{"id":65554,"date":"2018-11-30T17:09:10","date_gmt":"2018-11-30T15:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=65554"},"modified":"2018-11-29T15:47:15","modified_gmt":"2018-11-29T13:47:15","slug":"04-09-30","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=65554","title":{"rendered":"Herszel Grynszpan zastrzeli\u0142 niemieckiego dyplomat\u0119"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>“Ohydny szkopie, to masz za 12 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w!”. Herszel Grynszpan zastrzeli\u0142 niemieckiego dyplomat\u0119<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marta Grzywacz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Pary\u017c, 7 listopada 1938 r. Herszel Grynszpan wkr\u00f3tce po oddaniu si\u0119 w r\u0119ce francuskich policjant\u00f3w po zastrzeleniu Ernsta vom Ratha. (Fot. Ullstein Bild DTL)<\/em><\/span><\/p>\n

“Moi drodzy rodzice. Serce krwawi, kiedy s\u0142ysz\u0119 o tragedii waszej i 12 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w. Musz\u0119 zaprotestowa\u0107 tak, \u017ceby ca\u0142y \u015bwiat si\u0119 dowiedzia\u0142 o, moim prote\u015bcie. Uczyni\u0119 to. Przebaczcie mi.”<\/strong><\/span><\/p>\n

Te kilka zda\u0144 Herszel Grynszpan skre\u015bli\u0142 w poniedzia\u0142ek rano, 7 listopada 1938 r. Podpisa\u0142 si\u0119 swoim niemieckim imieniem Hermann. Na fotografii zrobionej p\u00f3\u017aniej przez policj\u0119 wida\u0107 ch\u0142opaka w jasnym prochowcu. D\u0142ug\u0105 grzywk\u0119 ma zaczesan\u0105 na bok. Na czo\u0142o opada par\u0119 kosmyk\u00f3w ciemnych w\u0142os\u00f3w. Patrzy wzrokiem buntownika pe\u0142nym pretensji do \u015bwiata, a mo\u017ce b\u00f3lu. Wida\u0107 to po lekko zmarszczonym czole. Na kolejnym zdj\u0119ciu, w policyjnym samochodzie, wygl\u0105da ju\u017c jak zagubiony, przestraszony ch\u0142opiec. Nic dziwnego. Ma 17 lat.<\/span><\/p>\n

Polenaktion<\/strong><\/p>\n

26 pa\u017adziernika<\/strong><\/span><\/a>\u00a01938 r. Reinhard Heydrich, szef s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa Rzeszy, wyda\u0142 rozporz\u0105dzenie o wydaleniu z Niemiec do Polski wszystkich polskich \u017byd\u00f3w. \u201ePolenaktion\u201d obj\u0119\u0142a 17 tys. os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

W nocy z 27 na 28 pa\u017adziernika na granicznych stacjach w Zb\u0105szyniu, Bytomiu, pod Chojnicami i Wschow\u0105 znalaz\u0142o si\u0119 kilka tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w. Niemcy za pomoc\u0105 ps\u00f3w i pejcz\u00f3w eskortowali ich do granicy z Polsk\u0105. \u201eKrew la\u0142a si\u0119 na drog\u0119\u201d \u2013 wspomina\u0142 Zendel Grynszpan, kt\u00f3ry razem z \u017con\u0105 Ryfk\u0105, synem Mordechajem i c\u00f3rk\u0105 Ester\u0105 musia\u0142 opu\u015bci\u0107 sw\u00f3j dom w Hanowerze, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 od 18 lat. M\u0142odszy syn Grynszpan\u00f3w Herszel by\u0142 akurat u wuja we Francji.<\/span><\/p>\n

