{"id":64631,"date":"2026-02-06T17:09:00","date_gmt":"2026-02-06T15:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=64631"},"modified":"2026-02-06T22:10:51","modified_gmt":"2026-02-06T20:10:51","slug":"23-09-32","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=64631","title":{"rendered":"ZAGRA\u0106 MARCOWEGO \u017bYDA"},"content":{"rendered":"

fot. Maciek Ja\u017awiecki<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\n<\/a>ZAGRA\u0106 MARCOWEGO \u017bYDA<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

PIOTR MORAWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

[ pa\u017adziernik 2018 ]<\/em><\/span><\/p>\n

\n

W spektaklu \u201eDawid jedzie do Izraela\u201d Piaskowski z Sulim\u0105 nie robi\u0105 niczego nowego, nawet ostentacja w ujawnianiu oczywistych klisz staje si\u0119 ju\u017c klisz\u0105, a aktor pytaj\u0105cy, jak zagra\u0107 \u017byda, staje si\u0119 coraz bardziej irytuj\u0105cy<\/strong><\/p>\n

Kiedy tak siedz\u0105 na wersalce i rozmawiaj\u0105 o wyje\u017adzie, a babcia \u2013 jak si\u0119 okazuje \u2013 wygra\u0142a w\u0142a\u015bnie dwa bilety na wycieczk\u0119 do Izraela, przypomnia\u0142 mi si\u0119 \u201eKrum\u201d Warlikowskiego. Podobny minorowy klimat rozmowy, nieco podobnie skomponowana scena. Tam jest \u017cyciowa kl\u0119ska i powr\u00f3t z zagranicy do Izraela, tu wyjazd z Polski; czas te\u017c by\u0107 mo\u017ce podobny, zwa\u017cywszy, \u017ce dramat Levina napisany zosta\u0142 w 1975 roku\u2026 Scena z \u201eDawid jedzie do Izraela\u201d J\u0119drzeja Piaskowskiego przywo\u0142a\u0142a scen\u0119 z \u201eKruma\u201d. Mo\u017ce bezzasadnie. \u201eKrum\u201d to jednak w jakim\u015b sensie \u201eDawid\u2026\u201d \u00e0 rebours<\/em>. U Levina to Izrael jest krajem, z kt\u00f3rego si\u0119 wyje\u017cd\u017ca. W poszukiwaniu lepszego \u017cycia, co si\u0119 akurat Krumowi nie uda\u0142o \u2013 \u201eW walizce mam tylko brudn\u0105 bielizn\u0119 i kosmetyki\u201d, m\u00f3wi matce po powrocie. To wyjazdy zwyczajne, emigracja zarobkowa; nie towarzyszy im \u017cadna trauma, zostaj\u0105 by\u0107 mo\u017ce tylko \u017cyciowe rozczarowania. Dawid Piaskowskiego wyje\u017cd\u017ca do Izraela<\/span>, bo akurat przyszed\u0142 Marzec 1968. Musi wyjecha\u0107 do Izraela, ale nawet nie dlatego, \u017ce kto\u015b mu ka\u017ce, czy \u017ce co\u015b mu grozi. Raczej dlatego, \u017ce taki jest marcowy skrypt, scenariusz wdrukowany w obchody pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciolecia Marca 1968. <\/span><\/p>\n

