{"id":65484,"date":"2018-11-25T17:09:00","date_gmt":"2018-11-25T15:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=65484"},"modified":"2018-11-25T08:53:45","modified_gmt":"2018-11-25T06:53:45","slug":"01-00-33","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=65484","title":{"rendered":"OD WALKI Z BIKINIARZAMI DO PLANU BALCEROWICZA"},"content":{"rendered":"
\"KrytykaPolityczna.pl\"<\/a>OD WALKI Z BIKINIARZAMI DO PLANU BALCEROWICZA, CZYLI \u017bYWOT CZ\u0141OWIEKA POLITYCZNEGO<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 SUTOWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Jacek Kuro\u0144 na demonstracji pierwszomajowej z udzia\u0142em opozycji w 1989 roku. Fot. Andrzej Iwa\u0144ski, CC, Wikimedia Commons<\/em><\/span><\/p>\n

\u017bycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Jacka Kuronia m\u00f3wi\u0105 nam trzy rzeczy: po pierwsze, \u017ce lepiej zakochiwa\u0107 si\u0119 w ludziach ni\u017c ideach \u2013 te drugie to mniej lub bardziej por\u0119czne narz\u0119dzia. Po drugie, \u017ce podzia\u0142 pracy musi by\u0107 i nawet najwybitniejszy cz\u0142owiek raczej nie nadaje si\u0119 do wszystkiego. No i po trzecie, \u017ce nie ma lepszej praktyki ni\u017c dobra teoria.<\/span><\/p>\n

Biografia Jacka Kuronia \u2013 za m\u0142odu ideowego komunisty, na staro\u015b\u0107 zgorzknia\u0142ego alterglobalisty, a w mi\u0119dzyczasie legendy demokratycznej opozycji i wsp\u00f3\u0142autora polskiej transformacji \u2013 to jedna z historii nie\u017ale ju\u017c opowiedzianych. Wraz z\u00a0Wiar\u0105 i win\u0105<\/em>\u00a0oraz\u00a0Gwiezdnym czasem<\/em>\u00a0ju\u017c wiele lat temu dostali\u015bmy od niego pomniki rodzimego pisarstwa zaanga\u017cowanego i poznali\u015bmy \u017cycie, kt\u00f3rym mo\u017cna by obdzieli\u0107 niejedno polityczne zwierz\u0119. A jednak 700-stronicowy\u00a0Jacek<\/em>\u00a0Anny Bikont i Heleny \u0141uczywo (z zaznaczonym wk\u0142adem Joanny Szcz\u0119snej) opowiada swego bohatera na nowo. Jest tu wielka polityka, jest obyczaj\u00f3wka (cho\u0107 po staremu, raczej jako rewers ni\u017c kolejna emanacja \u201etego, co polityczne\u201d), jest t\u0142o epoki (a w\u0142a\u015bciwie kilku epok, bo si\u0119gamy wstecz a\u017c do rewolucji 1905 roku), jest wreszcie weryfikacja Kuroniowych legend.<\/span><\/p>\n

GAW\u0118DZIARZ I MITOTW\u00d3RCA<\/strong><\/p>\n

Zaczynaj\u0105c od ko\u0144ca: autorki weryfikuj\u0105 znane z tekst\u00f3w autobiograficznych Kuronia anegdoty: o przodku, co rabowa\u0142 fabrykanck\u0105 kas\u0119 pancern\u0105 i si\u0119 z rewolwer\u00f3w ostrzeliwa\u0142, carskiej policji uciekaj\u0105c wierzchem; o \u017cydowskiej dziewczynce, kt\u00f3rej \u2013 w\u00f3wczas o\u015bmiolatek \u2013 nie uchroni\u0142 przed \u015bmierci\u0105; o \u201ejednej tylko wielkiej mi\u0142o\u015bci\u201d do niewinnego dziewcz\u0119cia; o zjedzonym w czasie rewizji li\u015bcie z ostrze\u017ceniem od samego Mieczys\u0142awa F. Rakowskiego, o Gajce biegn\u0105cej przez stoczni\u0119 w sierpniu, by uratowa\u0107 wi\u0119zionych KOR-owc\u00f3w czy o biesiadach z wielkim prezesem w\u0142oskiej huty. Zderzaj\u0105 je z cudzymi relacjami, sprawdzaj\u0105 daty i miejsca, szukaj\u0105 dowod\u00f3w na papierze. Nie po to jednak, \u017ceby zdemaskowa\u0107 oszusta i mitomana, lecz by wyja\u015bni\u0107, jak przez (auto)mistyfikacj\u0119 radzi\u0142 sobie z traumami i w\u0142asn\u0105 niedojrza\u0142o\u015bci\u0105. Ale te\u017c jak zamienia\u0142 w\u0142asne \u017cycie w ba\u015b\u0144 z mora\u0142em, wychowawcz\u0105 gaw\u0119d\u0119 przechodz\u0105c\u0105 w pedagogiczny poemat na temat w\u0142asnej osoby.<\/span><\/p>\n

Sam potraktowa\u0142 rodzinne legendy o rewolucjonistach i bojowcach PPS jak wielkie zobowi\u0105zanie, opowie\u015b\u0107 formacyjn\u0105 \u2013 co z tego, \u017ce w du\u017cej mierze zmy\u015blon\u0105. Zadaniem by\u0142o: samemu dorosn\u0105\u0107 do legendy, legend\u0105 inspirowa\u0107 wychowank\u00f3w, cho\u0107by by\u0142a to sk\u0142amana\u00a0story<\/em>\u00a0o dzielnym generale \u201eWalterze\u201d, pogromcy faszyst\u00f3w hiszpa\u0144skich, niemieckich i ukrai\u0144skich, co si\u0119 kulom nie k\u0142ania\u0142. Gwoli sprawiedliwo\u015bci dodajmy, \u017ce kiedy\u015b sam Hemingway da\u0142 si\u0119 nabra\u0107 temu agentowi NKWD (Komu bije dzwon<\/em>), a nasz bohater, poznawszy wersj\u0119 ofiar \u015awierczewskiego, represjonowanych w Bieszczadach \u0141emk\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w, stawa\u0142 potem w prawdzie i nawet pr\u00f3bowa\u0142 jej na publicznym forum broni\u0107. Tak czy inaczej, mitologia by\u0142a pot\u0119\u017cnym narz\u0119dziem wp\u0142ywu Kuronia na \u015bwiat, szlachetnym w intencji, acz nieraz niebezpiecznym.<\/span><\/p>\n