Po polskiej stronie sta\u0142 samotny stra\u017cnik z zardzewia\u0142ym karabinem.\u00a0<\/i>(\u2026)\u00a0Nie chcia\u0142 nikogo przepu\u015bci\u0107. Niemcy jednak pchali z ty\u0142u, szturchali\u00a0<\/i>(\u2026). Na koniec kilkoro m\u0142odych ludzi stworzy\u0142o \u0142a\u0144cuch, przeszli pod szlabanem, wo\u0142aj\u0105c do Polaka: strzelaj do nas! Z polskiej strony wystrzelono par\u0119 razy w powietrze, ale t\u0142um napiera\u0142 i zaledwie szlaban podni\u00f3s\u0142 si\u0119 w g\u00f3r\u0119, ca\u0142y poch\u00f3d przedosta\u0142 si\u0119 na polsk\u0105 stron\u0119.\u00a0<\/i>(\u2026)Od oko\u0142o dziesi\u0105tej do pierwszej byli\u015bmy w lasku, pod deszczem. W\u00f3wczas nadesz\u0142o zezwolenie rz\u0105du polskiego, by nas wpu\u015bci\u0107 do Zb\u0105szynia<\/i>\u00a0\u2013 wspomina\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Hamburga.<\/span><\/p>\n

Polacy utworzyli ob\u00f3z przej\u015bciowy na terenie dawnych koszar w Zb\u0105szyniu.<\/span><\/p>\n

List do brata<\/strong><\/p>\n

31 pa\u017adziernika, w dniu, w kt\u00f3rym polski rz\u0105d og\u0142osi\u0142 Zb\u0105szy\u0144 miastem zamkni\u0119tym, Estera Grynszpan wys\u0142a\u0142a kartk\u0119 do brata Herszela do\u00a0Pary\u017ca<\/a><\/strong><\/span>.<\/span><\/p>\n

Herszel urodzi\u0142 si\u0119 w Hanowerze, ale w 1935 r. wyprowadzi\u0142 si\u0119 z domu. Nigdzie nie m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107 sobie miejsca. Gdy mia\u0142 14 lat, chcia\u0142 emigrowa\u0107 do Palestyny, ale by\u0142 za m\u0142ody, \u017ceby dosta\u0107 wiz\u0119, wi\u0119c pojecha\u0142 do Frankfurtu nad Menem i studiowa\u0142 w tamtejszej jesziwie. Po roku wr\u00f3ci\u0142 i zacz\u0105\u0142 szuka\u0107 pracy jako pomocnik hydraulika albo mechanika. O prac\u0119 dla \u017byd\u00f3w by\u0142o jednak coraz trudniej, wi\u0119c wyjecha\u0142 do rodziny do Essen, potem do\u00a0Brukseli<\/strong><\/span><\/a>, a wreszcie nielegalnie przekroczy\u0142 granic\u0119 z Francj\u0105. Zamieszka\u0142 u brata ojca, wuja Abrahama Grynszpana.<\/span><\/p>\n

Kartka od Estery dotar\u0142a do niego 3 listopada. Widok odr\u0119cznego pisma siostry i podpis:\u00a0Uca\u0142owania od nas wszystkich<\/i>, najwyra\u017aniej wystarczy\u0142y jako zapalnik. Od przyjazdu do Pary\u017ca Herszel zamartwia\u0142 si\u0119 o losy rodziny. List Estery dowodzi\u0142, \u017ce nie bez powodu. Nast\u0119pnego dnia w gazecie \u201ePariser Haint\u201d Herszel przeczyta\u0142 o deportowanych do Zb\u0105szynia \u017bydach:\u00a0\u017byj\u0105 w rozpaczliwych warunkach. Tysi\u0105c dwie\u015bcie os\u00f3b jest chorych, a kilkaset nie ma dachu nad g\u0142ow\u0105. Na pro\u015bb\u0119 polskiego rz\u0105du z pomoc\u0105 po\u015bpieszyli lekarze z Czerwonego Krzy\u017ca, \u017ceby zaszczepi\u0107 deportowanych na tyfus i dostarczy\u0107 10 tys. tabletek aspiryny. Ale w niekt\u00f3rych przypadkach na pomoc by\u0142o za p\u00f3\u017ano. Odnotowano kilka przypadk\u00f3w ob\u0142\u0119du i jedno samob\u00f3jstwo<\/i>.<\/span><\/p>\n