Spektakl Piaskowskiego jest bowiem koprodukcj\u0105 TR Warszawa i POLIN Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich; powsta\u0142 w wyniku konkursu rozpisanego przez obie instytucje. Grany jest w audytorium muzeum, gdzie pi\u0119tro ni\u017cej trwa wystawa \u201eObcy w domu. Wok\u00f3\u0142 Marca ’68\u201d. I to od wizyty aktor\u00f3w TR Warszawa na tej wystawie zaczyna si\u0119 spektakl: oto teatr spotyka muzeum. Jan Dravnel, Rafa\u0142 Ma\u0107kowiak i Sebastian Pawlak jako delegacja aktor\u00f3w przechadzaj\u0105<\/span> si\u0119 po scenie \u2013 \u201eDziady\u201d Dejmka, wojna sze\u015bciodniowa, w kt\u00f3rej nasi \u017bydzi pokonali ruskich Arab\u00f3w, Gomu\u0142ka przemawiaj\u0105cy z telewizora. W sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z meblo\u015bcianki i najprostszych mebli scenografii Kornelii Dzikowskiej odnajduj\u0105 w\u0105tki z wystawy. W muzeum wszystko jest prawdziwe \u2013 to by\u0107 mo\u017ce przy tym stole siedzieli tu\u017c przed wyjazdem, pili ostatni\u0105 herbat\u0119. Obecno\u015b\u0107 rzeczy jest substancjalna, nie jak w teatrze, gdzie wszystko wykonane jest z butaforki. By\u0107 mo\u017ce dlatego w\u0142a\u015bnie wk\u0142adaj\u0105c prawdziw\u0105 sp\u00f3dnic\u0119 prawdziwej marcowej \u017byd\u00f3wki, Pawlak staje si\u0119 nagle Halin\u0105 Rosenberg; Ma\u0107kowiak \u2013 jej m\u0119\u017cem, Ludwikiem, a Dravnel \u2013 najprawdopodobniej jako sw\u00f3j obcy z racji posiadanego litewskiego paszportu \u2013 najpierw Wojtkiem, a tak naprawd\u0119 Dawidem, kt\u00f3rym musi wyjecha\u0107, bo jest 1968.<\/span><\/p>\n

To, co nast\u0119puje potem, jest realizacj\u0105 scenariusza, nie tego napisanego przez Huberta Sulim\u0119, autora tekstu, lecz tego wynikaj\u0105cego z odtwarzania klisz i marcowych performans\u00f3w, nieraz doprowadzanych do absurdu. Okazuje si\u0119 mianowicie, \u017ce Dawid \u2013 czy te\u017c Wojtek \u2013 zosta\u0142 rodzinie dany na wychowanie w czasie wojny, a wraz z nim przekazany zosta\u0142 tajemniczy tobo\u0142ek zawieraj\u0105cy brod\u0119 i cha\u0142at, w kt\u00f3ry natychmiast ch\u0142opak zostaje przyodziany. Ma dziwnie si\u0119 porusza\u0107 i dziwnie m\u00f3wi\u0107. W dodatku od tej chwili ma zesp\u00f3\u0142 Downa. Na dobranoc za\u015b ojciec mu \u015bpiewa ko\u0142ysank\u0119<\/span>, w kt\u00f3rej \u201eidzie pogrom ciemn\u0105 noc\u0105\u2026\u201d. I oczywi\u015bcie musi wyjecha\u0107.<\/span><\/p>\n

Wtedy l\u0105duj\u0105 na tej wersalce. Odwiedza ich matka Ludwika, to Matka Boska (Natalia Kalita) dot\u0105d opowiadaj\u0105ca zza chmurki t\u0119 histori\u0119. Ma akurat dwa bilety, kt\u00f3re wygra\u0142a w Orbisie, wi\u0119c ch\u0119tnie zabierze Dawida do kraju przodk\u00f3w; r\u00f3wnie\u017c swoich, bo opr\u00f3cz tego, \u017ce jest \u017byd\u00f3wk\u0105 jako Matka Boska, to jeszcze ujawnia, \u017ce dziadek Ludwika r\u00f3wnie\u017c by\u0142 \u017bydem. Jedyn\u0105 nie-\u017byd\u00f3wk\u0105 pozostaje zatem Halina, kt\u00f3ra jednak i tak solidarnie dziedziczy wszystkie \u017cydowskie traumy. \u201eJak zagra\u0107 marcowego \u017byda?\u201d \u2013 nieustannie zastanawia si\u0119 Dravnel, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce ca\u0142y spektakl polega na wielopi\u0119trowym performowaniu to\u017csamo\u015bci, realizowaniu skrypt\u00f3w i powtarzaniu zachowa\u0144, kt\u00f3rych sensu nie da si\u0119 zrozumie\u0107.<\/span><\/p>\n

