{"id":63955,"date":"2018-09-25T17:09:53","date_gmt":"2018-09-25T15:09:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=63955"},"modified":"2018-09-21T07:45:15","modified_gmt":"2018-09-21T05:45:15","slug":"18-09-26","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=63955","title":{"rendered":"Chasydyzm. Elitarny klub m\u0119\u017cczyzn"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Chasydyzm. Elitarny klub m\u0119\u017cczyzn<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

KATARZYNA ANDERSZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Kobiety i chasydyzm w satyrycznym uj\u0119ciu Noama Nadava (fragment ilustracji) \/\u00a9Noam Nadav<\/em><\/span><\/p>\n

MATKI, \u017bONY, C\u00d3RKI CHASYD\u00d3W, ALE NIE CHASYDKI. ILE W HISTORII CHASYDYZMU JEST MIEJSCA DLA KOBIET? PROFESOR MARCIN WODZI\u0143SKI Z KATEDRY JUDAISTYKI UNIWERSYTETU WROC\u0141AWSKIEGO UDOWADNIA, \u017bE CHASYDYZM BY\u0141 BRACTWEM RELIGIJNYM OPIERAJ\u0104CYM SI\u0118 WY\u0141\u0104CZNIE NA UCZESTNICTWIE M\u0118\u017bCZYZN. ZE WSP\u00d3\u0141CZESNEJ PERSPEKTYWY PR\u00d3BUJEMY DOSTRZEC KOBIETY TAM, GDZIE ICH NIE BY\u0141O, PRZYPISA\u0106 IM WA\u017bN\u0104 ROL\u0118, KT\u00d3REJ NIGDY NIE MIA\u0141Y, A Z WYJ\u0104TK\u00d3W UCZYNI\u0106 REGU\u0141\u0118.<\/span><\/p>\n

Katarzyna Andersz: Um\u00f3wi\u0142am si\u0119 z panem na rozmow\u0119 o kobietach w chasydyzmie, tymczasem okazuje si\u0119, \u017ce w og\u00f3le nie powinnam pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 takim terminem.<\/b><\/p>\n

Prof. Marcin Wodzi\u0144ski: Kobiety chasydzkie to popularny konstrukt, kt\u00f3ry opiera si\u0119 na dw\u00f3ch b\u0142\u0119dnych za\u0142o\u017ceniach. Po pierwsze zak\u0142ada si\u0119 obecno\u015b\u0107 kobiet w ruchu chasydzkim, po drugie ich relatywnie uprzywilejowan\u0105 pozycj\u0119 w stosunku do kobiet z innych grup tradycyjnej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

Jak w takim razie m\u00f3wi\u0107 o kobietach wewn\u0105trz ruchu chasydzkiego?<\/b><\/p>\n

Wcale nie m\u00f3wi\u0107, bo kobiet w chasydyzmie nie ma, to znaczy nie ma historycznie do XX wieku, bo po pierwszej wojnie \u015bwiatowej nast\u0119puje gwa\u0142towny proces fundamentalizacji i modernizacji. Chasydzkie kobiety to nasze wyobra\u017cenie.<\/span><\/p>\n

By\u0142o ono jednak powielane od lat dwudziestych XX wieku \u2012 wtedy w Stanach Zjednoczonych pojawi\u0142o si\u0119 pierwsze opracowanie dotycz\u0105ce kobiet autorstwa Samuela Abby Horodezky\u2019ego.<\/b><\/p>\n

Horodezky wywodzi si\u0119 ze \u015bwiata chasydzkiego, ale w momencie, kiedy publikuje prac\u0119 o chasydyzmie, w kt\u00f3rej zawiera tak\u017ce rozdzia\u0142 o kobietach, chasydem ju\u017c nie jest. Za to do\u015b\u0107 romantycznie i idealistycznie patrzy na rol\u0119 kobiet.<\/span><\/p>\n

Patrzy radykalnie inaczej ni\u017c zaledwie kilkana\u015bcie lat wcze\u015bniej, kiedy\u00a0pisze<\/span>do \u017cydowskiego periodyku \u201eJewriejskaja Starina\u201d w Rosji. Wtedy nie ma jednak jeszcze styczno\u015bci z niemiecko-\u017cydowskim feminizmem, nie anga\u017cuje si\u0119 w ruch syjonistyczny, kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, nie jest naznaczony nowoczesnym, egalitarystycznym sposobem my\u015blenia.<\/b><\/p>\n

