{"id":64486,"date":"2018-10-20T17:09:49","date_gmt":"2018-10-20T15:09:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=64486"},"modified":"2018-10-17T15:04:42","modified_gmt":"2018-10-17T13:04:42","slug":"15-09-33","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=64486","title":{"rendered":"Inteligencja emocjonalna [Komentarz do parszy Haazinu]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Inteligencja emocjonalna [Komentarz do parszy Haazinu]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS
\n<\/strong>T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Bez tytu\u0142u. Andrew Bush, 1993. \/Fot. The MET<\/em><\/span><\/p>\n

PARSZA HAAZINU \u2013 22 WRZE\u015aNIA 2018\/ 13 TISZRI 5779<\/strong><\/p>\n

W marcu 2015 roku wzi\u0105\u0142em udzia\u0142 w publicznej dyskusji z rektorem Uniwersytetu Yale Peterem Salovey\u2019em. Wydarzenie by\u0142o pe\u0142ne emocji. \u015awi\u0119towali\u015bmy sze\u015b\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 zainicjowania tzw. Stypendi\u00f3w Marshalla \u2013 programu stworzonego przez brytyjski parlament w ramach podzi\u0119kowania Stanom Zjednoczonym za plan Marshalla, kt\u00f3ry pom\u00f3g\u0142 odbudowa\u0107 gospodarki Europy Zachodniej po drugiej wojnie \u015bwiatowej. Stypendia przyznawane wybitnym m\u0142odym Amerykanom pokrywaj\u0105 koszty nauki na wybranym przez nich brytyjskim uniwersytecie. Podczas naszej dyskusji m\u00f3wili\u015bmy wi\u0119c o zwi\u0105zkach \u0142\u0105cz\u0105cych Stany Zjednoczone z Wielk\u0105 Brytani\u0105 i o roli uniwersytet\u00f3w w praktykowaniu hojno\u015bci ducha, kt\u00f3r\u0105 uosabia\u0142 plan Marshalla. Wyra\u017ca si\u0119 w nim bowiem zrozumienie potrzeby budowania pokoju zamiast prowadzenia wojny.<\/span><\/p>\n

Spotkanie mia\u0142o dla nas jeszcze jeden emocjonalny aspekt. Yale jest jednym z najlepszych uniwersytet\u00f3w na \u015bwiecie. W jego historii by\u0142 jednak okres, mi\u0119dzy latami 20. i 60. XX wieku, kiedy w\u0142adze uczelni na perspektyw\u0119 przyjmowania \u017cydowskich student\u00f3w i pracownik\u00f3w reagowa\u0142y niech\u0119tnie, a nawet wrogo[1]<\/a>. Na szcz\u0119\u015bcie zmieni\u0142o si\u0119 to w latach 60., kiedy rektor A. Whitney Griswold wyda\u0142 dyrektyw\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej wyznawana religia nie mog\u0142a mie\u0107 ju\u017c \u017cadnego wp\u0142ywu na proces rekrutacji. Dzi\u015b Yale z otwartymi ramionami przyjmuje ludzi r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144 i z r\u00f3\u017cnych grup etnicznych. Poruszaj\u0105c ten temat, rektor zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na fakt, \u017ce tego popo\u0142udnia szko\u0142a nie tylko go\u015bci rabina, ale \u017ce on sam te\u017c jest<\/span> \u017bydem i potomkiem wielkiej dynastii rabinackiej. Salovey jest bowiem angielskim odpowiednikiem nazwiska So\u0142owiejczyk.<\/p>\n

