{"id":63850,"date":"2021-07-06T17:09:36","date_gmt":"2021-07-06T15:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=63850"},"modified":"2021-07-07T17:56:23","modified_gmt":"2021-07-07T15:56:23","slug":"13-09-21","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=63850","title":{"rendered":"Historia, kt\u00f3r\u0105 opowiadamy [Komentarz do parszy Ki tawo]"},"content":{"rendered":"

Jerozolima z G\u00f3ry Oliwnej. Obraz Charlesa-Th\u00e9odora Fr\u00e8re, 1880 r. \/fot. The Metropolitan Museum of Art<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Historia, kt\u00f3r\u0105 opowiadamy [Komentarz do parszy Ki tawo]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS
\n<\/strong>T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o<\/strong><\/span><\/p>\n

PARSZA KI TAWO\u00a0 \u2013 1 WRZE\u015aNIA 2018\/ 21 ELUL 5778<\/strong><\/span><\/p>\n

Miejsce: Jerozolima. Czas: oko\u0142o dwa tysi\u0105ce lat temu. Okoliczno\u015bci: z\u0142o\u017cenie pierwszych plon\u00f3w w \u015awi\u0105tyni. Oto jak ta scena opisana jest w Misznie (Bikurim 3:2-6): mieszka\u0144cy wsi gromadzili si\u0119 w najbli\u017cszym z dwudziestu czterech rozsianych po ca\u0142ym Izraelu miejsc spotka\u0144. Tam nocowali pod go\u0142ym niebem. Nast\u0119pnego ranka przyw\u00f3dca zwo\u0142ywa\u0142 ludzi s\u0142owami z ksi\u0119gi Jeremiasza (31:5).<\/span><\/p>\n

Mieszka\u0144cy z okolic Jerozolimy przynosili \u015bwie\u017ce figi i winogrona, a ci, kt\u00f3rzy mieszkali dalej \u2013 suszone owoce. Przed nimi szed\u0142 w\u00f3\u0142 z rogami pokrytymi z\u0142otem i g\u0142ow\u0105 udekorowan\u0105 oliwnym wie\u0144cem. Kto\u015b gra\u0142 na flecie. Kiedy grupa zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do Jerozolimy, wysy\u0142any by\u0142 pos\u0142aniec, aby og\u0142osi\u0107 ich przybycie, a ludzie dekorowali kosze z plonami. Urz\u0119dnicy miejscy wychodzili w\u0119drowcom z powitaniem, a rzemie\u015blnicy przerywali prac\u0119 i wo\u0142ali: nasi bracia-przybysze, przychod\u017acie w pokoju!<\/span><\/p>\n

Flet przestawa\u0142 gra\u0107 dopiero kiedy poch\u00f3d dociera\u0142 do Wzg\u00f3rza \u015awi\u0105tynnego. Tam ka\u017cdy k\u0142ad\u0142 sobie kosz z owocami na ramieniu (wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Miszny robi\u0142 to nawet kr\u00f3l Agryppa) i ni\u00f3s\u0142 go na dziedziniec \u015awi\u0105tyni. Lewici \u015bpiewali: \u201eWynosi\u0107 Ci\u0119 b\u0119d\u0119 Bo\u017ce, bo\u015b mnie wyni\u00f3s\u0142 z toni, i nie uradowa\u0142e\u015b nieprzyjaci\u00f3\u0142 moich\u201d (Psalm 30:2).<\/span><\/p>\n

Widok tej niezwykle \u017cywej sceny, w kt\u00f3rej ludzie ze wszystkich zak\u0105tk\u00f3w Izraela gromadzili si\u0119 przy \u015awi\u0105tyni, musia\u0142 by\u0107 niezapomniany. Najwa\u017cniejsza cz\u0119\u015b\u0107 ceremonii dzia\u0142a si\u0119 jednak p\u00f3\u017aniej. Z koszami owoc\u00f3w na ramionach przybysze recytowali: \u201eO\u015bwiadczam dzisiaj przed Wiekuistym, Bogiem twoim, \u017cem wszed\u0142 do ziemi, o kt\u00f3rej zaprzysi\u0105g\u0142 Wiekuisty ojcom naszym, i\u017c j\u0105 odda nam\u201d (Dwarim 26:3). Nast\u0119pnie ka\u017cdy \u0142apa\u0142 kosz za obr\u0119cz, a kap\u0142an k\u0142ad\u0142 pod nim r\u0119k\u0119 i ceremonialnie nim ko\u0142ysa\u0142, podczas gdy trzymaj\u0105cy plony wypowiada\u0142 nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa z parszy na ten tydzie\u0144:<\/span><\/p>\n

