{"id":65185,"date":"2018-12-12T17:09:14","date_gmt":"2018-12-12T15:09:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=65185"},"modified":"2018-12-05T11:28:16","modified_gmt":"2018-12-05T09:28:16","slug":"18-09-28","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=65185","title":{"rendered":"Odwaga i wytrwa\u0142o\u015b\u0107 [Komentarz do parszy Toldot]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Odwaga i wytrwa\u0142o\u015b\u0107 [Komentarz do parszy Toldot]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS
\n<\/strong>T\u0142umaczenie:<\/span><\/em> Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o <\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201eAbraham i Icchak”, fragment akwaforty Rembrandta, 1645 r. \/fot. The Metropolitan Museum of Art<\/em><\/span><\/p>\n

PARSZA CHAJEJ SARA \u2013 10 LISTOPADA 2018\/ 2 KISLEW 5779<\/strong><\/span><\/p>\n

Jeden z epizod\u00f3w z \u017cycia Izaaka z\u0142owieszczo zwiastuje lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dalszych los\u00f3w narodu \u017cydowskiego. Izaak, tak jak Abraham, jest zmuszony z powodu g\u0142odu rozpocz\u0105\u0107 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 do Gerar, miasta nale\u017c\u0105cego do Filistyn\u00f3w. I podobnie jak Abraham uznaje, \u017ce mo\u017ce mu grozi\u0107 niebezpiecze\u0144stwo, poniewa\u017c podr\u00f3\u017cuje ze swoj\u0105 pi\u0119kn\u0105 \u017con\u0105. Boi si\u0119, \u017ce mo\u017ce straci\u0107 \u017cycie, a wtedy Rywka trafi do haremu kr\u00f3la Abimelecha. Para udaje wi\u0119c rodze\u0144stwo. Podst\u0119p zostaje jednak wykryty. Abimelech jest oburzony, ale Izaak t\u0142umaczy si\u0119 ze swojego wyst\u0119pku i moment zagro\u017cenia mija. Czytaj\u0105c dwudziesty sz\u00f3sty rozdzia\u0142 ksi\u0119gi Be-reszit, odnosimy wra\u017cenie, \u017ce jest on powt\u00f3rk\u0105 historii z rozdzia\u0142u dwudziestego, z tym \u017ce dziej\u0105c\u0105 si\u0119 w kolejnym pokoleniu.<\/span><\/p>\n

W obu przypadkach Abimelech obiecuje, \u017ce patriarsze nie stanie si\u0119 krzywda. M\u00f3wi do Abrahama: \u201eOto ziemia moja przed tob\u0105. Gdziekolwiek ci si\u0119 podoba, osi\u0105d\u017a\u201d (20:15). Wstawiaj\u0105c si\u0119 za Izaakiem, przemawia za\u015b do ludu: \u201eKtoby si\u0119 dotkn\u0105\u0142 m\u0119\u017ca tego, lub \u017cony jego, ulegnie \u015bmierci\u201d (26:11). Mimo to w obu przypadkach dochodzi do problematycznej konfrontacji. W dwudziestym pierwszym rozdziale Be-reszit czytamy o k\u0142\u00f3tni o studni\u0119, kt\u00f3r\u0105 wykopa\u0142 Abraham: \u201eAle pzemawia\u0142 Abraham Abimelechowi wzgl\u0119dem studni z wod\u0105, kt\u00f3r\u0105 przemoc\u0105 zaw\u0142adn\u0119li s\u0142udzy Abimelecha\u201d (21:25). Kr\u00f3l zawiera uk\u0142ad z Abrahamem, ale, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej dowiadujemy, nie zapobiega to problemom, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie mia\u0142 Izaak:<\/span><\/p>\n