Wracaj\u0105c my\u015blami do tego wydarzenia, zastanawia\u0142em si\u0119, czy co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko rodzinne wi\u0119zi \u0142\u0105cz\u0105 rektora uczelni z jego dalekim krewnym, rabinem Josephem Soloveitchikiem, znanym wielu pokoleniom student\u00f3w Yeshiva University jako po prostu\u00a0Raw<\/em>. Czy mi\u0119dzy tymi dwoma istnia\u0142o jakie\u015b intelektualne albo duchowe po\u0142\u0105czenie?<\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce taka wi\u0119\u017a mi\u0119dzy nimi by\u0142a i odegra\u0142a niema\u0142e znaczenie. Du\u017cym wk\u0142adem, jaki Peter Salovey wni\u00f3s\u0142 do rozwoju wsp\u00f3\u0142czesnej nauki, jest ideainteligencji emocjonalnej<\/em>, sformu\u0142owana wsp\u00f3lnie z Johnem Mayerem. Prze\u0142omowy artyku\u0142[2]<\/a>\u00a0na ten temat pojawi\u0142 si\u0119 w 1989 roku, a sama idea zosta\u0142a spopularyzowana przez Daniela Golemana w jego bestsellerowej ksi\u0105\u017cce o tym samym tytu\u0142e z 1995 roku.<\/span><\/p>\n

Przez \u00a0wiele lat w pomiarach IQ (albo \u201eilorazu inteligencji\u201d) wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y testy sprawdzaj\u0105ce zdolno\u015bci poznawcze i umiej\u0119tno\u015b\u0107 logicznego my\u015blenia. By\u0142y one uwa\u017cane za podstawowy wska\u017anik kompetencji, na przyk\u0142ad, oficera wojskowego. Dopiero inny genialny \u017cydowski psycholog naszych czas\u00f3w, Howard Gardner z Uniwersytetu Harvarda, prze\u0142ama\u0142 ten paradygmat, dowodz\u0105c istnienia tzw. inteligencji wielorakiej[3]<\/a>. Jak wida\u0107, rozwi\u0105zywanie \u0142amig\u0142\u00f3wek to nie wszystko.<\/span><\/p>\n

Salovey i Mayer wykazali, \u017ce zdolno\u015b\u0107 do rozumienia emocji i reagowania na nie \u2013 dotyczy to zar\u00f3wno emocji w\u0142asnych, jak i innych ludzi \u2013 jest podstawowym czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na osi\u0105gni\u0119cie sukcesu w wielu dziedzinach i w relacjach mi\u0119dzyludzkich w og\u00f3le. Pewne podstawowe elementy naszego cz\u0142owiecze\u0144stwa dotycz\u0105 w du\u017cej mierze tego, co czujemy, a nie tylko tego, w jaki spos\u00f3b my\u015blimy. Jeszcze wa\u017cniejsze natomiast w budowaniu g\u0142\u0119bokich wi\u0119zi jest zrozumienie, co czuj\u0105 inni ludzie \u2013 to dar empatii. Tora m\u00f3wi o tym s\u0142owami: \u201eCudzoziemca nie uciskaj; wszak wy\u015bcie \u015bwiadomi stanu duszy cudzoziemca\u201d (Szemot 23:9).<\/span><\/p>\n

Emocje s\u0105 wa\u017cne. Wp\u0142ywaj\u0105 na nasze decyzje i sk\u0142aniaj\u0105 do dzia\u0142ania. Sam intelekt nie wystarczy. Pora\u017ck\u0105 wielu intelektualist\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 prze\u015bwiadczenie, \u017ce do podejmowania prawid\u0142owych decyzji wystarczy racjonalne my\u015blenie. Nie jest tak. Bez wsp\u00f3\u0142czucia i empatii, bardziej ni\u017c ludzi przypomina\u0107 b\u0119dziemy maszyny, a to mo\u017ce by\u0107 okupione niebezpiecze\u0144stwem.<\/span><\/p>\n