Bo gdy opowiada\u0142 nie-do-ko\u0144ca-prawdziwe historie swym m\u0142odym wychowankom-walterowcom, chcia\u0142 inspirowa\u0107 do czynienia dobra. Zbawienne k\u0142amstwo nie mia\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 obronie \u015bwiata, jaki by\u0142, lecz popycha\u0107 do jego zmiany na lepsze (r\u00f3wniejsze, sprawiedliwsze\u2026). K\u0142opot w tym, \u017ce radykalny egalitaryzm, partycypacja i samorz\u0105dno\u015b\u0107 jako warto\u015bci \u201eczerwonego harcerstwa\u201d szybko rozbi\u0142y si\u0119 o \u015bcian\u0119 oporu instytucji (szko\u0142y!), ale zd\u0105\u017cy\u0142y pos\u0142u\u017cy\u0107 do czystki w harcerstwie, zabicia w nim pluralizmu i wymiecenia ludzi starego, ideowego chowu. Grunt za\u015b przygotowa\u0142y nie pod formacj\u0119 tysi\u0119cy m\u0142odych radyka\u0142\u00f3w i rewolucj\u0119 kulturaln\u0105, lecz powszechn\u0105 konformizacj\u0119 i skostnienie harcerstwa. Kuro\u0144-wielbiciel fermentu i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci zda\u0144 jako warunku post\u0119pu w tej instytucji pom\u00f3g\u0142 zabi\u0107 jedno i drugie, a potem i tak z organizacji (za tego\u017c fermentu sianie i og\u00f3lne lewactwo) wylecia\u0142. Podobnie zreszt\u0105 jak wcze\u015bniej z ZMP.<\/span><\/p>\n

Zaznaczmy, \u017ce potem by\u0142o ju\u017c tylko lepiej. Oparty na w\u0105tpliwej diagnozie\u00a0List otwarty do cz\u0142onk\u00f3w PZP<\/em>R<\/em>\u00a0do wi\u0119zienia zaprowadzi\u0142 wprawdzie jego tw\u00f3rc\u00f3w \u2013 obok Kuronia tak\u017ce wybitnego intelektualist\u0119 Karola Modzelewskiego \u2013 ale te\u017c wskaza\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 radykalnej krytyki systemu, zainspirowa\u0142 ca\u0142y legion przysz\u0142ych buntownik\u00f3w, rozs\u0142awi\u0142 imi\u0119 Polski w post\u0119powym \u015bwiecie, wreszcie pozwoli\u0142 zbudowa\u0107\u00a0\u015brodowisko<\/em>\u00a0\u2013 poj\u0119cie-klucz dla rodz\u0105cej si\u0119 w\u00f3wczas opozycji.<\/span><\/p>\n

ROMANTYCZNY INTELIGENT<\/strong><\/p>\n

Warto\u015bci ideowe, wi\u0119zi nieformalne, charyzma osobista poprzedzaj\u0105ce diagnoz\u0119 uk\u0142adu si\u0142, budow\u0119 instytucji i ca\u0142o\u015bciow\u0105 teori\u0119: to zdaniem niekt\u00f3rych fatum polityki na peryferiach, zdaniem innych \u2013 naturalny modus dzia\u0142ania niepokornych inteligent\u00f3w od XIX wieku. Tak czy inaczej, Jacek Kuro\u0144 odnalaz\u0142 si\u0119 w romantycznym paradygmacie jak ma\u0142o kto. Idea poprzedza byt, warto\u015bci si\u0119 przetwarza na fakty, a nie z nich wyprowadza, post\u0119puje si\u0119 na przek\u00f3r otoczeniu, a nie p\u0142ynie z pr\u0105dem. Niby to samo, co za Bieruta i za Gomu\u0142ki \u2013 a jednak co\u015b si\u0119 zmieni\u0142o. Wi\u0119ksza pokora, ostro\u017cno\u015b\u0107 w manipulowaniu otoczeniem i, co mo\u017ce najciekawsze, opis sytuacji adekwatny do realnej dynamiki spo\u0142ecznej.<\/span><\/p>\n