Zendel da\u0142 jad\u0105cemu do Pary\u017ca synowi 3 tys. frank\u00f3w, Herschel chcia\u0142 je odes\u0142a\u0107 potrzebuj\u0105cej rodzinie i prosi\u0142 wuja o dodatkow\u0105 pomoc. Abraham Grynszpan radzi\u0142 jednak, \u017ceby poczeka\u0107 na rozw\u00f3j wypadk\u00f3w. Herschel nie chcia\u0142 czeka\u0107. Rozgoryczony napisa\u0142 do rodzic\u00f3w. Wkr\u00f3tce potem Abraham odebra\u0142 list od brata.\u00a0Nasza sytuacja jest bardzo smutna. Jeste\u015bmy biedni i w godnym po\u017ca\u0142owania stanie. Nie mamy co je\u015b\u0107. (…) B\u0142agam ci\u0119, drogi Bracie, pomy\u015bl o nas. Nie mamy si\u0142y, \u017ceby to znie\u015b\u0107. Nie mo\u017cesz teraz o nas zapomnie\u0107.<\/i><\/span><\/p>\n

Na tej samej kartce Estera dopisa\u0142a par\u0119 s\u0142\u00f3w dla Herszela:\u00a0Wierz mi, ju\u017c du\u017co d\u0142u\u017cej tego nie wytrzymamy. Jeszcze nie dostali\u015bmy od ciebie pieni\u0119dzy. Co si\u0119 tam u was m\u00f3wi o po\u0142o\u017ceniu, w jakim si\u0119 znale\u017ali\u015bmy?<\/i><\/span><\/p>\n

Emocje nastolatka<\/strong><\/p>\n

Tej kartki Herszel ju\u017c nie przeczyta\u0142. By\u0142a jeszcze w drodze, gdy 6 listopada opu\u015bci\u0142 sw\u00f3j pok\u00f3j na poddaszu i skierowa\u0142 si\u0119 do mieszkania wuja Abrahama. Byli tam on, jego \u017cona Chawa, kilka os\u00f3b z rodziny i przyjaciel Herszela Nathan. Ch\u0142opcy mieli potem wyj\u015b\u0107 na spotkanie ze znajomymi. Nie wiadomo, co sprowokowa\u0142o k\u0142\u00f3tni\u0119 pomi\u0119dzy Herszelem a jego wujem, nikt ju\u017c tego dok\u0142adnie nie pami\u0119ta\u0142. Nathan wspomina\u0142 tylko, \u017ce s\u0142ysza\u0142 ostr\u0105 wymian\u0119 zda\u0144 na temat pieni\u0119dzy dla rodzic\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie rozumiesz, jakie nieszcz\u0119\u015bcie ich dotkn\u0119\u0142o \u2013 krzycza\u0142 Herszel bliski \u0142ez.<\/span><\/p>\n

\u2013 Zrobi\u0142em dla ciebie wszystko, co mog\u0142em \u2013 m\u00f3wi\u0142 Abraham. \u2013 Jak ci si\u0119 nie podoba, mo\u017cesz odej\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Herszel zerwa\u0142 si\u0119 z miejsca i chwyci\u0142 p\u0142aszcz. Pobieg\u0142a za nim zap\u0142akana ciotka Chawa. Nathan pr\u00f3bowa\u0142 ostudzi\u0107 gniew przyjaciela, ale ch\u0142opak by\u0142 zbyt roz\u017calony.<\/span><\/p>\n

\u2013 Jak oni mog\u0105 tak siedzie\u0107 sobie spokojnie, gdy moi rodzice, siostra i brat cierpi\u0105?! \u2013 krzycza\u0142.<\/span><\/p>\n

