{"id":65259,"date":"2018-11-24T17:09:28","date_gmt":"2018-11-24T15:09:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=65259"},"modified":"2018-11-22T09:53:43","modified_gmt":"2018-11-22T07:53:43","slug":"22-05-35","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=65259","title":{"rendered":"Rekonstrukcja zapomnianych zbrodni"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Rekonstrukcja zapomnianych zbrodni<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marta Duch-Dyngosz [2012]<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Z\u00a0Alin\u0105 Skibi\u0144sk\u0105, Dariuszem Libionk\u0105 rozmawia Marta Duch-Dyngosz<\/span><\/h4>\n

Marta Duch-Dyngosz: W si\u00f3dmym tomie \u201eZag\u0142ady \u017byd\u00f3w\u201d opisanych jest kilka przypadk\u00f3w, w kt\u00f3rych cz\u0142onkowie r\u00f3\u017cnych formacji Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego dokonywali zbrodni na \u017bydach. O jakich zbrodniach jest mowa?<\/strong>Dariusz Libionka:<\/strong>\u00a0Nie wszystkie przypadki, kt\u00f3re by\u0142y przedmiotem naszego zainteresowania, dotycz\u0105 Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Dwa z nich, bardzo wa\u017cne, opisuj\u0105 czyny cz\u0142onk\u00f3w formacji pozostaj\u0105cych poza nim \u2013 konspiracji narodowc\u00f3w i komunist\u00f3w. Joanna Tokarska-Bakir pisze o mordowaniu \u017byd\u00f3w przez partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u Armii Ludowej \u201e\u015awit\u201d, dzia\u0142aj\u0105cego pod Kielcami. Natomiast ja jestem autorem tekstu o wymordowania kilkudziesi\u0119ciu \u017byd\u00f3w pod Kra\u015bnikiem przez osoby nale\u017c\u0105ce do podziemia narodowego, dok\u0142adnie \u2013 do Narodowej Organizacji Wojskowej Armii Narodowej (NOW AN), kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej, najpro\u015bciej rzecz ujmuj\u0105c, cz\u0119\u015bci\u0105 Narodowych Si\u0142 Zbrojnych (NSZ). Wydarzenie, kt\u00f3re analizuj\u0119, mia\u0142o miejsce pod koniec 1942 r., kiedy jeszcze struktura podziemia narodowego ostatecznie si\u0119 nie wykrystalizowa\u0142a.<\/span><\/p>\n

Alina Skibi\u0144ska:<\/strong>\u00a0Dwa kolejne artyku\u0142y, kt\u00f3rych ja jestem wsp\u00f3\u0142autork\u0105, dotycz\u0105 zbrodni pope\u0142nionych na \u017bydach przez \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej na terytorium Kielecczyzny. Pierwszy przypadek, opisany wsp\u00f3lnie z Joann\u0105 Tokarsk\u0105-Bakir, podejmuje kwesti\u0119 kilku mord\u00f3w pope\u0142nionych przez cz\u0142onk\u00f3w oddzia\u0142u \u201eWybranieccy\u201d, w tym mordu dokonanego na grupie \u017byd\u00f3w kieleckich, ukrywaj\u0105cych si\u0119 dzi\u0119ki pomocy Stefana Sawy na wsi pod Daleszycami. Drugi, napisany wraz z Jerzym Mazurkiem, historykiem z Uniwersytetu Warszawskiego, analizuje m.in. zastrzelenie przez partyzant\u00f3w z oddzia\u0142u \u201eBarwy Bia\u0142e\u201d kilkudziesi\u0119ciu \u017byd\u00f3w szukaj\u0105cych schronienia w lesie. Uda\u0142o im si\u0119 zbiec z obozu pracy w Skar\u017cysku-Kamiennej. Wydarzenie to mia\u0142o miejsce bardzo p\u00f3\u017ano, w sierpniu 1944 r., kiedy oddzia\u0142 bra\u0142 udzia\u0142 w akcji \u201eBurza\u201d. By\u0142 to czas po\u015bpiesznego likwidowania przez Niemc\u00f3w du\u017cych zak\u0142ad\u00f3w zbrojeniowych i oboz\u00f3w pracy przymusowej jednocze\u015bnie. Wielu \u017bydom uda\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas zbiec do pobliskich las\u00f3w. Opisany w tym artykule przypadek nie jest zreszt\u0105 jedynym, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce w schy\u0142kowym okresie wojny i kiedy uciekinierzy byli zabijani przez polskie oddzia\u0142y zbrojne. W tym samym numerze rocznika publikujemy jeszcze jeden tekst Jerzego Mazurka, traktuj\u0105cy o zbrodni we wsi Kosowice w powiecie opatowskim. Dotyczy on r\u00f3wnie\u017c AK.<\/span><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Trzeba zdementowa\u0107 teori\u0119 spiskow\u0105, wedle kt\u00f3rej zajmujemy si\u0119 tropieniem tego typu zbrodni, by obali\u0107 legend\u0119 AK czy innych formacji polskiego podziemia. Po prostu, opisuj\u0105c eksterminacj\u0119 \u017byd\u00f3w na polskiej prowincji, badaj\u0105c r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a, nie tylko te pochodz\u0105ce z powojennych proces\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c oryginaln\u0105 dokumentacj\u0119 polskich formacji konspiracyjnych, tego rodzaju przypadki znajdujemy.<\/span><\/p>\n

Czy opisywane oddzia\u0142y zapisa\u0142y si\u0119 w historii partyzantki? O jak znacz\u0105cych grupach i s\u0142awnych dow\u00f3dcach jest mowa?<\/strong><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0W moim tek\u015bcie rekonstruuj\u0119 okoliczno\u015bci ponurego mordu na 40 \u017bydach ukrywaj\u0105cych si\u0119 w lasach kra\u015bnickich. Kilkana\u015bcie lat temu toczy\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w na ten temat dyskusja zapocz\u0105tkowana tekstem opublikowanym w \u201eZeszytach Historycznych WiN-u\u201d autorstwa Jana Marka Chodakiewicza, kt\u00f3ry z uporem godnym lepszej sprawy przypisywa\u0142 ten mord podziemiu socjalistycznemu b\u0105d\u017a grupom bandyckim. Jego celem by\u0142o obalenie stereotypu, wedle kt\u00f3rego ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w mordowali NSZ-owcy. Przedmiotem napa\u015bci by\u0142 profesor Instytutu Historii PAN Krzysztof Dunin-W\u0105sowicz, kt\u00f3remu zarzucono powielanie propagandowych klisz. Ustalenia Chodakiewicza wesz\u0142y do obiegu naukowego, bo wszyscy mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107 nadu\u017cy\u0107 pope\u0142nianych przez historiografi\u0119 PRL w tym wzgl\u0119dzie. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce ofiarami mordu byli podoficerowie i \u017co\u0142nierze Armii Polskiej z 1939 r., kt\u00f3rzy uciekli z obozu dla je\u0144c\u00f3w na ulicy Lipowej w Lublinie z zamiarem w\u0142\u0105czenia si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 partyzanck\u0105. W \u015bwietle istniej\u0105cej dokumentacji okaza\u0142o si\u0119, o czym Chodakiewicz zreszt\u0105 dobrze wiedzia\u0142, \u017ce zbrodni tej dokonali ludzie tworz\u0105cy oddzia\u0142 egzekutywy powiatowej NOW-AN, niekt\u00f3rzy zwi\u0105zani p\u00f3\u017aniej z NSZ. G\u0142\u00f3wny inicjator tej akcji zosta\u0142 nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej aresztowany przez Niemc\u00f3w. Jak wynika z moich bada\u0144, zrobili to po prostu dla cel\u00f3w rabunkowych i w\u0142asnych korzy\u015bci. Z obalania stereotyp\u00f3w w rzeczywisto\u015bci nic nie wysz\u0142o, ale fa\u0142szywa interpretacja zakorzeni\u0142a si\u0119 na dobre w naukowym dyskursie. Dlatego uzna\u0142em za potrzebne spraw\u0119 \u201eodkr\u0119ci\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

