{"id":65575,"date":"2018-11-29T17:09:22","date_gmt":"2018-11-29T15:09:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=65575"},"modified":"2018-11-29T15:47:44","modified_gmt":"2018-11-29T13:47:44","slug":"05-09-33","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=65575","title":{"rendered":"Nie bywa\u0142am u Michnika"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Rozmowa Mazurka: Nie bywa\u0142am u Michnika<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Robert Mazurek <\/strong>[ 14.03.2015 ]<\/span><\/span><\/p>\n

\n

Fotorzepa\/Darek Golik<\/em><\/span><\/p>\n

Pami\u0119tam spotkanie u Marka Karpi\u0144skiego, gdzie z nadzwyczajn\u0105 powag\u0105 omawiali\u015bmy list otwarty Kuronia i Modzelewskiego – m\u00f3wi Irena Lasota, politolog, publicystka, wydawca<\/span>.<\/p>\n

\n

Imi\u0119, nazwisko, narodowo\u015b\u0107?<\/strong><\/span><\/p>\n

Irena Lasota. Nazwisko i obywatelstwo nadano nam rozkazem ministra obrony narodowej w 1948 roku.<\/span><\/p>\n

Nazwisko? Rozkazem?<\/span><\/p>\n

Tak, kazali zmieni\u0107 na Lasota, kiedy ojciec, Mordechaj Hirszowicz, przyjecha\u0142 z\u00a0nami z\u00a0Francji. Z\u00a0tym nie mam problemu, ale skoro obywatelstwo nadano mi nielegalnie, to czy je na pewno dzi\u015b mam?<\/span><\/p>\n

Obywatelko Lasota, kiedy zostali\u015bcie komandosem?<\/span>Wed\u0142ug propagandy komandosami byli ci, kt\u00f3rzy przychodzili na spotkania ZMS i zadawali prowokacyjne pytania. To by\u0142 pewnie 1966 rok, kiedy posz\u0142am na jakie\u015b spotkanie i spyta\u0142am ambasadora sowieckiego o z\u0142oto, kt\u00f3re Zwi\u0105zek Sowiecki ukrad\u0142 rewolucyjnej Hiszpanii. Ale by\u0142y te\u017c inne definicje komandos\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jakie?<\/strong><\/span><\/p>\n

\u017be komandosami s\u0105 ci, kt\u00f3rzy chodz\u0105 na urodziny Michnika. A ja ani razu nie by\u0142am na jego urodzinach.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
Pochodzenie?<\/strong><\/span><\/div>\n<\/section>\n<\/div>\n<\/div>\n

Mama by\u0142a Francuzk\u0105, do ko\u0144ca \u017cycia nie nauczy\u0142a si\u0119 dobrze polskiego, a w domu m\u00f3wiono po francusku.<\/span><\/p>\n

Ojciec by\u0142\u00a0\u017bydem i komunist\u0105?<\/strong><\/span><\/p>\n

Czu\u0142 si\u0119\u00a0Polakiem, w czasie I\u00a0wojny chcia\u0142 by\u0107 w Legionach, ale zosta\u0142 internowany w Jab\u0142onnie. Potem wyjecha\u0142 do Francji i tam w 1935 roku zacz\u0105\u0142 komunizowa\u0107. Do tego stopnia, \u017ce wyjecha\u0142 do Hiszpanii walczy\u0107 po stronie republiki.<\/span><\/p>\n

W Polsce trafi\u0142\u00a0do innego d\u0105browszczaka, gen. Komara.<\/strong><\/span><\/p>\n

By\u0142 w pionie technicznym wywiadu wojskowego, wi\u0119c przetrwa\u0142 aresztowanie Komara i jego ekipy. Ojca jako technicznego tylko wyrzucono z\u00a0pracy i dzi\u0119ki wstawiennictwu dzia\u0142acza socjalistycznego, a jednocze\u015bnie szwagra Boles\u0142awa Drobnera, dosta\u0142 prac\u0119 w dziale technicznym wydawnictwa MON, gdzie doczeka\u0142 emerytury.<\/span><\/p>\n

Ojciec nie by\u0142\u00a0dygnitarzem, ale nie byli\u015bcie zwyczajn\u0105 rodzin\u0105.<\/strong><\/span><\/p>\n

Mieszkali\u015bmy na Belwederskiej, naprzeciwko obecnej ambasady sowieckiej. Chodzi\u0142am do os\u0142awionej szko\u0142y TPD na Parkowej, gdzie reprezentowane by\u0142o ca\u0142e Biuro Polityczne. Biedy w domu nie by\u0142o, dostawali\u015bmy czasem paczki od rodziny za granic\u0105, ale to nie by\u0142a czerwona bur\u017cuazja.<\/span><\/p>\n