I sia\u0142 Icchak w ziemi onej, i zebra\u0142 roku tego stokrotne plony i b\u0142ogos\u0142awi\u0142 mu Wiekuisty. I wzm\u00f3g\u0142 si\u0119 on m\u0105\u017c, i sta\u0142 si\u0119 coraz mo\u017cniejszym, a\u017c zosta\u0142 mo\u017cnym bardzo. I mia\u0142 stada owiec, i stada wo\u0142\u00f3w, i czelad\u017a liczn\u0105; i zazdro\u015bcili mu Pelisztyni. A wszystkie studnie, kt\u00f3re wykopali byli s\u0142udzy ojca jego za dni Abrahama, ojca jego, zasypali Pelisztyni, i nape\u0142nili ziemi\u0105. I rzek\u0142 Abimelech do Icchaka: \u201eOddal si\u0119 od nas, bo\u015b wzm\u00f3g\u0142 si\u0119 nad nas wielce\u201d. I wydali\u0142 si\u0119 stamt\u0105d Icchak, i roz\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 w dolinie Gerar, i osiad\u0142 tam. I na nowo rozkopa\u0142 Icchak studnie wody, kt\u00f3re wykopali byli za dni Abrahama, ojca jego, a kt\u00f3re zasypali Pelisztyni po \u015bmierci Abrahama, i nada\u0142 im nazwy, pod\u0142ug nazw, kt\u00f3re by\u0142 nada\u0142 im ojciec jego. I kopali te\u017c s\u0142udzy Icchaka w dolinie, i znale\u017ali tam \u017ar\u00f3d\u0142o w\u00f3d \u017cywych. I spierali si\u0119 pasterze Gerarscy z pasterzami Icchaka, m\u00f3wi\u0105c: \u201eNasz\u0105 ta woda!\u201d. I nazwa\u0142 imi\u0119 studni tej Esek (swar), bo poswarzyli si\u0119 z nim. I wykopali studni\u0119 inn\u0105, ale spierali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c o ni\u0105; i nazwa\u0142 imi\u0119 jej Sytna (zwada). I przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 stamt\u0105d, i wykopa\u0142 studni\u0119 inn\u0105, i nie spierali si\u0119 o ni\u0105, i nazwa\u0142 imi\u0119 jej Rechoboth i rzek\u0142: \u201eBo teraz rozprzestrzeni\u0142 Wiekuisty nam, i rozpleni\u0142 si\u0119 na tej ziemi\u201d.<\/span><\/p>\n

Warto zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na trzy elementy tego fragmentu. Po pierwsze wskazuje on na to, co p\u00f3\u017aniej zadecyduje o losach Izraelit\u00f3w w Egipcie: \u201eOddal si\u0119 od nas, bo\u015b wzm\u00f3g\u0142 si\u0119 nad nas wielce\u201d, m\u00f3wi Abimelech. Wieki p\u00f3\u017aniej faraon, jak czytamy na pocz\u0105tku ksi\u0119gi Szemot, m\u00f3wi: \u201eOto lud syn\u00f3w Israela zbyt liczny i silny dla nas. Ot\u00f3\u017c pocznijmy sobie m\u0105drze z nim, aby si\u0119 nie rozmno\u017cy\u0142; bo gdy przypadnie wojna, przy\u0142\u0105czy si\u0119 i on do nieprzyjaci\u00f3\u0142 naszych, i b\u0119dzie walczy\u0142 przeciw nam, i ujdzie z tej ziemi\u201d (1:9-10). W obu fragmentach u\u017cyte jest hebrajskie s\u0142owo\u00a0acum<\/em>, si\u0142a. Nasza parsza sygnalizuje wi\u0119c narodziny jednego z najbardziej \u015bmierciono\u015bnych fenomen\u00f3w w historii ludzko\u015bci \u2013 antysemityzmu.<\/span><\/p>\n