A.S.:<\/strong>\u00a0W przypadku oddzia\u0142u \u201eWybranieccy\u201d i jego dow\u00f3dcy Mariana So\u0142tysiaka ps. Barabasz mamy do czynienia z formacj\u0105 bardzo znan\u0105 i zas\u0142u\u017con\u0105 w akcjach sabota\u017cowo-dywersyjnych, kt\u00f3rej legenda jednak w wi\u0119kszym stopniu powsta\u0142a po wojnie ni\u017c w czasie okupacji. W przypisach do artyku\u0142u, napisanego wsp\u00f3lnie z Joann\u0105 Tokarsk\u0105-Bakir, mo\u017cna zobaczy\u0107, do jak wielu tekst\u00f3w, opracowa\u0144 i wspomnie\u0144 si\u0119 odwo\u0142ujemy. Problem w tym, \u017ce w \u017cadnym z nich nie znajdziemy informacji, kt\u00f3re opisa\u0142y\u015bmy, m.in. zamordowania Stefana Sawy i jego podopiecznych. Polak ten,\u00a0nota bene<\/em>, zosta\u0142 po\u015bmiertnie odznaczony przez instytut Yad Vashem medalem Sprawiedliwego w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata, podobnie jak Karol Kici\u0144ski i jego c\u00f3rka Janina. Ci ostatni tak\u017ce pomagali Izaakowi Grynbaumowi i jego rodzinie oraz byli nachodzeni przez oddzia\u0142 \u201eWybranieccy\u201d. Sprawy te, a tak\u017ce dwa inne morderstwa wysz\u0142y na jaw dzi\u0119ki aktom powojennego procesu karnego oraz rozmowom z by\u0142ymi partyzantami \u2013 chodzi tutaj g\u0142\u00f3wnie o Henryka Pawelca ps. Andrzej, dow\u00f3dc\u0119 zwiadu konnego \u201eWybranieckich\u201d i Andrzeja Ropelewskiego ps. Kara\u015b, kt\u00f3ry walczy\u0142 w pobliskim powiecie j\u0119drzejowskim i s\u0142ysza\u0142 o opisywanym przez nas przypadku. Ropelewski napisa\u0142 w 1957 r. ksi\u0105\u017ck\u0119 pt.\u00a0Wspomnienia z AK<\/em>, w kt\u00f3rej zamie\u015bci\u0142 rozdzia\u0142\u00a0Tragedie<\/em>, b\u0119d\u0105cy ewenementem w pi\u015bmiennictwie o partyzantce. W\u0142a\u015bnie w tej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki opisuje niemal wszystkie zbrodnie, kt\u00f3re przeanalizowa\u0142y\u015bmy w artykule o \u201eBarabaszu\u201d. Z tym \u017ce autor nie przypisuje ich wprost oddzia\u0142owi \u201eWybranieccy\u201d, tej wiedzy w\u00f3wczas nie mia\u0142. Ciekawe s\u0105 reakcje \u015brodowisk partyzanckich na t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119. W tamtym czasie nikt nie kwestionowa\u0142 zawartych w tym rozdziale informacji, ale zarzucano autorowi, \u017ce je ujawni\u0142. Nikt nie podj\u0105\u0142 z nim dialogu, mimo \u017ce autor mia\u0142 nadziej\u0119 na zainicjowanie dyskusji. Tak si\u0119 absolutnie nie sta\u0142o. Sprawa pozosta\u0142a przez wiele dekad przemilczana. Ropelewski o okoliczno\u015bciach niekt\u00f3rych z tych zbrodni rozmawia\u0142 z by\u0142ymi partyzantami \u201eWybranieckich\u201d, mi\u0119dzy innymi z Ryszardem Majem ps. Ry\u015b I, kt\u00f3r\u0105 to rozmow\u0119, przeprowadzon\u0105 w latach 50., zanotowa\u0142. W ostatnich latach Andrzej Ropelewski wysy\u0142a\u0142 listy do wielu historyk\u00f3w, zajmuj\u0105cych si\u0119 histori\u0105 podziemia, przekazuj\u0105c im kopi\u0119 relacji Ryszarda Maja, zach\u0119caj\u0105c, by zainteresowali si\u0119 tym tematem i go zbadali. Odpowiedzi albo nie otrzymywa\u0142, albo by\u0142y one wymijaj\u0105ce. Dopiero Joanna Tokarska-Bakir nawi\u0105za\u0142a z nim kontakt i otrzyma\u0142a od niego bardzo wiele informacji, przydatnych w dalszych badaniach. Historia relacji Ryszarda Maja, a w zasadzie reakcji na ni\u0105 os\u00f3b, do kt\u00f3rych Ropelewski si\u0119 zwraca\u0142, b\u0119dzie zreszt\u0105 tematem tekstu Joanny Tokarskiej-Bakir.<\/span><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Pami\u0119tam, \u017ce jeden z wybitnych historyk\u00f3w odpisa\u0142 Ropelewskiemu, \u017ce rzeczywi\u015bcie takie sytuacje mia\u0142y miejsce i dysponuje on wiedz\u0105 na ten temat, czerpan\u0105 zar\u00f3wno z przekaz\u00f3w rodzinnych, jak i ze \u017ar\u00f3de\u0142. Natomiast stwierdzi\u0142, \u017ce jest za wcze\u015bnie, by zajmowa\u0107 si\u0119 takimi sprawami, bo mo\u017ce to zosta\u0107 opacznie zrozumiane i wykorzystane do zdyskredytowania legendy AK. Jest to list sprzed paru lat, co pokazuje, w jakim miejscu si\u0119 znajdujemy. W gr\u0119 mog\u0105 te\u017c wchodzi\u0107 przyczyny bardziej prozaiczne, uzasadnione, jak pokazuje sprawa Henryka Pawelca, a mianowicie obawy przed histerycznymi reakcjami \u201eobro\u0144c\u00f3w dobrego imienia\u201d i napi\u0119tnowaniem \u2013 r\u00f3wnie\u017c ze strony koleg\u00f3w.<\/span>
\nA.S.:<\/strong>\u00a0Pozostaje pytanie, co \u00f3w historyk mia\u0142 na my\u015bli, pisz\u0105c, \u017ce jest za wcze\u015bnie na takie badania. Czy mamy czeka\u0107, a\u017c nie b\u0119dzie w\u015br\u00f3d nas naocznych \u015bwiadk\u00f3w, maj\u0105cych wiedz\u0119, kt\u00f3rej my nie posiadamy i kt\u00f3rej nie wydob\u0119dziemy z dokument\u00f3w archiwalnych, milcz\u0105cych na wiele spo\u015br\u00f3d tych drastycznych i kontrowersyjnych temat\u00f3w?<\/span><\/p>\n