Michnika pozna\u0142a pani dopiero na uniwersytecie?<\/strong><\/span><\/p>\n

W 1962 roku, kiedy trafi\u0142am na studia, moim towarzystwem nie byli \u017cadni komandosi. Na Krakowskim Przedmie\u015bciu zaprzyja\u017ani\u0142am si\u0119 z\u00a0Januszem Szpota\u0144skim. Przyja\u017ani\u0142 si\u0119 on z moim narzeczonym, a potem m\u0119\u017cem Andrzejem Zab\u0142udowskim. Obaj panowie zawsze grali w szachy.<\/span><\/p>\n

Szpota\u0144ski by\u0142 od pani sporo starszy.<\/strong><\/span><\/p>\n

Uj\u0105\u0142 mnie swoim nieprawdopodobnym poczuciem humoru. Przypuszczam, \u017ce to tak\u017ce dzi\u0119ki niemu mam du\u017co wi\u0119ksze wyczucie ironii ni\u017c Michnik czy Blumsztajn, wtedy zreszt\u0105 bardzo m\u0142odzi i niedojrzali.<\/span><\/p>\n

Obaj m\u0142odsi od pani raptem o rok!<\/strong><\/span><\/p>\n

Ale ja si\u0119 wtedy spotyka\u0142am z\u00a0takimi lud\u017ami jak Antoni Zambrowski, kt\u00f3ry dystrybuowa\u0142 zakazane ksi\u0105\u017cki, jak Karol Modzelewski, kt\u00f3rego umys\u0142 i spos\u00f3b rozumowania mnie zafascynowa\u0142y. Zd\u0105\u017cy\u0142am jeszcze pozna\u0107 Witolda Jedlickiego, kt\u00f3ry mi wy\u0142o\u017cy\u0142 ca\u0142\u0105 sw\u0105 teori\u0119 z \u201eCham\u00f3w i \u017byd\u00f3w”. Komandos\u00f3w pozna\u0142am p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n

Jak?<\/strong><\/span><\/p>\n

Te grupy zacz\u0119\u0142y si\u0119 spotyka\u0107 dopiero jesieni\u0105 1967 roku, podczas imienin dyskusyjnych, kt\u00f3re wtedy urz\u0105dzano. My, czyli Teresa Bogucka, J\u00f3zek Dajczgewand czy ja, pr\u00f3bowali\u015bmy jako\u015b wyj\u015b\u0107 do innych \u015brodowisk. Akurat wtedy na socjologii pojawi\u0142 si\u0119 Andrzej Celi\u0144ski, by\u0142a Krysia Flato. Pami\u0119tam spotkanie u Marka Karpi\u0144skiego, gdzie z\u00a0nadzwyczajn\u0105 powag\u0105 omawiali\u015bmy list otwarty Kuronia i Modzelewskiego, a w drzwiach stan\u0105\u0142 Jakub Karpi\u0144ski, kt\u00f3rego w\u00f3wczas nie zna\u0142am, i z\u00a0marszu wyg\u0142osi\u0142 dwudziestominutow\u0105 krytyk\u0119 socjalizmu w og\u00f3le i tego ca\u0142ego listu w szczeg\u00f3lno\u015bci. Na wszystkich to zrobi\u0142o wielkie wra\u017cenie.<\/span><\/p>\n

Jak si\u0119 spotkali\u015bcie z\u00a0grup\u0105\u00a0Michnika?<\/strong><\/span><\/p>\n

S\u0142ysza\u0142am co\u015b\u00a0o Klubie Poszukiwaczy Sprzeczno\u015bci, trafi\u0142am kiedy\u015b z Kalin\u0105 Zemanek na ich spotkanie do Rozalina i pok\u0142ada\u0142y\u015bmy si\u0119 ze \u015bmiechu. Mo\u017ce i oni byli tylko rok m\u0142odsi, ale m\u00f3wili w stylu: \u201eMy\u015bmy \u017ale przeprowadzili reform\u0119 roln\u0105”, \u201eMusimy podj\u0105\u0107 starania…”. Wyg\u0142aszali tym swoim napuszonym, marksistowskim j\u0119zykiem jakie\u015b straszliwe banialuki.<\/span><\/p>\n

Pani tak nie m\u00f3wi\u0142a? Pani wyg\u0142asza\u0142a referat o zwi\u0105zkach mi\u0119dzy klas\u0105 robotnicz\u0105 a techniczn\u0105…<\/strong><\/span><\/p>\n

Naprawd\u0119? Nie wypieram si\u0119 tego, ale nie pami\u0119tam. Na pewno tak m\u00f3wi\u0142am. Na naszych k\u00f3\u0142kach samokszta\u0142ceniowych u\u017cywali\u015bmy j\u0119zyka rodem z\u00a0listu otwartego do partii Kuronia i Modzelewskiego, cho\u0107 ja \u2013 do czego si\u0119 nigdy nie przyzna\u0142am \u2013 nigdy nie przeczyta\u0142am go w ca\u0142o\u015bci, bo go nie rozumia\u0142am. I z\u00a0tego wszystkiego zapami\u0119ta\u0142am tylko, \u017ce robotnik w Polsce mia\u0142 trzy czwarte pary spodni.<\/span><\/p>\n