Odm\u00f3wi\u0142 powrotu do wuja. Usiedli z Nathanem w kawiarni.<\/span><\/p>\n

\u2013 Pr\u0119dzej zdechn\u0119 jak pies, ni\u017c si\u0119 przed nim ugn\u0119 \u2013 powiedzia\u0142 przyjacielowi.<\/span><\/p>\n

Wyposa\u017cony w got\u00f3wk\u0119, m.in. w 3 tys. frank\u00f3w, kt\u00f3re da\u0142 mu ojciec, postanowi\u0142 znale\u017a\u0107 w okolicy tani hotel, \u017ceby przenocowa\u0107 i pomy\u015ble\u0107, co dalej. Nathan m\u00f3wi\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce nic wi\u0119cej nie m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107. Klepn\u0105\u0142 przyjaciela w rami\u0119 i odszed\u0142. Nie mia\u0142 poj\u0119cia, co Herszel planuje.<\/span><\/p>\n

Herszel poszed\u0142 na ulic\u0119 Faubourg Saint-Denis i zatrzyma\u0142 si\u0119 przed zamkni\u0119tym sklepem, w kt\u00f3rym sprzedawano bro\u0144. Uliczne lampy pozwala\u0142y dostrzec na wystawie kilka rewolwer\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Tymczasem Abraham i Chawa zastanawiali si\u0119, co si\u0119 dzieje z bratankiem, kt\u00f3ry zawsze by\u0142 bardzo emocjonalnym dzieckiem, a podczas rodzinnej awantury grozi\u0142, \u017ce je\u015bli wuj nie pomo\u017ce jego rodzicom, to odbierze sobie \u017cycie. Ciotka odchodzi\u0142a od zmys\u0142\u00f3w, wyobra\u017caj\u0105c sobie cia\u0142o ch\u0142opca w Sekwanie. W ko\u0144cu o godz. 8.30 Abraham Grynszpan nie wytrzyma\u0142 i razem ze szwagrem ruszy\u0142 na poszukiwania. Poprosili o pomoc Nathana. Kiedy dotarli do kawiarni, w kt\u00f3rej ch\u0142opcy widzieli si\u0119 po raz ostatni, po Herszelu nie by\u0142o \u015bladu.<\/span><\/p>\n

Kaliber 6,35<\/strong><\/p>\n

Herszel sp\u0119dzi\u0142 noc w hotelu Suez, przy\u015bnili mu si\u0119 rodzice. Byli bici przez Niemc\u00f3w.\u00a0By\u0142o mi smutno<\/i>\u00a0\u2013 m\u00f3wi\u0142 p\u00f3\u017aniej w \u015bledztwie.<\/span><\/p>\n

Wsta\u0142 o 7.30. Zjad\u0142 kilka k\u0119s\u00f3w chleba, wypi\u0142 troch\u0119 kawy i zacz\u0105\u0142 si\u0119 przygotowywa\u0107 do zadania, kt\u00f3re przed sob\u0105 postawi\u0142. Na odwrocie zdj\u0119cia, na kt\u00f3rym w trzycz\u0119\u015bciowym garniturze i krawacie trzyma papierosa w lewej r\u0119ce, praw\u0105 ma za\u0142o\u017con\u0105 z ty\u0142u za plecami, a jedn\u0105 nog\u0119 ugi\u0119t\u0105 jak tancerz, skre\u015bli\u0142 par\u0119 s\u0142\u00f3w do rodzic\u00f3w.\u00a0Z Bo\u017c\u0105 pomoc\u0105…<\/i>\u00a0\u2013 zacz\u0105\u0142. Sko\u0144czy\u0142, t\u0142umacz\u0105c, \u017ce nie mo\u017ce post\u0105pi\u0107 inaczej. Pisa\u0142 po hebrajsku, potem przeszed\u0142 na niemiecki, nie zwraca\u0142 uwagi na b\u0142\u0119dy. Tej poczt\u00f3wki nigdy nie wys\u0142a\u0142. Znaleziono j\u0105 w jego portfelu pod koniec dnia.<\/span><\/p>\n