Interpretacja Horodezky\u2019ego wynika z radykalnie b\u0142\u0119dnego konstruowania bazy \u017ar\u00f3d\u0142owej i b\u0142\u0119dnych za\u0142o\u017ce\u0144 metodologicznych. Wyci\u0105ga\u0142 wnioski z przypadk\u00f3w i sytuacji wyj\u0105tkowych \u2013 takich jak kobiety w roli chasydzkich przyw\u00f3dc\u00f3w \u2013 po to, \u017ceby wype\u0142ni\u0107 swoje za\u0142o\u017cenia ideologiczne. Przyk\u0142ad Horodezky\u2019ego doskonale pokazuje kompensacyjn\u0105 funkcj\u0119 jego historiografii. Profesor Moshe Rosman okre\u015bla j\u0105 angielskim terminem\u00a0metooism<\/i>, od s\u0142\u00f3w\u00a0me too<\/i>\u00a0\u2012 ja te\u017c.\u00a0Metooism<\/i>\u00a0to apologetyczne podej\u015bcie obecne we wczesnej krytyce feministycznej, kt\u00f3re ma na celu podkre\u015blenie, \u017ce r\u00f3wnie\u017c kobiety uczestniczy\u0142y w wa\u017cnych procesach historycznych. Czyli: skoro m\u0119\u017cczy\u017ani byli chasydami, to kobiety te\u017c musia\u0142y by\u0107 chasydami.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce co najmniej jednej si\u0119 to uda\u0142o. Znany jest przyk\u0142ad Hanny Racheli Werbermacher, Dziewicy z W\u0142odzimierza, kt\u00f3ra cieszy\u0142a si\u0119 statusem podobnym do cadyka.<\/b><\/p>\n

Nigdy w historii nie mo\u017cemy na podstawie analizy elitarnych grup spo\u0142ecznych wyci\u0105ga\u0107 wniosk\u00f3w na temat statusu zwyk\u0142ych ludzi. Przypadek Werbermacher w istocie nie wspiera tezy o obecno\u015bci kobiet w chasydyzmie, co sugeruje Horodezky, ale udowadnia tez\u0119 zupe\u0142nie przeciwn\u0105, bo m\u00f3wi w\u0142a\u015bnie o czym\u015b, co jest zdecydowanie nietypowe. Zreszt\u0105, co wa\u017cne, kiedy Werbermacher staje si\u0119 chasydzkim przyw\u00f3dc\u0105 \u2012 nie przyw\u00f3dczyni\u0105 \u2012 bardzo \u015bwiadomie i wr\u0119cz demonstracyjnie przekracza genderowe granice. Zachowuje si\u0119 jak m\u0119\u017cczyzna, jest m\u0119\u017cczyzn\u0105. Jako przyw\u00f3dca nie mo\u017ce spe\u0142nia\u0107 genderowych r\u00f3l przypisanych kobiecie.<\/span><\/p>\n

I to tak\u017ce si\u0119 nie podoba.<\/b><\/span><\/p>\n

Historia Hanny Racheli Werbermacher jest fascynuj\u0105ca. M\u0142odej dziewczynie, dzi\u0119ki swojej niew\u0105tpliwej charyzmie, udaje si\u0119 zosta\u0107 kim\u015b na kszta\u0142t cadyka. Pielgrzymuj\u0105 do niej nie tylko kobiety, ale i m\u0119\u017cczy\u017ani. Do\u015b\u0107 szybko spotyka si\u0119 to z reakcj\u0105 tradycyjnego chasydzkiego przyw\u00f3dztwa z dynastii czarnobylskiej, kt\u00f3re zmusza j\u0105 do porzucenia swojej roli i wej\u015bcia w zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski. Ta reakcja to najlepszy dow\u00f3d na to, \u017ce w chasydyzmie nie ma miejsca dla kobiet.<\/span><\/p>\n

Co dzieje si\u0119 z ni\u0105 potem?<\/b><\/p>\n

Zgodnie z opowie\u015bci\u0105, jej wymuszone ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie zostaje skonsumowane \u2012 biedny wybranek mia\u0142 ba\u0107 si\u0119 \u015bwi\u0119tej kobiety. Po rozwodzie historia si\u0119 powtarza i Werbermacher zn\u00f3w musi wyj\u015b\u0107 za m\u0105\u017c, ale bardzo szybko zostaje wdow\u0105. Wyje\u017cd\u017ca wtedy do Ziemi Izraela i tam gromadzi si\u0119 wok\u00f3\u0142 niej grupa modlitewna. Zostaje pochowana na G\u00f3rze Oliwnej i jej gr\u00f3b jest dzisiaj miejscem pielgrzymek religijnych kobiet. Je\u015bli mo\u017cna wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 o chasydzkim feminizmie, to reprezentuje go w\u0142a\u015bnie ta grupa, kt\u00f3ra spotyka si\u0119 na grobie Werbermacher, uznaje j\u0105 za swoj\u0105 przyw\u00f3dczyni\u0119, za model, do kt\u00f3rego na\u015bladowania d\u0105\u017cy. W XXI wieku rola kobiety w chasydyzmie jest jednak drastycznie inna ni\u017c w wieku XIX.<\/span><\/p>\n

Jaka zatem by\u0142a relacja typowych kobiet z chasydyzmem w XIX i na pocz\u0105tku XX wieku?<\/b><\/p>\n