Klub Poszukiwaczy Sprzeczno\u015bci pani\u0105 \u015bmieszy\u0142, ale szybko stali\u015bcie si\u0119 jednym \u015brodowiskiem.<\/strong><\/span><\/p>\n

Bo oni byli naszym najwi\u0119kszym sojusznikiem w zn\u0119caniu si\u0119 nad partyjnymi oficjelami, kt\u00f3rzy przychodzili na uniwersytet i wyg\u0142aszali tym strasznym j\u0119zykiem jakie\u015b brednie. Przychodzi\u0142 taki Walery Namiotkiewicz, sekretarz Gomu\u0142ki, i zasuwa\u0142 takie g\u0142odne kawa\u0142ki, \u017ce nie da\u0142o si\u0119 tego spokojnie s\u0142ucha\u0107. Albo Mieczys\u0142aw Rakowski, kt\u00f3ry zachwala\u0142 rewolucj\u0119 chi\u0144sk\u0105, \u017ce taka nadzwyczajna i wspania\u0142a, a ju\u017c wszyscy z\u00a0grubsza wiedzieli, co si\u0119 dzieje w Chinach.<\/span><\/p>\n

Po co zacz\u0119li\u015bcie chodzi\u0107 na spotkania z\u00a0nimi? Dla zabawy?<\/strong><\/span><\/p>\n

Mieli\u015bmy poczucie, \u017ce rozbijamy \u015bcian\u0119 oszustwa, kt\u00f3re wok\u00f3\u0142 nas panuje. To by\u0142a forma niezgody na serwowane tam k\u0142amstwo. Prosz\u0119 jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie z komandosami w Marcu ’68 buntowali si\u0119, i to na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119, ludzie, kt\u00f3rzy walczyli o chleb, i ci, kt\u00f3rym brakowa\u0142o niepodleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3rzy chcieli odda\u0107 ho\u0142d polskim bohaterom. Ale to nie by\u0142o nasze \u015brodowisko.<\/span><\/p>\n

U was nie pojawia\u0142y si\u0119 dyskusje na temat patriotyzmu, niepodleg\u0142o\u015bci?<\/strong><\/span><\/p>\n

Pami\u0119tam wyk\u0142ad o stosunku R\u00f3\u017cy Luksemburg do sprawy niepodleg\u0142o\u015bci Polski, ale nie, zasadniczo o tym nie rozmawiano. Panowa\u0142o og\u00f3lne prze\u015bwiadczenie, \u017ce ze wszystkich kraj\u00f3w socjalistycznych mamy i tak najwi\u0119cej niezale\u017cno\u015bci, bo Gomu\u0142ka co prawda jest potworny, ale tyle w Moskwie wywalczy\u0142.<\/span><\/p>\n

Gomu\u0142ka gra\u0142 na patriotycznej nucie. Jak to by\u0142o odbierane?<\/strong><\/span><\/p>\n

Z\u00a0jednej strony jako\u015b doceniano, \u017ce nie sowietyzuje Polski na wy\u015bcigi, ale z\u00a0drugiej strony Gomu\u0142ka z\u00a0Moczarem objawili si\u0119 jako wrogowie rewizjonist\u00f3w. To wtedy rozpocz\u0105\u0142\u00a0sw\u0105 karier\u0119 Ryszard Filipski i tego ju\u017c by\u0142o zbyt wiele.<\/span><\/p>\n

Jak to przyjmowali komandosi?<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie potrafi\u0142am zupe\u0142nie zrozumie\u0107, dlaczego dowodem na fal\u0119 nacjonalizmu i powodem do strachu ma by\u0107 to, \u017ce \u015bpiewaj\u0105 piosenki powsta\u0144cze czy legionowe. A w \u015brodowisku komandos\u00f3w by\u0142o to przyj\u0119te jako pewnik. Zupe\u0142nie nie pojmowa\u0142am, co jest z\u0142ego w tym, \u017ce w radiu mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 \u201eCzerwone maki na Monte Cassino”. Tymczasem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce trzeba zwalcza\u0107 Moczara czy Filipskiego, bo s\u0105 nacjonalistami.<\/span><\/p>\n

Sami byli\u015bcie kim? Komunistami, socjalistami, rewizjonistami?<\/strong><\/span><\/p>\n

Na pewno cechowa\u0142a nas bezrefleksyjno\u015b\u0107 j\u0119zykowa. U\u017cywali\u015bmy marksistowskiego j\u0119zyka, bo go znali\u015bmy, ale czy byli\u015bmy socjalistami?<\/span><\/p>\n