Poszed\u0142 na Faubourg Saint-Martin 61 kupi\u0107 pistolet. \u201ePo co ci bro\u0144?\u201d \u2013 zapyta\u0142 go sklepikarz. \u201eDo ochrony. Nosz\u0119 cz\u0119sto du\u017ce sumy pieni\u0119dzy, kt\u00f3re powierza mi ojciec\u201d \u2013 wyja\u015bni\u0142. Francuskie prawo nie zezwala\u0142o na sprzeda\u017c broni jedynie osobom umys\u0142owo chorym. Wybra\u0142 pistolet kaliber 45. Zna\u0142 go z ameryka\u0144skich film\u00f3w, kt\u00f3re ogl\u0105da\u0142 z kolegami, ale sprzedawca poradzi\u0142 mu co\u015b l\u017cejszego, co mo\u017cna \u0142atwiej ukry\u0107 \u2013 pistolet kaliber 6,35. Herszel zgodzi\u0142 si\u0119 na to tak\u017ce dlatego, \u017ce przy okazji zobaczy\u0142, jak odbezpieczy\u0107 i na\u0142adowa\u0107 magazynek. Zap\u0142aci\u0142 236 frank\u00f3w, wsiad\u0142 do metra i pojecha\u0142 do hotelu Beauharnais przy rue de Lille 78, gdzie mie\u015bci\u0142a si\u0119 ambasada Rzeszy. Zamierza\u0142 zabi\u0107 niemieckiego ambasadora Johannesa von Welczka.<\/span><\/p>\n

Ohydny szkop<\/strong><\/p>\n

Nie bez powodu francuska prasa pisa\u0142a, \u017ce ambasada niemiecka jest gniazdem szpieg\u00f3w<\/i>\u00a0\u2013 uwa\u017ca Jonathan Kirsch, autor opowie\u015bci o Herszelu Grynszpanie.\u00a0Nawet kto\u015b niezapowiedziany m\u00f3g\u0142 si\u0119 pojawi\u0107, o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce jest agentem wywiadu, i wchodzi\u0142 bez problemu.<\/i><\/span><\/p>\n

Prawie tak jak Grynszpan, kt\u00f3ry poprosi\u0142 o spotkanie z ambasadorem, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce ma mu do przekazania wa\u017cne dokumenty. Zaprowadzono go jednak do dzia\u0142u prawnego, gdzie urz\u0119dowa\u0142 trzeci sekretarz ambasady Ernst vom Rath. Koledzy uwa\u017cali, \u017ce umie on poradzi\u0107 sobie nawet z najbardziej namolnymi interesantami. Herszel, my\u015bl\u0105c, \u017ce ma przed sob\u0105 ambasadora, strzeli\u0142 do niego pi\u0119\u0107 razy, krzycz\u0105c: \u201eOhydny szkopie, to masz za 12 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w!\u201d. Ma\u0142y, lekki pistolet i niewprawna r\u0119ka spowodowa\u0142y, \u017ce dyplomat\u0119 trafi\u0142y dwie kule. Po wszystkim Herszel usiad\u0142 na krze\u015ble i czeka\u0142. Obok na ziemi le\u017ca\u0142 pistolet. I vom Rath, kt\u00f3ry dawa\u0142 jeszcze oznaki \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Herszel zosta\u0142 oddany w r\u0119ce francuskiej policji i trafi\u0142 do aresztu. Nie stawia\u0142 oporu.<\/span><\/p>\n