Dok\u0142adnie o tym, czyli o potrzebie emocjonalnej inteligencji, m\u00f3wi\u0142 rabin Soloveitchik w jednym ze swoich najbardziej poruszaj\u0105cych przem\u00f3wie\u0144 \u2013\u00a0Ho\u0142dzie z\u0142o\u017conym rebecyn z Talnego<\/em>. Ludzie \u2013 g\u0142osi\u0142 \u2013 myl\u0105 si\u0119, my\u015bl\u0105c, \u017ce jest tylko jedna\u00a0masora<\/em>, czyli \u017cydowska tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenie. W rzeczywisto\u015bci mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwie: pochodz\u0105c\u0105 od ojc\u00f3w i t\u0119 przekazywan\u0105 przez matki. Rabin powo\u0142a\u0142 si\u0119 przy tym na cytat z Ksi\u0119gi Przys\u0142\u00f3w: \u201ePos\u0142uchaj, synu m\u00f3j, napomnienia ojca twego (musar awicha<\/em>), a nie zaniechaj nauki matki twojej (torat imecha<\/em>)!\u201d (1:8). S\u0105 to dwie r\u00f3\u017cne, ale \u015bci\u015ble ze sob\u0105 splecione nici tej samej religijnej osobowo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Od ojca uczymy si\u0119 czytania \u015bwi\u0119tych tekst\u00f3w, analizowania, rozumienia, klasyfikowania i okre\u015blania ich charakteru, a nast\u0119pnie wyci\u0105gania wniosk\u00f3w i zastosowania ich w \u017cyciu. Dowiadujemy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, jak si\u0119 zachowa\u0107 \u2013 co jest dozwolone, a co nie. Tradycja przekazywana przez ojca ma charakter intelektualny i etyczny. O \u201enauce matki\u201d Soloveitchik m\u00f3wi, czerpi\u0105c ze swojego \u017cycia prywatnego:<\/span><\/p>\n

Od niej nauczy\u0142em si\u0119, \u017ce judaizm przejawia si\u0119 nie tylko w formalnym podporz\u0105dkowywaniu si\u0119 prawom, ale r\u00f3wnie\u017c w tym, czego do\u015bwiadczamy na co dzie\u0144. Pokaza\u0142a mi, \u017ce micwy maj\u0105 smak, zapach i charakterystyczne ciep\u0142o. Od matki dowiedzia\u0142em si\u0119 najwa\u017cniejszej rzeczy w \u017cyciu \u2013 jak odczuwa\u0107 obecno\u015b\u0107 Wszechmocnego i delikatny ci\u0119\u017car Jego r\u0119ki, spoczywaj\u0105cej na moim w\u0105t\u0142ym ramieniu. Bez jej nauk, cz\u0119sto przekazywanych bez s\u0142\u00f3w, wyr\u00f3s\u0142bym na bezduszne i osch\u0142e stworzenie[4]<\/a>.<\/em><\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej,\u00a0Torat imecha<\/em>\u00a0to w\u0142a\u015bnie inteligencja emocjonalna. Zawsze uwa\u017ca\u0142em, \u017ce rabin Soloveitchik m\u00f3g\u0142by napisa\u0107 odpowiednik jednego ze swoich esej\u00f3w,\u00a0Cz\u0142owieka [m\u0119\u017cczyzny] halachy<\/em>, i zatytu\u0142owa\u0107 go\u00a0Kobieta agady<\/em>. Halacha skupia si\u0119 na warstwie etyczno-intelektualnej \u017cydowskiego \u017cycia. Agada za\u015b, poruszaj\u0105c niehalachiczny wymiar judaizmu, skupia si\u0119 na znacznie szerszym spektrum bycia \u017bydem. Nie jest ono uj\u0119te w prawne nakazy, ale ubrane w opowie\u015bci, kt\u00f3re zapraszaj\u0105 nas w podr\u00f3\u017c po umys\u0142ach i sercach naszych duchowych przodk\u00f3w, po ich do\u015bwiadczeniach i dylematach, ich osi\u0105gni\u0119ciach i b\u00f3lu. Agada opisuje emocjonalny wymiar \u017cycia w wierze.<\/span><\/p>\n

Osobi\u015bcie wola\u0142bym nie analizowa\u0107 tej kwestii w kategoriach damsko-m\u0119skiej dychotomii[5]<\/a>. Wszyscy, niezale\u017cnie od p\u0142ci, powinni\u015bmy rozwija\u0107 obie wra\u017cliwo\u015bci. S\u0105 one jednak radykalnie r\u00f3\u017cne. Halacha jest cz\u0119\u015bci\u0105\u00a0Torat kohanim<\/em>\u00a0\u2013 kap\u0142a\u0144skiego g\u0142osu judaizmu. Kluczowymi dla niego s\u0142owami s\u0105\u00a0lehawdil<\/em>(odr\u00f3\u017cnia\u0107, analizowa\u0107, kategoryzowa\u0107) i\u00a0lehorot\u00a0<\/em>(instruowa\u0107, przewodzi\u0107, wydawa\u0107 orzeczenie). Na r\u00f3wni z nim istnieje w judaizmie drugi g\u0142os \u2013 proroczy \u2013 dla kt\u00f3rego charakterystycznymi s\u0142owami s\u0105\u00a0cedek u-miszpat,<\/em>\u00a0cnota i sprawiedliwo\u015b\u0107, oraz\u00a0chesed we-rachamim<\/em>, dobro\u0107 i wsp\u00f3\u0142czucie. Warto\u015bci prorocze opisuj\u0105 relacje mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a cz\u0142owiekiem i mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a Bogiem.<\/span><\/p>\n