Rozpuszczone dzieci dygnitarzy wsuwaj\u0105ce banany (wtedy symbol absolutnego bur\u017cujstwa) \u2013 tak o was pisa\u0142a prasa.<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie wszyscy pochodzili z komunistycznej elity. By\u0142 z\u00a0nami Wiktor G\u00f3recki, syn genera\u0142a i prominenta, ale te\u017c J\u00f3zef Dajczgewand \u2013 syn krawca czy te\u017c szewca z\u00a0\u0141odzi, albo Teresa Bogucka, r\u00f3wnie\u017c nienale\u017c\u0105ca do \u017cadnej elity. Cz\u0119sto w artyku\u0142ach demaskuj\u0105cych komandos\u00f3w pojawiali si\u0119\u00a0ludzie, kt\u00f3rzy mieli bardzo nik\u0142y zwi\u0105zek z\u00a0tym \u015brodowiskiem, ale mieli \u2013 jak m\u00f3wili\u015bmy \u2013 dobre nazwisko. Po prostu propaganda nie mog\u0142a pomin\u0105\u0107 takiej gratki, jak ta, \u017ce kto\u015b si\u0119 nazywa Rabinowicz czy Zambrowski…<\/span><\/p>\n

To dzia\u0142a\u0142o i p\u00f3\u017aniej.<\/strong><\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki temu Blumsztajn uwierzy\u0142\u00a0w to, \u017ce by\u0142 m\u00f3zgiem opozycji…(\u015bmiech).<\/span><\/p>\n

No w\u0142a\u015bnie, \u017cydowsko\u015b\u0107 odgrywa\u0142a przed Marcem jak\u0105\u015b\u00a0rol\u0119?<\/strong><\/span><\/p>\n

S\u0142abiutk\u0105. To w og\u00f3le nie by\u0142\u00a0temat, na kt\u00f3ry si\u0119 rozmawia\u0142o, W zasadzie m\u00f3wi\u0142 o tym tylko Jacek Kuro\u0144, kt\u00f3ry nie by\u0142\u00a0\u017bydem i uwa\u017ca\u0142, \u017ce pewne rzeczy nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 \u2013 to jego sformu\u0142owanie \u2013 \u201ech\u00f3rem aryjskich g\u0142os\u00f3w”. I oczywi\u015bcie Jacek nie sprawdza\u0142, kto jest \u017bydem, a kto nie, wi\u0119c ja si\u0119 utrwali\u0142am w jego \u015bwiadomo\u015bci jako nie-\u017byd\u00f3wka. Dopiero siedz\u0105c w wi\u0119zieniu, zobaczy\u0142 w gazecie, \u017ce jestem Irena Lasota-Hirszowicz, i z\u0142apa\u0142 si\u0119 za g\u0142ow\u0119.<\/span><\/p>\n

Wy o sobie wiedzieli\u015bcie, kto jest \u017bydem?<\/strong><\/span><\/p>\n

Ja i m\u00f3j brat tak, ale spotka\u0142am wiele os\u00f3b, kt\u00f3re dopiero w wi\u0119zieniu dowiadywa\u0142y si\u0119, \u017ce s\u0105 \u017bydami, \u017ce rodzice zmieniali nazwisko. Dla nich to by\u0142 szok, ale jednocze\u015bnie dla wielu z\u00a0nas to nie mia\u0142o \u017cadnego znaczenia. W\u0142a\u015bciwie sk\u0105d mia\u0142am wiedzie\u0107, \u017ce w\u015br\u00f3d walterowc\u00f3w jest tyle os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego?<\/span><\/p>\n

Temat nie istnia\u0142?<\/strong><\/span><\/p>\n

Czasem by\u0142o to rzucone w \u017cartach. W 1967 roku przyszli do mnie Ja\u015b Lity\u0144ski i Ja\u015b Gross, na co m\u00f3j brat zareagowa\u0142 \u015bmiechem: \u201eHa, ha, ha, czemu Irka zadaje si\u0119 z\u00a0samymi \u017bydami?”. Zbarania\u0142am. \u201eO czym ty m\u00f3wisz?” \u2013 spyta\u0142am. My\u015bla\u0142am, \u017ce ma fio\u0142a. Albo G\u00f3recki \u2013 on mia\u0142 by\u0107 \u017bydem? Przecie\u017c \u017bydzi m\u00f3wili z\u00a0akcentem, mieli te swoje \u017cydowskie, skomplikowane nazwiska i byli komunistami.<\/span><\/p>\n

Wy nie czuli\u015bcie si\u0119 \u017bydami?<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie i my\u015bl\u0119, \u017ce wielu ludzi z\u00a0tego \u015brodowiska te\u017c si\u0119 tak nie definiowa\u0142o. Powiem wi\u0119cej, w Ameryce spotka\u0142am wielu polskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy wyjechali w 1968 roku i szczerze nienawidzili komandos\u00f3w w\u0142a\u015bnie za to, \u017ce nie rozumieli, i\u017c s\u0105 \u017bydami i spowodowali t\u0119 ca\u0142\u0105 fal\u0119 antysemityzmu, przez co musieli wyjecha\u0107. Dla nich komandosi byli r\u00f3wnie obrzydliwi jak dla Moczara. Ma\u0142o tego, oni nie mogli zrozumie\u0107, \u017ce komandosi nienawidz\u0105 Izraela.<\/span><\/p>\n