\u201eJak zagra\u0107 marcowego \u017byda?\u201d \u2013 nieustannie zastanawia si\u0119 Dravnel, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce ca\u0142y spektakl polega na realizowaniu skrypt\u00f3w i powtarzaniu zachowa\u0144, kt\u00f3rych sensu nie da si\u0119 zrozumie\u0107<\/strong><\/p>\n

Piaskowski z Sulim\u0105 dokonuj\u0105 przegl\u0105du performans\u00f3w to\u017csamo\u015bciowych zwi\u0105zanych nie tylko i nie przede wszystkim z Marcem, lecz z \u017bydami w kulturze polskiej w og\u00f3le. St\u0105d te\u017c pewnie w\u0105tek Kazimierza Wielkiego. Przyjaciela \u017byd\u00f3w, lecz tak\u017ce i przede wszystkim postaci z re\u017cimowej produkcji \u201eKorona kr\u00f3l\u00f3w\u201d. Natalia Kalita tym razem nie w kostiumie Matki Boskiej, lecz w ko\u0142drach i kocach, jakby z fejsbukowej akcji \u201eCa\u0142a Polska zbiera firanki i koce na kostiumy dla Korony kr\u00f3l\u00f3w\u201d. To Aldona Giedymin\u00f3wna, p\u00f3\u017aniejsza \u017cona Kazimierza, Anna. M\u00f3wi o kiszonkach, w kt\u00f3rych rozkochany by\u0142 jej m\u0105\u017c. Je\u015bli to performans, to raczej bran\u017cowy ni\u017c to\u017csamo\u015bciowy i nie tyle dotycz\u0105cy \u017byd\u00f3w, ile serialu TVP, w kt\u00f3rym Dravnel zagra\u0142 w kilku odcinkach epizod i by\u0142 konsultantem j\u0119zykowym. Ci\u0105g skojarze\u0144 by\u0142 taki, a \u017bydzi pojawili si\u0119 tu nieco przypadkiem. Jak to w performansach, kt\u00f3re wymykaj\u0105 si\u0119 zasadzie logicznych konsekwencji.<\/span><\/p>\n

Antysemityzm \u2013 bez niego te\u017c nie mog\u0142o si\u0119 obej\u015b\u0107. Halina ma ju\u017c do\u015b\u0107. Zreszt\u0105 jako jedyna Polka w tym gronie, to ona musi by\u0107 antysemitk\u0105. Sytuacj\u0119 ratuje Matka Boska z \u017babki \u2013 ona dokonuje cudu, od tego czasu ma ju\u017c nie by\u0107 w Polsce antysemityzmu. Cud ten jednak \u2013 cud mi\u0142o\u015bci (Kalita na swym b\u0142\u0119kitnym kostiumie wyhaftowane wielkie serce z napisem \u201eIch liebie dich\u201d)<\/span> nie jest jednak wyleczeniem z antysemityzmu; to cud zapomnienia, w wyniku kt\u00f3rego wymazane zostaj\u0105 przesz\u0142e wydarzenia i to\u017csamo\u015bci \u2013 nikt nie odr\u00f3\u017cni ju\u017c Polaka od \u017byda, wi\u0119c nie ma Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. A marzec? Mo\u017ce si\u0119 kojarzy\u0107 na przyk\u0142ad z biedronk\u0105. W g\u0142owie Haliny pozostaje niejasne wspomnienie, jaki\u015b niepok\u00f3j zwi\u0105zany z marcem, jakby z czym\u015b si\u0119 kojarzy\u0142, lecz nie wiadomo z czym.  \u201eRumpie mnie ten marzec\u201d, powtarza, staraj\u0105c si\u0119 co\u015b sobie przypomnie\u0107. Lecz nie ma ju\u017c nic. Wyst\u0105pienie Gomu\u0142ki wci\u0105\u017c leci z nagrania, lecz nikt nie wie kto to \u2013 wygl\u0105da, jakby \u015bpiewa\u0142. Nie ma wi\u0119c marca, bo nie ma pami\u0119ci. Wszystko zosta\u0142o zapomniane \u2013 taka fantazja.<\/span><\/p>\n