Pod pewnymi wzgl\u0119dami antysemityzm jest wyj\u0105tkowy. Robert Wistrich nazwa\u0142 go najd\u0142u\u017cej trwaj\u0105c\u0105 nienawi\u015bci\u0105 w historii[1]<\/a>. \u017badne z innych uprzedze\u0144 nie przetrwa\u0142o tak d\u0142ugo, nie zmienia\u0142o si\u0119 z tak\u0105 uporczywo\u015bci\u0105, nie by\u0142o \u017ar\u00f3d\u0142em tak demonicznych mit\u00f3w i nie mia\u0142o tak druzgoc\u0105cych efekt\u00f3w. Z drugiej jednak strony antysemityzm nie ma w sobie nic wyj\u0105tkowego, co nie pozwala\u0142oby nam go zrozumie\u0107 \u2013 musimy wi\u0119c stara\u0107 si\u0119 robi\u0107 to jak najlepiej.<\/span><\/p>\n

Najlepsza znana mi ksi\u0105\u017cka o antysemityzmie w rzeczywisto\u015bci wcale o nim nie m\u00f3wi, ale opisuje podobne zjawisko osadzone w innym kontek\u015bcie. Mowa o ksi\u0105\u017cce Amy Chua\u00a0World on Fire<\/em>[2]<\/a>\u00a0(\u015awiat w p\u0142omieniach<\/em>). Autorka twierdzi, \u017ce dowolna, zwracaj\u0105ca na siebie uwag\u0119 mniejszo\u015b\u0107, kt\u00f3ra odnosi sukcesy, w ko\u0144cu wywo\u0142a u wi\u0119kszo\u015bci zawi\u015b\u0107. B\u0119dzie ona si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0107, a\u017c ko\u0144cu przekszta\u0142ci si\u0119 w nienawi\u015b\u0107 i doprowadzi do przemocy. Aby do tego dosz\u0142o, musz\u0105 zosta\u0107 spe\u0142nione trzy wspomniane warunki: grupa musi by\u0107 widoczna, inaczej nie mog\u0142aby by\u0107 wyr\u00f3\u017cniona spo\u015br\u00f3d reszty; musi odnosi\u0107 sukcesy, inaczej nie by\u0142oby powodu do zawi\u015bci; musi by\u0107 mniejszo\u015bci\u0105, inaczej nie by\u0142aby krytykowana.<\/span><\/p>\n

Wszystkie trzy warunki zosta\u0142y spe\u0142nione w przypadku Izaaka. Rzuca\u0142 si\u0119 w oczy, bo nie by\u0142 Filistynem. R\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od lokalnej spo\u0142eczno\u015bci \u2013 \u017cy\u0142 na jej marginesie, by\u0142 obcy i wyznawa\u0142 inn\u0105 religi\u0119. Odnosi\u0142 sukcesy \u2013 zebra\u0142 stokrotne plony, mia\u0142 du\u017ce stada owiec i wo\u0142\u00f3w, inni mu wi\u0119c zazdro\u015bcili. I w ko\u0144cu nale\u017ca\u0142 do mniejszo\u015bci \u2013 by\u0142 cz\u0142onkiem jednej rodziny, kt\u00f3ra nie by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Wszystkie warunki prowadz\u0105ce do wrogo\u015bci i nienawi\u015bci zosta\u0142y spe\u0142nione.<\/span><\/p>\n

Innym niezwyk\u0142ym spojrzeniem na kwesti\u0119 okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych rodzi si\u0119 antysemityzm, jest my\u015bl Hannah Arendt zawarta w ksi\u0105\u017cce\u00a0Korzenie totalitaryzmu<\/em>[3]<\/a>. Wrogo\u015b\u0107 wobec \u017byd\u00f3w, jak twierdzi autorka, nie jest najgro\u017aniejsza, kiedy grupa jest silna, ale w\u0142a\u015bnie kiedy s\u0142abnie.<\/span><\/p>\n