\u017beby j\u0105 zrozumie\u0107, musimy najpierw odrzuci\u0107 my\u015blenie o chasydyzmie jako sekcie. Wiele wyobra\u017ce\u0144 dotycz\u0105cych roli kobiety wynika bowiem z nie\u015bwiadomej projekcji kategorii analitycznych sekty na relacje spo\u0142eczne wok\u00f3\u0142 chasydyzmu. Wed\u0142ug popularnego wyobra\u017cenia sekty do jej struktur nale\u017c\u0105 wszyscy cz\u0142onkowie rodziny, nawet je\u015bli s\u0105 im przypisane r\u00f3\u017cne role. Sekta ogranicza r\u00f3wnie\u017c kontakty spo\u0142eczne poza ni\u0105, opr\u00f3cz kontakt\u00f3w o charakterze misyjnym lub po prostu koniecznym dla jej funkcjonowania. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 relacji spo\u0142ecznych realizuje si\u0119 wewn\u0105trz sekty \u2012 je\u017celi kto\u015b, jako jedyna osoba z rodziny, staje si\u0119 cz\u0142onkiem sekty, oznacza to zerwanie kontakt\u00f3w ze swoim dotychczasowym \u015brodowiskiem. Prze\u0142o\u017cenie takiego my\u015blenia na chasydyzm oznacza\u0142oby, \u017ce je\u015bli g\u0142owa rodziny jest chasydem, chasydami musz\u0105 by\u0107 te\u017c jego \u017cona i dzieci. A tak nie by\u0142o.<\/span><\/p>\n

\u015awiadczy o tym na przyk\u0142ad fakt, \u017ce praktykowane by\u0142o zawieranie ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych pomi\u0119dzy chasydzkimi m\u0119\u017cczyznami a kobietami z rodzin niechasydzkich i na odwr\u00f3t.<\/b><\/p>\n

Nie mo\u017cna tych ma\u0142\u017ce\u0144stw nazywa\u0107 mieszanymi. W XIX wieku takie zwi\u0105zki by\u0142y norm\u0105. Rodziny chasydzkie i niechasydzkie w pe\u0142ni dobrowolnie, bez \u017cadnych nacisk\u00f3w, aran\u017cowa\u0142y ma\u0142\u017ce\u0144stwa swoich dzieci. Nie by\u0142o w og\u00f3le oczekiwania, \u017ce chasyd musi o\u017ceni\u0107 si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 chasyda i na odwr\u00f3t.<\/span><\/p>\n

Jak zatem powinni\u015bmy my\u015ble\u0107 o chasydyzmie, \u017ceby dobrze zdefiniowa\u0107 jego stosunek do kobiet?<\/b><\/p>\n

W klasycznym okresie istnienia tego ruchu, czyli do pierwszej wojny \u015bwiatowej, najbli\u017csz\u0105 analogi\u0105 odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do chasydyzmu jest bractwo religijne. Je\u015bli pomy\u015blimy o chasydyzmie jako o bractwie, wtedy jasne stanie si\u0119, \u017ce je\u017celi m\u0119\u017cczyzna jest jego cz\u0142onkiem, to kobieta nie musi do niego nale\u017ce\u0107. I nie ma w tym wcale sprzeczno\u015bci, nie ma \u017cadnego napi\u0119cia. Ona mo\u017ce by\u0107 nawet dumna z tego, \u017ce jej m\u0105\u017c jest cz\u0142onkiem tego bractwa, mo\u017ce go w tym wspiera\u0107, ale sama nie staje si\u0119 przez to jego cz\u0119\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Bo nie uczestniczy w jego obrz\u0119dach?<\/b><\/p>\n

Fakt, \u017ce on modli si\u0119 w chasydzkim sztyblu, a ona w synagodze, nie ma znaczenia. Nie jest to w \u017caden spos\u00f3b konfliktowe, ona uczestniczy po prostu w innych, ale r\u00f3wnie prawomocnych formach religijno\u015bci \u017cydowskiej. Je\u015bli chasydzki m\u0119\u017cczyzna trafi do miejscowo\u015bci, w kt\u00f3rej nie ma chasyd\u00f3w, b\u0119dzie modli\u0142 si\u0119 w synagodze prowadzonej przez\u00a0misnagdim<\/i>, przeciwnik\u00f3w chasydyzmu. To jeden z dowod\u00f3w na to, \u017ce nie powinno si\u0119 chasydyzmu por\u00f3wnywa\u0107 do sekty.<\/span><\/p>\n

Jaki jest zatem zwi\u0105zek mi\u0119dzy kobietami a chasydyzmem?<\/b><\/p>\n

Nie jest to zwi\u0105zek przynale\u017cno\u015bci, a raczej relacja innego typu i \u017ceby j\u0105 okre\u015bli\u0107, nie musimy szuka\u0107 obecno\u015bci kobiet w chasydyzmie. W historii mamy wiele przyk\u0142ad\u00f3w tradycyjnych spo\u0142eczno\u015bci, w kt\u00f3rych kobiety s\u0105 wy\u0142\u0105czone z pewnych instytucji, ale obecne s\u0105 inne formy asocjacji mi\u0119dzy nimi. Identyfikacja nie musi by\u0107 pe\u0142na i trwa\u0142a, mo\u017ce dotyczy\u0107 na przyk\u0142ad popierania pewnych aspekt\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci. I dla ka\u017cdej kobiety mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cna. W XIX-wiecznych pami\u0119tnikach mamy dziesi\u0105tki przyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re pokazuj\u0105, \u017ce \u017cona chasyda jest kompletnie oboj\u0119tna wobec formy religijno\u015bci swojego m\u0119\u017ca, albo wr\u0119cz przeciwnie \u2012 s\u0105 kobiety, kt\u00f3rym chasydyzm si\u0119 po prostu podoba i nak\u0142aniaj\u0105 swojego m\u0119\u017ca, \u017ceby zosta\u0142 chasydem.<\/span><\/p>\n

Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 prost\u0105 analogi\u0105, to tak jakby chasydzi nale\u017celi do m\u0119skiego klubu, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie regularnie spotykaj\u0105 si\u0119, \u017ceby gra\u0107 w bryd\u017ca przy szklaneczce whisky i niekt\u00f3rym \u017conom si\u0119 to podoba, a niekt\u00f3rym nie.<\/b><\/p>\n

Jeszcze wi\u0119cej znale\u017aliby\u015bmy \u017con, kt\u00f3rych to zupe\u0142nie nie obchodzi\u0142o, wa\u017cne, \u017ce m\u0105\u017c nie przeszkadza\u0142 im w domu. We wspomnieniach Jecheskiela Kotika czytamy na przyk\u0142ad, \u017ce jego ojciec przyprowadza swoich znajomych chasyd\u00f3w do domu, przesiaduj\u0105 w kuchni, a jego matka Sara udaje, \u017ce tego nie widzi, bo chasydyzm jej kompletnie nie obchodzi.<\/span><\/p>\n

Nie zak\u0142ada\u0142bym jednak, \u017ce zwi\u0105zek kobiet z chasydyzmem jest kompletnie indywidualny, \u017ce ka\u017cda kobieta definiuje go inaczej. Tak jest do pewnego stopnia, ale w sumie uk\u0142ada si\u0119 to wszystko w pewne dominuj\u0105ce typy relacji. Jednym z nich, bardzo popularnym, jest pielgrzymowanie kobiet na chasydzkie dwory, \u017ceby tam prosi\u0107 cadyka o pomoc i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

Ka\u017cda kobieta mog\u0142a bez problemu dosta\u0107 si\u0119 na taki dw\u00f3r i spotka\u0107 z cadykiem?<\/b><\/p>\n

Najwi\u0119ksze dwory chasydzkie by\u0142y bardzo oblegane. Aby dosta\u0107 si\u0119 do cadyka, trzeba by\u0142o sta\u0107 w d\u0142ugiej, czasami kilkudniowej kolejce. To by\u0142a metoda budowania presti\u017cu. Je\u015bli kto\u015b rezygnowa\u0142 z czekania, znaczy\u0142o to, \u017ce nie jest wystarczaj\u0105co zdeterminowany, \u017ceby spotka\u0107 si\u0119 z cadykiem. Oczywi\u015bcie nie ka\u017cdy musia\u0142 sta\u0107 w kolejce, byli tacy, kt\u00f3rych cadyk przyjmowa\u0142 od razu, bo albo mieli wysoki status spo\u0142eczny, albo byli bardzo uczeni, albo skoligaceni z kim\u015b wa\u017cnym \u2012 taka sama zasada dotyczy\u0142a kobiet.<\/span><\/p>\n

Jak na wizerunek cadyka wp\u0142ywa\u0142o spotkanie z kobiet\u0105?<\/b><\/p>\n

Ca\u0142y obraz cadyk\u00f3w budowany by\u0142 na restrykcyjnej religijno\u015bci, demonstracyjnym odcinaniu si\u0119 od kontaktu z kobieco\u015bci\u0105. Obecno\u015b\u0107 kobiet na dworze naturalnie zatem obni\u017ca\u0142a jego presti\u017c. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w obs\u0142ugiwaniem kobiet parali si\u0119 wi\u0119c w\u0119drowni cadycy, tak zwani\u00a0ejniklech<\/i>, co znaczy dos\u0142ownie \u201ewnuki\u201d. W tym wypadku okre\u015blenie to ma nieco pogardliwy wyd\u017awi\u0119k, bo oznacza, \u017ce ich s\u0142awa nie wynika z ich w\u0142asnej dzia\u0142alno\u015bci, a jedynie \u015bwietnego pochodzenia. \u017byli, podr\u00f3\u017cuj\u0105c od miasteczka do miasteczka, od wsi do wsi, utrzymuj\u0105c si\u0119 z domniemanych cud\u00f3w. Ich status by\u0142 na tyle niski, \u017ce przyjmowanie kobiet nie stanowi\u0142o problemu. Wielcy cadykowie mogli sobie pozwoli\u0107 na nieprzyjmowanie kobiet. Co nie znaczy, \u017ce nie by\u0142o wyj\u0105tk\u00f3w. Takie bezprecedensowe spotkania wr\u0119cz podnosi\u0142y presti\u017c cadyka. Skoro zdecydowa\u0142 si\u0119 przyj\u0105\u0107 jak\u0105\u015b kobiet\u0119, to znaczy, \u017ce nie jest to zwyk\u0142a kobieta, tylko sama\u00a0Szechina<\/i>, Bo\u017ca obecno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Ciekawe usprawiedliwienie.<\/b><\/p>\n