Czy to znaczy, \u017ce do tej pory ten temat nie by\u0142 opisywany w historiografii partyzantki i Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego?<\/strong><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Zale\u017cy, czy mamy na my\u015bli temat uj\u0119ty og\u00f3lnie czy konkretne, opisywane przez nas przypadki. Je\u015bli chodzi o zbrodni\u0119 pod Kra\u015bnikiem, o czym przed chwil\u0105 wspomina\u0142em, dyskusja na ten temat si\u0119 odby\u0142a, faktu zbrodni nie kwestionowano, a sp\u00f3r dotyczy\u0142 sprawc\u00f3w. Przed 1989 r. nie pisano o mordowaniu \u017byd\u00f3w przez oddzia\u0142y podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, co jest zrozumia\u0142e, gdy\u017c starano si\u0119 nie wpisywa\u0107 w polityk\u0119 historyczn\u0105 uprawian\u0105 w PRL, cho\u0107 trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie by\u0142a ona jednorodna i mia\u0142a r\u00f3\u017cne ods\u0142ony. Po zmianie ustrojowej cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w zacz\u0119\u0142a podejmowa\u0107 t\u0119 problematyk\u0119. Pojawi\u0142o si\u0119 kilka tekst\u00f3w autorstwa m\u0142odych historyk\u00f3w ukszta\u0142towanych na seminarium prof. Tomasza Strzembosza na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W\u015br\u00f3d nich s\u0105 m.in. Janusz Marszalec, obecnie zast\u0119pca dyrektora Muzeum II Wojny \u015awiatowej w Gda\u0144sku, i Rafa\u0142 Wnuk, w tej chwili profesor historii KUL. Pierwszy napisa\u0142 tekst pt.\u00a0Na obrze\u017cach legendy. Kontrowersje wok\u00f3\u0142 dzia\u0142alno\u015bci podziemia w latach 1939\u20131944<\/em>, odnosz\u0105c si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do problemu przest\u0119pczo\u015bci i jej zwalczania w powsta\u0144czej Warszawie. Kwestia ta pojawi\u0142a si\u0119 przy okazji dyskusji wok\u00f3\u0142 tekstu Micha\u0142a Cichego pt.\u00a0Czarne karty powstania<\/em>. Rafa\u0142 Wnuk natomiast jest autorem zasadniczego dla tej problematyki artyku\u0142u\u00a0Problem bandytyzmu w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy antykomunistycznego podziemia w Polsce (1945\u20131947)<\/em>, opublikowanego w 2001 r. Pomimo tak sformu\u0142owanego tytu\u0142u jego ustalenia odnosz\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do okresu okupacji niemieckiej.<\/span><\/p>\n

W niekt\u00f3rych analizowanych przez nas przypadkach istnieje w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy \u017bydzi i Polacy gin\u0119li z wyrok\u00f3w wydawanych przez lokalnych dow\u00f3dc\u00f3w struktur konspiracyjnych, s\u0105dy podziemne, czy by\u0142y to po prostu dzia\u0142ania podejmowane na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Tomasz Strzembosz w\u00a0Rzeczypospolitej podziemnej<\/em>, dziele stanowi\u0105cym podsumowanie jego wieloletnich bada\u0144, wydanym w 2000 r., pisze, \u017ce: \u201e\u00bbwyroki\u00ab [o kt\u00f3rych profesor pisze w cudzys\u0142owie \u2013 D.L.] by\u0142y cz\u0119sto decyzjami ca\u0142kowicie arbitralnymi, opartymi na nieraz w\u0105tpliwych dowodach, czasem wr\u0119cz przes\u0142ankach i domys\u0142ach. Tu pomy\u0142ek by\u0142o niestety sporo i nie mog\u0142o by\u0107 inaczej\u201d. Z tym, \u017ce nie mog\u0142o by\u0107 inaczej, nale\u017cy si\u0119 zgodzi\u0107, bo by\u0142a to konspiracja. Natomiast polemizowa\u0142bym z innym s\u0105dem Strzembosza, kt\u00f3ry pisze: \u201eMorze krwi przelano, niekoniecznie z jakiej\u015b krwio\u017cerczo\u015bci, tak\u017ce ze strachu, z przerastaj\u0105cego ludzi napi\u0119cia, z przem\u0119czenia, g\u0142upoty i lenistwa, ale to tak\u017ce nie by\u0142y wyroki, a ukryte pod form\u0105 wyrok\u00f3w bezprawie lub r\u00f3wnie cz\u0119sto przez kogo\u015b tam sankcjonowane i uprawnione decyzje likwidacji od kaprala i genera\u0142a\u201d. Profesor nie bierze pod uwag\u0119 motyw\u00f3w, o kt\u00f3rych piszemy, motyw\u00f3w rabunkowych, ani, jak w przypadku zbrodni na \u017bydach, antysemityzmu. W tym punkcie trudno jest dokona\u0107 generalizacji. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce s\u0105 to zjawiska niezwykle z\u0142o\u017cone i ka\u017cdy przypadek jest inny. Tak czy inaczej Strzembosz nie by\u0142 \u201ekustoszem Polski niewinnej\u201d, jak go niefortunnie okre\u015bli\u0142 swego czasu Artur Domos\u0142awski na \u0142amach \u201eGazety Wyborczej\u201d.<\/span><\/p>\n