Komandosi nienawidzili Izraela?<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie wszyscy, ale wielu z\u00a0nich, sk\u0105din\u0105d oskar\u017canych w Polsce o syjonizm, mia\u0142o wdrukowan\u0105 niech\u0119\u0107 do pa\u0144stwa Izrael. Pami\u0119tam \u00f3wczesne spory w Nowym Jorku i moich przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy zerwali kontakty z\u00a0ma\u0142\u017ce\u0144stwem Gross\u00f3w, bo ci byli strasznie antyizraelscy, byli w tej niech\u0119ci wr\u0119cz za\u015blepieni.<\/span><\/p>\n

A pani ojciec?<\/strong><\/span><\/p>\n

By\u0142 inny ni\u017c \u017bydzi komuni\u015bci. Potrafi\u0142 pojecha\u0107 w mundurze na Prag\u0119 kupi\u0107 mac\u0119. Sprzedawca by\u0142 przera\u017cony, bo nikt tam nie je\u017adzi\u0142 w mundurze!<\/span><\/p>\n

Ojciec nie by\u0142 religijnym \u017bydem?<\/strong><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, \u017ce nie, ale bardzo lubi\u0142 mac\u0119… (\u015bmiech). Ju\u017c nawet m\u00f3j dziadek nie by\u0142 religijnym \u017bydem, cho\u0107, jak na zamo\u017cnego cz\u0142owieka przysta\u0142o, mia\u0142 swoj\u0105 \u0142awk\u0119\u00a0gdzie\u015b tam w synagodze. Ale raczej wy\u015bmiewa\u0142 si\u0119 ze swojego brata, kt\u00f3ry by\u0142 rabinem. My jednak wzrastali\u015bmy w przekonaniu, \u017ce w zasadzie jeste\u015bmy tacy sami jak inni.<\/span><\/p>\n

Wiedzieli\u015bcie, \u017ce jeste\u015bcie w mniejszo\u015bci, kt\u00f3ra nie chodzi do ko\u015bcio\u0142a.<\/strong><\/span><\/p>\n

A czy w doros\u0142ym \u017cyciu si\u0119 o tym wie? Wtedy nikt nie nosi\u0142 krzy\u017cyk\u00f3w czy medalik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Nie \u201enikt nie nosi\u0142”, tylko wy\u015bcie nie nosili.<\/strong><\/span><\/p>\n

Dziewczynki, kt\u00f3re nosi\u0142y medaliki, chowa\u0142y je na koloniach.<\/span><\/p>\n

I nie mia\u0142a pani poczucia bycia w mniejszo\u015bci?<\/strong><\/span><\/p>\n

Tak, ale nie chodzi\u0142o o \u017cydowsko\u015b\u0107 ojca, tylko raczej o to, \u017ce mama by\u0142a Francuzk\u0105. M\u00f3wi\u0142am po polsku z\u00a0akcentem\u00a0francuskim i wszyscy my\u015bleli, \u017ce nie chodzimy do ko\u015bcio\u0142a w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce jeste\u015bmy Francuzami. \u017be u nas w domu nie by\u0142o krzy\u017cy? W ko\u0144cu u Teresy Boguckiej te\u017c\u00a0nie by\u0142o krzy\u017ca.<\/span><\/p>\n

Dlaczego to m\u0142odzie\u017c z\u00a0zamo\u017cnych komunistycznych dom\u00f3w zacz\u0119\u0142a si\u0119 buntowa\u0107?<\/strong><\/span><\/p>\n

W \u017cadnym wypadku nie byli to ludzie, kt\u00f3rzy zbuntowali si\u0119 przeciwko rodzicom.<\/span><\/p>\n

Nie? Przecie\u017c to ich rodzice byli establishmentem.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ale nikt wtedy tak na to nie patrzy\u0142.<\/span><\/p>\n

Czego im brakowa\u0142o?<\/strong><\/span><\/p>\n

Mo\u017ce tego samego, co wszystkim? To nie by\u0142 bunt o chleb, to by\u0142\u00a0bunt godno\u015bciowy.<\/span><\/p>\n

Jak na Polsk\u0119, mieli wszystko: pieni\u0105dze, wakacje za granic\u0105, dost\u0119p do literatury nielegalnej. Swobody, o kt\u00f3rych inni mogli pomarzy\u0107. A jednak si\u0119 zbuntowali i bunt przyp\u0142acili wyrzuceniem ze studi\u00f3w, wi\u0119zieniem…<\/strong><\/span><\/p>\n