O ile w latach 50. Kuro\u0144 chcia\u0142 przykrawa\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo do idea\u0142u, a dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej z rosn\u0105cej stopy wyzysku wyprowadza\u0142 pewno\u015b\u0107 nadej\u015bcia rewolucji za najbli\u017cszym zakr\u0119tem, o tyle w po\u0142owie lat 70. zacz\u0105\u0142 dostrzega\u0107 tendencje naprawd\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie obecne. Doceni\u0142 wtedy rol\u0119 \u201edzia\u0142ackiego\u201d konkretu: samoorganizacji w obronie praw, rosn\u0105cego poczucia ludzkiego sprawstwa, aspiracji etycznych jednostek, a tak\u017ce wag\u0119 nowego j\u0119zyka. W momencie kryzysu rz\u0105d\u00f3w Gierka \u201enieuczestniczenie w k\u0142amstwie\u201d, \u201eantypolityka\u201d czy \u201eniezale\u017cne spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d da\u0142y narz\u0119dzia nowego opisu sytuacji, a diagnozy stanu spo\u0142ecze\u0144stwa i rozwa\u017cania o strategii zast\u0105pi\u0142y szcz\u0119\u015bliwie \u201eog\u00f3ln\u0105 teori\u0119 wszystkiego\u201d, za kt\u00f3r\u0105 Kuro\u0144 bra\u0142 si\u0119 zawsze wtedy, gdy nie m\u00f3g\u0142 naprawd\u0119 tw\u00f3rczo dzia\u0142a\u0107. Wielokrotnie konfiskowane, w wi\u0119zieniu i w czasie rewizji SB materia\u0142y mia\u0142y by\u0107 summ\u0105 jego przemy\u015ble\u0144 i do\u015bwiadcze\u0144, ale zbyt cz\u0119sto przechodzi\u0142y w strumie\u0144 \u015bwiadomo\u015bci. Jak m\u00f3wi\u0142 Aleksander Smolar, w czytanej przez niego wersji dzie\u0142a, \u201eby\u0142a masa jego geniuszu politycznego i wyobra\u017ani spo\u0142ecznej, ale te\u017c wida\u0107 by\u0142o jego ograniczenia, gdy odkrywa\u0142, \u017ce ziemia jest okr\u0105g\u0142a albo te\u017c gdy unosi\u0142 si\u0119 w odleg\u0142e sfery abstrakcji, a to, co pisa\u0142, traci\u0142o dynamik\u0119 i kontakt z rzeczywisto\u015bci\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Odzyska\u0142 \u00f3w kontakt w dzia\u0142aniu, gdy powsta\u0142 KOR. Ludzie z otoczenia Kuronia s\u0105 nie\u017ale wykszta\u0142ceni, broni\u0105 przegranej z pozoru sprawy wbrew powszechnemu konformizmowi, parasol swych biografii daj\u0105 im \u017cywe legendy polskiej historii XX wieku \u2013 to kwintesencja zbuntowanej inteligencji, kt\u00f3r\u0105 za wszelk\u0105 cen\u0119 pragnie dotrze\u0107 do ludu. \u0141atwo nie jest, bo lud naprawd\u0119 prze\u015bladowany nie ma kapita\u0142u i zdolno\u015bci, by si\u0119 broni\u0107 \u2013 po wydarzeniach radomsko-ursuskich w\u0142adza celowo szykanuje przede wszystkim ludzi z lumpenproletariatu, nieraz z przesz\u0142o\u015bci\u0105 kryminaln\u0105 \u2013 a ten lepiej sytuowany zwyczajnie nie chce wychyla\u0107 g\u0142owy. \u201e28 czerwca, warszawskim Krakowskim Przedmie\u015bciem maszerowa\u0142 t\u0142um ze szturm\u00f3wkami i transparentami. Kierowali si\u0119 na wiec na Stadion Dziesi\u0119ciolecia, by poprze\u0107 Gierka i \u00abpot\u0119pi\u0107 warcho\u0142\u00f3w z Radomia i Ursusa\u00bb. Zaprzyja\u017aniona z Kuroniem Anna Dodziuk z okna swojego biura patrzy\u0142a na poch\u00f3d. Nagle na jego tle pojawi\u0142a si\u0119 samotna sylwetka cz\u0142owieka schodz\u0105cego w d\u00f3\u0142 Karow\u0105. By\u0142 to Jacek. Powiedzia\u0142, \u017ce idzie do urszulanek na Dobr\u0105 zobaczy\u0107 si\u0119 z ksi\u0119dzem Ziej\u0105, bo trzeba co\u015b zrobi\u0107\u201d. To by\u0142 rok 1976. Do Solidarno\u015bci wci\u0105\u017c jeszcze by\u0142o daleko, ale wtedy w\u0142a\u015bnie elitarne \u015brodowisko zacz\u0119\u0142o tworzy\u0107 \u0142\u0105czniki z robotniczym otoczeniem i otworzy\u0142a si\u0119 droga do powstania ruchu spo\u0142ecznego.<\/span><\/p>\n

SAMI W\u015aR\u00d3D LUDZI<\/strong><\/p>\n

Ten w\u0142a\u015bnie okres \u017cycia Kuronia \u2013 czas KOR-u i ca\u0142ej opozycji przedsierpniowej \u2013 znamy sk\u0105din\u0105d najlepiej jako \u201egwiezdny czas\u201d. To wtedy w\u0142a\u015bnie mieszkanie na Mickiewicza sta\u0142o si\u0119 informacyjnym centrum oporu i domem permanentnie otwartym; to wtedy Kuro\u0144 pisze swoje najlepsze, najbardziej bardziej przenikliwe teksty, z\u00a0My\u015blami o programie dzia\u0142ania<\/em>\u00a0na czele. Rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczna wreszcie zaczyna dogania\u0107 jego wyobra\u017ani\u0119, a mo\u017ce to raczej on schodzi na ziemi\u0119. Zbiera wie\u015bci z miasta i przekazuje je \u015bwiatu: \u017coliborski telefon \u0142\u0105czy \u015bwiat radomskich osiedli lumpenproletariatu i milicyjnych do\u0142k\u00f3w z Radiem Wolna Europa i koloni\u0105 pomarcowych emigrant\u00f3w na Zachodzie. KOR-owcy opisuj\u0105 sytuacj\u0119 w zak\u0142adach pracy i stan gospodarki, organizuj\u0105 pomoc prawn\u0105 i finansow\u0105 prze\u015bladowanym robotnikom, interweniuj\u0105 u mo\u017cnych tego \u015bwiata \u2013 od Episkopatu po w\u0142oskich eurokomunist\u00f3w \u2013 i dalej, a\u017c do lata 1980 roku wci\u0105\u017c pozostaj\u0105 osamotnieni.<\/span><\/p>\n

Przej\u015bcie do polityki masowej w Polsce tamtego czasu dokona si\u0119 bowiem skokowo i do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano. Wcze\u015bniej, cho\u0107 przekraczane s\u0105 stopniowo bariery klasowe, na wybrze\u017cu rodzi si\u0119 niezale\u017cny ruch zwi\u0105zkowy, a niezadowolenie robotnik\u00f3w staje si\u0119 kluczow\u0105 zmienn\u0105 \u00f3wczesnej polityki, Kuro\u0144 i skupione wok\u00f3\u0142 niego \u015brodowisko wci\u0105\u017c jest emanacj\u0105 tradycji polskich konspirator\u00f3w i \u201eniepokornych\u201d inteligent\u00f3w z prze\u0142omu XIX i XX wieku. I nie zmienia tego fakt, \u017ce dzia\u0142acze KOR podawali swe nazwiska do wiadomo\u015bci publicznej, a numer do Kuroni\u00f3w by\u0142 najbardziej znanym prywatnym telefonem w Polsce.<\/span><\/p>\n