A.S.:<\/strong>\u00a0Warto doda\u0107, \u017ce temat by\u0142 podejmowany w latach 80. przez historyk\u00f3w izraelskich. Mam tu na my\u015bli g\u0142\u00f3wnie Shmuela Krakowskiego i Izraela Gutmana, kt\u00f3rych podstawa \u017ar\u00f3d\u0142owa ograniczy\u0142a si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie do relacji \u017cydowskich. My badamy te same w\u0105tki, wykorzystuj\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142a bardziej r\u00f3\u017cnorodne, dzi\u015b ju\u017c dost\u0119pne.<\/span>
\nJedn\u0105 ze strategii interpretacyjnych zbrodni, o kt\u00f3rych rozmawiamy, jest uzasadnianie ich wy\u017csz\u0105 konieczno\u015bci\u0105, np. ochron\u0105 przed bandytyzmem.<\/span><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Rozkazy, w oparciu o kt\u00f3re dzia\u0142ali cz\u0142onkowie konspiracji, by\u0142y formu\u0142owane w niezwykle og\u00f3lny spos\u00f3b. 15 sierpnia 1943 r. dow\u00f3dca AK gen. Tadeusz B\u00f3r-Komorowski wyda\u0142 rozkaz o zwalczaniu bandytyzmu, ale samego poj\u0119cia nie zdefiniowa\u0142. W\u0142a\u015bciwie mo\u017cna by\u0142o arbitralnie decydowa\u0107 o tym, kto jest bandyt\u0105, a kto nie jest. Przecie\u017c bandytyzm, czyli przest\u0119pczo\u015b\u0107 zorganizowana, by\u0142a plag\u0105 polskiej prowincji.<\/span><\/p>\n

A.S.:<\/strong>\u00a0Dow\u00f3dcy lokalni mogli stosowa\u0107 ten rozkaz w spos\u00f3b uznaniowy i czasem odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do niego, sami dopuszczali si\u0119 bandytyzmu.<\/span><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Ka\u017cdy oddzia\u0142 partyzancki: AK, BCh, NSZ dokonywa\u0142 rekwizycji. Na przyk\u0142ad z punktu widzenia AK i NSZ bandytyzmem by\u0142y dzia\u0142ania GL-AL. Bataliony Ch\u0142opskie cz\u0119sto przypisywa\u0142y takie motywy narodowcom. Natomiast z perspektywy ch\u0142op\u00f3w, to czy ich mienie zabiera\u0142 \u017co\u0142nierz AK, NSZ, komuni\u015bci czy walcz\u0105cy o prze\u017cycie \u017bydzi, nie mia\u0142o wi\u0119kszego znaczenia. Bez w\u0105tpienia pobudk\u0105 dla wydania tego rozkazu przez Komend\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 AK by\u0142a obrona ludno\u015bci polskiej przed atakami przest\u0119pc\u00f3w. Ka\u017cdy kij ma dwa ko\u0144ce. Wytworzy\u0142a si\u0119 w ten spos\u00f3b szara strefa, w kt\u00f3rej ten rozkaz s\u0142u\u017cy\u0142 do akcji, kt\u00f3re z walk\u0105 z przest\u0119pcami mia\u0142y niewiele wsp\u00f3lnego. Z drugiej strony walczono z przest\u0119pczo\u015bci\u0105 we w\u0142asnych szeregach.<\/span><\/p>\n

Mamy przypadki, kt\u00f3re opisywa\u0142em w moich wcze\u015bniejszych tekstach, rozpraw podziemia z szukaj\u0105cymi schronienia w lasach \u017bydami pod pretekstem dzia\u0142alno\u015bci antybandyckiej. Ukrywaj\u0105cy si\u0119 pr\u00f3bowali prze\u017cy\u0107, w jaki\u015b spos\u00f3b zdoby\u0107 jedzenie dla siebie i nierzadko dzieci. Wielu lokalnych dow\u00f3dc\u00f3w traktowa\u0142o ich jak bandyt\u00f3w i likwidowa\u0142o na miejscu, opisuj\u0105c w meldunkach, \u017ce zlikwidowali band\u0119 rabunkow\u0105 \u017cydowsk\u0105 czy \u017cydowsko-komunistyczn\u0105. Okazuje si\u0119 po konfrontacji z innymi \u017ar\u00f3d\u0142ami, \u017ce by\u0142y to grupy nieuzbrojone, bezbronni ludzie, szukaj\u0105cy schronienia u polskich gospodarzy. Trzeba te\u017c zaznaczy\u0107, \u017ce nie wydano \u017cadnych precyzyjnych wskaz\u00f3wek odno\u015bnie do sytuacji ukrywaj\u0105cych si\u0119 w lasach \u017byd\u00f3w, kt\u00f3ra by\u0142a przecie\u017c inna ni\u017c pospolitych przest\u0119pc\u00f3w, bo zmusza\u0142a ich do tego wy\u017csza konieczno\u015b\u0107. Rada Pomocy \u017bydom \u201e\u017begota\u201d, \u017cydowskie organizacje dzia\u0142aj\u0105ce w Warszawie \u2013 \u017bydowski Komitet Narodowy, \u017bydowska Organizacja Bojowa i Bund, zwraca\u0142y si\u0119 do delegata rz\u0105du i do dow\u00f3dcy AK, by co\u015b uczyni\u0107 z grupami \u017cydowskimi pr\u00f3buj\u0105cymi przetrwa\u0107 w lasach. Dopominano si\u0119, \u017ceby w jaki\u015b spos\u00f3b w\u0142\u0105cza\u0107 je do struktur AK. Niczego jednak w tym kierunku nie uczyniono.<\/span><\/p>\n