Kap\u0142an my\u015bli w kategoriach uniwersalnych zasad, kt\u00f3re obowi\u0105zuj\u0105 zawsze. Prorok za\u015b dostraja si\u0119 do wszystkich element\u00f3w okre\u015blonej sytuacji i do istniej\u0105cych mi\u0119dzy jej uczestnikami zwi\u0105zk\u00f3w. Prorok posiada wi\u0119c dar inteligencji emocjonalnej. Rozszyfrowuje on lub ona (kobiety oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c by\u0142y prorokami, jak Sara, Miriam, Debora, Chana, Abigail, Chulda i Ester) atmosfer\u0119 danej sytuacji i analizuje j\u0105 w stosunku do d\u0142ugotrwa\u0142ych wi\u0119zi. Prorok s\u0142yszy g\u0142uchy p\u0142acz uciskanych i narastaj\u0105cy gniew Niebios. Bez praw strze\u017conych przez kap\u0142ana judaizm by\u0142by pozbawiony struktury i ci\u0105g\u0142o\u015bci, ale bez inteligencji emocjonalnej proroka sta\u0142by si\u0119, jak powiedzia\u0142 rabin Soloveitchik, bezduszny i osch\u0142y.<\/span><\/p>\n

Prowadzi to do tre\u015bci naszej parszy. W\u00a0Haazinu\u00a0<\/em>Moj\u017cesz podejmuje nieoczekiwane ale konieczne dzia\u0142anie. Uczy Izraelit\u00f3w pie\u015bni. Z prozy przechodzi w poezj\u0119, z mowy w \u015bpiew, z prawa w literatur\u0119, proste s\u0142owa zast\u0119puje obrazow\u0105 metafor\u0105:<\/span><\/p>\n

S\u0142uchajcie niebiosa, gdy\u017c m\u00f3wi\u0107 b\u0119d\u0119;
\na niech s\u0142ucha ziemia wyrzeczenia ust moich!
\nNiechaj poleje si\u0119 jako deszcz nauka moja,
\npop\u0142ynie jako rosa mowa moja,
\njako ulewa na ziele\u0144,i jako nawa\u0142nica na traw\u0119. (Dwarim 32:1-2)<\/p>\n

Dlaczego to robi? Pod koniec swojego \u017cycia najwi\u0119kszy z prorok\u00f3w zwraca si\u0119 w stron\u0119 inteligencji emocjonalnej, poniewa\u017c wie, \u017ce inaczej jego nauki mog\u0142yby trafi\u0107 do umys\u0142\u00f3w Izraelit\u00f3w, ale niekoniecznie do ich serc, pasji, ich emocjonalnego DNA. To w\u0142a\u015bnie uczucia popychaj\u0105 nas do dzia\u0142ania, daj\u0105 energi\u0119, aby d\u0105\u017cy\u0107 do celu i motywuj\u0105 nasz\u0105 sprawno\u015b\u0107 do przekazywania zobowi\u0105za\u0144 tym, kt\u00f3rzy przychodz\u0105 po nas.<\/span><\/p>\n