Oni dostrzegali, \u017ce te ich swobody s\u0105 relatywne \u2013 owszem, du\u017ce, ale tylko \u201ejak na Polsk\u0119”. Poza tym jest co\u015b naturalnego w m\u0142odzie\u0144czym buncie. Paryscy nastolatkowie z\u00a0dobrych dom\u00f3w wyszli w 1968 roku na ulic\u0119, podpalali auta i rzucali kamieniami w policj\u0119, podobne rzeczy robili m\u0142odzi Amerykanie, protestuj\u0105c przeciwko wojnie w Wietnamie.<\/span><\/p>\n

Chce pani powiedzie\u0107, \u017ce komandosi si\u0119 buntowali, bo byli m\u0142odzi?<\/strong><\/span><\/p>\n

Jak popatrz\u0119 na m\u0142odych bojownik\u00f3w Pa\u0144stwa Islamskiego, to czasem my\u015bl\u0119, \u017ce zamiast tej nieudolnej ofensywy przeciw nim, trzeba by\u0142o 16-letnim ch\u0142opcom dawa\u0107 brom i nie mieliby\u015bmy buntownik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my do komandos\u00f3w.<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie jest tak, \u017ce jako pierwsi buntuj\u0105 si\u0119\u00a0najbiedniejsi, najbardziej upokorzeni. Nie, buntuj\u0105 si\u0119 ludzie, kt\u00f3rzy widz\u0105, \u017ce si\u0119 ich oszukuje. Osi\u0105gn\u0119li ju\u017c nieco wy\u017cszy poziom i maj\u0105 wi\u0119ksze aspiracje, kt\u00f3rych nie mog\u0105 zrealizowa\u0107.<\/span><\/p>\n

A w tym wypadku?<\/strong><\/span><\/p>\n

By\u0142o podobnie. Trzeba by\u0142o mie\u0107 cho\u0107by dost\u0119p do radia.<\/span><\/p>\n

Wolna Europa?<\/strong><\/span><\/p>\n

Przede wszystkim, ale te\u017c do Radia Luxembourg, nadaj\u0105cego muzyk\u0119, kt\u00f3rej nam nie wolno by\u0142o s\u0142ucha\u0107.<\/span><\/p>\n

To nienapisana historia o wp\u0142ywie popkultury na upadek komunizmu.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u017beby pan wiedzia\u0142! Przecie\u017c\u00a0przed powstaniem \u201eSolidarno\u015bci” by\u0142y ju\u017c pierwsze zespo\u0142y rockowe czy punkowe, kt\u00f3re lubiano bardziej ni\u017c festiwal w Opolu.<\/span><\/p>\n

Wtedy, pod koniec lat 60., s\u0142ucha\u0142a pani Radia Luxembourg?<\/strong><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie! By\u0142 i Luxembourg, i audycje jazzowe Willisa Conovera w G\u0142osie Ameryki. To nies\u0142ychane, ale nagrania niedost\u0119pne w Polsce bardzo szybko tu trafia\u0142y. Sama s\u0142ucha\u0142am na adapterze Bambino przeboj\u00f3w Beatles\u00f3w. Nie wiem, czy akurat komandosi, ale mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce wszyscy to mieli.<\/span><\/p>\n

Beatlesi jako przejaw buntu?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dzi\u015b to brzmi \u015bmiesznie, ale w gomu\u0142kowskiej Polsce objawy buntu by\u0142y r\u00f3\u017cne. Jedna z\u00a0dziewczyn z\u00a0naszego k\u00f3\u0142ka samokszta\u0142ceniowego przyzna\u0142a nawet, \u017ce trafi\u0142a do tego k\u00f3\u0142ka, bo ja malowa\u0142am oczy na zielono, a wtedy nie wolno by\u0142o malowa\u0107 si\u0119 na zielono.<\/span><\/p>\n

S\u0142ucham?<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie mo\u017cna by\u0142o malowa\u0107 si\u0119 na zielono, tylko na czarno, wi\u0119c ja malowa\u0142am oczy na zielono. Wygl\u0105da\u0142y\u015bmy strasznie, ubiera\u0142y\u015bmy si\u0119 jak stare kobiety.<\/span><\/p>\n

Naprawd\u0119? Syn wiceministra opowiada\u0142 mi, \u017ce jak pod koniec lat 50. przyszed\u0142 do szko\u0142y w d\u017cinsach, to patrzono na niego jak na kosmit\u0119.<\/strong><\/span><\/p>\n

Takich ekstrawagancji u nas nie by\u0142o. Na zdj\u0119ciach z\u00a0Marca wygl\u0105damy okropnie… (\u015bmiech). Ale starali\u015bmy si\u0119, pami\u0119tam, jak rozszerzano sobie spodnie, by mia\u0142y takie dzwony czy co\u015b takiego.<\/span><\/p>\n