A.S.:\u00a0<\/strong>Zdobywanie po\u017cywienia si\u0142\u0105 i bez zap\u0142aty przez grupy ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w mia\u0142o miejsce. Wynika\u0142o to z faktu, \u017ce byli oni wcze\u015bniej grabieni ze wszystkiego, co posiadali. Jaki\u015b czas temu analizowa\u0142am przypadek z Ostrowca \u015awi\u0119tokrzyskiego, w kt\u00f3rym grupa przebywaj\u0105ca w lesie chcia\u0142a walczy\u0107 i zdoby\u0142a nawet bro\u0144, ale zosta\u0142a ograbiona przez po\u015brednika z AL, kt\u00f3ry mia\u0142 ich wprowadzi\u0107 do oddzia\u0142u. Ci ludzie, \u017ceby prze\u017cy\u0107, musieli kra\u015b\u0107, nie mieli innego wyj\u015bcia, zreszt\u0105 i tak niemal wszyscy zgin\u0119li. Ten fakt \u2013 tragiczne po\u0142o\u017cenie, w kt\u00f3rym znajdowali si\u0119 skazani na Zag\u0142ad\u0119 \u017bydzi \u2013 absolutnie nie by\u0142 brany pod uwag\u0119 przez polskie podziemie w kontek\u015bcie rozprawiania si\u0119 z bandytyzmem. Dodajmy, \u017ce AK i delegatura postrzega\u0142a \u017cydowskie grupy zbrojne jako komunistyczne i w\u0142a\u015bnie bandyckie, co zanalizowa\u0142 na podstawie licznych sprawozda\u0144 i innej dokumentacji podziemia Adam Pu\u0142awski.<\/span><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Przeczytam Pani kr\u00f3tki tekst z czerwca 1944 r. z obwodu AK Pi\u0144cz\u00f3w. Jest to rozkaz o stworzeniu patrolu szturmowego podpisany przez dow\u00f3dc\u0119 lokalnej plac\u00f3wki. W punkcie pierwszym czytamy: \u201eStworzy\u0107 patrol szturmowy\u201d, a w punkcie trzynastym: \u201e\u017byd\u00f3w t\u0119pi\u0107 nie wolno, chyba \u017ce s\u0105 bandytami\u201d. Jest to oryginalny dokument, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 w Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Wiemy z niego kilka rzeczy: \u017bydzi s\u0105 mordowani przez cz\u0142onk\u00f3w lokalnych struktur podziemia, niekt\u00f3rzy z nich s\u0105 zabijani jako tzw. bandyci, ale te\u017c z innych powod\u00f3w oraz to, \u017ce cz\u0142onkowie AK stanowili dla \u017byd\u00f3w niebezpiecze\u0144stwo. Jest to pr\u00f3ba unormowania sytuacji i wskazanie, \u017ce \u017byd\u00f3w mo\u017cna \u201et\u0119pi\u0107\u201d (zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na to s\u0142owo), wtedy gdy s\u0105 bandytami. Nie jest powiedziane, jakie to s\u0105 sytuacje, czyli zn\u00f3w jest to arbitralne. Z tego dokumentu wynika jednak, \u017ce problem istnieje.<\/span><\/p>\n

Jakiego typu dokumentacj\u0119 wykorzystuj\u0105 Pa\u0144stwo w swojej pracy badawczej?<\/strong><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Korzystamy ze wszystkich dost\u0119pnych dokument\u00f3w. S\u0105 przypadki, gdy dokumentacji konspiracyjnej nie ma albo zachowa\u0142a si\u0119 w formie szcz\u0105tkowej, wtedy badamy relacje i materia\u0142y powsta\u0142e po wojnie. Obecnie zajmuj\u0119 si\u0119 w swojej pracy badawczej tym, co dzia\u0142o si\u0119 w powiecie miechowskim, z kt\u00f3rego przetrwa\u0142o do\u015b\u0107 du\u017co dokument\u00f3w konspiracji. Wynika z nich, \u017ce latem 1944 r. r\u00f3\u017cni konspiratorzy nale\u017c\u0105cy do struktur podziemnych zamordowali ok. 40 \u017byd\u00f3w. Nie zawsze i nie wsz\u0119dzie tego typu zbrodnie by\u0142y s\u0105dzone, ale zachowa\u0142a si\u0119 szcz\u0105tkowa<\/span> dokumentacja AK, z kt\u00f3rej wynika, \u017ce monitorowano i \u015bcigano partyzant\u00f3w prze\u015bladuj\u0105cych \u017byd\u00f3w. S\u0105 to oryginalne materia\u0142y akowskie.<\/span><\/p>\n

W jaki spos\u00f3b te dokumenty powsta\u0142y?<\/strong><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0W niekt\u00f3rych z tych incydent\u00f3w uczestniczyli \u017co\u0142nierze Kedywu czy Kierownictwa Dywersji, kt\u00f3rzy musieli sk\u0142ada\u0107 r\u00f3\u017cnego typu meldunki o prowadzonej dzia\u0142alno\u015bci. W poprzednim numerze \u201eZag\u0142ady \u017byd\u00f3w\u201d opublikowali\u015bmy tekst Jana Grabowskiego opisuj\u0105cy przypadek zamordowania przez grup\u0119 \u017co\u0142nierzy Kedywu i cz\u0142onk\u00f3w plac\u00f3wek konspiracyjnych AK spod Rac\u0142awic pi\u0119ciu Bogu ducha winnych \u017byd\u00f3w \u2013 m.in. dentyst\u0119 z Dzia\u0142oszyc, w\u0142a\u015bciciela fabryki myd\u0142a i jego \u017con\u0119, i kilka innych os\u00f3b \u2013 pod pretekstem zagro\u017cenia dla ludno\u015bci i organizacji. By\u0142 to wyj\u0105tkowo niedorzeczny zarzut. Ukrywali si\u0119 u Polak\u00f3w. Sprawa jest powa\u017cna, gdy\u017c decyzj\u0119 o zlikwidowaniu \u017byd\u00f3w rzekomo zagra\u017caj\u0105cych konspiracji, podj\u0119to do\u015b\u0107 wysoko, bo na poziomie inspektoratu AK, cho\u0107 z inspiracji dow\u00f3dcy lokalnej plac\u00f3wki. \u017bydzi zostali zabici i obrabowani \u2013 podzielono si\u0119 zegarkami, pieni\u0119dzmi. Jeden z \u017co\u0142nierzy zacz\u0105\u0142 w lokalnym szynku przechwala\u0107 si\u0119 dokonan\u0105 akcj\u0105, a kiedy jego dow\u00f3dca go poprosi\u0142, \u017ceby jednak stosowa\u0142 si\u0119 do rygoru konspiracji, to nie tyle go zlekcewa\u017cy\u0142, ale jeszcze mu grozi\u0142. W ten spos\u00f3b dow\u00f3dca sporz\u0105dzi\u0142 raport. Po nim powsta\u0142y nast\u0119pne. Dzi\u0119ki temu zachowa\u0142a si\u0119 na ten temat dokumentacja, kt\u00f3ra spoczywa dzi\u015b w IPN w Warszawie. Mo\u017cna j\u0105 skonfrontowa\u0107 z powojennymi materia\u0142ami \u015bledczymi i procesowymi.<\/span><\/p>\n