Bo czego dotyczy\u0142 najwi\u0119kszy, jak twierdz\u0105 Bikont i \u0141uczywo, sp\u00f3r mi\u0119dzy KOR-owsk\u0105 m\u0142odzie\u017c\u0105 i \u201estarszymi pa\u0144stwem\u201d? Granic kompromisu z w\u0142adz\u0105? Techniki dystrybucji nielegalnych ksi\u0105\u017cek i wiadomo\u015bci? Legalizmu oporu? Bynajmniej \u2013 dotyczy\u0142 on tre\u015bci o\u015bwiadczenia wydanego przez Komitet na sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciolecie niepodleg\u0142o\u015bci. \u201e\u015awi\u0119to\u015bci nie szarga\u0107!\u201d, mieli zgodnym ch\u00f3rem zawo\u0142a\u0107 \u201estarsi pa\u0144stwo\u201d na pomys\u0142 m\u0142odych, by z okazji rocznicy powstania II RP przypomnie\u0107 jednak o Berezie Kartuskiej, zamachu majowym i prze\u015bladowaniu mniejszo\u015bci (ale kt\u00f3rych mniejszo\u015bci? Czy wyr\u00f3\u017cnia\u0107 \u017byd\u00f3w? A mo\u017ce jednak ch\u0142opska m\u0142odzie\u017c mia\u0142a w\u00f3wczas wst\u0119p na uniwersytety? \u2013 pyta\u0142a lewicowa przecie\u017c, wielce zas\u0142u\u017cona w walkach spo\u0142ecznych i z antysemityzmem polska inteligencja).<\/span><\/p>\n

Nic w tym zreszt\u0105 dziwnego, je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 biografie ludzi, kt\u00f3rych \u201em\u0142odzie\u017c\u201d zaprosi\u0142a do KOR, aby stworzyli swym autorytetem parasol symboliczny nad wspieraj\u0105cymi robotnik\u00f3w dzia\u0142aczami. \u0141\u0105czno\u015b\u0107 z tradycj\u0105 niepodleg\u0142o\u015bciowo-emancypacyjn\u0105 poprzedniego 70-lecia jest oczywista: profesor Edward Lipi\u0144ski pierwszy raz przemawia\u0142 na wiecu w zak\u0142adach Lillpopa w\u2026 1905 roku, a potem jako prorektor SGH zwalcza\u0142 ONR; ksi\u0105dz Jan Zieja by\u0142 kapelanem \u017co\u0142nierzy roku 1920, a p\u00f3\u017aniej Szarych Szereg\u00f3w; Aniela Steinsbergowa broni\u0142a wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych sanacji, a po wojnie Kazimierza Moczarskiego; Ludwik Cohn przewodzi\u0142 przedwojennej m\u0142odzie\u017c\u00f3wce PPS; Antoni Pajdak zosta\u0142 aresztowany i os\u0105dzony w procesie szesnastu w Moskwie, a J\u00f3zef Rybicki to dow\u00f3dca warszawskiego Kedywu. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c: b\u0142yskotliwie opisani przez autorki \u201estarsi pa\u0144stwo\u201d to tak naprawd\u0119 chodz\u0105cy o lasce sztandar narodowy w jego post\u0119powej wersji.<\/span><\/p>\n

Ogromny kapita\u0142 symboliczny, po\u015bwi\u0119cenie osobiste i coraz zr\u0119czniejsza taktyka dzia\u0142ania przeciw w\u0142adzy \u2013 wyrywanie jej sfer autonomii, tworzenie alternatywnego obiegu informacji, w\u0142\u0105czanie ludzi do praktyk oporu na r\u00f3\u017cnych poziomach \u2013 zderzaj\u0105 si\u0119 z szykanami w\u0142adzy, ale te\u017c fal\u0105 skutecznie podsycanych przez s\u0142u\u017cby uprzedze\u0144. Asysta na procesie robotnik\u00f3w w Radomiu widziana oczami Anki Kowalskiej wygl\u0105da\u0142a tak: \u201eKrzyczeli: \u00abZdrajcy!\u00bb, \u00abAgenci!\u00bb, \u00abWyjd\u017acie st\u0105d gnoje, bo si\u0119 nie pozbieracie!\u00bb, \u00ab\u017bywi st\u0105d nie wyjdziecie!\u00bb, \u00abWon do Izraela!\u00bb, \u00abSprzedali\u015bcie Polsk\u0119 za \u017cydowskie pieni\u0105dze!\u00bb. Kuro\u0144 odkrzykn\u0105\u0142: \u00abTy, folksdojczu, za ruble!\u00bb. Jeszcze jaka\u015b kobieta krzykn\u0119\u0142a: \u00abDranie, jajek w sklepie nie ma, a oni tyle marnuj\u0105\u00bb\u201d. To w radomskim s\u0105dzie, ale i na salonach wyrafinowani publicy\u015bci zarzucaj\u0105 mu narodowe zaprza\u0144stwo i po latach z dum\u0105 podkre\u015blaj\u0105, \u017ce gdy Kuro\u0144 pragn\u0105\u0142 ledwie \u201efinlandyzacji\u201d Polski, oni ju\u017c byli za niepodleg\u0142o\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