Bez profetycznej pasji postaci takich jak Amos, Ozeasz, Izajasz czy Jeremiasz, bez muzyki psalm\u00f3w i pie\u015bni Lewit\u00f3w w \u015awi\u0105tyni, judaizm by\u0142by jak ro\u015blina bez wody i s\u0142o\u0144ca \u2013 zwi\u0119d\u0142by w ko\u0144cu i umar\u0142. Sam intelekt nie inspiruje nas, \u017ceby zmienia\u0107 \u015bwiat. Aby tak si\u0119 sta\u0142o, musimy zmieni\u0107 my\u015bl w piosenk\u0119. Tym w\u0142a\u015bnie jest\u00a0Haazinu\u00a0<\/em>\u2013<\/em>\u00a0wielkim hymnem Moj\u017cesza o mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 B\u00f3g darzy sw\u00f3j lud, i o roli tego ludu w zapewnianiu (jak m\u00f3wi\u0142 Martin Luther King), \u017ce \u201e\u0142uk moralno\u015bci jest d\u0142ugi, ale pochyla si\u0119 ku sprawiedliwo\u015bci\u201d. W\u00a0Haazinu<\/em>\u00a0cz\u0142owiek intelektu i moralnej odwagi pokazuje inteligencj\u0119 emocjonaln\u0105. Staje si\u0119 on, stosuj\u0105c pi\u0119kn\u0105 metafor\u0119 Judy Halewiego, harf\u0105, na kt\u00f3rej grana jest Bo\u017ca pie\u015b\u0144.<\/span><\/p>\n

Oto wi\u0119c idea, kt\u00f3ra mo\u017ce zmieni\u0107 nasze \u017cycie: je\u015bli chcemy zmienia\u0107 \u015bwiat, musimy zwraca\u0107 si\u0119 do emocji, a nie tylko intelektu ludzi. Musimy odkrywa\u0107 ich obawy i uspokaja\u0107 je. Rozumie\u0107 l\u0119ki i je \u0142agodzi\u0107. Rozpala\u0107 nadzieje i kierowa\u0107 je w odpowiednim kierunku. Unosi\u0107 ich wzrok i rozszerza\u0107 pole widzenia. Ludzie to wi\u0119cej ni\u017c algorytmy \u2013 kieruj\u0105 nami emocje.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wmy z serca do serca, a umys\u0142 i uczynki obudz\u0105 si\u0119 same.<\/span><\/p>\n

\n

[1]<\/a>\u00a0\u00a0Dan A. Oren,\u00a0Joining the Club: A History of Jews and Yale<\/em>, Yale University Press, 1988.
\n<\/span>[2]<\/a>\u00a0Peter Salovey, Jack Mayer,\u00a0Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality<\/em>, 1989, 9(3), 185-211.
\n<\/span>[3]<\/a>\u00a0\u00a0Howard Gardner,\u00a0Inteligencje wielorakie: nowe horyzonty w teorii i praktyce<\/em>, prze\u0142. Andrzej Jankowski, Warszawa 2009.
\n[4]<\/a>\u00a0Joseph B. Soloveitchik,\u00a0A Tribute to the Rebbetzin of Talne<\/em>, Tradition, 17:2, 1978, 73-83.
\n<\/span><\/span>[5]<\/a>\u00a0Oczywi\u015bcie wielu powa\u017cnych my\u015blicieli i my\u015blicielek porusza kwesti\u0119 wybitnej inteligencji emocjonalnej u kobiet. Zob. Steven Pinker,\u00a0Tabula rasa. Spory o natur\u0119 ludzk\u0105<\/em>, Gda\u0144sk 2005; Simon Baron Cohen,\u00a0The Essential Difference<\/em>, 2004; r\u00f3wnie\u017c klasyczn\u0105 pozycj\u0119: Carol Gilligan,\u00a0Innym g\u0142osem<\/em>, 2015.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Inteligencja emocjonalna [Komentarz do parszy Haazinu] RABIN JONATHAN SACKS T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o Bez tytu\u0142u. Andrew Bush, 1993. \/Fot. The MET PARSZA HAAZINU \u2013 22 WRZE\u015aNIA 2018\/ 13 TISZRI 5779 W marcu 2015 roku wzi\u0105\u0142em udzia\u0142 w publicznej dyskusji z rektorem Uniwersytetu Yale Peterem Salovey\u2019em. Wydarzenie by\u0142o pe\u0142ne emocji. \u015awi\u0119towali\u015bmy sze\u015b\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 zainicjowania tzw. Stypendi\u00f3w Marshalla […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64486"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64486"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64486\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64501,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64486\/revisions\/64501"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64486"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64486"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64486"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}