gowej Komisji Wyborczej przewodnicz\u0105cego PPS, zast\u0119pc\u0119 z SL, dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w PPR, jednego cz\u0142onka z SD i jednego cz\u0142onka z SL\u201d; \u201ez Komisji Obwodowych zawerbowano 120 cz\u0142onk\u00f3w [\u2026] na uczuciach patriotycznych\u201d oraz \u201etrzech m\u0119\u017c\u00f3w zaufania PSL na materia\u0142ach kompromituj\u0105cych\u201d [AIPN sygn. 0206\/74, t. 5]. W styczniu 1947 roku przed wyborami do Sejmu \u201esie\u0107 agenturalna rozros\u0142a si\u0119 do 211 os\u00f3b\u201d. Istnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u201ekontakt obywatelski, czyli informacje udzielane bez podejmowania wsp\u00f3\u0142pracy\u201d, a pr\u00f3cz tego \u201edo \u015bledzenia oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych zaanga\u017cowano gajowych\u201d. Autor dodaje, \u017ce nawet \u201epo rozbiciu zbrojnego podziemia nie zlikwidowano w PUBP sekcji odpowiedzialnych za jego zwalczanie. Wr\u0119cz przeciwnie, starano si\u0119 dalej pozyskiwa\u0107 informacje o osobach posiadaj\u0105cych bro\u0144, b\u0105d\u017a poszukiwanych, kt\u00f3re ukrywaj\u0105c si\u0119 w innych cz\u0119\u015bciach kraju, odwiedza\u0142y rodzin\u0119 lub kontaktowa\u0142y si\u0119 z ni\u0105 w inny spos\u00f3b\u201d [s. 134]. Sie\u0107 ta jednak nie zawsze sprawnie dzia\u0142a\u0142a. W raportach PUBP narzekano, \u017ce wielu informator\u00f3w przenosi\u0142o si\u0119 w niewiadome strony i kontakt z nimi si\u0119 urywa\u0142.<\/span><\/p>\n

UB mia\u0142o pod opiek\u0105 r\u00f3wnie\u017c organizacje m\u0142odzie\u017cowe. \u201eZarz\u0105d Powiatowy ZMW \u00abWici\u00bb przesta\u0142 pe\u0142ni\u0107 swoje funkcje\u201d, bo \u201ejego cz\u0142onkowie (prezes, sekretarz i skarbnik) zostali zwerbowani przez UB\u201d \u2013 stwierdza autor. \u201ePodobne tendencje\u201d przejawia\u0142a PPS-owska Organizacja M\u0142odzie\u017cowa TUR [s. 153]. W raporcie miesi\u0119cznym PUBP napisano, \u017ce na powiatowym Kongresie Zjednoczeniowym (11 lipca 1948 roku) \u201e\u017cadnych utarczek nie by\u0142o\u201d, tylko \u201ecz\u0142onkowie Ko\u0142a w Dobrem przeszli do PCK\u201d [AIPN, sygn. 0206\/75, t. 1, k. 98]. PCK zamiast ZMP \u2013 to by\u0142 niez\u0142y pomys\u0142 (jestem dumny ze sprytu moich ziomk\u00f3w z Dobrego), ale \u201edalsza historia ZMP w powiecie mi\u0144skim potoczy\u0142a si\u0119 ju\u017c g\u0142adko. Nowych cz\u0142onk\u00f3w szybko przybywa\u0142o. Pod koniec sierpnia 1949 roku by\u0142o ich 3059, a pod koniec stycznia 1950 ponad 4000\u201d [s. 154].<\/span><\/p>\n

Trudniej przebiega\u0142a kolektywizacja. Jeden z przedwojennych ludowc\u00f3w argumentowa\u0142, \u017ce \u201eten rodzaj sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci jest krokiem wstecz, powrotem do odrabiania pa\u0144szczyzny\u201d. Wed\u0142ug jednego z miesi\u0119cznych raport\u00f3w PUBP \u201ewi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w nowo za\u0142o\u017conej sp\u00f3\u0142dzielni nadal uprawia\u0142a wy\u0142\u0105cznie w\u0142asne pola\u201d [s. 158]. W Dobrem i Pogorzeli sp\u00f3\u0142dzielnie zlikwidowano \u201eze wzgl\u0119du na systematyczne kradzie\u017ce i marnowanie mienia przez samych sp\u00f3\u0142dzielc\u00f3w\u201d [s. 159]. W styczniu 1953 roku na terenie powiatu by\u0142y tylko trzy sp\u00f3\u0142dzielnie. Wzmo\u017cono akcj\u0119 i \u201ePUBP wytypowa\u0142 23 wioski [\u2026], spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych w 18 powo\u0142ano komitety za\u0142o\u017cycielskie\u201d, lecz mimo to \u201ew ko\u0144cu 1956 roku na terenie powiatu istnia\u0142o tylko 13 sp\u00f3\u0142dzielni produkcyjnych\u201d [tam\u017ce]. Kontrastowa\u0142o to z wysokim stopniem upartyjnienia w zak\u0142adach pracy. W styczniu 1948 roku w fabryce \u201eK. Rudzki\u201d na 204 pracownik\u00f3w do PPR nale\u017ca\u0142o 123, a u \u201eFogelnesta\u201d 40 na 75 (zatem nie tylko \u017bydzi wprowadzali komunizm). \u201eW sierpniu 1953 roku wszystkie WUBP i PUBP otrzyma\u0142y polecenie, aby wyeliminowa\u0107 z sieci [donosicieli] osoby nale\u017c\u0105ce do PZPR\u201d, ale PUBP m\u00f3g\u0142 nadal si\u0119 z nimi kontaktowa\u0107 za zgod\u0105 pierwszego sekretarza KW, a poza tym nikt nie zabrania\u0142 towarzyszom nieoficjalnie spe\u0142nia\u0107 sw\u00f3j partyjny obowi\u0105zek.<\/span><\/p>\n