Zamach by\u0142 dla nazist\u00f3w doskona\u0142ym prezentem. Nareszcie mogli zacz\u0105\u0107 rozliczenia z \u017bydami. W dniu \u015bmierci Ernsta vom Ratha Goebbels da\u0142 has\u0142o do akcji. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jeszcze tej samej nocy z 9 na 10 listopada. Dewastowano \u017cydowskie miejsca kultu i sklepy \u2013 rozbite szyby da\u0142y tej nocy nazw\u0119 \u201ekryszta\u0142owa\u201d, wdzierano si\u0119 do dom\u00f3w, ludzi pod byle pretekstem zabijano, mienie by\u0142o rozkradane lub niszczone. W rezultacie nocy kryszta\u0142owej spalono 171 synagog, zniszczono 7,5 tysi\u0105ca \u017cydowskich firm, g\u0142\u00f3wnie sklep\u00f3w i zak\u0142ad\u00f3w us\u0142ugowych, zamordowano 91 \u017byd\u00f3w. Do oboz\u00f3w koncentracyjnych wywieziono 26 tys. os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Nazajutrz po nocy kryszta\u0142owej (z 9 na 10 listopada 1938 r.) mieszka\u0144cy Ober Ramstadt w Badenii-Wirtembergii obserwuj\u0105 p\u0142on\u0105c\u0105 synagog\u0119. Obecna na miejscu stra\u017c po\u017carna nie dopu\u015bci\u0142a do tego, by ogie\u0144 rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na s\u0105siednie budynki, ale samej synagogi nie gasi\u0142a. Fot. Domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Bohater czy wariat<\/strong><\/p>\n

Przez kilka dni informacja o zamachu nie schodzi\u0142a z pierwszych stron gazet w Europie, a nawet w Ameryce. Jedni uwa\u017cali Grynszpana za bohatera, inni za wariata, kt\u00f3rego do szale\u0144stwa doprowadzi\u0142a niemiecka polityka wobec \u017byd\u00f3w. Jego proces zaplanowano na jesie\u0144, ale wybuch\u0142a wojna. 29 wrze\u015bnia 1939 r. Grynszpan zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na ochotnika do francuskiej armii. Pisa\u0142 do francuskiego ministra sprawiedliwo\u015bci:\u00a0Chc\u0119 w\u0142asn\u0105 krwi\u0105 wymaza\u0107 to, co uczyni\u0142em, i odpokutowa\u0107 w ten spos\u00f3b nieprzyjemno\u015bci, na jakie narazi\u0142em Francj\u0119, kt\u00f3ra udzieli\u0142a mi go\u015bcinno\u015bci<\/i>. Minister odm\u00f3wi\u0142. Grynszpan za\u017c\u0105da\u0142 w\u00f3wczas szybkiego procesu, ale Francuzi przerzucali go tylko z jednego wi\u0119zienia do drugiego. W ko\u0144cu naczelnik w Bourges, boj\u0105c si\u0119 reakcji Niemc\u00f3w, niemal si\u0142\u0105 wyrzuci\u0142 Grynszpana za bram\u0119. Ten jednak zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do wi\u0119zienia w Tuluzie, gdzie zosta\u0142 wydany Niemcom. Inna wersja m\u00f3wi\u0142a, \u017ce uciek\u0142 i go z\u0142apano. Tak czy inaczej, 18 lipca 1940 r. znalaz\u0142 si\u0119 w niemieckich r\u0119kach. Przewieziono go do obozu w Sachsenhausen.<\/span><\/p>\n