Jest to do\u015b\u0107 paradoksalne, poniewa\u017c wydaje si\u0119 jasne, \u017ce w rzeczywisto\u015bci jest odwrotnie. Istnieje widoczna ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy reakcj\u0105 Filistyn\u00f3w na dzia\u0142ania Izaaka i reakcj\u0105 faraona na zdobywaj\u0105cych pot\u0119g\u0119 Izraelit\u00f3w a sfa\u0142szowanym w XIX wieku na zlecenie cara Imperium Rosyjskiego dokumentem zwanym\u00a0Protoko\u0142ami m\u0119drc\u00f3w Syjonu<\/em>[4]<\/a>. Czytamy w nich, \u017ce \u017bydzi s\u0105 zbyt pot\u0119\u017cni, kontroluj\u0105 finanse i stanowi\u0105 powa\u017cne zagro\u017cenie dla wi\u0119kszo\u015bci, a wi\u0119c nale\u017cy si\u0119 ich pozby\u0107.<\/span><\/p>\n

Arendt twierdzi jednak, \u017ce \u017bydzi nie byli w niebezpiecze\u0144stwie a\u017c do momentu, kiedy stracili w\u0142adz\u0119, kt\u00f3r\u0105 niegdy\u015b mieli:<\/span><\/p>\n

Kiedy Hitler doszed\u0142 do w\u0142adzy, banki niemieckie by\u0142y ju\u017c prawie\u00a0judenrein<\/em>\u00a0(a przecie\u017c w tej w\u0142a\u015bnie dziedzinie \u017bydzi dzier\u017cyli kluczow\u0105 pozycj\u0119 przez ponad sto lat), a niemieccy \u017bydzi jako ca\u0142o\u015b\u0107, po d\u0142ugim okresie systematycznej poprawy statusu spo\u0142ecznego i wzrostu liczebnego, znikali tak szybko, \u017ce statystycy przewidywali ich ca\u0142kowite znikni\u0119cie w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu lat[5]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Podobnie by\u0142o we Francji:<\/span><\/p>\n

Sprawa Dreyfusa wybuch\u0142a nie za czas\u00f3w II Cesarstwa, kiedy \u017bydzi francuscy osi\u0105gn\u0119li szczyty powodzenia i wp\u0142yw\u00f3w, lecz w III Republice, gdy w\u0142a\u015bciwie znikn\u0119li z eksponowanych stanowisk (chocia\u017c nie ze sceny politycznej)[6]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Antysemityzm jest wi\u0119c z\u0142o\u017conym i zmiennym zjawiskiem, poniewa\u017c do jego powstania potrzebne s\u0105 dwa przeciwstawne czynniki: \u017bydzi musz\u0105 mie\u0107 w\u0142adz\u0119, bo tylko wtedy spo\u0142ecze\u0144stwo si\u0119 ich obawia, ale jednocze\u015bnie musz\u0105 by\u0107 bezbronni na tyle, \u017ceby bez obaw mo\u017cna by\u0142o ich zaatakowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Wydaje si\u0119 zbyt irracjonalne, aby wierzy\u0107 w obie rzeczy jednocze\u015bnie. Ale emocje nie s\u0105 zwykle racjonalne, cho\u0107 bywaj\u0105 cz\u0119sto racjonalizowane. Jest jednak ogromna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy\u00a0racjonalno\u015bci\u0105\u00a0<\/em>my\u015bli i dzia\u0142a\u0144 a ich\u00a0racjonalizacj\u0105\u00a0<\/em>(czyli pr\u00f3b\u0105 racjonalnego usprawiedliwienia nieracjonalnych przekona\u0144).<\/span><\/p>\n

Mo\u017cemy na przyk\u0142ad stwierdzi\u0107, \u017ce w XXI wieku: a) zachodnie media s\u0105 prawie ca\u0142kowicie negatywnie nastawione do Izraela; b) wielu inteligentnych ludzi twierdzi, \u017ce media s\u0105 sterowane przez \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy popieraj\u0105 Izrael. Widzimy tu t\u0119 sam\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 sprzeczno\u015b\u0107 w postrzeganiu \u017byd\u00f3w jako jednocze\u015bnie s\u0142abych i potencjalnie trzymaj\u0105cych za stery.<\/span><\/p>\n