To jest jeden typ materia\u0142\u00f3w. Drugim s\u0105 sprawozdania kontrwywiadu. We wszystkich strukturach centralnych i lokalnych by\u0142a osoba, kt\u00f3ra zbiera\u0142a wiadomo\u015bci o wszystkim, co si\u0119 dzieje w terenie. S\u0105 jeszcze raporty oficer\u00f3w inspekcyjnych. Mam taki raport z Miechowa, kt\u00f3ry Pani zacytuj\u0119. Oficer AK przyby\u0142y z Krakowa pisze: \u201e\u017bbik siedzi w terenie bez alibi. Jest przy nim sze\u015bciu ludzi, r\u00f3wnie\u017c bez alibi. Mieszkaj\u0105 w pewnej wsi, nie przestrzegaj\u0105 zasad konspiracji, na zwr\u00f3cenie im uwagi przez gospodarza domu nawymy\u015blali mu od bandyt\u00f3w. Spaceruj\u0105 po wsi, ju\u017c si\u0119 nimi interesuje policja. Poszli na robot\u0119 dywersyjn\u0105, \u017ceby zlikwidowa\u0107 jednego go\u015bcia, lecz zanim oni zd\u0105\u017cyli go zlikwidowa\u0107, to ich ostrzelali z dzia\u0142. W pewnej wsi zlikwidowali o\u015bmiu \u017byd\u00f3w. Teraz wynikn\u0119\u0142a awantura podzia\u0142u \u0142up\u00f3w. W tej miejscowo\u015bci dow\u00f3dca plac\u00f3wki postawi\u0142 zarzut, \u017ce jego okradli podczas pobytu u niego. I jednym s\u0142owem wytworzy\u0142 si\u0119 stan fatalny, jak inspektor z AK nie przyjedzie jak najszybciej w teren, to mo\u017ce by\u0107 bardzo \u017ale\u201d. To jest oryginalny meldunek z 1944 r.<\/span><\/p>\n

A.S.:<\/strong>\u00a0Tak, ale powiat miechowski jest bardzo szczeg\u00f3lnym terenem, bo zachowa\u0142o si\u0119 na jego temat du\u017co materia\u0142\u00f3w. Natomiast je\u015bli chodzi o Kielecczyzn\u0119, to oryginalna akowska dokumentacja jest nieliczna. Z niewielu zachowanych sprawozda\u0144 wywiadu i kontrwywiadu z tego terenu, znajduj\u0105cych si\u0119 cho\u0107by w Archiwum Akt Nowych, nie wynika wiedza, kt\u00f3ra nas interesuje odno\u015bnie do tego tematu.<\/span><\/p>\n

Sk\u0105d czerpie si\u0119 wiedz\u0119 w tego typu sytuacjach?<\/strong><\/p>\n

A.S.:<\/strong>\u00a0Wielu rzeczy mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 z wojennych materia\u0142\u00f3w akowskich, pod warunkiem, \u017ce bardzo dobrze zna si\u0119 ca\u0142y dost\u0119pny materia\u0142 na dany temat. Natomiast s\u0105 one absolutnie niewystarczaj\u0105ce do rekonstrukcji konkretnych fakt\u00f3w dotycz\u0105cych danego mordu. Za ka\u017cdym razem dokonujemy drobiazgowej rekonstrukcji zdarze\u0144, by m\u00f3c oceni\u0107, co si\u0119 wydarzy\u0142o \u2013 jakie by\u0142y motywacje uczestnik\u00f3w, okoliczno\u015bci i konsekwencje dokonanych zbrodni. Do tego s\u0142u\u017c\u0105 m.in. w\u0142a\u015bnie powojenne materia\u0142y procesowe. Bez nich nie byliby\u015bmy w stanie poszczeg\u00f3lnych przypadk\u00f3w tak szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0107. Natomiast to wydarzenie, o kt\u00f3rym wspomnia\u0142 Dariusz mord w powiecie miechowskim, o tyle jest ciekawy, \u017ce mamy raport, kt\u00f3rego autor, Boles\u0142aw Krzyszkiewicz ps. Regi\u0144ski skar\u017cy si\u0119, \u017ce zosta\u0142 nies\u0142usznie oskar\u017cony o rabunek. Po prostu sprawca t\u0142umaczy si\u0119 prze\u0142o\u017conemu z wykonanej likwidacji. Warto zacytowa\u0107 to zdanie: \u201eUdaj\u0105c si\u0119 celem zrealizowania podj\u0119tej akcji nie post\u0119powali\u015bmy w my\u015bl grabie\u017cy i osobistych zysk\u00f3w, lecz kierowali\u015bmy si\u0119 ide\u0105 pozbycia si\u0119 \u017cyd\u00f3w, jako te\u017c zdobycia broni, kt\u00f3r\u0105 rzekomo mieli posiada\u0107 (\u2026)\u201d.<\/span><\/p>\n

W przypadku materia\u0142\u00f3w procesowych, tzw. sierpni\u00f3wek, wysuwa si\u0119 zarzut, \u017ce s\u0105 niewiarygodne i nale\u017cy bardzo ostro\u017cnie podchodzi\u0107 do wiadomo\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 w nich zawarte. Czy to, \u017ce zosta\u0142y sporz\u0105dzone przez Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa, przekre\u015bla ich warto\u015b\u0107 dowodow\u0105?<\/strong>
\nD.L.:<\/strong>\u00a0Zale\u017cy te\u017c, o kt\u00f3re materia\u0142y chodzi i kto si\u0119 na nie powo\u0142uje. W sprawie Grzegorza Korczy\u0144skiego, o kt\u00f3rej wiemy z materia\u0142\u00f3w powojennych, w\u0142a\u015bnie procesowych \u2013 jemu i jego ludziom zarzucono wiele rzeczy, w tym mordowanie \u017byd\u00f3w. Gdy wzi\u0119li ich w obroty oficerowie Departamentu X Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego (MBP), w tym najwi\u0119ksi oprawcy zatrudnieni w resorcie, to podkomendni Korczy\u0144skiego z\u0142o\u017cyli obszerne i szczeg\u00f3\u0142owe sprawozdania na temat tego fragmentu swojej okupacyjnej przesz\u0142o\u015bci. Dla wielu zajmuj\u0105cych si\u0119 t\u0105 spraw\u0105 historyk\u00f3w nie ma \u017cadnego problemu, by z tych zezna\u0144 korzysta\u0107 i wyci\u0105ga\u0107 generalne wnioski na temat postawy komunist\u00f3w wobec \u017byd\u00f3w. Sprawa Korczy\u0144skiego by\u0142a polityczna \u2013 on i jego ludzie zostali aresztowani nie dlatego, \u017ce mordowali \u017byd\u00f3w, ale z powodu powi\u0105za\u0144 z tzw. odchyleniem prawicowo-nacjonalistycznym w PZPR, z kt\u00f3rym w pewnym momencie podj\u0119to walk\u0119. Jednak fakt stosowania w \u015bledztwie \u201eniedozwolonych metod\u201d nie uniewa\u017cnia tre\u015bci zezna\u0144.<\/span>
\nNatomiast kiedy przes\u0142uchiwanym albo oskar\u017conym jest cz\u0142onek NSZ czy AK, okazuje si\u0119, \u017ce materia\u0142y s\u0105 nic niewarte, bo wszystko zosta\u0142o wydobyte od oskar\u017conych pod przymusem. Oczywi\u015bcie historyk pos\u0142uguje si\u0119 okre\u015blonym warsztatem i musi bra\u0107 pod uwag\u0119 wszystkie okoliczno\u015bci powstania dokumentacji. W tym przypadku nie jest to relacja, ale zeznanie i mamy tego \u015bwiadomo\u015b\u0107. Nie zawsze jednak stosowano przemoc wobec oskar\u017conych i co pojawi\u0142o si\u0119 po raz pierwszy przy okazji Jedwabnego, kiedy historycy i prawnicy testowali wiarygodno\u015b\u0107 tych materia\u0142\u00f3w, nie zawsze procesy by\u0142y polityczne \u2013 nawet proces \u201eBarabasza\u201d taki nie by\u0142. Rozpraw\u0119, kt\u00f3r\u0105 opisuj\u0119 w \u201eZag\u0142adzie \u017byd\u00f3w\u201d, wytoczono kilku cz\u0142onkom NSZ za dokonanie, wed\u0142ug aktu oskar\u017cenia, mordu politycznego na oddziale komunistycznym w sierpniu 1943 r. pod Borowem. Natomiast przypadki mordowania \u017byd\u00f3w wysz\u0142y na jaw przy okazji prowadzonego dochodzenia i mia\u0142y znaczenie drugorz\u0119dne. Nie nale\u017cy jednak zapomina\u0107, \u017ce by\u0142 to proces polityczny, istotny w kontek\u015bcie propagandowym. Natomiast w wielu sprawach tak nie by\u0142o. Nie chodzi\u0142o o to, by kompromitowa\u0107 AK. O tych procesach nie pisano w og\u00f3le w prasie. W ka\u017cdej sprawie pojawiaj\u0105 si\u0119 zreszt\u0105 zeznania \u015bwiadk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