Hitler pono\u0107 chcia\u0142 mu zorganizowa\u0107 pokazowy proces, dlatego s\u0142u\u017cby wi\u0119zienne mia\u0142y go utrzymywa\u0107 we wzgl\u0119dnym zdrowiu, \u017ceby dobrze prezentowa\u0142 si\u0119 na rozprawie. Przygotowuj\u0105c si\u0119 do procesu, Grynszpan zmieni\u0142 jednak lini\u0119 obrony. Zezna\u0142 nagle, \u017ce zabi\u0142 vom Ratha ze wzgl\u0119d\u00f3w nie politycznych, tylko osobistych \u2013 bo by\u0142 przez niego wykorzystywany seksualnie. Ta wersja wydarze\u0144, cho\u0107 ma\u0142o prawdopodobna, spowodowa\u0142a jednak w szeregach nazist\u00f3w sporo zamieszania, a Grynszpan zyska\u0142 tyle, \u017ce jego publiczny proces sta\u0142 si\u0119 dla nich niewygodny.<\/span><\/p>\n

Pogrzeb vom Ratha nazi\u015bci przekszta\u0142cili w wielki propagandowy, antysemicki spektakl. Na zdj\u0119ciu trumna ze zw\u0142okami urz\u0119dnika niemieckiej ambasady wystawiona w Rheingoldhalle w D\u00fcsseldorfie. W\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w uroczysto\u015bci jest Adolf Hitler. Fot. Ullstein Bild<\/em><\/span><\/p>\n

Wi\u0119zie\u0144 35181<\/strong><\/p>\n

Ostatnia wiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 Zendel i Ryfka Grynszpan dostali od syna w marcu lub kwietniu 1940 r., napisana by\u0142a na formularzu, jaki Mi\u0119dzynarodowy Czerwony Krzy\u017c przygotowa\u0142 dla wi\u0119\u017ani\u00f3w i je\u0144c\u00f3w wojennych. Mieli wype\u0142ni\u0107 puste miejsca i podkre\u015bli\u0107 informacje, kt\u00f3re odnosi\u0142y si\u0119 do ich sytuacji. 1. Zosta\u0142em internowany w…, 2. Z moim zdrowiem jest: dobrze\/ zno\u015bnie\/ \u017ale. 3. Jestem \u2013 ranny\/ w szpitalu\/ nie jestem leczony. 4. U mnie \u2013 jest lepiej\/ gorzej\/ poprawia si\u0119. Na kartce by\u0142 tylko podpis. I nale\u017ca\u0142 do Herschela.<\/span><\/p>\n

Zendel i Ryfka, a tak\u017ce brat, o kt\u00f3rych Herschel tak si\u0119 martwi\u0142, byli ju\u017c w tym czasie stosunkowo bezpieczni. Uciekaj\u0105c przed niemieck\u0105 inwazj\u0105 na wsch\u00f3d, zatrzymali si\u0119 pod Bia\u0142ymstokiem, w miejscowo\u015bci \u015awis\u0142ocz, ju\u017c wtedy opanowanej przez Sowiet\u00f3w. Brat Herszela Mordechaj wst\u0105pi\u0142 do Armii Czerwonej i walczy\u0142 na froncie. Matka i ojciec zostali ewakuowani do Astrachania, w kt\u00f3rym sp\u0119dzili reszt\u0119 wojny. Potem wyemigrowali do Palestyny i tam po\u0142\u0105czyli si\u0119 z Mordechajem. Siostrze Esterze nie uda\u0142o si\u0119 uciec przed Niemcami. Zgin\u0119\u0142a rozstrzelana razem z innymi \u017bydami.<\/span><\/p>\n

Ostatni dokument, kt\u00f3ry potwierdza\u0142, \u017ce Herszel Grynszpan, numer obozowy 35181, wci\u0105\u017c \u017cyje, nosi\u0142 dat\u0119 7 grudnia 1942 r. Minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop instruowa\u0142 niemieckiego ambasadora w Pary\u017cu, \u017ce mo\u017ce ju\u017c publikowa\u0107 artyku\u0142 pod tytu\u0142em \u201eL\u2019affaire Grynspan\u201d, kt\u00f3ry poka\u017ce,\u00a0jak \u017cydzi poci\u0105gali za sznurki zamachu na pok\u00f3j w Europie<\/i>. O sprawie Grynszpana powinno si\u0119 m\u00f3wi\u0107 tak szeroko, jak to mo\u017cliwe \u2013 \u017cyczy\u0142 sobie Ribbentrop \u2013\u00a0nawet je\u015bli na razie proces jeszcze si\u0119 nie rozpocz\u0105\u0142.<\/i><\/span><\/p>\n