UMIARKOWANY EKSTREMISTA<\/strong><\/p>\n

Wiele z tych problem\u00f3w reprodukuje si\u0119 w Solidarno\u015bci, kiedy sprzeciw wobec w\u0142adzy staje si\u0119 wreszcie fenomenem masowym, przez lata zapowiadanym i w Kuroniowych pismach wyczekiwanym. Kuro\u0144 \u2013 ten \u201eci\u0105gn\u0105cy karawan\u0119 wielb\u0142\u0105d o niepoliczonych garbach\u201d \u2013 je\u017adzi dzie\u0144 w dzie\u0144 po Polsce, gasi strajki, przekonuje zebranych do umiaru. I tak jednak w oczach i w\u0142adzy, i hierarchii Ko\u015bcio\u0142a uchodzi za ekstrem\u0119, agenta paryskiej \u201eKultury\u201d i przede wszystkim \u017byda, za\u015b przewodnicz\u0105cy Wa\u0142\u0119sa broni go g\u0142\u00f3wnie po to, \u017ceby mie\u0107 skrzyd\u0142o do kontrowania \u201eekspert\u00f3w\u201d. O sile napi\u0119cia \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce fakt, \u017ce prasowy rzecznik Episkopatu ks. Alojzy Orszulik (notabene jedna z p\u00f3\u017aniejszych ikon \u201eko\u015bcio\u0142a otwartego\u201d) skrytykowa\u0142 w\u0142a\u015bnie KOR-owc\u00f3w i samego Kuronia za \u201eg\u0142o\u015bne i nieodpowiedzialne wypowiedzi\u201d wymierzone w ZSRR. Kuro\u0144 anegdotycznie (czyli prawdziwie albo i nie) opowiada\u0142, \u017ce Episkopat mia\u0142 potem us\u0142ysze\u0107 od Krzysztofa Koz\u0142owskiego, wp\u0142ywowego redaktora \u201eTygodnika Powszechnego\u201d, \u017ce \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 po nazwisku nikogo jeszcze nie pot\u0119pi\u0142, ani Hitlera i NSDAP, ani Stalina i WKP(b), ani PZPR i Bieruta, jedyny wyj\u0105tek zrobi\u0142 dla KOR i Kuronia\u201d.
\n<\/span><\/p>\n

Zapewne uk\u0142ady si\u0142, spory i sojusze z tamtych czas\u00f3w interesuj\u0105 dzi\u015b g\u0142\u00f3wnie historyk\u00f3w, a jednak ciekawie jest w tej ksi\u0105\u017cce przeczyta\u0107, jak to za \u201elewicow\u0105 ekstrem\u0105\u201d stali ludzie WZZ (Gwiazda, Walentynowicz byli \u201eopcj\u0105 kuroniow\u0105\u201d), za\u015b o wp\u0142yw na samego przewodnicz\u0105cego Solidarno\u015bci nasz bohater walczy\u0142 \u2013 \u017ce z prymasami i prawic\u0105, to logiczne, ale \u017ce z doradcami: Mazowieckim i Geremkiem?!<\/span><\/p>\n

Mimo wszystko tytan politycznej pracy sprawdza si\u0119 najlepiej w\u0142a\u015bnie wtedy: na wiecu, gdzie s\u0142ucha\u0107 go pragn\u0105 tysi\u0105ce. M\u00f3wi porywaj\u0105co, ostro polemizuje, broni w\u0142asnej biografii, przeprasza za wszystko i stara si\u0119 s\u0142uchaczom wyja\u015bni\u0107, \u017ce kolejne powstanie to nie jest dobry pomys\u0142. Przy okazji dobija w\u0142asne zdrowie i powa\u017cnie zaniedbuje relacje z \u017con\u0105. Ca\u0142y czas stygmatyzowany i marginalizowany w spo\u0142ecznym ruchu szuka wyj\u015bcia do samego ko\u0144ca (tu\u017c przed wprowadzeniem stanu wojennego proponuje koncepcj\u0119 \u201erz\u0105du narodowego\u201d, kt\u00f3ry po\u0142\u0105czy\u0142 by parti\u0119, Ko\u015bci\u00f3\u0142 i zwi\u0105zkow\u0105 Solidarno\u015b\u0107).<\/span><\/p>\n

Z DEPRESJI NA WY\u017bYNY I Z POWROTEM<\/strong><\/p>\n

Wi\u0119zienie po wprowadzeniu stanu wojennego, choroba i \u015bmier\u0107 ojca, a potem \u017cony, spory o taktyk\u0119, wyj\u015bcie na wolno\u015b\u0107 za spraw\u0105 amnestii i najwi\u0119kszy mo\u017ce kryzys w jego \u017cyciu \u2013 to chyba w tych momentach Bikont i \u0141uczywo pokazuj\u0105 go najbardziej osobi\u015bcie. Cho\u0107 nie brakuje akcent\u00f3w na sw\u00f3j spos\u00f3b humorystycznych (b\u00f3jka Kuronia z Rulewskim o kolejno\u015b\u0107 sprz\u0105tania w celi, wniosek o zmian\u0119 celi po k\u0142\u00f3tni o\u2026 konstrukcj\u0119 grza\u0142ki do zaparzania czaju), jest to r\u00f3wnie\u017c najbardziej przygn\u0119biaj\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 opowie\u015bci. Kuro\u0144 pije na um\u00f3r, rani bliskie mu osoby, jego narcyzm si\u0119ga zenitu; instrumentalizacja przyjaci\u00f3\u0142, zw\u0142aszcza kobiet przestaje by\u0107 tylko funkcj\u0105 totalnego zaanga\u017cowania politycznego (ksi\u0105\u017cka pe\u0142na jest anegdot o Kuroniu dzwoni\u0105cym w \u015brodku nocy, najcz\u0119\u015bciej do kt\u00f3rej\u015b z kole\u017canek, by zrobi\u0142a co\u015b absolutnie pilnego i niezb\u0119dnego dla Sprawy), a staje si\u0119 toksyczn\u0105 reakcj\u0105 na w\u0142asn\u0105 traum\u0119 i \u017cal po utracie najbli\u017cszej osoby.<\/span><\/p>\n

Odreagowuje w\u0142asne zaniedbania i b\u0142\u0119dy, przede wszystkim te na niwie prywatnej, ale te\u017c lata doznanych od w\u0142adzy haniebnych szykan (Kiszczak nie pozwala mu zosta\u0107 przy umieraj\u0105cej \u017conie). Wreszcie, ju\u017c w wi\u0119zieniu, wyra\u017anie traci sw\u00f3j niezawodny od lat instynkt polityczny (zim\u0105 1982 roku pisze katastrofalnie z\u0142y tekst wzywaj\u0105cy do narodowego powstania, dwa lata p\u00f3\u017aniej w celi namawia Michnika do przyj\u0119cia propozycji \u201elojalki\u201d wobec w\u0142adz PRL w zamian za wyj\u015bcie z wi\u0119zienia).<\/span><\/p>\n