Dlaczego komandosi stali si\u0119 tak g\u0142o\u015bni? Bo, jak pani pisze, Michnik zaw\u0142aszczy\u0142\u00a0Marzec ’68?<\/strong><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, \u017ce decyduj\u0105cy by\u0142 tu wp\u0142yw Michnika i jego przyjaci\u00f3\u0142. Przecie\u017c Marzec to \u2013 jak udowodni\u0142 prof. Jerzy Eisler \u2013 kilkadziesi\u0105t protest\u00f3w nie tylko we wszystkich o\u015brodkach akademickich, ale i w miastach, w kt\u00f3rych \u017cadnej szko\u0142y wy\u017cszej nie by\u0142o! To strajki w zak\u0142adach pracy, demonstracje. W\u015br\u00f3d 2,5 tysi\u0105ca zatrzymanych by\u0142o znacznie wi\u0119cej robotnik\u00f3w ni\u017c student\u00f3w. Eisler, ku rozpaczy komandos\u00f3w, utopi\u0142 ich protest w morzu wydarze\u0144.<\/span><\/p>\n

Ale to protest komandos\u00f3w spowodowa\u0142 rozp\u0119tanie kampanii antysemickiej, to o nich pisa\u0142a re\u017cimowa prasa.<\/strong><\/span><\/p>\n

To akurat pokazuje, \u017ce by\u0142 w tym du\u017cy element prowokacji partyjnej. By\u0142o przecie\u017c w Polsce wiele \u015brodowisk, kt\u00f3rych zaanga\u017cowanie mo\u017cna by\u0142o wykorzysta\u0107 do rozp\u0119tania walki frakcyjnej wewn\u0105trz obozu w\u0142adzy, ale to by\u0142o najprostsze. W innym przypadku bracia Kowalczykowie albo \u201eRuch” mogliby co\u015b wysadzi\u0107 w Warszawie i by\u0142oby jeszcze gorzej.<\/span><\/p>\n

My\u015bli pani, \u017ce komuni\u015bci si\u0119 tym przejmowali?<\/strong><\/span><\/p>\n

Wybrano nasze towarzystwo, czyli komandos\u00f3w, z\u00a0wielu powod\u00f3w. Niech pan zwr\u00f3ci uwag\u0119, \u017ce has\u0142a protestu na prowincji by\u0142y du\u017co ostrzejsze ni\u017c nasze, jednoznacznie antykomunistyczne. \u0141atwiej rozprawia\u0107 si\u0119 z\u00a0rewizjonistami…<\/span><\/p>\n

…Bo za nimi nie stanie nar\u00f3d? Tym bardziej je\u015bli nazwiemy ich \u017bydami i bananow\u0105 m\u0142odzie\u017c\u0105.<\/strong><\/span><\/p>\n

Prawda?<\/span><\/p>\n

Ale jak mia\u0142aby wygl\u0105da\u0107 ta prowokacja? \u015arodowisko komandos\u00f3w niezinfiltrowane przez SB.<\/strong><\/span><\/p>\n

Wykorzystano nasze autentyczne niezadowolenie. Pozwolono na tyle d\u0142ugo dzia\u0142a\u0107, by\u015bmy mogli zorganizowa\u0107 wiec i demonstracj\u0119, a potem zareagowali i si\u0119\u00a0potoczy\u0142o.<\/span><\/p>\n

Pani podkre\u015bla, \u017ce komandosi od pocz\u0105tku nie byli sp\u00f3jn\u0105 grup\u0105.<\/strong><\/span><\/p>\n

By\u0142y podzia\u0142y towarzyskie. Jednak jeszcze w 1969 roku, przed wyjazdami, zacz\u0119\u0142y si\u0119 klarowa\u0107 podzia\u0142y na tych wiernych lewicy i tych, kt\u00f3rzy, jak ja, staj\u0105 si\u0119 antykomunistami. To o mnie Michnik powiedzia\u0142 \u201ezoologiczny antybolszewik, kt\u00f3ry przypomina bolszewika”. Nak\u0142ada\u0142 si\u0119\u00a0na to inny podzia\u0142: ja by\u0142am zwolenniczk\u0105 otwarcia na inne \u015brodowiska, bardzo przywi\u0105zan\u0105 do pluralizmu, a Michnik by\u0142 bardzo elitarny.<\/span><\/p>\n

Opisa\u0142 ten sp\u00f3r Kuro\u0144.<\/strong><\/span><\/p>\n

W ten spos\u00f3b by\u0142am pierwsza, kt\u00f3ra walczy\u0142a z\u00a0Michnikiem…(\u015bmiech). To si\u0119 nasili\u0142o, kiedy powsta\u0142 KOR. Mnie i moim przyjacio\u0142om podoba\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142y te\u017c inne inicjatywy, z\u00a0kolei Michnik broni\u0142 KOR-u w ten spos\u00f3b, \u017ce innych zwalcza\u0142.<\/span><\/p>\n