Gdy w 1942 r. nazi\u015bci postanowili ostatecznie rozwi\u0105za\u0107 kwesti\u0119 \u017cydowsk\u0105 i miliony \u017byd\u00f3w zacz\u0119\u0142y gin\u0105\u0107 za drutami elektrycznymi oboz\u00f3w zag\u0142ady, przejmowanie si\u0119 spraw\u0105 jednego \u017byda, cho\u0107by i o mi\u0119dzynarodowej s\u0142awie, wydawa\u0142o si\u0119 niepowa\u017cne. Nawet Goebbels, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce proces Grynszpana b\u0119dzie znakomitym narz\u0119dziem propagandowym, kt\u00f3re uzasadni wojn\u0119 wypowiedzian\u0105 \u017bydom, teraz by\u0142 zdania, \u017ce wystarcz\u0105 inne sposoby.\u00a0Je\u015bli przegramy t\u0119 wojn\u0119 \u2013 zostaniemy wch\u0142oni\u0119ci przez \u015bwiatowe \u017cydostwo<\/i>\u00a0\u2013 straszy\u0142.<\/span><\/p>\n

Do dzi\u015b nie wiadomo, jak i kiedy zgin\u0105\u0142 Herszel Grynszpan. Wed\u0142ug jednych zosta\u0142 \u015bci\u0119ty od razu po aresztowaniu przez Niemc\u00f3w, wed\u0142ug innych w sierpniu lub we wrze\u015bniu 1942 r. zabrano go z bunkra w Sachsenhausen, wywieziono w nieznanym kierunku i rozstrzelano. Inne \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105, \u017ce zosta\u0142 przetransportowany do wi\u0119zienia w Magdeburgu, gdzie przyby\u0142 26 wrze\u015bnia. Najbardziej wiarygodne mog\u0105 si\u0119 wydawa\u0107 zeznania urz\u0119dnika niemieckiego\u00a0MSZ<\/strong><\/span><\/a>\u00a0Fritza Dahmsa, kt\u00f3ry planowa\u0142 terminy rozpraw Grynszpana. Dahms nie pami\u0119ta\u0142 dok\u0142adnie, jak umar\u0142 Herszel \u2013 czy z powodu choroby, czy te\u017c zosta\u0142 rozstrzelany, ale wiedzia\u0142, \u017ce by\u0142o to jeszcze w czasie wojny.
\n<\/span><\/p>\n

\n

Korzysta\u0142am m.in. z: Jonathan Kirsch, \u201eThe Short, Strange Life of Herschel Grynszpan: A Boy Avenger, a Nazi Diplomat, and a Murder in Paris\u201d; Izabela Sk\u00f3rzy\u0144ska, Wojciech Olejniczak, \u201eDo zobaczenia za rok w Jerozolimie. Deportacje polskich \u017byd\u00f3w w 1938 r. z Niemiec do Zb\u0105szynia\u201d<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Ohydny szkopie, to masz za 12 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w!”. Herszel Grynszpan zastrzeli\u0142 niemieckiego dyplomat\u0119 Marta Grzywacz Pary\u017c, 7 listopada 1938 r. Herszel Grynszpan wkr\u00f3tce po oddaniu si\u0119 w r\u0119ce francuskich policjant\u00f3w po zastrzeleniu Ernsta vom Ratha. (Fot. Ullstein Bild DTL) “Moi drodzy rodzice. Serce krwawi, kiedy s\u0142ysz\u0119 o tragedii waszej i 12 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w. Musz\u0119 zaprotestowa\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65554"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65554"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65554\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65568,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65554\/revisions\/65568"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}