Autorki unikaj\u0105 taniej psychologizacji kolejnych faz politycznego zaanga\u017cowania Kuronia, trudno jednak uciec od wra\u017cenia, \u017ce istot\u0105 jego \u017cycia by\u0142a praca dla idei i wiara we w\u0142asne sprawstwo \u2013 okresy wymuszonej okoliczno\u015bciami bierno\u015bci zdaj\u0105 si\u0119 mu ja\u0142owe i pozbawione sensu. Trudno te\u017c nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ratunkiem przed depresj\u0105 by\u0142o dla niego rzuci\u0107 si\u0119 w wir strajk\u00f3w ko\u0144ca lat 80., Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u \u2013 notabene opisanego bardzo pobie\u017cnie \u2013 wreszcie skoczy\u0107 na g\u0142\u00f3wk\u0119 planu Balcerowicza.<\/span><\/p>\n

Tutaj te\u017c robi si\u0119 szczeg\u00f3lnie ciekawie. Bo \u017ce \u201edobry policjant\u201d Kuro\u0144 os\u0142ania\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo przed \u201ez\u0142ym policjantem\u201d Balcerowiczem to ju\u017c wiedzieli\u015bmy dawno (faktycznie os\u0142ania\u0142, zw\u0142aszcza emeryt\u00f3w), ale \u017ce chcia\u0142 by\u0107 bardziej \u201eszokowy\u201d od samego Ojca Polskiej Transformacji? Niby te s\u0142owa: \u201ena wolny rynek Jacka nawr\u00f3ci\u0142 Sachs\u201d oraz \u201eJacek zapa\u0142a\u0142 mi\u0142o\u015bci\u0105 do wolnego rynku\u201d wydaj\u0105 si\u0119 jako\u015b ograne, ale kto z czytelnik\u00f3w wiedzia\u0142 o nast\u0119puj\u0105cym fakcie? \u201eMazowiecki zaczyna\u0142 w\u0142a\u015bnie tworzy\u0107 gabinet. Zanim zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 skontaktowa\u0107 z Kuroniem, ten przedstawi\u0142 za po\u015brednictwem Kuczy\u0144skiego swoje warunki. Domaga\u0142 si\u0119, \u017ceby rz\u0105d przeprowadzi\u0142 szokow\u0105 operacj\u0119 antyinflacyjn\u0105 wed\u0142ug planu Sachsa, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142by nadzorowa\u0107 jako wicepremier od gospodarki\u201d.<\/span><\/p>\n

A kto jeszcze pami\u0119ta, \u017ce na posiedzeniu Rady Ministr\u00f3w to Kuro\u0144 naciska\u0142 (!) na genera\u0142a Kiszczaka (!!), \u017ceby policja z wozami opancerzonymi szybciej usun\u0119\u0142a rolnicz\u0105 blokad\u0119 pod M\u0142aw\u0105? Argument walki z anarchizacj\u0105 pa\u0144stwa i konfliktu r\u00f3wnych interes\u00f3w (blokada drogi mi\u0119dzynarodowej zatrzyma\u0142a tam tysi\u0105ce kierowc\u00f3w ci\u0119\u017car\u00f3wek) jako\u015b si\u0119 broni, \u00f3wcze\u015bni ministrowie wskazuj\u0105, \u017ce podzielali jego pogl\u0105dy. A jednak \u00f3wczesny \u201eprawno-porz\u0105dkowy\u201d radykalizm i determinacja lewaka przecie\u017c i demokraty wskazuj\u0105, jak mocno, wr\u0119cz histerycznie Kuro\u0144 si\u0119 zidentyfikowa\u0142 ze swoim kolejnym projektem \u017cyciowym: transformowanym pa\u0144stwem, kt\u00f3re po niemal trzech dekadach przesta\u0142 zwalcza\u0107, a zacz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142tworzy\u0107. Wtedy te\u017c przez chwil\u0119 p\u0142yn\u0105\u0142 z g\u0142\u00f3wnym nurtem (plan Balcerowicza popar\u0142 niemal ca\u0142y Sejm) i wtedy mia\u0142 wielki wp\u0142yw na to, co si\u0119 dzia\u0142o.<\/span><\/p>\n

Po kilku latach przysz\u0142a refleksja, \u017ce nurt powinien by\u0142 p\u0142yn\u0105\u0107 w inn\u0105 stron\u0119, ale jak w powiedzeniu o zawracaniu kijem Wis\u0142y \u2013 \u017carliwa (nieraz nadmierna) samokrytyka i pomys\u0142y na korekt\u0119 nadwi\u015bla\u0144skiego kapitalizmu w po\u0142owie lat 90. trafia\u0142y w pustk\u0119 (a z pewno\u015bci\u0105 nie do partyjnych koleg\u00f3w i kole\u017canek z Unii Wolno\u015bci).<\/span><\/p>\n

Ma\u0142o jest w tej ksi\u0105\u017cce rekonstrukcji idei \u2013 troch\u0119 szkoda, bo kilka tekst\u00f3w, zw\u0142aszcza genialne\u00a0My\u015bli o programie dzia\u0142ania<\/em>\u00a0to klasyka polskiego pisarstwa politycznego. Mo\u017cna jednak broni\u0107 takiego podej\u015bcia autorek, bo by\u0142 przecie\u017c Kuro\u0144 uciele\u015bnieniem klasycznej tezy, \u017ce \u201eco nie jest biografi\u0105, nie jest w og\u00f3le\u201d. Polityk\u0119 robi\u0142 ca\u0142ym sob\u0105, a od analiz \u2013 czasem zupe\u0142nie abstrakcyjnych, nieraz b\u0142yskotliwych i celnych \u2013 wa\u017cniejszy by\u0142 Kuro\u0144 jako wielki inspirator (bo \u201eorganizator\u201d to ju\u017c niekoniecznie). Sam o sobie m\u00f3wi\u0142 jako o wychowawcy i faktycznie pod tym wzgl\u0119dem by\u0142 fenomenem: potrafi\u0142 z najlepszych ludzi wycisn\u0105\u0107 najwi\u0119cej z ich najlepszych umiej\u0119tno\u015bci; motywowa\u0142 skutecznie i dopasowuj\u0105c zadania do ludzkich ch\u0119ci, odwagi i mo\u017cliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Ujmowanie jego idei i praktyk spo\u0142ecznych w systemow\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142o jednak ograniczony sens \u2013 podj\u0105\u0142 tak\u0105 pr\u00f3b\u0119 m. in. profesor Andrzej Walicki, ale historia idei czy teoria polityczna nie daj\u0105 dobrych narz\u0119dzi poznawczych do zrozumienia fenomenu Kuronia. Ju\u017c zreszt\u0105 w latach 70. rozbi\u0142 si\u0119 o to jego wychowanek, Seweryn Blumsztajn, wed\u0142ug jego w\u0142asnych s\u0142\u00f3w \u201ebezradny\u201d przy pr\u00f3bie opisania w pracy magisterskiej istoty walterowskiego systemu pedagogicznego. Pr\u00f3by ca\u0142o\u015bciowego przelania \u015bwiatopogl\u0105du i teorii na programowy papier przez samego Kuronia \u2013 np. spisane pod koniec \u017cycia\u00a0Dzia\u0142anie<\/em>\u00a0\u2013 te\u017c dawa\u0142y efekt niewiele lepszy ni\u017c konfiskowana \u201eteoria wszystkiego\u201d.<\/span><\/p>\n