Aramejczykiem tu\u0142aj\u0105cym si\u0119 by\u0142 praojciec m\u00f3j, i zst\u0105pi\u0142 do Micraim, i przebywa\u0142 tam z garstk\u0105 ma\u0142\u0105, i wzr\u00f3s\u0142 tam w nar\u00f3d wielki, pot\u0119\u017cny i liczny. Lecz krzywdzili nas Micrejczycy, i gn\u0119bili nas, i nak\u0142adali na nas roboty ci\u0119\u017ckie. I wo\u0142ali\u015bmy do Wiekuistego, Boga ojc\u00f3w naszych, i us\u0142ysza\u0142 Wiekuisty g\u0142os nasz, i wejrza\u0142 na niedol\u0119 nasz\u0119, i na trudy nasze, i na ucisk nasz. I wywi\u00f3d\u0142 nas Wiekuisty z Micraim r\u0119k\u0105 pot\u0119\u017cn\u0105, i ramieniem podniesionem, i postrachem wielkim, i znamionami, i cudami. A przywi\u00f3d\u0142 nas na miejsce to, i odda\u0142 nam t\u0119 ziemi\u0119, ziemi\u0119 op\u0142ywaj\u0105c\u0105 mlekiem i miodem. Przeto przynios\u0142em oto teraz pierwociny p\u0142od\u00f3w ziemi, kt\u00f3r\u0105 da\u0142e\u015b mi, Wiekuisty! (Dwarim 26:5-10).<\/em><\/span><\/p>\n

Ten fragment jest nam dobrze znany, poniewa\u017c jego cz\u0119\u015b\u0107 \u2013 pierwsze cztery wersy \u2013 obja\u015bniamy w Hagadzie na Pesach. Ale opisany rytua\u0142 jest czym\u015b wi\u0119cej. Jak wyja\u015bnia Yosef Hayim Yerushalmi w ksi\u0105\u017cce\u00a0Zachor: \u017bydowska historia i \u017cydowska pami\u0119\u0107<\/em>, dzi\u0119ki niemu judaizm w rewolucyjny spos\u00f3b przyczyni\u0142 si\u0119 do wsp\u00f3\u0142tworzenia \u015bwiatowej cywilizacji.<\/span><\/p>\n

Sama uroczysto\u015b\u0107 zwi\u0105zana z pierwszymi plonami nie by\u0142a niczym nowym \u2013 wyst\u0119puje ona w wielu kulturach. Wyj\u0105tkowe w rytuale opisanym w parszy\u00a0Ki tawo<\/em>i w biblijnej wyk\u0142adni jest to, \u017ce nasi przodkowie widzieli Boga bardziej w historii ni\u017c w przyrodzie. Zwykle obchody zwi\u0105zane z pierwszymi plonami by\u0142y celebracj\u0105 samej natury: p\u00f3r roku, ziemi, deszczu, \u017cyzno\u015bci gleby i, jak pisa\u0142 Dylan Thomas: \u201etej si\u0142y, kt\u00f3ra przez zielony lont prze kwiaty\u201d [t\u0142um. S. Bara\u0144czak]. \u015awi\u0119to, o kt\u00f3rym czytamy w Biblii, jest inne. Nie o natur\u0119 w nim chodzi, ale o kszta\u0142t historii, narodziny Izraela jako narodu i zbawcz\u0105 moc Boga, kt\u00f3ry wyzwoli\u0142 naszych przodk\u00f3w z niewoli.<\/span><\/p>\n