Najstarszym miastem powiatu jest Mi\u0144sk Mazowiecki (z pocz\u0105tku zwany Mensko), kt\u00f3ry uzyska\u0142 prawa miejskie blisko 600 lat temu. Stanis\u0142aw\u00f3w \u2013 od imienia jednego z ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich, kt\u00f3ry to miasto za\u0142o\u017cy\u0142 \u2013 uzyska\u0142 je w 1523 roku, Dobre w 1530 roku, ale w 1852 roku je straci\u0142o. Ka\u0142uszyn istnia\u0142 ju\u017c pod koniec XIV wieku jako Ka\u0142uszyno, ale prawa miejskie uzyska\u0142 dopiero w roku 1662. Stanis\u0142aw\u00f3w mia\u0142 w 1910 roku 2391 mieszka\u0144c\u00f3w, lecz wskutek obu wojen \u015bwiatowych jego populacja spad\u0142a i nigdy nie wr\u00f3ci\u0142a do tamtego poziomu [s. 175]. Dobre, kt\u00f3re w ko\u0144cu 2011 roku liczy\u0142o 1693 mieszka\u0144c\u00f3w, stara\u0142o si\u0119 odzyska\u0107 prawa miejskie, lecz mu odm\u00f3wiono, bo potrzeba co najmniej dw\u00f3ch tysi\u0119cy, a poza tym wci\u0105\u017c ma za ma\u0142o infrastruktury komunalnej, a za du\u017co zabudowy zagrodowej.<\/span><\/p>\n

rekomendowa\u0142: Leon Rozenbaum<\/em><\/span>
\n\"\"<\/p>\n

Na jednej z ga\u0142\u0119zi drzewa genealogicznego Cudnych pojawia si\u0119 Kazimierz Gayczy z Lubomina. Gayczy to to samo co gajowy tylko w\u0142a\u015bciwiej \u2013 jak le\u015bniczy, a nie lasowy. W mazurz\u0105cej gwarze naszego regionu gajczego nazywano gajcym. St\u0105d Tadeusz Gajcy, poeta i narodowiec, te\u017c pewno rodem z naszych mazowieckich stron. Ciekawostk\u0105 j\u0119zykow\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c nazwa maj\u0105tku D\u0119be Wielkie Ma\u0142e [s. 109], kt\u00f3rego administrator by\u0142 zast\u0119pc\u0105 szefa obwodu NSZ i mia\u0142 stosowny do tego pseudonim \u201eS\u0119k\u201d.<\/span><\/p>\n

W tamtym sopockim mieszkaniu w maju 2012 roku nie mia\u0142em telefonu ani budzika, wi\u0119c w przeddzie\u0144 odlotu poprosi\u0142em m\u0142odego s\u0105siada Cudnego, kt\u00f3ry wcze\u015bnie wstawa\u0142 do pracy, \u017ceby zadzwoni\u0142 do moich drzwi. Nie zadzwoni\u0142, ale \u017ale spa\u0142em i sam si\u0119 zbudzi\u0142em.<\/span><\/p>\n

PS Serdecznie dzi\u0119kuje panu Bogus\u0142awowi Go\u0142\u0119biowskiemu za dostarczenie mi \u201eRocznika\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Henryk Grynberg<\/strong> – prozaik, poeta, eseista, laureat Nagrody Ko\u015bcielskich, czterokrotnie nominowany do Nagrody Nike. Autor m.in. zbioru opowiada\u0144 \u201eDrohobycz, Drohobycz\u201d, powie\u015bci \u201eMemorbuch\u201d i \u201eDziedzictwo\u201d, opartego na dokumentacji filmu Paw\u0142a \u0141ozi\u0144skiego \u201eMiejsce urodzenia\u201d oraz trzytomowego \u201ePami\u0119tnika\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z historii mojego powiatu. O dzia\u0142alno\u015bci Narodowych Si\u0142 Zbrojnych w powiecie mi\u0144skim w czasie wojny i tu\u017c po niej Henryk Grynberg Henryk Grynberg \u201eNoc\u0105, w lutym 1945 roku, Wichura wkroczy\u0142 do lokalu posterunku MO w Dobrem i wyprowadzi\u0142 obecnego tam W\u0142adys\u0142awa Matusiewicza. Posterunek przylega\u0142 do naszego mieszkania i egzekucja odby\u0142a si\u0119 pod naszym oknem, z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63707"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63707"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63707\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63715,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63707\/revisions\/63715"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63707"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63707"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63707"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}