HISTORIA NIECODZIENNA<\/strong><\/p>\n

Punktowanie, czego w ksi\u0105\u017cce Bikont i \u0141uczywo \u2013 i tak licz\u0105cej 700 stron z ok\u0142adem \u2013 brakuje, nie ma wi\u0119kszego sensu. Zapewne mog\u0142oby by\u0107 wi\u0119cej o relacjach Kuronia z bliskimi, acz warto doceni\u0107, \u017ce w tej sferze autorki i tak przekroczy\u0142y pewne \u201eczerwone linie biografistyki\u201d, jakie w ich \u2013 do\u015b\u0107 staro\u015bwieckim pod tym wzgl\u0119dem \u2013 \u015brodowisku wci\u0105\u017c obowi\u0105zuj\u0105. Bardzo skr\u00f3towo potraktowana zosta\u0142a ko\u0144c\u00f3wka lat 80. i Okr\u0105g\u0142y St\u00f3\u0142. Przyda\u0142by si\u0119 te\u017c kontekst ideologiczny jego osamotnienia pod koniec \u017cycia \u2013 bo przecie\u017c nie da si\u0119 wszystkiego sprowadzi\u0107 do frustracji bezradno\u015bci\u0105, cierpienia i zamkni\u0119cia w czterech \u015bcianach w\u0142asnego mieszkania.<\/span><\/p>\n

Tym, co poza pasjonuj\u0105c\u0105 i wstrz\u0105saj\u0105c\u0105 momentami biografi\u0105 zostaje po lekturze tej ksi\u0105\u017cki jest t\u0142o epoki, a w\u0142a\u015bciwie kolejnych epok. Na marginesie lektury o samym Kuroniu dowiemy si\u0119 od autorek kilku co najmniej ciekawych rzeczy.<\/span><\/p>\n

Czytaj\u0105c o czasach formacyjnych ojca Jacka Henryka Kuronia zrozumiemy, jak ostry by\u0142 konflikt spo\u0142eczny w mi\u0119dzywojniu (strza\u0142y do konduktu pogrzebowego robotnika\u2026 zabitego w zamieszkach), jak brutalna bywa\u0142a II Rzeczpospolita wobec w\u0142asnych obywateli i na jak drastyczn\u0105 agresj\u0119 pozwala\u0142a tam, gdzie nie si\u0119ga\u0142 jej aparat. Wiele spo\u015br\u00f3d przypadk\u00f3w zbiorowych, ci\u0119\u017ckich pobi\u0107 i napa\u015bci z broni\u0105 w r\u0119ku na uczelniach by\u0142o pochodn\u0105 zasady ich autonomii. Nieobecno\u015b\u0107 policji czyni\u0142a bowiem kampusy \u2013 np. przoduj\u0105c\u0105 w tym zakresie Politechnik\u0119 Lwowsk\u0105 \u2013 aren\u0105 niczym w zasadzie nieograniczonych eksces\u00f3w zorganizowanych boj\u00f3wek narodowc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

U Bikont i \u0141uczywo zobaczymy, jak stalinizm by\u0142 straszny przede wszystkim dlatego, \u017ce za spraw\u0105 jego idei tak\u017ce ci\u00a0dobrzy<\/em>\u00a0ludzie robili straszne rzeczy. Z\u00a0Wiary i winy<\/em>\u00a0wiedzieli\u015bmy ju\u017c o \u015bciganiu i biciu bikiniarzy czy \u0142amaniu ludziom karier przez ideologicznie motywowane opinie ZMP; w tej biografii poznajemy Jacka-fanatyka eksperyment\u00f3w z wprowadzaniem osi\u0105gni\u0119\u0107 radzieckiego marksizmu do nauk \u015bcis\u0142ych (!), a tak\u017ce Jacka-romantyka \u2013 o zgrozo \u2013 oskar\u017caj\u0105cego bur\u017cuazyjnych koleg\u00f3w swej narzeczonej o kopiowanie prac zaliczeniowych z architektury. Dodajmy, \u017ce nie by\u0142o do tego \u017cadnych powod\u00f3w, a sam Kuro\u0144 na rysunku technicznym wyznawa\u0142 si\u0119 tak mniej wi\u0119cej, jak na j\u0119zykach obcych.<\/span><\/p>\n

Przeczytamy wreszcie, jak strasznie byli osamotnieni tw\u00f3rcy przedsierpniowej opozycji, jak malutk\u0105 wysepk\u0105 otoczon\u0105 przez morze konformizmu i podmywan\u0105 przez fale zwyk\u0142ego, ludzkiego \u2013 nawet je\u015bli animowanego przez autorytarne pa\u0144stwo \u2013 kurewstwa. Bo przecie\u017c nie wszyscy rzucaj\u0105cy jajkami i wysy\u0142aj\u0105cy dzia\u0142aczy KOR-u do Izraela gapie w radomskim s\u0105dzie byli p\u0142atnymi agentami SB. I przecie\u017c za wyra\u017cenie \u2013 cho\u0107by oklaskami \u2013 poparcia dla kilku s\u0142\u00f3w prawdy o m\u0142odzie\u017c\u00f3wce studenckiej t\u0142uk\u0105cej wyk\u0142adowc\u00f3w TKN nie grozi\u0142y szacownym profesorom PAN jakie\u015b straszliwe represje.<\/span><\/p>\n