Takie wyja\u015bnienie pojawia si\u0119 w jednej z chasydzkich opowie\u015bci. Cadyk Ajzyk Taub przyjmuje d\u017centelmen\u00f3w, w\u0119gierskich oficer\u00f3w, a wraz z nimi kobiet\u0119 w modnym europejskim stroju. Chasydzi interpretuj\u0105 to tak: to nie jest po prostu kobieta, to\u00a0Szechina<\/i>. Nie rozumia\u0142bym tego jednak jako pr\u00f3by taniej racjonalizacji, tylko do\u015b\u0107 naturalny mechanizm wspieraj\u0105cy rozumowanie chasyd\u00f3w. Je\u017celi cadyk konsekwentnie nie przyjmowa\u0142 kobiet, a raz przyj\u0105\u0142, to szuka si\u0119 w tym znacz\u0105cego, sensownego w\u0105tku. Trzeba dostrzec w tym co\u015b wyj\u0105tkowego, znale\u017a\u0107 ukryte znaczenie. Tak w\u0142a\u015bnie buduje si\u0119 charyzm\u0119 chasydzkiego przyw\u00f3dztwa.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c o tym, jakie mog\u0105 by\u0107 relacje kobiet z chasydyzmem, nie mo\u017cna te\u017c pomin\u0105\u0107 przypadk\u00f3w prowadzonej przez nie dzia\u0142alno\u015bci sponsorskiej.<\/b><\/p>\n

Chasydyzm nie m\u00f3g\u0142by si\u0119 rozwija\u0107, gdyby nie wsparcie darczy\u0144c\u00f3w. Bywa\u0142y w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce kobiety \u2012 to by\u0142a w zasadzie jedyna publiczna rola, jak\u0105 mog\u0142y pe\u0142ni\u0107. Najbardziej znan\u0105 z takich kobiet jest Temerl Sonnenberg, \u017cona Berka Sonnenberga, kt\u00f3ra wspiera\u0142a mi\u0119dzy innymi chasyd\u00f3w z centralnej Polski: dw\u00f3r w Przysusze, cadyka Izaaka z Warki i innych cadyk\u00f3w z grupy przysuskiej.<\/span><\/p>\n

Na czym konkretnie polega\u0142a jej rola?<\/b><\/p>\n

Je\u015bli wierzy\u0107 opowie\u015bciom, obdarzy\u0142a na przyk\u0142ad cadyka Izaaka z Warki funkcj\u0105 zarz\u0105dcy jej d\u00f3br, z czego on przez jaki\u015b czas si\u0119 utrzymywa\u0142. Odwiedza\u0142a cadyk\u00f3w w r\u00f3\u017cnych sytuacjach, raczej poza dworem, ratuj\u0105c ich z k\u0142opot\u00f3w, a to na targu w Gda\u0144sku, a to na targu w Lipsku. Wspiera\u0142a te\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105, zwan\u0105 z hebrajska\u00a0sztadlanut<\/i>. Co ciekawe, cz\u0119\u015b\u0107 z tego, co zawarte jest w opowie\u015bciach chasydzkich, znajduje potwierdzenie w archiwalnych dokumentach rz\u0105dowych. Nie dowiemy si\u0119 stamt\u0105d oczywi\u015bcie, \u017ce Temerl Sonnenberg dawa\u0142a pieni\u0105dze cadykowi, ale zobaczymy, \u017ce pojawia si\u0119 jako sponsor r\u00f3\u017cnych chasydzkich i niechasydzkich inicjatyw. Co ciekawe, wspiera\u0142a tak\u017ce przedsi\u0119wzi\u0119cia chrze\u015bcija\u0144skie. Kiedy zmar\u0142 jej m\u0105\u017c, Stanis\u0142aw Staszic pr\u00f3bowa\u0142 jego maj\u0105tek zagrabi\u0107 dla polskiego rz\u0105du, ale ona do tego nie dopu\u015bci\u0142a.<\/span><\/p>\n

Jak \u015bwiat chasydzki reagowa\u0142 na tak\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 patronack\u0105 kobiet?<\/b><\/p>\n

Nazwisko Temerl Sonnenberg pojawia si\u0119 w kilkunastu opowie\u015bciach chasydzkich, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich jest utrzymana w tonie ambiwalentnym i neutralnym. Chasydzi mieli powa\u017cny problem z zaakceptowaniem tego, \u017ce kobieta mo\u017ce mie\u0107 istotny wp\u0142yw na chasydyzm, na cadyk\u00f3w. Nie podoba\u0142o si\u0119, w jakiej relacji pozostaje chasydzki przyw\u00f3dca i kobieta. Ona jest darczy\u0144c\u0105, a on tylko beneficjentem. I ona uzale\u017cnia go od siebie.<\/span><\/p>\n