Arendt podsumowuje sw\u00f3j wyw\u00f3d jedn\u0105, szczeg\u00f3lnie wymown\u0105 fraz\u0105, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy jej analiz\u0119 z dociekaniami Amy Chua. Jak twierdzi, do wzrostu antysemityzmu doprowadzi\u0142 fenomen \u201ebogactwa bez w\u0142adzy\u201d. Ta fraza idealnie opisuje sytuacj\u0119 Izaaka w\u015br\u00f3d Filistyn\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jest te\u017c inny aspekt naszej parszy, kt\u00f3rego echo s\u0142ycha\u0107 w ka\u017cdym kolejnym stuleciu \u2013 jest nim \u00a0autodestrukcyjna natura nienawi\u015bci. Filistyni nie poprosili Izaaka, aby podzieli\u0142 si\u0119 z nimi wod\u0105. Nie chcieli te\u017c, aby nauczy\u0142 ich, w jaki spos\u00f3b on i jego ojciec znajdowali \u017ar\u00f3d\u0142a, kt\u00f3rych Filistyni \u2013 mieszkaj\u0105cy tam od lat \u2013 nie potrafili odkry\u0107. Nie poprosili go nawet o to, \u017ceby si\u0119 z tamtego miejsca wyni\u00f3s\u0142. Zamiast tego zasypali studnie ziemi\u0105, z wi\u0119ksz\u0105 szkod\u0105 dla siebie ni\u017c dla Izaaka. Pozbyli si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142a, kt\u00f3re i tak znalaz\u0142oby si\u0119 w ich r\u0119kach, kiedy przemin\u0105\u0142by okres g\u0142odu, a Izaak wr\u00f3ci\u0142by do siebie.<\/span><\/p>\n

Bardziej ni\u017c znienawidzonych, nienawi\u015b\u0107 niszczy tych, kt\u00f3rzy nienawidz\u0105. I w tym przypadku historia Izaaka by\u0142a zapowiedzi\u0105 tego, co sta\u0142o si\u0119 z Izraelitami w Egipcie. Zanim jeszcze spadnie na Egipt plaga szara\u0144czy, w Torze czytamy: \u201eI rzekli s\u0142udzy Faraona do niego: \u00abDop\u00f3ki\u017c ten b\u0119dzie nam zgub\u0105? Uwolnij tych ludzi, i niech s\u0142u\u017c\u0105 Wiekuistemu, Bogu swojemu; albo\u017c jeszcze nie widzisz, \u017ce ginie Micraim?\u00bb\u201d (Szemot 10:7).<\/span><\/p>\n

W istocie s\u0142udzy powiedzieli wi\u0119c do w\u0142adcy: mo\u017ce ci si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce szkodzisz Izraelowi, ale w rzeczywisto\u015bci szkodzisz nam.<\/span><\/p>\n

Zar\u00f3wno mi\u0142o\u015b\u0107, jak i nienawi\u015b\u0107 \u2013 jak twierdzi\u0142 rabin Szymon bar Jochaj \u2013 zaburzaj\u0105 naturalny porz\u0105dek,\u00a0mekalkelet et ha-szura\u00a0<\/em>(Be-reszit raba\u00a0<\/em>55:8). Oba uczucia s\u0105 irracjonalne i sprawiaj\u0105, \u017ce robimy rzeczy, kt\u00f3rych normalnie by\u015bmy nie robili. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie na Bliskim Wschodzie, jak wielokrotnie w przesz\u0142o\u015bci, ci, kt\u00f3rzy chc\u0105 zniszczy\u0107 wroga, cz\u0119sto wyrz\u0105dzaj\u0105 powa\u017cn\u0105 krzywd\u0119 swoim pobratymcom.<\/span><\/p>\n