A.S.:<\/strong>\u00a0Trzeba doda\u0107, chocia\u017c nie jest to popularny pogl\u0105d, \u017ce mimo brutalnych metod \u015bledczych wydobyte zeznania nie musz\u0105 by\u0107 niezgodne z prawd\u0105. Fakty, kt\u00f3re s\u0105 w nich opisane: wymienione nazwiska, funkcje, wydarzenia podawane pod wp\u0142ywem strachu, w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w odpowiadaj\u0105 prawdzie. To nie jest tak, \u017ce s\u0105 pisane, czyli zmy\u015blone, przez ubeka. Spisane s\u0105 przez protokolanta na ubeckim przes\u0142uchaniu, ale jednak pochodz\u0105 od przes\u0142uchiwanego.<\/span><\/p>\n

Przeciwko cz\u0142onkom podziemia wszczynano r\u00f3wnie\u017c dochodzenia, kt\u00f3re do procesu nie doprowadzi\u0142y, a z kt\u00f3rych zachowa\u0142a si\u0119 dokumentacja. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich oskar\u017cenia o zbrodnie pope\u0142nione na \u017bydach. Mo\u017ce to by\u0107 argument przemawiaj\u0105cy za tym, \u017ce nie wszystkie sprawy mia\u0142y kontekst polityczny i \u017ce materia\u0142 dochodzeniowy jednak mia\u0142 znaczenie, niezale\u017cnie od tego, czy sprawa sko\u0144czy\u0142a si\u0119 procesem, czy zosta\u0142a umorzona. Wiele akt wymaga jeszcze przeczytania.<\/span><\/p>\n

Aleksandra Ba\u0144kowska w swoim tek\u015bcie\u00a0Partyzantka polska lat 1942\u20131944 w relacjach \u017cydowskich<\/em>analizowa\u0142a obraz partyzantki wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z przekaz\u00f3w Ocala\u0142ych. Wynika z nich, \u017ce ukrywaj\u0105cy si\u0119 \u017bydzi byli lepiej traktowani przez AL, a AK by\u0142a dla nich zagro\u017ceniem. Czy w Pa\u0144stwa badaniach tego typu podzia\u0142 potwierdza si\u0119?
\n<\/strong><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Zale\u017cy to od terenu, sytuacji i fazy okupacji. Generalnie konspiracja komunistyczna by\u0142a niewielka i wita\u0142a z otwartymi r\u0119koma ka\u017cdego, kto chcia\u0142 si\u0119 do niej przy\u0142\u0105czy\u0107. Zasadnicza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy AK i GL-AL by\u0142a taka, \u017ce \u017bydzi mogli funkcjonowa\u0107 w AL, zachowuj\u0105c swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, a w AK nie. Oczywi\u015bcie zawsze mo\u017cna wskaza\u0107, co robi\u0105 apologeci tej formacji, \u017ce \u017bydzi byli r\u00f3wnie\u017c w NSZ. Problem polega na tym, \u017ce posiadaj\u0105c tzw. dobry wygl\u0105d, przebywali tam jako bardzo dobrze zakamuflowani Polacy. Podobnie by\u0142o w czasie Powstania Warszawskiego, co opisa\u0142em w mojej i Barbary Engelking ksi\u0105\u017cce (\u017bydzi w powsta\u0144czej Warszawie<\/em>) \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w walcz\u0105cych w szeregach AK czyni\u0142a to jako Polacy. Wynika\u0142o to z wielu z\u0142o\u017conych przyczyn. Samo zjawisko jest niepokoj\u0105ce, bo dla wielu \u017byd\u00f3w wyzwolenie nie przysz\u0142o 1 sierpnia, w wolnej od Niemc\u00f3w Warszawie, tylko dopiero wtedy, gdy zosta\u0142o uprawomocnione przez komunist\u00f3w. Oczywi\u015bcie w czasie okupacji mia\u0142y te\u017c miejsce zbrodnie dokonane przez komunist\u00f3w, o czym pisze Tokarska-Bakir.<\/span><\/p>\n