Czy, tak jak Dziewica z W\u0142odzimierza, zosta\u0142a przywo\u0142ana do porz\u0105dku?<\/b><\/p>\n

Jest opowie\u015b\u0107, w kt\u00f3rej Simcha Bunem z Przysuchy, znany cadyk, jest na targach w Lipsku kompletnie bez grosza przy duszy, nie ma z czego zap\u0142aci\u0107 bie\u017c\u0105cych rachunk\u00f3w. Klepie bied\u0119, nie mo\u017ce nawet wyj\u015b\u0107 z pokoju w zaje\u017adzie, w kt\u00f3rym si\u0119 zatrzyma\u0142, bo boi si\u0119 konfrontacji z gospodarzem, kt\u00f3remu winien jest pieni\u0105dze. Na odsiecz przybywa Temerl Sonnenberg, p\u0142aci za niego wszystkie rachunki, pomaga mu, a on daje jej brudne ubrania do wyprania. Z jednej strony ta opowie\u015b\u0107 jest oczywi\u015bcie pochwa\u0142\u0105 jej dobroczynno\u015bci i dzia\u0142alno\u015bci charytatywnej, z drugiej gest cadyka bardzo jednoznacznie pokazuje, \u017ce jej miejsce jest w\u015br\u00f3d jego brudnej bielizny.<\/span><\/p>\n

Cadyk musi zachowa\u0107 twarz, przynajmniej w jaki\u015b spos\u00f3b zademonstrowa\u0107 swoj\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107.<\/b><\/p>\n

Ta opowie\u015b\u0107 \u2013 niewa\u017cne czy jest prawdziwa, czy nie \u2013 pokazuje, w jaki spos\u00f3b \u015bwiat chasydzki interpretuje kobiec\u0105 dobroczynno\u015b\u0107. Je\u017celi pomoc jest na tyle du\u017ca, \u017ce mo\u017ce doprowadzi\u0107 do zachwiania relacji spo\u0142ecznych mi\u0119dzy darczy\u0144c\u0105 a obdarowanym, \u015bwiat chasydzki si\u0119 na ni\u0105 nie godzi. Musi zosta\u0107 dodane co\u015b, co przywr\u00f3ci cadykowi w\u0142a\u015bciwe miejsce. To on jest przecie\u017c absolutnym \u017ar\u00f3d\u0142em wszystkiego dobra, kt\u00f3re od Boga, przez niego sp\u0142ywa na ca\u0142y \u015bwiat. Temerl Sonnenberg pe\u0142ni tylko funkcj\u0119 us\u0142ugow\u0105 wobec cadyka, to on jest jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em autorytetu w tej relacji i to on jako jedyny ma pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy nad relacjami spo\u0142ecznymi.<\/span><\/p>\n

Wspomnia\u0142 pan wcze\u015bniej, \u017ce generalnie odcinano si\u0119 od kobieco\u015bci.<\/b><\/p>\n

Zwi\u0105zane jest to z ideologiczn\u0105 warstw\u0105 chasydyzmu, kt\u00f3ra projektuje na kobiet\u0119 tradycyjne kabalistyczne wyobra\u017cenia uto\u017csamiaj\u0105ce j\u0105 ze \u015bwiatem demonicznym. Kobieta jawi si\u0119 bardziej jako pokusa ni\u017c nosicielka tradycyjnych warto\u015bci \u017cydowskich. Takie my\u015blenie jest w chasydyzmie do\u015b\u0107 powszechne, ale nie chcia\u0142bym z tego wyprowadza\u0107 wniosk\u00f3w na temat zwi\u0105zku chasydyzmu z kobietami. Warstwa ideologiczna, moim zdaniem, zupe\u0142nie nie musia\u0142a mie\u0107 wp\u0142ywu na to, jakie by\u0142y relacje spo\u0142eczne.<\/span><\/p>\n

Jak zwi\u0105zek kobiety z jej chasydzkim m\u0119\u017cem mia\u0142 by\u0107 dobry, skoro kobieta by\u0142a demonizowana?<\/b><\/p>\n

Demonizacja nie dotyczy\u0142a konkretnej kobiety i relacji z ni\u0105, ale kobieco\u015bci w og\u00f3le. Jednocze\u015bnie jednak mir domowy, szacunek dla \u017cony by\u0142y istotnymi warto\u015bciami w \u015bwiecie chasydyzmu.<\/span><\/p>\n

Chasydzi wiele czasu sp\u0119dzali we w\u0142asnym gronie, w sztyblach, na dworze cadyka. Wszystko, co w ich \u017cyciu by\u0142o radosne, dzia\u0142o si\u0119 bez udzia\u0142u ich \u017con.<\/b><\/p>\n