Oto jakie elementy tego \u015bwiatopogl\u0105du by\u0142y oryginalne:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. \n
      \n
    1. \u017bydzi jako pierwsi, jak zauwa\u017ca Yerushalmi, widzieli Boga w historii.<\/li>\n
    2. Jako pierwsi uznali histori\u0119 za ci\u0105g\u0142\u0105 narracj\u0119 z jednym naczelnym w\u0105tkiem. Ta wizja utrzyma\u0142a si\u0119 przez ca\u0142\u0105 epok\u0119 biblijn\u0105, kiedy to wydarzenia z ca\u0142ego tysi\u0105clecia by\u0142y interpretowane przez prorok\u00f3w i spisywane przez biblijnych historyk\u00f3w.<\/li>\n
    3. Tematem historii z Biblii jest\u00a0odkupienie<\/em>. Zaczyna si\u0119 ona od cierpienia, traktuje o dramacie mi\u0119dzy Bogiem a lud\u017ami i ko\u0144czy powrotem do domu i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem.<\/li>\n
    4. Narracja musi zosta\u0107 zinternalizowana \u2013historia zmienia si\u0119 w pami\u0119\u0107 i o tym w\u0142a\u015bnie jest deklaracja wyg\u0142aszana przy sk\u0142adaniu pierwszych plon\u00f3w w \u015awi\u0105tyni. Ci, kt\u00f3rzy wypowiadali te s\u0142owa, m\u00f3wili: oto moja historia. Przynosz\u0105c owoce tej ziemi, ja i moja rodzina stajemy si\u0119 jej cz\u0119\u015bci\u0105.<\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n
        \n
      1. I najwa\u017cniejsze: historia stanowi podstawy to\u017csamo\u015bci. Taka jest faktyczna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy histori\u0105 a pami\u0119ci\u0105. Historia odpowiada na pytanie: co si\u0119 sta\u0142o? Pami\u0119\u0107 natomiast na pytanie: kim jestem? Choroba Alzheimera powoduje, \u017ce cz\u0142owiek traci pami\u0119\u0107, przez co traci te\u017c swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Tak samo jest w przypadku ca\u0142ego narodu[1]<\/a>. Opowiadaj\u0105c histori\u0119 naszego ludu, odnawiamy \u015bwiadomo\u015b\u0107 swojej to\u017csamo\u015bci. Mamy kontekst, kt\u00f3ry pozwala nam zrozumie\u0107, kim jeste\u015bmy dzi\u015b i co musimy zrobi\u0107, \u017ceby przekaza\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 dalej.<\/li>\n<\/ol>\n

        Trudno jest zrozumie\u0107, jak to by\u0142o istotne i jak jest teraz. Wsp\u00f3\u0142czesna kultura Zachodu dorobi\u0142a si\u0119 dw\u00f3ch ca\u0142kiem r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w ucieczki od to\u017csamo\u015bci.<\/span><\/p>\n

        Pierwszym z nich, w XVIII wieku, by\u0142o europejskie o\u015bwiecenie. Skupia\u0142o si\u0119 ono na dw\u00f3ch uniwersalizmach: nauce i filozofii. Nauka d\u0105\u017cy\u0142a do odkrycia uniwersalnych prawd rz\u0105dz\u0105cych \u015bwiatem, natomiast filozofia \u2013 do ujawnienia uniwersalnych struktur my\u015blowych.<\/span><\/p>\n

        To\u017csamo\u015b\u0107 dotyczy grup \u2013 Nas i Ich. Ale grupy wchodz\u0105 w konflikty. Dlatego o\u015bwiecenie szuka\u0142o sposobu na \u015bwiat bez to\u017csamo\u015bci, w kt\u00f3rym wszyscy byliby po prostu lud\u017ami. Ludzie nie mog\u0105 jednak \u017cy\u0107 bez to\u017csamo\u015bci, a to\u017csamo\u015b\u0107 nigdy nie jest uniwersalna. Jest natomiast zawsze i nade wszystko szczeg\u00f3lna. To, co czyni nas wyj\u0105tkowymi jednostkami, odr\u00f3\u017cnia nas od ludzi w og\u00f3le. Dlatego \u017cadna dyscyplina naukowa, kt\u00f3ra d\u0105\u017cy do uniwersalizmu, nigdy w pe\u0142ni nie uchwyci znaczenia to\u017csamo\u015bci.<\/span><\/p>\n