Piaskowski ostentacyjnie ods\u0142ania klisze, konsekwentnie robi teatr oczywistych performans\u00f3w, czasem doprowadzaj\u0105c je do absurdu. Lecz z tego przegl\u0105du niewiele wynika<\/strong><\/p>\n

Na spektakl Piaskowskiego trzeba patrze\u0107 z perspektywy innych marcowych spektakli \u2013 \u201eKilka obcych s\u0142\u00f3w po polsku\u201d Micha\u0142a Buszewicza i Anny Smolar, gdzie dokonywany jest pewien re-enactment \u015bwiata tych, kt\u00f3rzy wyjechali; \u201eSprawiedliwo\u015b\u0107\u201d Micha\u0142a Zadary, kt\u00f3ry z\u0142o\u017cy\u0142 (tak przynajmniej deklarowa\u0142) doniesienie do prokuratury o mo\u017cliwo\u015bci pope\u0142nienia zbrodni przeciwko ludzko\u015bci; \u201eZapiski z wygnania\u201d, w kt\u00f3rym przejmuj\u0105co gra Krystyna Janda. \u017badnemu chyba nie uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 pewnego rysu rocznicowej akademii. Tw\u00f3rcy \u2013 mo\u017ce poza Jand\u0105 \u2013 starali si\u0119 wyj\u015b\u0107 z utartych narracji o Marcu, problematyzowa\u0107 w\u0142asn\u0105 pozycj\u0119 i j\u0119zyk, kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0105.<\/span><\/p>\n

Strategie by\u0142y r\u00f3\u017cne. Piaskowski ostentacyjnie ods\u0142ania klisze, konsekwentnie robi teatr oczywistych performans\u00f3w, czasem doprowadzaj\u0105c je do absurdu. Lecz z tego przegl\u0105du niewiele wynika. Cud, jakiego dokonuje Matka Boska jest kolejnym performansem, kt\u00f3ry uruchamia kolejn\u0105 fantazj\u0119. W tym sensie Piaskowski z Sulim\u0105 nie robi\u0105 niczego nowego; nawet ostentacja w ujawnianiu oczywistych klisz staje si\u0119 ju\u017c klisz\u0105, a aktor pytaj\u0105cy, jak zagra\u0107 \u017byda, staje si\u0119 coraz bardziej irytuj\u0105cy. By\u0107 mo\u017ce to, co w strategii Piaskowskiego najciekawsze, to pr\u00f3ba squeerowania tej rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/p>\n

Kusz\u0105ce jest jednak wyj\u015bcie z polskocentrycznego \u015bwiata. Zobaczenie Marca w szerszej perspektywie. I mo\u017ce \u201eKrum\u201d nie by\u0142by tu tak bardzo od rzeczy.<\/span><\/p>\n

\n
<\/p>\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

fot. Maciek Ja\u017awiecki ZAGRA\u0106 MARCOWEGO \u017bYDA PIOTR MORAWSKI [ pa\u017adziernik 2018 ] W spektaklu \u201eDawid jedzie do Izraela\u201d Piaskowski z Sulim\u0105 nie robi\u0105 niczego nowego, nawet ostentacja w ujawnianiu oczywistych klisz staje si\u0119 ju\u017c klisz\u0105, a aktor pytaj\u0105cy, jak zagra\u0107 \u017byda, staje si\u0119 coraz bardziej irytuj\u0105cy Kiedy tak siedz\u0105 na wersalce i rozmawiaj\u0105 o wyje\u017adzie, a babcia \u2013 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64631"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64631"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64631\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124776,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64631\/revisions\/124776"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}