Wreszcie to w ksi\u0105\u017cce Bikont, \u0141uczywo i Szcz\u0119snej \u2013 zas\u0142u\u017conych redaktorek \u201eGazety Wyborczej\u201d \u2013 przeczytamy, jak bardzo na prawo przesuni\u0119te by\u0142o centrum III RP, w tym \u201e\u015bwiat\u0142a\u201d Unia Wolno\u015bci i jej intelektualne otoczenie. Bo jak inaczej rozumie\u0107 fakt, \u017ce z umiarkowanie liberalnym podej\u015bciem do aborcji, poparciem zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, krytyk\u0105 globalnego kapitalizmu, poparciem tez Jana Tomasza Grossa czy ustaw\u0105 o mniejszo\u015bciach narodowych, wreszcie ze swoim sprzeciwem wobec wojny w Iraku \u2013 Jacek Kuro\u0144 w ostatniej dekadzie \u017cycia by\u0142 tak bardzo do przodu i tak bardzo samotny?<\/span><\/p>\n

BOHATER NA MARGINESIE<\/strong><\/p>\n

Obok obrazk\u00f3w z \u017cycia Gai, kt\u00f3ra od dawna przecie\u017c zas\u0142uguje na prawdziw\u0105 biografi\u0119 (jak wskazuj\u0105 autorki, a\u017c kilkana\u015bcie lat, by j\u0105 doceni\u0107, potrzebowa\u0142a S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa\u2026), warszawskiego otoczenia Kuronia i \u201estarszych pa\u0144stwa\u201d z KOR znajdziemy te\u017c w\u00a0Jacku<\/em>najbardziej mo\u017ce wzruszaj\u0105cy ho\u0142d dla Marka Edelmana. Rozdzia\u0142 o tym, jak dawny komendant powstania w getcie, a w PRL szanowany \u0142\u00f3dzki lekarz pr\u00f3buje wyrwa\u0107 kolejne tygodnie \u017cycia i wzgl\u0119dnie dobrego samopoczucia \u015bmiertelnie chorej na zw\u0142\u00f3knienie p\u0142uc Gra\u017cyny Kuro\u0144, w intencji mia\u0142 by\u0107 pewnie opowie\u015bci\u0105 o jej nies\u0142ychanej woli \u017cycia. Wyszed\u0142 z tego jednak apendyks do\u00a0Zd\u0105\u017cy\u0107 przed panem Bogiem<\/em>. Zdanie o zostawionym pod sto\u0142em \u201ekontrolnym k\u0142aku kurzu\u201d (Edelman sprawdza\u0142, czy pod jego nieobecno\u015b\u0107 pacjentka aby nie wykonuje zb\u0119dnego wysi\u0142ku), jak dla mnie, genialna kwintesencja opowie\u015bci o instrumentalnym rozumie zaprz\u0119gni\u0119tym w s\u0142u\u017cb\u0119 ludzkiej dobroci.<\/span><\/p>\n

Opowie\u015b\u0107 Bikont, \u0141uczywo i Szcz\u0119snej nie niesie \u0142atwego mora\u0142u, bo ich bohater by\u0142 postaci\u0105 tragiczn\u0105 i rozerwan\u0105 mi\u0119dzy niepoprawnym utopizmem, heroizmem woli i szcz\u0119\u015bciem do przyjaci\u00f3\u0142, a ogromem przeciwno\u015bci, niezamierzonych konsekwencji w\u0142asnych czyn\u00f3w i zwyk\u0142ego narcyzmu. Ale skoro Jacek Kuro\u0144 tak bardzo wierzy\u0142 w moc osobistego przyk\u0142adu i gaw\u0119dy z przes\u0142aniem, to i ja pokusz\u0119 si\u0119 o taki moralizuj\u0105cy ekstrakt, jaki p\u0142ynie z tej wielkiej opowie\u015bci o autorze\u00a0Wiary i winy<\/em>. Jego \u017cycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 z pewno\u015bci\u0105 m\u00f3wi nam trzy rzeczy: po pierwsze, \u017ce lepiej zakochiwa\u0107 si\u0119 w ludziach ni\u017c ideach \u2013 te drugie to mniej lub bardziej por\u0119czne narz\u0119dzia. Po drugie, \u017ce podzia\u0142 pracy musi by\u0107 i nawet najwybitniejszy cz\u0142owiek raczej nie nadaje si\u0119 do wszystkiego. No i po trzecie, \u017ce nie ma lepszej praktyki ni\u017c dobra teoria.<\/span><\/p>\n

\n

MICHA\u0141 SUTOWSKI<\/strong><\/span><\/a>\u00a0| Publicysta Krytyki Politycznej<\/em><\/span><\/p>\n

Politolog, absolwent Kolegium MISH UW, t\u0142umacz, publicysta. Cz\u0142onek zespo\u0142u Krytyki Politycznej oraz Instytutu Studi\u00f3w Zaawansowanych. Wsp\u00f3\u0142autor wywiad\u00f3w-rzek z Agat\u0105 Bielik-Robson, Ludwik\u0105 Wujec i Agnieszk\u0105 Graff. Pisze o ekonomii politycznej, nadchodz\u0105cej apokalipsie UE i nie tylko. Robi rozmowy. D\u0142ugie.<\/em><\/span><\/div>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

OD WALKI Z BIKINIARZAMI DO PLANU BALCEROWICZA, CZYLI \u017bYWOT CZ\u0141OWIEKA POLITYCZNEGO MICHA\u0141 SUTOWSKI Jacek Kuro\u0144 na demonstracji pierwszomajowej z udzia\u0142em opozycji w 1989 roku. Fot. Andrzej Iwa\u0144ski, CC, Wikimedia Commons \u017bycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Jacka Kuronia m\u00f3wi\u0105 nam trzy rzeczy: po pierwsze, \u017ce lepiej zakochiwa\u0107 si\u0119 w ludziach ni\u017c ideach \u2013 te drugie to mniej lub […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65484"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65484"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65494,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65484\/revisions\/65494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}