        Na tym polega\u0142a s\u0142abo\u015b\u0107 o\u015bwiecenia. To\u017csamo\u015b\u0107 powr\u00f3ci\u0142a jak burza w XIX wieku, wspieraj\u0105c si\u0119 na trzech filarach: narodzie, rasie i klasie. Nacjonalizm doprowadzi\u0142 w XX wieku do dw\u00f3ch \u015bwiatowych wojen, rasizm do Zag\u0142ady, a walka klasowa marksist\u00f3w w ko\u0144cu wygenerowa\u0142a Stalina, gu\u0142agi i KGB.<\/span><\/p>\n

        W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX wieku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na Zachodzie druga pr\u00f3ba ucieczki od to\u017csamo\u015bci, tym razem nie na korzy\u015b\u0107 uniwersalizmu, ale indywidualizmu. Przy\u015bwieca\u0142o jej przekonanie, \u017ce to\u017csamo\u015b\u0107 jest czym\u015b, co ka\u017cdy mo\u017ce swobodnie stworzy\u0107 tylko dla siebie. W rzeczywisto\u015bci nie tworzy si\u0119 ona jednak w ten spos\u00f3b, ale zawsze ma swoje korzenie w przynale\u017cno\u015bci do jakiej\u015b grupy. To\u017csamo\u015b\u0107, jak j\u0119zyk, jest z zasady tworem spo\u0142ecznym[2]<\/a>.<\/span><\/p>\n

        Tak jak po okresie o\u015bwiecenia, to\u017csamo\u015b\u0107 powr\u00f3ci\u0142a na Zach\u00f3d z hukiem, tym razem w formie\u00a0polityki to\u017csamo\u015bci<\/em>\u00a0(bazuj\u0105cej na p\u0142ci, pochodzeniu etnicznym czy orientacji seksualnej). Je\u015bli pozwolimy jej si\u0119 dalej rozwija\u0107, taka polityka mo\u017ce w konsekwencji doprowadzi\u0107 do kolejnej historycznej kl\u0119ski i powa\u017cnie zagrozi\u0107 przysz\u0142o\u015bci liberalnej demokracji.<\/span><\/p>\n

        To, co dzia\u0142o si\u0119, kiedy ludzie przynosili do Jerozolimy pierwsze zebrane plony, by\u0142o ogromnie istotne. Oznacza\u0142o, \u017ce regularnie opowiadali oni histori\u0119 tego, kim byli. Nigdzie nie przywi\u0105zywano takiej wagi do ci\u0105g\u0142ego powtarzania wsp\u00f3lnej historii, jak w judaizmie, dlatego te\u017c nie ma na \u015bwiecie grupy o silniejszym poczuciu to\u017csamo\u015bci ni\u017c \u017bydzi. To\u017csamo\u015b\u0107 \u017cydowska jako jedyna przetrwa\u0142a dwadzie\u015bcia wiek\u00f3w bez \u017cadnej z podstaw, kt\u00f3re zwykle pozwalaj\u0105 na rozw\u00f3j spo\u0142eczno\u015bci: w\u0142adzy politycznej, wsp\u00f3lnego terytorium i j\u0119zyka.<\/span><\/p>\n

        Oczywi\u015bcie nie wszystkie to\u017csamo\u015bci s\u0105 takie same. To, co charakteryzuje to\u017csamo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 i inne to\u017csamo\u015bci bazuj\u0105ce na Biblii hebrajskiej, Dan McAdams nazwa\u0142 \u201eodkupie\u0144czo\u015bci\u0105\u201d[3]<\/a>. Ludzie o tym rodzaju to\u017csamo\u015bci, o kt\u00f3rym\u00a0pisze<\/span>\u00a0autor, kszta\u0142tuj\u0105 wydarzenia swojego \u017cycia w pewn\u0105 narracj\u0119. Opowiada ona o utalentowanym bohaterze, kt\u00f3ry jako dziecko spotyka si\u0119 z cierpieniem innych, dorastaj\u0105c rozwija swoje silne przekonania moralne, a jako doros\u0142y cz\u0142owiek porusza si\u0119 stopniowo naprz\u00f3d w przekonaniu, \u017ce negatywne do\u015bwiadczenia w ko\u0144cu zostan\u0105 odkupione. Bardziej ni\u017c inne \u017cyciowe narracje, to\u017csamo\u015b\u0107 odkupie\u0144cza uosabia wiar\u0119, \u017ce z\u0142e rzeczy mo\u017cna przezwyci\u0119\u017cy\u0107, i potwierdza zaanga\u017cowanie narratora w budowanie lepszego \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