To, \u017ce m\u0119\u017cczyzny nigdy nie ma w domu, a kobieta jest wiecznie sama i bez \u017cadnego wsparcia, by\u0142o tradycyjnym zarzutem wzgl\u0119dem chasydyzmu formu\u0142owanym przez\u00a0maskilim<\/i>, zwolennik\u00f3w o\u015bwiecenia \u017cydowskiego. Ta uwaga nie powinna jednak odnosi\u0107 si\u0119 tylko do chasydyzmu. Ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0119\u017c\u00f3w w tradycyjnych rodzinach \u017cydowskich i tak sp\u0119dza\u0142a czas poza domem, zarabiaj\u0105c jako kupcy, domokr\u0105\u017ccy, w\u0119drowni rzemie\u015blnicy. Cz\u0119sto wracali do swoich rodzin tylko na \u015bwi\u0119ta. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy chasydami a niechasydami by\u0142a taka, \u017ce ci pierwsi nie zawsze wracali do domu na \u015bwi\u0119ta, tylko szli do cadyka. To nie znaczy, \u017ce nigdy nie sp\u0119dzali czasu z rodzin\u0105 i \u017ce ich rodziny radykalnie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od innych rodzin \u017cydowskich.<\/span><\/p>\n

\u017bonie chasyda nie by\u0142o wi\u0119c gorzej ni\u017c \u017conie niechasyda?<\/b><\/p>\n

Ja tego nie zak\u0142adam, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie mo\u017cemy tego stwierdzi\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105. Shaul Stampfer prowadzi\u0142 badania ilo\u015bciowe dzietno\u015bci w\u015br\u00f3d chasyd\u00f3w i niechasyd\u00f3w, w kt\u00f3rych nie zaobserwowa\u0142 \u017cadnych r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy tymi dwiema grupami. Chasydzi na pewno wi\u0119c nie unikali swoich \u017con. Moim zdaniem mo\u017cemy spekulowa\u0107, \u017ce w pewnym sensie nieobecno\u015b\u0107 chasydzkich m\u0119\u017c\u00f3w w czasie niekt\u00f3rych \u015bwi\u0105t i szabat\u00f3w dawa\u0142a kobietom relatywnie wi\u0119ksz\u0105 w\u0142adz\u0119 nad obszarem kultury i rytua\u0142u domowego. W rodzinach niechasydzkich ceremonie zwi\u0105zane z obchodzeniem \u015bwi\u0105t spoczywa\u0142y na barkach m\u0119\u017cczyzn. W rodzinach chasyd\u00f3w musia\u0142y si\u0119 tym zaj\u0105\u0107 kobiety, co paradoksalnie dawa\u0142o im wi\u0119ksz\u0105 w\u0142adz\u0119.<\/span><\/p>\n

Tak\u017ce wi\u0119kszy autorytet w domu?<\/b><\/p>\n

Raczej autonomi\u0119 ni\u017c autorytet. Autonomi\u0119 od decyzji m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3rego nie by\u0142o, wi\u0119c to one je podejmowa\u0142y. To te\u017c jest mo\u017cliwy kierunek my\u015blenia o relacji kobiet z chasydyzmem.<\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz domniemanej wi\u0119kszej autonomii, czy by\u0142o co\u015b jeszcze, co odr\u00f3\u017cnia\u0142o \u017cony chasyd\u00f3w od \u017con niechasyd\u00f3w?<\/b><\/p>\n

Zdecydowanie tak. Musimy sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce je\u017celi m\u0105\u017c by\u0142 chasydem, to na ca\u0142ej rodzinie spoczywa\u0142y pewne zobowi\u0105zania i rytua\u0142y zwi\u0105zane z jego identyfikacj\u0105. Niezale\u017cnie od tego, czy \u017conie podoba\u0142 si\u0119 chasydyzm m\u0119\u017ca czy nie, musia\u0142a stosowa\u0107 si\u0119 do szeregu zasad, kt\u00f3rych on przestrzega\u0142.<\/span><\/p>\n

O jakich zasadach m\u00f3wimy?<\/b><\/p>\n

Prostych, codziennych, zwi\u0105zanych z prowadzeniem domu. \u017bona chasyda musia\u0142a na przyk\u0142ad kupowa\u0107 mi\u0119so od chasydzkiego szocheta, bo jej m\u0105\u017c innego by nie zjad\u0142. S\u0105 te\u017c pewne elementy zwi\u0105zane z obyczajowo\u015bci\u0105, z rytua\u0142em, z interpretacjami halachicznymi, kt\u00f3re dla chasyd\u00f3w s\u0105 inne. Prosty przyk\u0142ad:\u00a0maca szmura<\/i>\u00a0\u2012 namoczona w wodzie maca wedle chasyd\u00f3w staje si\u0119 niekoszerna, wi\u0119c kobieta i na to musia\u0142a uwa\u017ca\u0107, nie mog\u0142a wrzuci\u0107 kuleczek z macy do roso\u0142u. Kolejna rzecz \u2012 chasydzi przestrzegaj\u0105 zasady, \u017ce to prawa po\u0142a surduta nachodzi na lew\u0105, a nie na odwr\u00f3t, wi\u0119c przyszywaj\u0105c guziki, nie mo\u017cna si\u0119 pomyli\u0107. Mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 to przyk\u0142ady bez konsekwencji, bo nie wp\u0142ywaj\u0105 na relacje rodzinne, ale kobieta musi te zasady zna\u0107 i ich przestrzega\u0107, bo s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 obrz\u0119dowo\u015bci jej m\u0119\u017ca. S\u0105 te\u017c jednak inne przyk\u0142ady. \u017bona nie mo\u017ce razem z m\u0119\u017cem siedzie\u0107 w sza\u0142asie podczas \u015bwi\u0105t Sukot, bo na przyk\u0142ad w Galicji chasydzi nie siadywali w sza\u0142asie z kobietami. Zgodnie z chasydzk\u0105 obyczajowo\u015bci\u0105 m\u0119\u017cczyzna nigdy nie \u015bpi w tym samym \u0142\u00f3\u017cku co kobieta, a to ju\u017c mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw na intymne relacje mi\u0119dzy nimi. Kobieta zatem nie jest chasydk\u0105, ale to, \u017ce nie \u015bpi z nim w jednym \u0142\u00f3\u017cku, ma znaczenie tak\u017ce dla niej. Nie wiadomo, czy ich relacje b\u0119d\u0105 przez to gorsze czy lepsze, ale taki aspekt na pewno w jaki\u015b spos\u00f3b na nie wp\u0142ywa.<\/span><\/p>\n