Trzeci aspekt parszy, na kt\u00f3ry warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, to fakt, \u017ce reakcja Izaaka jest prawid\u0142owa nawet z perspektywy czasu. Raz pokonany, pr\u00f3buje znowu. Kopie kolejn\u0105 studni\u0119, ale i tu spotyka si\u0119 ze sprzeciwem. Pr\u00f3buje wi\u0119c znowu, a\u017c w ko\u0144cu odnajduje pok\u00f3j.<\/span><\/p>\n

To do\u015b\u0107 wymowne, \u017ce miejsce, w kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 Izaakowi wykopa\u0107 w ko\u0144cu studni\u0119 i kt\u00f3remu nada\u0142 nazw\u0119, jest dzi\u015b domem Instytutu Naukowego Weizmanna, Wydzia\u0142u Rolnictwa Uniwersytetu Hebrajskiego i Szpitala Kaplana. Israel Belkind, kt\u00f3ry w 1890 roku za\u0142o\u017cy\u0142 osad\u0119, nazwa\u0142 j\u0105 Rechowot w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na wers z naszej parszy: \u201ei nazwa\u0142 imi\u0119 jej Rechoboth i rzek\u0142: \u00abBo teraz rozprzestrzeni\u0142 Wiekuisty nam, i rozpleni\u0142 si\u0119 na tej ziemi\u00bb\u201d.<\/span><\/p>\n

Izaak jest najmniej oryginaln\u0105 postaci\u0105 spo\u015br\u00f3d wszystkich trzech patriarch\u00f3w. Jego \u017cycie nie jest pe\u0142ne dramat\u00f3w, jak \u017cycie Abrahama, czy licznych zmaga\u0144, jak w przypadku Jakuba. Ale, jak widzimy w parszy\u00a0Toldot<\/em>, nie stara\u0142 si\u0119 on wcale wyr\u00f3\u017cnia\u0107. Tora szczeg\u00f3lnie podkre\u015bla, \u017ce Izaak: \u201ena nowo rozkopa\u0142 (\u2026) studnie wody, kt\u00f3re wykopali byli za dni Abrahama, ojca jego, a kt\u00f3re zasypali Pelisztyni po \u015bmierci Abrahama, i nada\u0142 im nazwy, pod\u0142ug nazw, kt\u00f3re by\u0142 nada\u0142 im ojciec jego\u201d. Zazwyczaj staramy si\u0119 zindywidualizowa\u0107 swoje osi\u0105gni\u0119cia poprzez zaznaczenie odr\u0119bno\u015bci wobec tego, czego dokonali nasi rodzice. Staramy si\u0119 robi\u0107 pewne rzeczy inaczej lub chocia\u017c inaczej je nazywa\u0107. Izaak taki nie by\u0142. Cieszy\u0142o go, \u017ce mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 pokolenia, kontynuuj\u0105c dzie\u0142o ojca. Reprezentuje on wi\u0119c wiar\u0119 w wytrwa\u0142o\u015b\u0107 i odwag\u0119 kontynuowania tradycji. By\u0142 pierwszym \u017cydowskim dzieckiem i uosabia najwi\u0119ksze wyzwanie, przed kt\u00f3rym staje ka\u017cdy kolejny \u017cydowski potomek \u2013 kontynuowanie w\u0119dr\u00f3wki, kt\u00f3r\u0105 zacz\u0119li nasi przodkowie, zamiast zbaczania z obranej przez nich drogi; podj\u0119cie si\u0119 doj\u015bcia do celu zamiast rezygnowania z wyzwania. Izaak postanowi\u0142 si\u0119 nie poddawa\u0107 i nie traci\u0107 wiary, m\u00f3g\u0142 wi\u0119c osi\u0105gn\u0105\u0107 najbardziej nieosi\u0105galny z cel\u00f3w \u2013 pok\u00f3j. Kiedy raz mu si\u0119 nie powiod\u0142o, zaczyna\u0142 od nowa. Podobnie jest ze wszystkimi wielkimi osi\u0105gni\u0119ciami, kt\u00f3re zwykle wymagaj\u0105 tylko w dziesi\u0119ciu procentach oryginalno\u015bci, a w dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu uporczywo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Imi\u0119 Izaaka, kt\u00f3ry przez ca\u0142e \u017cycie wystawiany by\u0142 na pr\u00f3by \u2013 od zwi\u0105zania i z\u0142o\u017cenia w ofierze, kiedy by\u0142 dzieckiem, do rywalizacji mi\u0119dzy synami, z kt\u00f3r\u0105 musia\u0142 si\u0119 boryka\u0107 jako niewidomy starzec \u2013 oznacza \u201eten, kt\u00f3ry b\u0119dzie si\u0119 \u015bmia\u0142\u201d, co jest niezwykle poruszaj\u0105ce. By\u0107 mo\u017ce jego imi\u0119, nadane przez Boga przed jego urodzeniem, oznacza to samo, co s\u0142owa psalmu: \u201eZasiewaj\u0105cy we \u0142zach, w rado\u015bci \u017c\u0105\u0107 b\u0119d\u0105\u201d (126:5). Wierzy\u0107 to znaczy mie\u0107 odwag\u0119, aby prze\u0107 do przodu mimo wszystkich problem\u00f3w i zmartwie\u0144; nigdy si\u0119 nie poddawa\u0107 i nie zgadza\u0107 na pora\u017ck\u0119. Na koniec bowiem, pomimo przeciwno\u015bci, zazdro\u015bci i nienawi\u015bci, mo\u017cna odnale\u017a\u0107 rozleg\u0142\u0105 przestrze\u0144, jak Rechowot, i \u015bmiech, kt\u00f3ry uosabia Izaak \u2013 spok\u00f3j ducha w cichej przystani, do kt\u00f3rej dotarli\u015bmy, brn\u0105c przez burz\u0119.
\n<\/span><\/p>\n