        Odkupienie jako centralny element historii biblijnej sprawi\u0142o, \u017ce sta\u0142a si\u0119 ona wyj\u0105tkowa. Maj\u0105c Boga za partnera, mo\u017cemy zmieni\u0107 \u015bwiat. Ta historia jest dziedzictwem wszystkich \u017byd\u00f3w i naszym wk\u0142adem w poszerzanie moralnych horyzont\u00f3w ludzko\u015bci. P\u0142ynie st\u0105d idea, kt\u00f3ra mo\u017ce zmieni\u0107 nasze \u017cycie: kszta\u0142tujemy nasze \u017cycie w oparciu o historie, kt\u00f3re o sobie opowiadamy. Miejmy wi\u0119c pewno\u015b\u0107, \u017ce nasza historia oddaje nasze najwi\u0119ksze aspiracje, i opowiadajmy j\u0105 regularnie.<\/span><\/p>\n

        \n

        [1]<\/a>\u00a0Niedawno wydana zosta\u0142a ksi\u0105\u017cka Davida Andressa\u00a0Cultural Dementia, kt\u00f3rej podtytu\u0142 brzmi:\u00a0How the West Has Lost its History and Risks Losing Everything Else\u00a0(Kulturowa demencja: Jak Zach\u00f3d straci\u0142 swoj\u0105 histori\u0119 i mo\u017ce straci\u0107 wszystko inne), London, Head of Zeus, 2018. Autor dzieli si\u0119 w niej podobnymi spostrze\u017ceniami.<\/em><\/span><\/p>\n

        [2]<\/a>\u00a0W swojej nowej ksi\u0105\u017cce\u00a021 lekcji na XXI wiek\u00a0(Wydawnictwo Literackie, 2018), Yuval Harari sprzeciwia si\u0119 historiom, znaczeniom i to\u017csamo\u015bciom, a opowiada si\u0119 za \u015bwiadomo\u015bci\u0105 jako podstaw\u0105 ludzko\u015bci, i za medytacj\u0105 jako sposobem na \u017cycie z brakiem sensu. Zajmuje stanowisko przeciwne wszystkiemu, o czym m\u00f3wi\u0119 w tym komentarzu. \u017bydzi w czasach nowo\u017cytnych \u2013 b\u0119d\u0105c filozofami, marksistami, postmodernistami czy buddystami \u2013 cz\u0119sto byli przyw\u00f3dcami opozycji wobec to\u017csamo\u015bci. Najlepiej uj\u0105\u0142 to nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c Shlomo Carlebach: \u201eKiedy kto\u015b m\u00f3wi: \u00abjestem katolikiem\u00bb, wiem, \u017ce rozmawiam z katolikiem, kiedy s\u0142ysz\u0119 \u00abjestem protestantem\u00bb, wiem, \u017ce rozmawiam z protestantem, kiedy kto\u015b stwierdza \u00abjestem po prostu istot\u0105 ludzk\u0105\u00bb, wiem, \u017ce spotka\u0142em \u017byda\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

        [3]<\/a>\u00a0Dan McAdams,\u00a0The Redemptive Self: Stories Americans Live By, Oxford University Press, 2006<\/em><\/span><\/p>\n

        \n
        <\/p>\n
        \n
        \n

        Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
        \nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
        \nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
        \n<\/em>        webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

        \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Jerozolima z G\u00f3ry Oliwnej. Obraz Charlesa-Th\u00e9odora Fr\u00e8re, 1880 r. \/fot. The Metropolitan Museum of Art Historia, kt\u00f3r\u0105 opowiadamy [Komentarz do parszy Ki tawo] RABIN JONATHAN SACKS T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o PARSZA KI TAWO\u00a0 \u2013 1 WRZE\u015aNIA 2018\/ 21 ELUL 5778 Miejsce: Jerozolima. Czas: oko\u0142o dwa tysi\u0105ce lat temu. Okoliczno\u015bci: z\u0142o\u017cenie pierwszych plon\u00f3w w \u015awi\u0105tyni. Oto jak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63850"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63850"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63850\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117055,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63850\/revisions\/117055"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}