Jak szuka\u0142 pan kobiet w \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych m\u00f3wi\u0105cych o chasydyzmie, skoro, jak przyj\u0119li\u015bmy, kobiet, pr\u00f3cz kilku wyj\u0105tk\u00f3w, tam nie ma?<\/b><\/p>\n

Do po\u0142owy XIX wieku pojawiaj\u0105 si\u0119 zaledwie wzmianki w oficjalnych dokumentach, potem mamy ju\u017c wi\u0119cej \u017ar\u00f3de\u0142 pami\u0119tnikarskich. Niekoniecznie musz\u0105 to by\u0107 pami\u0119tniki pisane przez kobiety z rodzin chasydzkich. Na podstawie opis\u00f3w kobiet, kt\u00f3re obserwuj\u0105 chasydyzm z bli\u017cszej lub dalszej perspektywy, mo\u017cna wnioskowa\u0107, jak te autorki definiuj\u0105 same siebie, albo jak definiuj\u0105 inne kobiety w relacji do chasydyzmu. Opowie\u015bci chasydzkie, kolejne \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy, w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci traktuj\u0105 o m\u0119\u017cczyznach. Je\u017celi jednak odpowiednio uwa\u017cnie te historie czytamy, to widzimy, jak\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 w nich kobiety.<\/span><\/p>\n

Trzeba je tylko stamt\u0105d najpierw wygrzeba\u0107.<\/b><\/span><\/p>\n

Kobiety \u2012 jest tak nie tylko w przypadku studi\u00f3w nad chasydyzmem \u2012 najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 na marginesie tego, co jest przedmiotem opisu w \u017ar\u00f3d\u0142ach z XVIII, XIX czy XX wieku. W studiach feministycznych m\u00f3wi si\u0119 o \u201eczytaniu przeciwko \u017ar\u00f3d\u0142om\u201d. Szukamy tego, co jest ukryte w przemilczeniach autora, w jego niedopowiedzeniach. Pr\u00f3bujemy zobaczy\u0107 to, co \u2012 cz\u0119sto nie\u015bwiadomie, ale czasami \u015bwiadomie \u2012 ukrywa\u0142. Ka\u017cde ze \u017ar\u00f3de\u0142 jest w jakim\u015b sensie przypadkowe i zadaniem historyka jest zebranie odpowiednio du\u017cej bazy, \u017ceby z tych przypadkowych, drobnych i marginalnych wzmianek, skonstruowa\u0107 wiarygodny obraz.<\/span><\/p>\n

Analizie problemu kobiet i ich zwi\u0105zku z chasydyzmem prof. Marcin Wodzi\u0144ski po\u015bwi\u0119ca odr\u0119bny rozdzia\u0142 w ksi\u0105\u017cce \u201eHasidism. Key Questions\u201d, kt\u00f3ra w lipcu 2018 roku uka\u017ce si\u0119 nak\u0142adem Oxford University Press.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Chasydyzm. Elitarny klub m\u0119\u017cczyzn KATARZYNA ANDERSZ Kobiety i chasydyzm w satyrycznym uj\u0119ciu Noama Nadava (fragment ilustracji) \/\u00a9Noam Nadav MATKI, \u017bONY, C\u00d3RKI CHASYD\u00d3W, ALE NIE CHASYDKI. ILE W HISTORII CHASYDYZMU JEST MIEJSCA DLA KOBIET? PROFESOR MARCIN WODZI\u0143SKI Z KATEDRY JUDAISTYKI UNIWERSYTETU WROC\u0141AWSKIEGO UDOWADNIA, \u017bE CHASYDYZM BY\u0141 BRACTWEM RELIGIJNYM OPIERAJ\u0104CYM SI\u0118 WY\u0141\u0104CZNIE NA UCZESTNICTWIE M\u0118\u017bCZYZN. ZE WSP\u00d3\u0141CZESNEJ […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63955"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63955"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63955\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63966,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63955\/revisions\/63966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63955"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}