\n

[1]<\/a>\u00a0Robert S. Wistrich,\u00a0Anti-Semitism: The Longest Hatred, Nowy Jork 1991.<\/em><\/span><\/p>\n

[2]<\/a>\u00a0Amy Chua,\u00a0World on Fire: How Exporting Free-Market Democracy Breeds Ethnic Hatred and Global Instability, Londyn 2004.<\/em><\/span><\/p>\n

[3]<\/a>\u00a0Hannah Arendt,\u00a0Antysemityzm, [w:]\u00a0Korzenie totalitaryzmu, Warszawa 1988.<\/em><\/span><\/p>\n

[4]<\/a>\u00a0Klasyczn\u0105 pozycj\u0105 poruszaj\u0105c\u0105 ten problem jest ksi\u0105\u017cka Normana Cohna\u00a0Warrant for Genocide: The Myth of the Jewish World-Conspiracy and the Protocols of the Elders of Zion\u00a0(Nowy Jork 1966). Zobacz r\u00f3wnie\u017c: Hadassa Ben-Itto,\u00a0The Lie That Wouldn\u2019t Die: The Protocols of the Elders of Zion\u00a0(Londyn 2005).<\/em><\/span><\/p>\n

[5]<\/a>\u00a0Tam\u017ce, s. 43.<\/em><\/span><\/p>\n

[6]<\/a>\u00a0Tam\u017ce.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odwaga i wytrwa\u0142o\u015b\u0107 [Komentarz do parszy Toldot] RABIN JONATHAN SACKS T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o \u201eAbraham i Icchak”, fragment akwaforty Rembrandta, 1645 r. \/fot. The Metropolitan Museum of Art PARSZA CHAJEJ SARA \u2013 10 LISTOPADA 2018\/ 2 KISLEW 5779 Jeden z epizod\u00f3w z \u017cycia Izaaka z\u0142owieszczo zwiastuje lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dalszych los\u00f3w narodu \u017cydowskiego. Izaak, tak jak Abraham, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65185"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65185"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65185\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65191,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65185\/revisions\/65191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}