Ba\u0142 si\u0119, \u017ce to os\u0142abi KOR.<\/strong><\/span><\/p>\n

Rozumiem to, ale \u015brodowisko Michnika zawsze tworzy\u0142o kliki, kt\u00f3re nie chcia\u0142y wyj\u015b\u0107 poza sw\u00f3j \u015bwiatek. To by\u0142o nie tylko niezno\u015bne, ale i nieskuteczne. Jakub Karpi\u0144ski i ja powtarzali\u015bmy, \u017ce tylko szeroki, egalitarny ruch mo\u017ce obali\u0107 t\u0119 w\u0142adz\u0119. I w ko\u0144cu mieli\u015bmy racj\u0119, bo to nie komandosi czy rewizjoni\u015bci, ale \u201eSolidarno\u015b\u0107” obali\u0142a PRL.<\/span><\/p>\n

Komandosi jako grupa nie przetrwali.<\/strong><\/span><\/p>\n

Podzia\u0142y stawa\u0142y si\u0119 coraz wi\u0119ksze i niekt\u00f3rych to zacz\u0119\u0142o uwiera\u0107. Janek Lity\u0144ski k\u0142ania\u0142 mi si\u0119 jeszcze do 2008 roku, ale w ko\u0144cu i on przesta\u0142. Nawet Teresa Bogucka, moja najbli\u017csza przyjaci\u00f3\u0142ka, zerwa\u0142a ze mn\u0105 ca\u0142kowicie, kiedy napisa\u0142am artyku\u0142 o Michniku. Powiedzia\u0142a, \u017ce nie mo\u017ce ju\u017c znie\u015b\u0107 tej presji \u015brodowiskowej. Bez w\u0105tpienia to w\u0142a\u015bnie Michnik jest postaci\u0105\u00a0bardzo wa\u017cn\u0105, komandosi podzielili si\u0119 ze wzgl\u0119du na stosunek do niego. Albo kto\u015b decydowa\u0142 si\u0119 by\u0107 w oddzia\u0142ach Michnika, albo by\u0142 przez nie zwalczany.<\/span><\/p>\n

Przemawiaj\u0105 przez pani\u0105 antypatie i urazy.<\/strong><\/span><\/p>\n

Michnik ma totalitarn\u0105 mentalno\u015b\u0107, z\u00a0nim nie mo\u017cna prowadzi\u0107 dialogu, tylko wys\u0142uchiwa\u0107. I albo si\u0119 z\u00a0nim zgadzasz, a wtedy jeste\u015b fetowany w \u201eGazecie Wyborczej”, albo znikasz. Charakterystyczna sprawa: je\u015bli naczelny zmienia zdanie w jakiej\u015b sprawie, ca\u0142a \u201eWyborcza” je zmienia.<\/span><\/p>\n

Tak by\u0142o zawsze, tak jest teraz w sprawie Putina \u2013 jeszcze p\u00f3\u0142tora roku temu Michnik by\u0142 apologet\u0105 prezydenta Rosji. Teraz, kiedy zmieni\u0142 zdanie, jego oddzia\u0142y prze\u015bcigaj\u0105 si\u0119 w udowadnianiu, jakim to Putin jest zbrodniarzem, ale to si\u0119 oczywi\u015bcie mo\u017ce zmieni\u0107. Odejdzie Putin i przyjdzie jaki\u015b Kutin, zmieni\u0105 si\u0119 dekoracje, ale \u201eWyborcza” wr\u00f3ci do zachwyt\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Czy podzia\u0142 na zwolennik\u00f3w i przeciwnik\u00f3w Michnika ma podtekst ideowy, czy jest wy\u0142\u0105cznie towarzyski?<\/strong><\/span><\/p>\n

S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy zawsze potrzebuj\u0105 wodza i gromadz\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 silnej osobowo\u015bci, mocnego cz\u0142owieka. I ci znale\u017ali sobie Michnika. Ale s\u0105 te\u017c ludzie, kt\u00f3rzy lubi\u0105 chodzi\u0107 w\u0142asnymi \u015bcie\u017ckami.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozmowa Mazurka: Nie bywa\u0142am u Michnika Robert Mazurek [ 14.03.2015 ] Fotorzepa\/Darek Golik Pami\u0119tam spotkanie u Marka Karpi\u0144skiego, gdzie z nadzwyczajn\u0105 powag\u0105 omawiali\u015bmy list otwarty Kuronia i Modzelewskiego – m\u00f3wi Irena Lasota, politolog, publicystka, wydawca. Imi\u0119, nazwisko, narodowo\u015b\u0107? Irena Lasota. Nazwisko i obywatelstwo nadano nam rozkazem ministra obrony narodowej w 1948 roku. Nazwisko? Rozkazem? Tak, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65575"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65575"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65603,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65575\/revisions\/65603"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}