Co nale\u017cy zrobi\u0107 z trudn\u0105 wiedz\u0105, kt\u00f3r\u0105 Pa\u0144stwo odkrywaj\u0105?<\/strong><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Przeczytam Pani, jak widzia\u0142 problem pod koniec 1944 r. konspiracyjny organ prasowy z Miechowa. Odpowiada to temu, w jaki spos\u00f3b uwa\u017camy, \u017ce nale\u017cy si\u0119 do tych zjawisk odnosi\u0107. Czytamy: \u201eTak jak w\u015br\u00f3d wybornego zbo\u017ca wyrastaj\u0105 chwasty, kt\u00f3re zanieczyszczaj\u0105 ziarno, tak nawet i w najlepszym zbiorowisku ludzi s\u0105 jednostki zbrodnicze, b\u0119d\u0105ce jego zaka\u0142\u0105. Nie unikn\u0119\u0142a i tego losu nasza Armia Krajowa. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy ju\u017c wst\u0119puj\u0105c w nasze szeregi mieli na celu wyrobienie sobie alibi na przysz\u0142o\u015b\u0107, a co gorsza uwa\u017cali sw\u00f3j pobyt w AK jako najlepsz\u0105 sposobno\u015b\u0107 do wy\u0142adowania swoich zbrodniczych instynkt\u00f3w, \u017c\u0105dzy krwi i rabunku\u201d. Drugi cytat, kt\u00f3ry chc\u0119 przytoczy\u0107, to zdanie oficera inspekcyjnego spod Miechowa, pisze tak: \u201eJak\u017ce mi przykro, \u017ce w ka\u017cdej wsi na \u017co\u0142nierza polskiego patrzy si\u0119 spode \u0142ba, \u017ce \u017co\u0142nierz polski jest ju\u017c prawie zr\u00f3wnany w\u015br\u00f3d mniej u\u015bwiadomionych ch\u0142op\u00f3w ze z\u0142odziejem i bandyt\u0105. (\u2026) nie ma wsi, gdzie nie by\u0142oby napad\u00f3w na 60% dom\u00f3w. Wydziera si\u0119 koce ze s\u0142u\u017c\u0105cych i biednych, kradnie si\u0119 \u015bwinie od biednych ch\u0142op\u00f3w, zabiera buty itp. Wszystkie rabunki pochodz\u0105 z oddzia\u0142\u00f3w AK, cz\u0119\u015b\u0107 co prawda od PPR-u i od band. \u017bo\u0142nierz dywersji sta\u0142 si\u0119 samow\u0142adny, sta\u0142 si\u0119 ponad cz\u0142owiekiem. Ludzie go unikaj\u0105 lub biedny zwymy\u015bla lub zastrzeli. Dywersja trwa, ludzie boj\u0105 si\u0119 w\u0142asnych \u017co\u0142nierzy\u201d.<\/span><\/p>\n

Nie mo\u017cna zapomina\u0107 o tym, \u017ce taka by\u0142a cena umasowienia AK. Na pocz\u0105tku by\u0142a to organizacja elitarna. Pod koniec 1943 r. powstaj\u0105 oddzia\u0142y partyzanckie, przez kt\u00f3re przechodzi z roku na rok coraz wi\u0119cej ludzi. Poza tym, samo funkcjonowanie konspiracji stworzy\u0142o okre\u015blon\u0105 dynamik\u0119 grupow\u0105, tak\u0105 sam\u0105 niezale\u017cnie od jej szyldu politycznego, a granica pomi\u0119dzy tym, co by\u0142o dozwolone, a co zabronione, sta\u0142a si\u0119 p\u0142ynna, a dla ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w w wielu przypadkach tragiczna.<\/span><\/p>\n

A.S.:<\/strong>\u00a0Chyba rzeczywi\u015bcie ten moment w 1944 r., kiedy powstaj\u0105 bardzo liczne oddzia\u0142y, jest prze\u0142omowy. Warto podda\u0107 analizie, w jaki spos\u00f3b odbywa\u0142 si\u0119 do nich werbunek. W ko\u0144cu nie weryfikowano specjalnie ochotnik\u00f3w pod k\u0105tem ich morale. Kto trafia\u0142 do oddzia\u0142u i z jakich pobudek oraz jak odbija\u0142o si\u0119 to na funkcjonowaniu oddzia\u0142u? S\u0105 to kwestie warte rozwa\u017cenia.<\/span><\/p>\n

D.L.:<\/strong>\u00a0Trzeba zawsze pami\u0119ta\u0107, by opisywa\u0107 zjawiska wywo\u0142uj\u0105ce silne emocje, tak\u017ce w \u015brodowiskach kombatanckich, bardzo ostro\u017cnie. Natomiast nie mo\u017cna przemilcze\u0107 niewygodnych fakt\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy wi\u0105\u017ce si\u0119 to z konieczno\u015bci\u0105 zakwestionowania prawomocno\u015bci takiej czy innej legendy. Jako historycy opisujemy, jak by\u0142o i jakie by\u0142y tego przyczyny, ale mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c wyda\u0107 os\u0105d moralny. Nie znaczy to, \u017ce nawo\u0142ujemy do demonizacji czy stygmatyzacji os\u00f3b, oddzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re opisujemy. To nie by\u0142 g\u0142\u00f3wny nurt dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej i partyzanckiej , ale sytuacje te mia\u0142y miejsce i trudno udawa\u0107, \u017ce wszyscy przyk\u0142adnie zwalczali okupanta, a po akcji \u015bpiewali piosenki patriotyczne i ucz\u0119szczali na Msz\u0119 \u015awi\u0119t\u0105. To by\u0142a jednak konspiracja tworzona i dzia\u0142aj\u0105ca w ekstremalnie trudnych i z\u0142o\u017conych warunkach. Dzi\u015b okazuje si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie osoby, kt\u00f3re pot\u0119piaj\u0105 pana Henryka Pawelca, maj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 wiedz\u0119 od oficer\u00f3w AK, kt\u00f3rych meldunki podczas rozmowy przytoczy\u0142em. Uwa\u017cam, \u017ce nie ma potrzeby obrony dobrego imienia AK, bo nikt go nie szarga. Wiadomo, czym by\u0142a Armia Krajowa. Natomiast wypieranie niewygodnych fakt\u00f3w i chowanie dla \u015bwi\u0119tego spokoju g\u0142owy w piasek nie jest dobrym rozwi\u0105zaniem. To \u017ale poj\u0119ty interes, dla nas wszystkich.<\/span><\/p>\n

\n

Alina Skibi\u0144ska<\/strong>\u00a0\u2013 historyk, przedstawicielka w Polsce the United States Holocaust Memorial Museum (USHMM), cz\u0142onek Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w Instytutu Filozofii i Socjologii PAN (IFiS PAN).<\/em><\/span><\/p>\n

Dariusz Libionka<\/strong>\u00a0\u2013\u00a0<\/strong>historyk, pracuje w IFiS PAN, cz\u0142onek Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w, szef dzia\u0142u naukowego Pa\u0144stwowego Muzeum na Majdanku, redaktor naczelny rocznika naukowego \u201eZag\u0142ada \u017byd\u00f3w. Studia i Materia\u0142y\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rekonstrukcja zapomnianych zbrodni Marta Duch-Dyngosz [2012] Z\u00a0Alin\u0105 Skibi\u0144sk\u0105, Dariuszem Libionk\u0105 rozmawia Marta Duch-Dyngosz Marta Duch-Dyngosz: W si\u00f3dmym tomie \u201eZag\u0142ady \u017byd\u00f3w\u201d opisanych jest kilka przypadk\u00f3w, w kt\u00f3rych cz\u0142onkowie r\u00f3\u017cnych formacji Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego dokonywali zbrodni na \u017bydach. O jakich zbrodniach jest mowa?Dariusz Libionka:\u00a0Nie wszystkie przypadki, kt\u00f3re by\u0142y przedmiotem naszego zainteresowania, dotycz\u0105 Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Dwa z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65259"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65259"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65259\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65414,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65259\/revisions\/65414"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65259"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65259"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65259"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}